Kunsterfgoed - Nieuwe pagina's [nl]

Echtheidsattesten voor de H. Odrada

2025-07-06T18:13:24Z

Jan:

1 
Over relieken en echtheidsattesten in het bijzonder deze van de 
H. Odrada, vereerd te Balen en te Mol-Milligem 
 
door [[Jaak Jansen]] 
 
De heiligenverering is steeds een belangrijk onderdeel geweest in de devotiepraktijk 
van de katholieke kerk. In de loop van de tijden werden duizenden mannen en 
vrouwen heilig verklaard1. Sommigen werden heilig verklaard door het 
martelaarschap; anderen werden heilig door hun voorbeeldig leven of door de 
diensten die zij aan de kerk hadden verleend. Kloosterorden promootten eigen 
religieuzen naar de kerkelijke kalender. Grote, invloedrijke kerkleraars, mystiekers, 
stichters, vorsten of leiders van bewegingen kregen aandacht en werden 
gecanonniseerd. Zij werden erkend, bewonderd en vereerd; zij werden tot voorbeeld 
gesteld; zij waren bemiddelaars voor de gelovigen, tussen hier en daar. 
Geleidelijk zou de heiligenverering zich verspreiden, eerst in Europa, later in de 
kolonies. Plaatselijke vereringen zouden uitgroeien tot bedevaartplaatsen, soms met 
internationale uitstraling (Rome en Loreto in Italië, Compostella in Spanje, Keulen in 
Duitsland). Heiligenlevens werden beschreven en tot voorbeeld gesteld. Wonderbare 
feiten, genezingen, bekeringen werden graag geregistreerd; zij toonden hoe 
invloedrijk de heilige was; zij stelden zijn levenswandel en overtuiging tot voorbeeld; 
zij droegen bij om de verspreiding van de verering te bevorderen. De eerste 
systematische beschrijving van de heiligenlevens gebeurde door Jacopo de Voragine 
(1230-1290), bisschop van Genua, in zijn “Legenda Aurea”. Zonder veel kritisch 
vermogen noteerde hij alle gekende verhalen over en van de heiligen. Zijn boek zou 
grote invloed uitoefenen en als een soort bijbel worden gebruikt in de middeleeuwse 
iconografie. Goedgelovigheid en fantasie kwamen hierbij dikwijls om de hoek kijken; 
het bleef aantrekkelijk en invloedrijk. 
De verhalen waren in de loop van de tijd aangedikt; af en toe sloeg de fantasie op hol. 
Later zou de kerk specialisten opleiden die onderzoek deden om degelijke, 
waarheidsgetrouwe levensbeschrijvingen op te stellen. Vooral de jezuïeten zouden 
hier baanbrekend werk verrichten: zij werden de bollandisten genoemd naar één van 
de eerste initiatiefnemers. Joannes Bollandus (°Judemont bij Bolland 1596- 
+Antwerpen 1665) was jezuïet en historicus; hij begon samen met Heribertus 
Rosweyde (°1570-+1629) de Acta Sanctorum uit te werken: het grootse plan om op 
historisch gefundeerde wijze de levensbeschrijvingen van de heiligen uit te geven. 
Bolland verbrede het opzet en werd de eigenlijke stichter van het studiecentrum. De 
documentatie werd door de bollandisten te Brussel verzameld. Bij de opheffing van 
de jezuïetenorde in 1773 waren er reeds vijftig delen verschenen. In de periode 
1773-1794 verschenen nog zes delen. In 1794 trok abt Hermans, van Tongerlo, de 
hagiologische onderneming naar de abdij. In 1837 vertrok het opzet terug naar 
Brussel 2. In 1904 werd in deze reeks de levensbeschrijving van de H. Odrada 
gepubliceerd3. 
 
1 Overzicht zie REAU, Iconographie de l’art chrétien, 3 delen, Parijs, 1958; zie ook LCI, Lexikon der 
christlichen Ikonographie, delen 5 tot 8, 1974. 
2 Over de rol van Tongerlo in deze onderneming publiceerde W. VAN SPILBEEK, De abdij van 
Tongerloo. Geschiedkundige navorsingen, Lier-Geel, 1888, p. 565-572. 
3 Acta Sanctorum, Dies tertia Novembris. De Sancta Odrada, Commentaar door C. DE SMEDT, 2, 
Brussel, 1894, p. 57-69; een diepgaande studie over de vita zelf, de tekst en de interpretatie ervan 
werd uitgevoerd door ANNEMARIE SPEETJES, De Vita Odrade: het kapittel van Alem en de verering 
voor de heilige Odrada (1100-1400), met een kritische studie van de vita, doctoraatsproefschrift 

-----

 
2 
Reliekenverering4 
 
De verering van de katholieke heiligen is nauw verbonden met de verspreiding van 
hun relieken in de Roomse kerk. Aanvankelijk werd de heilige vereerd daar waar hij 
begraven lag. Spoedig zou de verering worden uitgebreid naar andere plaatsen door 
het verspreiden van relieken (relikten, reliquien, overblijfselen) van de heilige. 
Onderdelen van het lichaam of skelet (primaire relieken) werden meegenomen om 
vereerd te worden elders. De invloedrijke kracht van de heilige was evenzeer 
aanwezig in het onderdeel(tje) en kon de volledige persoon vertegenwoordigen. Ook 
secundaire relieken zoals kledingstukken of gebruiksvoorwerpen van de heilige 
hadden een grote waarde. Een derde soort relieken (tertiaire relieken) waren resten 
die geraakt hadden aan een primaire reliek en op die manier een gedeelte van de 
kracht van de primaire reliek met zich meedroeg. 
Enige rangorde in de kracht van de relieken kon ook worden vastgesteld. De sterkste 
relieken waren deze die verwezen naar het leven van Jezus en zijn moeder Maria 
(Jeruzalem). Dan volgden de naasten van Jezus: de apostelen (H. Petrus begraven 
in Rome; Jacobus de Meerdere begraven in Compostella). Verder volgden de vele 
mannelijke en vrouwelijke heilgen, waarvan er sommigen al meer populair waren dan 
anderen. Sommigen werden aanroepen tegen catastrofen, natuurrampen of ziekten; 
anderen werden aanbeden om allerlei kwalen te verhinderen bij bevallingen, 
huwelijken, ouderdomskwalen of sukses in het leven. De heiligenj zouden verder 
bestaansrecht verwerven via patroonschap van landen, steden, gilden en ambachten, 
broederschappen, verenigingen of via persoonlijke devotie. Mettertijd werd de lijst 
aangevuld met nieuwe heiligverklaringen die tot op onze dagen verder gaan. 
De kerk stimuleerde deze vereringen en ging aan sommige gebeden of oefeningen 
geestelijke beloningen of aflaten verbinden. Feller groeiden de misbruiken toen er 
ook geldelijke bijdragen werden aan gekoppeld; aflaten konden worden gekocht met 
de bijhorende, gehele of gedeeltelijke kwijtschelding van straf in het hiernamaals. 
Mettertijd zou het uit de hand lopen en werd deze “handel” in aflaten gecontesteerd. 
De Reformatie (1ste helft 16de eeuw, Luther) zou onder meer tegen deze misbruiken 
protesteren en in verzet gaan. Het Concilie van Trente in het midden van de 
zestiende eeuw zou orde op zaken brengen in deze werkwijze en de basis leggen 
voor het ernstig beheer van dit onderdeel van de kerkelijke devotie. Heiligenlevens 
werden ernstig bestudeerd. Relieken werden op hun echtheid onderzocht. Het 
Concilie van Trente zou hier orde op zaken brengen. 
 
De oudste bijzondere vereringsplaatsen waren deze waar de eerste martelaren 
werden begraven. Op hun graven zouden de eerste kerken worden gebouwd. Hieruit 
zou trouwens de gewoonte en verplichting voortvloeien om in elke altaartafel van 
elke kerk een restje of reliek van een heilige aanwezig te plaatsen onder de 
altaarsteen. Met de erkenning en de verspreiding van de godsdienst zou ook de 
behoefte aan relieken sterk toenemen. Tot op heden zou de kerk dit gebruik 
toepassen en altaren toewijden aan één van de erkende heiligen. Alle heiligen 
 
Vakgroep Geschiedenis Universiteit Groningen, 1999. De auteur publiceerde de oorspronkelijke tekst 
van de vita en het officium; van de in het latijn geschreven vita gaf zij een nederlandse vertaling. 
Verder ging haar aandacht naar de relatie tussen Odrada en de kerk van Alem die door een priorij van 
de benedictijnen van Sint-Truiden werd bediend. 
 
4 In 2008-2009 werd er in het museum “De Mindere”, van de minderbroeders te Sint-Truiden een 
tentoonstelling gehouden over relieken en reliekenverering:”Tussen Hemel en Aarde. Relieken en 
reliekenverering”, Sint-Truiden 30 oktober 2008-30 april 2009. 

-----

 
3 
kregen een plaats op de kerkelijke kalender en kregen op een bepaalde dag een 
bijzondere dag van herdenking en verering. 
Anderzijds waren er ook misbruiken en onregelmatigheden. Relieken werden 
gebruikt in politieke machtsspelletjes; hoogwaardigheidsbekleders schonken relieken 
weg om meer macht te krijgen; valse relieken werden verspreid; de authenticiteit 
werd soms niet nagegaan. Soms ging men zover om resten van heiligen te gaan 
stelen om de invloed en de welvaart ervan aan de “goeie” kant te krijgen; het verhaal 
over de ontvreemding van de H. Dimpna in Geel door de inwoners van Xanten is er 
een voorbeeld van. Bedevaartplaatsen kregen grote aandacht en brachten 
volkstoeloop en welvaart. Misbruiken en onregelmatigheden konden niet uitblijven. 
Toch dient erkend te worden dat de volksdevotie tot de heiligen een enorme 
geestelijke kracht was en een wezenlijk element van de volksverheffing; de invloed 
op het persoonlijke en maatschappelijk leven was zeer groot. Voor het culturele leven, 
het maatschappelijke netwerk en de devotie van de gelovigen waren de 
heiligenverering en de reliekenaanbidding bepalend. Wie alleen wil blijven stilstaan 
bij excessen ( het kruishout, de moedermelk van Maria) is te kwader trouw. 
 
Abt Willem van Rijkel (13de eeuw) 
 
Ook de geschiedenis van de verering van de H. Odrada zou een misplaatste ingreep 
kennen in de dertiende eeuw. Vanaf het begin van de twaalfde eeuw werden er 
vanuit Keulen honderden relieken verspreid over Europa. In 1106 wilde de stad zijn 
territorium uitbreiden en tijdens de bouwwerken van een nieuwe stadsmuur, stootten 
de Keulenaars op een ongekend kerkhof met talrijke graven. Vermits de kerk van de 
H. Ursula in de buurt lag, was men de mening toegedaan dat het hier om een oude 
begraafplaats ging waar de H. Ursula en de elf duizend maagden werden begraven. 
De legendarische vita verhaalde hoe de Britse (Bretoense?) koningsdochter verplicht 
werd om met een heidense prins te huwen. Zij wilde slechts akkoord gaan indien zij 
eerst een reis mocht maken met elf dienstmaagden die op hun beurt duizend 
dienstmaagden mochten meevoeren. Hun tocht voerde hen naar Keulen en vandaar 
verder naar Rome, waar zij paus Cyriacus (366-384) ontmoetten. Bij hun terugkeer 
vonden zij een bezette stad Keulen waar de Hunnen de bevolking teisterden. Ursula 
en haar talrijk gezelschap werd gevangen genomen en met pijlen doorschoten door 
het leger van de Hunnenleider. Zes eeuwen later, in 1106 was men ervan overtuigd 
dat de begraafplaats van deze martelaressen werd terug gevonden. De nieuwe 
vindpaats zou een massa aan relieken voortbrengen; de legendarische 
levensbeschrijving werd letterlijk genomen. De benedictijnen zouden vanaf de 
twaalfde eeuw belangrijke verspreiders worden van deze vondst. In de dertiende 
eeuw zou de verspreiding van deze Keulense relieken nog blijven verder gaan. Abt 
Willem van Rykel van de benedictijnenabdij van Sint-Truiden was een vurig 
verzamelaar en verspreider van deze relieken. Vanaf 1260 ontving de abdij van Sint- 
Truiden talrijke relieken vanuit Keulen. Tussen 1270 en 1272 verzamelde en 
verdeelde abt Van Ryckel honderden resten van skeletten. Vermist deze vrouwen 
volgens de legende allen de marteldood waren gestorven, waren zij ook tot de 
heiligen- staat verheven. Willem van Ryckel hield in grote lijnen een administratie bij 
en noteerde dagelijks zijn initiatieven van de verdeling. Over de identificatie nam hij 
het niet zo nauw; willekeurig ging hij aan de resten namen toedichten die nergens 
enige grond van waarheid vertoonden. Op 23 augustus 1271 noteerde hij de 
verspreiding van de relieken van de H. Catharina, de H. Odrada en de H. Filippus; zij 
werden doorgestuurd naar het bedehuis van Alem-op-de-Maas, een afhankelijkheid 

-----

 
4 
van de abdij van Sint-Truiden5. Wat er precies werd geschonken aan de kerk van 
Alem stond niet genoteerd. In andere notities stond wel vermeld dat het om “een 
schedel” of “een hoofd” of “een lichaam” ging; hier werd verder geen precisering 
opgegeven. De naamgeving van van Rykel was ook vaak willekeurig en verwarrend; 
de betrouwbaarheid van de notities waren ondermaats. Sommige auteurs 
beschouwden onterecht deze informatie over de levering van relieken aan Alem als 
het begin van de verering van de H. Odrada te Alem6. De vita over de H. Odrada die 
in 1304 te Sint-Truiden zou zijn geschreven, zou bijgevolg aansluiten bij de 
verwerving van relieken in 1271. Verscheidene argumenten zouden deze visie 
ontkrachten. Voor 1271 werd er reeds verwezen naar Odrada. In Alem werd de naam 
van Odrada reeds vroeger vastgesteld door A.J. Speetjes: er bestond reeds voor de 
dertiende eeuw een “Sent Hodraden acker” in Alem en in Lobberich woonden 
“homines beate Odrade”. Speetjes wees in haar doctoraat eveneens op de nauwe 
verwevenheid tussen machtspolitiek van de abdij en de gevolgen voor de plaatselijke 
heiligenverering. Enerzijds was de neiging groot om de vita van de H. Odrada als 
puur verzinsel en legendarisch te beschouwen; anderzijds werd deze mening 
doorkruist door enkele historische gegevens en toch weer niet genoeg om een 
duidelijke, andere conclusie te trekken. Het recent onderzoek van de reliek te Balen 
door Mark Van Strydonck zou nieuw licht brengen in deze problematiek. Door het 
Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium werd een radiocarboondatering 
uitgevoerd op het kaaksbeen van Sint-Odrada in de Sint-Andrieskerk te Balen. Dit 
kaaksbeen zou in 15737 (aldus Joannes De Roover) opgegraven zijn te Alem waar 
de H. Odrada werd begraven en waar Otto van Duras voor haar een bedevaartkerk 
bouwde. De conclusie van Mark Van Strydonck was dat het kaaksbeen toebehoorde 
aan een vrouw die in de achtste eeuw had geleefd8. Ook een ander gelijkaardig 
onderzoek op een door van Rijkel verspreide schedel van één van de elfduizend 
maagden leverde een datering op die niet uit de te verwachten 4de eeuw herkomstig 
was. De betreffende schedel, bewaard in Sint-Truiden, was herkomstig van een 
persoon die in de zesde-zevende eeuw geleefd had9. 
 
 
Over authenticiteitsattesten van de H. Odrada 
 
In het begin van de zestiende eeuw zal de reformatie op gang komen in Europa; 
eerst in Duitsland, daarna in de andere landen van Europa. De misbruiken in de kerk 
waren talrijk; er waren twijfels over de religieuse waarheden en gebruiken. De 
kerkelijke aflatenpolitiek was een doorn in het oog; de heiligenverering was er de 
basis van. Aflossingen in het hiernamaals werden gekoppeld aan financiële bijdragen. 
De wijdverspreide aflatencommercie bracht ontevredenheid en verzet. Vooral een 
initiatief van paus Leo X (1513-1521) was in het verkeerde keelgat geschoten; de 
opbrengst van de aflaten moest onder meer dienen om de grote bouwwerken in 
Rome te financieren. De augustijn Maarten Luther zou verzet aantekenen in 1517; hij 
kreeg grote navolging. Nieuwe ontevredenen en richtingen zouden ontstaan. De 
 
5 Ph. GEORGES, De reliekenschat van de Benedictijnerabdij van Sint-Truiden, in Stof uit de kist. De 
middeleeuwse textielschat uit de abdij van Sint-Truiden, Leuven, 1991, p. 33. 
6 BIJSTERVELT en anderen 
7 Acta Sanctorum. De Sancta Odrada, o.c., p. 59, nr. 9, 
8 M. VAN STRYDONCK, Relieken. Echt of vals?, Leuven, 2006; over het onderzoek van het 
kaaksbeen van de H. Odrada zie p. 111-119. 
9 M. VAN STRYDONCK, o. c., 2006, p. 77 

-----

 
5 
scheuring en verdeeldheid in Europa waren onvermijdelijk en grondig. De gevolgen 
zijn tot op heden aanwijsbaar. 
Voor de kerk van Rome waren de vele ongeregeldheden en tegenkantingen 
aanleiding om in het midden van de zestiende eeuw het Concilie van Trente (1545- 
1563) te organiseren. Hier werden maatregelen genomen en antwoorden gegeven 
aan deze bedreigingen. Nieuwe bisdommen werden opgericht; cathecese-onderricht 
werd gestimuleerd; de controle en toezicht verstrengd. De kerkelijke bedienaars 
werden beter opgeleid en beter begeleid. Voortaan zou men ook nauwer toezien op 
de echtheid van de relieken; onregelmatigheden moesten vermeden worden. Het 
toezicht hierop zou worden uitgeoefend door de kerkelijke hoogwaardigheids- 
bekleders, bisschoppen of aartsbisschoppen. Zij zouden op regelmatige wijze 
controle uitoefenen op devotie; zij wilden excessen vermijden; zij wilden de 
heiligenverering onder controle houden; onder meer schreven zij attesten voor de 
relieken en hun plaatselijke verering. Aanvankelijk ging het hier om handgeschreven 
attesten die door de secretariaten van de bisschoppen werden afgeleverd. Tijdens 
dekenale visitaties werd alles gecontroleerd en in veslag gebracht. 
In de negentiende eeuw zou er in de attesten verandering en vereenvoudiging 
komen. Aangezien het om talrijke attesten ging, en de nomenclatuur grotendeels 
identiek was voor alle attesten, werden altijd weerkerende elementen vooraf gedrukt 
en vulde de gemachtigde controleur plaatselijk in handschrift de specifieke gegevens 
in, aangepast naargelang het geval dat hij voor zich had. De vaste, identieke 
gegevens waren: de naam van de bisschop, zijn wapenschild, de gebruikelijke 
verwelkomingsgroet, de verwijzing naar de regelgeving van het Concilie van Trente, 
de toelating tot verering, de verzegeling, de plaats van uitgave. Meer specifieke, met 
de hand toegevoegde gegevens waren: de naam van de heilige waarvoor de 
authenticiteit werd uitgesproken, het uitzicht en vorm van de reliekhouder, de 
datering van het document, de naam en ondertekening van de mandaathouder van 
de bisschop. 
 
 
Het eerste Balense authenticiteitsattest van de H. Odrada 
 
Toen abt Servatius Vaes, van Averbode in 1654 de reliek van Sint-Odrada naar 
Balen bracht10, leverde hij ook een echtheidattest af waarin de reliek werd 
omschreven en de voorgeschiedenis werd duidelijk gemaakt (Bijlage nr. 1). In het 
document maakte hij bekend dat het hier het onderkaaksbeen betrof van de H. 
Odrada, geboortig van Balen. In 1651 was de reliek uit veiligheidsoverwegingen aan 
de abt bezorgd door Filippus Nevius, de pastoor van Hooge Mierde. Deze laatste 
had de reliek ontvangen van E.H. deken Mattheus Langhencruys; Langhencruys had 
ze in 1617 ontvangen uit handen van bisschop Zoësius van ’s Hertogenbosch. De 
reliek werd opgevraagd bij de abt door Joannes van Tilborg, pastoor te Balen, 
norbertijn van Averbode.. De resten van de H. Odrada waren opgegraven einde 
zestiende eeuw toen de tijden onveilig waren en schendingen dikwijls voorkwamen in 
het Noorden. Abt Vaes vermeldde dat op 27 september 1654 de reliek 
processiegewijs naar de Balense kerk werd gedragen om er te worden vereerd. Het 
geschreven echtheidsdocument werd getekend en gezegeld door de abt; pastoor 
Van Tilborg zette zijn handtekening als getuige. Hiermee leverde de abt een 
voorbeeld van een autenticiteitsattest af bij de Balense reliek. 
 
10 Zie ook J. JANSEN, De devotie tot de H. Odrada in de Kempen tijdens de 17de eeuw, in Taxandria, 
NR 78, 2006, p. 83-98; met attest van abt Servaes. 

-----

 
6 
De echtheid van de reliek werd gestaafd door de reliek duidelijk te omschrijven en 
door de voorgeschiedenis volledig te schetsen met de redenen voor de overbrenging 
en de vermelding van de vraag vanuit het geboortedorp Balen. Wat de abt niet 
vermeld is de manier waarop het naar Balen werd gebracht. In welke houder werd 
het kaaksbeen overgebracht? Wel staat vermeld dat het kaaksbeen in Hoogemierde 
in een kistje werd bewaard (in capsula), in zover dat er terplaatse in Hoogemierde 
gesproken werd over het “kistje van Sint-Odrada”. Wij vermoeden dat de reliek in 
dezelfde houder werd overgebracht naar Balen. We denken ook dat dit kistje later 
opgeborgen werd in de decoratieve uitstaltroon uit het midden van de achttiende 
eeuw. Het kistje moest in de ruimte geschoven worden die zich bevindt onder het 
beeld van de H. Odrada11. Slechts in 1830 zal hier verandering in komen. Pastoor 
Bols liet een nieuwe, zilveren reliekhouder maken ter vervanging van het wel 
voldoende mooie, maar toch eerder erbarmelijke houten kistje (“in satis pulchra sed 
trista cista lignea”). Is het kistje bewaard gebleven? Tot hiertoe werd het niet 
gevonden; het was uit Hoogemierde herkomstig en werd in Balen overgenomen. 
Eigenlijk ging het hier om een tertiaire reliek. In 1837 zou pastoor Bols een uitvoerige 
motivatie over de verering en de reliek van Sint-Odrada sturen naar aartsbisschop 
Sterckx12. Geboers en Van Olmen suggereren dat het kistje nog steeds bewaard 
was op de het einde van de negentiende eeuw. Het oud “Odradakasje” waarin de 
relikwie in 1654 werd vervoerd zou nog te zien zijn in het voetstuk van de 
uitstallingstroon uit het midden van de achttiende eeuw. Deze troon werd 
overgebracht naar de in 1896 opgerichte kapel te Scheps13. 
 
 
Latere attesten te Balen 
 
In het kerkarchief van Sint-Andries Balen vinden wij nu drie attesten die opgevat zijn 
volgens de hoger beschreven, negentiende eeuwse regels door een combinatie van 
een voorgedrukte tekst en de handgeschreven toepasbare, specifieke gegevens van 
de reliek. De attesten werden geleverd door aartsbisschop Deschamps in 1869 
(Bijlage nr. 3), door aartsbisschop Goossens in 1891 en door aartsbisschop Van 
Roey in 1937. Er moet nog een attest van 1830 bestaan hebben. Toen werd het 
kaaksbeen van Sint-Odrada overgebracht vanuit een houten kistje naar de huidig 
aanwezige reliekhouder in de uitstallingstroon14. Achteraan werd de houder 
afgesloten met de gebruikelijke rode touwtjes en driemaal een zegel van de 
zetelende aartsbisschop de Méan (1817-1831). Door de Méan moet er ook een 
attest geleverd zijn. Het valt op hoe attesten dikwijls geleverd worden wanneer er met 
de relieken iets gebeurd: een nieuwe houder voor een bestaande reliek, het 
overplaatsen van een gedeelte van de reliek in een nieuwe houder, het overbrengen 
van een gedeelte van de reliek naar een andere bewaarplaats. 
In de drie hoger vermelde attesten werd bijgeschreven dat het om een reliek “ex 
ossibus” ging, een onderdeel van het gebeente. Een dergelijke, primaire reliek was 
bijzonder krachtig en stelde als het ware de heilige zelf aanwezig. In het attest van 
 
11 Zie ook A. GEBOERS en F. VAN OLMEN, De H. Odrada van Baelen, haar leven en hare vereering, 
Mechelen, deze auteurs delen dezelfde mening in hun publicatie, p. 94 (1891), p. 65 (1898). 
12 J. JANSEN, Devotie tot de H. Odrada in de Antwerpse Kempen tijdens de 19de eeuw, in Taxandria, 
82, 2010, p. 61-83, in het bijzonder p. 66-67. 
13 A. GEBOERS en F. VAN OMEN, o.c., 1891, p. 94; 1898, p.65. 
14 “olim conservabatur in satis pulchra sed trista cista lignea, ad anno 1830 curati eam includi in ampla 
pulcherrima et sumptuosa pixide argentea… J. JANSEN, o.c,, in Taxandria, NR 82, 2010, p. 82. 

-----

 
7 
1937 werd er meer duidelijkheid gegeven over de aard van de reliek, de 
vertegenwoordiger van de kardinaal voegde toe dat het ging om het volledige, 
onderste kaaksbeen van de heilige: “ex ossibus (integra maxilla inferior)”. 
De geschreven tekst lichtte ons ook in over het uitzicht van de houder. In 1869 was 
er sprake van koperen houder van ronde vorm (“theca cuprea forma rotunda”). Hier 
gaat het om een nieuwe houder die kleiner van formaat was en bijgevolg meer 
hanteerbaar bij de verering. De toekenning van aflaten was ook gebonden aan de 
verering van de relikwie van Sint-Odrada. Later kon deze koperen houder 
gemakkelijk meegenomen worden naar Scheps indien er een bedevaart naartoe trok. 
Een stukje van het kaaksbeen werd in de ronde houder opgenomen. In 1891 was er 
sprake van een zeszijdige houder “(theca chartaria formae sexangulae”). Hier gaat 
het om de nieuwe reliekhouder die in 1891 werd aangekocht te Mechelen bij 
Festraets. De zeszijdige ruimte werd gedragen door twee neerknielende engelen; 
boven deze houder is er een zeszijdig, neogotisch kapelletje met een voorstelling 
van de H. Odrada met het paard dat zij beteugelde15. Hier ook werd een stukje van 
het kaaksbeen opgenomen in de houder. In de gedrukte tekst werd de wijze van 
bevestigen verbeterd: het woordje “filo serico” (zijden draad) werd doorstreept en 
vervangen door het woordje “vittis sericis” ( zijden linten). Verder werd de gedrukte 
tekst aangepast aan het nieuwe uitzicht. Normaal is de reliek zichtbaar door een 
cristallijnen venstertje; in de nieuwe houder werden in 1891 verscheidene 
doorkijkvenstertjes aangebracht (“crystallis”). Het attest van 1891 werd ondertekend 
door de Balenaar F. Van Olmen, secretaris van kardinaal Goossens. In hetzelfde jaar 
publiceerde Van Olmen samen met A. Geboers het boek over de Balense heilige. Te 
melden valt nog dat Van Olmen in het attest begrijpelijk de heilige vermeld als virgo 
Balensis. 
Het attest van 1937 betreft dezelfde zeszijdige houder als deze beschreven in 1891. 
In de marge van het attest van 1937 werd trouwens verwezen naar de erkenning van 
de relieken door kardinaal Goossens op 26 augustus 1891. In de gedrukte tekst 
werden in 1937 de aangepaste verbeteringen opnieuw overgenomen. In naam van 
kardinaal J.E. Van Roey ondertekende als mandaathouder Z.E.H. Caeymaex, die 
zich “custos SS. Reliq.”, bewaarder van de heilige relieken noemt. 
 
 
Reliekattesten van de H. Odrada te Milligem 
 
 
In 1693 werden drie deeltjes van het Balense kaaksbeen afgenomen en 
overgebracht naar de kerk van Milligem. Hierbij werd blijkbaar geen attest geleverd; 
alleszins was er geen attest aanwezig in het kerkarchief. Alleen Odradavereerder De 
Rover, pastoor van Macharen, volgde de overbrenging op de voet en beschreef in 
lyrische bewoordingen de ontvangst in Milligem16. Volgens De Rover kon de parochie 
zich gelukkig prijzen bij de overbrenging van het reliekdeeltjes naar de kapel. 
Voortaan zou het bedehuis van Milligem toegewijd zijn aan O.-L.-Vrouw en de 
H.Odrada. Kanunnik Coenen , pastoor van het nabijgelegen Bel en lid van het 
kapittel van Sint-Dimpna, publiceerde het boekje over Odrada en beschreef de 
 
15 J. JANSEN, o.c., 1990, p. 34. 
16 Acta Sanctorum, De Sancta Odrada, o.c. 1894, p. 61, nr. 17. 

-----

 
8 
belangrijke feiten die er in die tijd waren gebeurd17. Milligem behoorde op dat 
ogenblik nog tot de vrijheid van Geel. 
Het oudste, geofficialiseerde attest vinden wij in de achttiende eeuw. De bisschop 
van Antwerpen, Jacobus T.J. Wellens, leverde in 1777 een attest af voor de relieken 
in de toenmalige kerk-kapel, toegewijd aan O.-L.-Vrouw en de H. Odrada (Bijlage nr. 
2). Wellens is niet alleen bisschop van Antwerpen maar ook apostolisch 
afgevaardigde voor het diocees van ’s Hertogenbosch. Volgens het attest van 1777 
zou de reliek van de H. Odrada overgeplaatst worden in een andere houder. Het 
document18 beschreef een oudere zilveren houder, in de vorm van een hart, met een 
kristallen venster, stevig van uitzicht, met de relieken van de heilige maagd Odrada. 
Bisschop Wellens vermeldde dat de reliek reeds vroeger geattesteerd werd door 
kardinaal Thomas Philippus d’ Alsace, aartsbisschop van Mechelen, die bestuurde 
van 1716 tot 1759. In het jaar 1777 werden de reliek overgeplaatst in een zilveren 
houder, ovaal van vorm, met vooraan een christalijnen venster; de reliek werd met 
een gebruikelijke, zijden lint van rode kleur vastgehecht. De bisschop bracht zijn 
zegel aan op de reliekhouder en bevestigde dit in het attest. De overplaatsing in 
1777 was de aanleiding tot het schrijven van dit attest. De nieuwe, ovale 
reliekhouder van 1777 is nog bewaard, de oudere, hartvormige houder niet meer. 
Het attest vermeldde dat de reliek kon worden vereerd door de gelovigen van het 
diocees van ’s Hertogenbosch. Het toenmalige bisdom Antwerpen strekte zich uit tot 
in Nederland. 
In de marge van het document van 1777 werd er in 1859 een handgeschreven nota 
toegevoegd door de vicaris generaal J.B. Van Hemel in naam van aartsbisschop 
Engelbertus Sterckx. Milligem behoorde vanaf 1802 bij het bisdom Mechelen. De 
toelating werd gegeven om de reliek te vereren in het diocees; anderzijds werd de 
toelating weerhouden om het te verheffen (“exaltari”). Naast de nota werd het zegel 
van Sterckx aangebracht. Het betrof hier een nieuwe reliekhouder die door de 
kerkfabriek werd aangeschaft. Achteraan de houder werd het wapen aangebracht 
van de aartsbisschop. 
 
 
Aflaten 
 
De aflaten die zoveel verandering en twist hadden veroorzaakt in de zestiende eeuw, 
bleven later toch nog in gebruik. De oudste, gekende toekenning van een aflaat voor 
de verering van de Heilige Odrada dateerde uit de achttiende eeuw. Voortaan zou de 
beloning uitgedrukt worden in dagen aflaat dit wil zeggen in dagen aflossing of 
bevrijding van schuld die door zondig leven werd veroorzaakt. De financiële 
connotatie was verdwenen. Milligem is op dit vlak het meest actief. Elke vrijdag werd 
er smorgens ter ere van Sint-Odrada een mis gezongen. De week voor Allerheiligen 
was er begankenis. Kardinaal d’ Alsace (1716-1759) kende een aflaat van honderd 
dagen toe aan degene die op de vrijdag de mis bijwoonde en daarna de relieken van 
de H. Odrada vereerde19. De Meerhoutenaar C. Mangelschots publiceerde in 1854 
de “Litanie der heilige Maegd Odrada” achteraan na het levensverhaal van de 
 
17 JUDOCUS COENEN, Het leven van de H. Maghet Odrada, Antwerpen, 1688, anastatische herdruk 
2008. 
18 Gemeentearchief te MOL, Archief van Milligem, los blad 
19 Zie ook A. GEBOERS en F. VAN OLMEN, o.c;, 1898, p. 73. 

-----

 
9 
heilige20. De litanie kreeg op 21 maart 1854 het imprimatur van vicaris-generaal P. 
Corten. Odrada werd aanbeden als “Patronesse van Milghem, Beschermster van 
Baelen en Macharen”... 
In Balen kon men andere papieren voorleggen. Paus Pius VI, die bestuurde van 
1775 tot 1799, verleende aan de kerk van Balen een volle aflaat (dit is kwijtschelding 
van alle schuld) op de feestdag van Sint-Odrada (3 november). Tijdens de visitatie 
van de parochie door landdeken C. Van Dongen werd in 1781 genoteerd dat er op 
die feestdag een volle aflaat te verdienen was21. Opvolger Pius VII verleende op 17 
juli 1821 dezelfde aflaat op de feestdag en op zeven andere dagen. Aartsbisschop 
de Méan (1817-1831) legde in hetzelfde jaar deze aflaat precies vast op de feestdag 
van Sint-Odrada en de zeven volgende dagen (octaaf van Sint-Odrada)22. 
Tijdens de feestelijkheden van de negentiger jaren van de negentiende eeuw werden 
niet alleen talrijke kunstvoorwerpen vervaardigd en een boek over Odrada 
gepubliceerd. In 1891 keurde kardinaal Goossens (1884-1906) een litanie van de H. 
Odrada goed en verbond daaraan ook een aflaat van 100 dagen ten gunste van 
diegenen die de litanie en de bijhorende gebeden zou opzeggen23. Het jaar daarop 
werd er een broederschap van de H. Odrada gesticht door de Balense pastoor G.L. 
Van der Donck24. De 439 nieuwe leden zullen de litanie zeker verwelkomd hebben. 
Deze litanie was een van de sterke devotie-ogenblikken voor de leden van de 
broederschap. De Heilige Maagd Odrada werd vooral vereerd tegen oogziekten en 
veepest. Enkele items uit de litanie willen wij ter illustratie aanhalen, zij sluiten nauw 
aan bij de plaatselijke verering: 
…… 
Heilige Odrada bid voor ons 
Luister van Baelen bvo 
Eer en roem van Millegem bvo 
…… 
Engel van zuiverheid en zedigheid, bvo 
Wonder van verduldigheid in lijden en vervolgingen, bvo 
Kastijdster van uw onschuldig lichaam, bvo 
Spiegel van weldadigheid jegens de armen, bvo 
…… 
Licht der blinden, bvo 
Toevlucht der landbouwers in al hunne noodwendigheden, bvo 
Bijzondere patronesse tegen ziekte van vee en dieren, bvo 
Troosteresse van allen die U aanroepen, bvo 
Onze machtige beschermster, bvo 
…….. 
 
 
 
 
 
 
20 C. MANGELSCHOTS, Leven der Heilige Maegd Odrada. Gevierd wordende te Milghem, by Moll, 
den derden november, Geel 1854. 
21 Opgezocht door Paul Vos voormalig archivaris van Mol. 
22 Zie ook A. GEBOERS en F. VAN OLMEN, o.c., p. 82 (1891), p. 54 (1898). 
23 Zie ook A. GEBOERS en F. VAN OLMEN, o.c., 1898, p. 79-83. 
24 H. VANDER SANDEN, De Sint-Andriesparochie te Balen: 1868-1900, in Jaarboek 2008 Erfgoed 
Balen, 2008, p. 75-95, in ’t bijzonder p. 90-91. 

-----

 
10 
 
 
 
Bijlagen 
 
1. Averbode Abdijarchief 
AAA., Verzameling copieën van Balenaar Stanislas Joris Handschrift 9, nr. 79. 
C. DE SMEDT, Dies tertia novembris. De Sancta Odrada, 1894, p. 59, nr. 12 
 
1654. Abt Servatius Servaes geeft het relaas over de geschiedenis van het reliek 
van Sint-Odrada van Balen en vermeldt de authenticiteitsattesten die het 
vergezelden. 
 
De Reliquiis s. Odradae. 
 
Servatius Dei patientia abbas Averbodiensis omnibus ac singulis praesentes visuris 
seu legi audituris salutem in Domino. 
Notum facimus et attestamur quod nos requisiti a ven.li Domino Joannae van Tilborg 
canonico Averbodiensi et pastore ecclesiae Balensis, sacras Reliquias S. Odradae 
Virginis in Balen natae, nominatim integram mandibulam inferiorem, anno 1651 mihi 
traditam a ven.li viro Domino Philippo Nevio in Julio, ut easdem subtraheret furori 
haereticorum et alibi majori in honore devotioni populi fidelis exponerentur, quas 
quidem illi miserat Reverendissimus Dnus Episcopus Sylvaeducensis Nicolaus Zoes 
easdem sic nominatas et declaratas debita cum reverentia venerati sumus et 
recognovimus juxta publicum instrumentum Rev.di Domini Mathaei Langhecrucii 
pastoris Hilvarenbecensis et decani christianitatis et attestationem ven.lis Domini 
Philippi Nevii praefati, cujus tenor sequitur de verbo ad verbum : « Anno a navitate 
Domini 1617, nona die Augusti, ego infrascriptus has reliquias Sanctae Odradae 
virginis accepi a Reverendissimo Domino Nicolao Zoes, episcopo Buscoducense pro 
ecclesia Hogemierdensi : in quorum fidem haec scripsi et subscripsi. Ita est, 
Mathaeus Langhecrucius, pastor Hilvarenbecen-sis et decanus christianitatis ». Et ad 
latus instrumenti apparebat signum sigilli ; in hostia, quae jam erat corrupta, 
suprascripti Rdi Dni Pastoris et Decani christianitatis Hilvarenbecensis. In alia charta 
sic habebatur : « Ego Fr Philippus Nevius, pastor in Hoogemiert, has sacras reliquias 
S. Odradae virginis a Revmo Dno Nicolao Zoesio, epo Sijlvaeducensi, ad nos et 
ecclesiam Hogemierdensem per Rev.dum D.num Matthaeum Langhencrucium 
pastorem in Hilvarenbeec et decanum christianitatis, missas, una cum tota 
communitate nostra Hogemierdensi processionaliter ex Lagemiert detuli et easdem 
inclusas in certa quadam capsula quae solet vocari capsula S. Odradae virginis in 
ecclesia Hogemierdensi honesto loco reposui anno 1617 in mense Augusto ». Infra 
erat positum : « Ita est, F. Philippus Noevius pastor in Hogemiert ». 
Quas quidem reliquias sacras majori quo decuit honore et devotione cum solemni 
processione 27a septembris anno 1654 in ecclesiam parochialem Balensem diocesis 
Buscoducensis, introduximus, eique resignavimus reliquiario sanctae Odradae 
includendas ibidemque collocandas ad augendam incolarum et Christi fidelium 
devotionem. In quorum fidem praesentes manu nostra subscripsimus et sigilli nostri 
impressione muniri fecimus. Datum in aedibus pastoralibus Balensibus die 27 
septembris anno Dominicae incarnationis 1654 
 
Loco sigilli 

-----

 
11 
 Eratque signatum : F. Sevatius abbas Averbodiensis 
Haec copia collata cum originali concordat de verbo ad verbum 
Qoud attestor F. Ioannes van Tilborgh 
Pastor in Balen 
 
2. Gemeentearchief Mol 
Archief Millegem 
Los blad 
 
Authenticiteitsattest voor de relieken van Sint-Odrada te Millegem 
 
Jacobus Thomas Josephus Wellens Dei ET Apostolicae Sedis Gratia Episcopus 
Antverpiensis 
necnon Delegatus Apostolicus in partibus catholicis Diaecesis Buscoducensis 
 
Omnibus has visuris Salutem in Domino 
 
Fidem facimus et attestamur Nos Reverenter aperuisse thecam argenteam, figuram 
cordis referentem, chrystallo ab anteriori parte bene munitam, continentem sacras 
reliquias Sanctae Odradae virginis, ab Eminentissimo Domino Thoma Philippo 
cardinali de Alsatia et archi episcopo Mechliniensi olim recognitas: quas sacras 
reliquias pro veris et legalibus agnocentes inclusimus alteri thecae argenteae figurae 
ovatae, ab anteriori parte vitro chrystallino coopertae eamque vitta serica Rubri 
coloris colligavimus, ac sigillo Nostro minori in cera Rubra Hispanica impresso muniri 
mandavimus quae theca adhuc duabus aliis majoribus formae Rotundae figuarum 
minor est aerea, major argentea est inclusa; permittentes ut Praefatae S. Reliquiae 
publicae fidelium venerationi Exponantur in Ecclesia parochiali loci de Millegem 
Diaecesis Buscoducensis in partibus catholicis. 
 
Datum Antverpiae die 8 mensis julii 1777 
Signatuur ? Engelgrave Vic. Glis 
 
De mandato Illmi ac Revmi Dni mei 
A. Van Celst secr. 
 
In de rand toegevoegde notitie van 1859: 
Engelbertus Cardinalis Sterckx, archiepiscopus Mechliniensis 
SS. Reliquias S. Odradae virg. in his Litteris memoratas, necnon in eadem theca 
argentea figurae cuxta? repositas (quam sigilo nostro munivimus) in Diaecesi nostra 
fidelium venerationi exponi, non autem exaltari permittimus 
Mechliniae die 3 7bris 1859 
 
J B Van Hemel Vic. Gen. 
 
Met zegel 
 
 
3. Balen Kerkarchief, losse nota 
Echtheidsattest voor de relieken van Sint-Odrada in de Sint-Andrieskerk te Balen, 
geleverd door kardinaal Descamps in 1869 

-----

 
12 
 
Victor Augustus Isidorus DESCAMPS 
Dei et apostolicae sedis gratia archiepiscopus Mechliniensis, 
Primas Belgii, S.S. prelatus domesticus 
Et solio pontificio assistens , 
Omnibus has visuris salutem in domino 
Met wapenschild en devies PERVIA COELI PORTA MANES 
 
Tenore praesentium fidem facimus indubiam et attestamur, quod Nos, die datae 
harum, juxta , debite recognoverimus et approbaverimus Sacras Reliquias 
 
Ex ossibus S. Odradae Virg. Balensis 
Nobis cum debitis authenticitatis notis exhibiteis quas 
 
reverenter reposuimus et collocavimus in theca cuprea forma rotunda circulo 
argenteo et crystallo ab interiori ornata, bene clausa et filo serico coloris rubri debite 
colligata, necnon sigillo nostro in cera Espanica impresso, firmiter obsignata. Ad 
omnipotentis Dei gloriam Sanctorumque suorum honorem permittimus ut praefatae 
SS. Relquiae in hac dioecesi publicae Fidelium venerationi exponi possint. 
Datum Mechliniae sub nostri Vicarii Generalis signo sigilloque nostro necnon 
Secretarii nostro chirographo, die 24 mensis Julii anni 18 69 
 
Met signatuur I. vi. gen. 
De Mandato Illmi ac Rmi Domini Arciepscopi 
(((L. Grietens secr. 

-----
[jan@tridel:~/projects/kunsterfgoed]$ vi 8_OdradaEchtheidsattesten\ voor\ de\ Hs.html
[jan@tridel:~/projects/kunsterfgoed]$ pandoc -f html -t mediawiki 8_OdradaEchtheidsattesten\ voor\ de\ Hs.html
 
1 
Over relieken en echtheidsattesten in het bijzonder deze van de 
H. Odrada, vereerd te Balen en te Mol-Milligem 
 
door Jaak Jansen 
 
De heiligenverering is steeds een belangrijk onderdeel geweest in de devotiepraktijk 
van de katholieke kerk. In de loop van de tijden werden duizenden mannen en 
vrouwen heilig verklaard1. Sommigen werden heilig verklaard door het 
martelaarschap; anderen werden heilig door hun voorbeeldig leven of door de 
diensten die zij aan de kerk hadden verleend. Kloosterorden promootten eigen 
religieuzen naar de kerkelijke kalender. Grote, invloedrijke kerkleraars, mystiekers, 
stichters, vorsten of leiders van bewegingen kregen aandacht en werden 
gecanonniseerd. Zij werden erkend, bewonderd en vereerd; zij werden tot voorbeeld 
gesteld; zij waren bemiddelaars voor de gelovigen, tussen hier en daar. 
Geleidelijk zou de heiligenverering zich verspreiden, eerst in Europa, later in de 
kolonies. Plaatselijke vereringen zouden uitgroeien tot bedevaartplaatsen, soms met 
internationale uitstraling (Rome en Loreto in Italië, Compostella in Spanje, Keulen in 
Duitsland). Heiligenlevens werden beschreven en tot voorbeeld gesteld. Wonderbare 
feiten, genezingen, bekeringen werden graag geregistreerd; zij toonden hoe 
invloedrijk de heilige was; zij stelden zijn levenswandel en overtuiging tot voorbeeld; 
zij droegen bij om de verspreiding van de verering te bevorderen. De eerste 
systematische beschrijving van de heiligenlevens gebeurde door Jacopo de Voragine 
(1230-1290), bisschop van Genua, in zijn “Legenda Aurea”. Zonder veel kritisch 
vermogen noteerde hij alle gekende verhalen over en van de heiligen. Zijn boek zou 
grote invloed uitoefenen en als een soort bijbel worden gebruikt in de middeleeuwse 
iconografie. Goedgelovigheid en fantasie kwamen hierbij dikwijls om de hoek kijken; 
het bleef aantrekkelijk en invloedrijk. 
De verhalen waren in de loop van de tijd aangedikt; af en toe sloeg de fantasie op hol. 
Later zou de kerk specialisten opleiden die onderzoek deden om degelijke, 
waarheidsgetrouwe levensbeschrijvingen op te stellen. Vooral de jezuïeten zouden 
hier baanbrekend werk verrichten: zij werden de bollandisten genoemd naar één van 
de eerste initiatiefnemers. Joannes Bollandus (°Judemont bij Bolland 1596- 
+Antwerpen 1665) was jezuïet en historicus; hij begon samen met Heribertus 
Rosweyde (°1570-+1629) de Acta Sanctorum uit te werken: het grootse plan om op 
historisch gefundeerde wijze de levensbeschrijvingen van de heiligen uit te geven. 
Bolland verbrede het opzet en werd de eigenlijke stichter van het studiecentrum. De 
documentatie werd door de bollandisten te Brussel verzameld. Bij de opheffing van 
de jezuïetenorde in 1773 waren er reeds vijftig delen verschenen. In de periode 
1773-1794 verschenen nog zes delen. In 1794 trok abt Hermans, van Tongerlo, de 
hagiologische onderneming naar de abdij. In 1837 vertrok het opzet terug naar 
Brussel 2. In 1904 werd in deze reeks de levensbeschrijving van de H. Odrada 
gepubliceerd3. 
 
1 Overzicht zie REAU, Iconographie de l’art chrétien, 3 delen, Parijs, 1958; zie ook LCI, Lexikon der 
christlichen Ikonographie, delen 5 tot 8, 1974. 
2 Over de rol van Tongerlo in deze onderneming publiceerde W. VAN SPILBEEK, De abdij van 
Tongerloo. Geschiedkundige navorsingen, Lier-Geel, 1888, p. 565-572. 
3 Acta Sanctorum, Dies tertia Novembris. De Sancta Odrada, Commentaar door C. DE SMEDT, 2, 
Brussel, 1894, p. 57-69; een diepgaande studie over de vita zelf, de tekst en de interpretatie ervan 
werd uitgevoerd door ANNEMARIE SPEETJES, De Vita Odrade: het kapittel van Alem en de verering 
voor de heilige Odrada (1100-1400), met een kritische studie van de vita, doctoraatsproefschrift 

-----

 
2 
Reliekenverering4 
 
De verering van de katholieke heiligen is nauw verbonden met de verspreiding van 
hun relieken in de Roomse kerk. Aanvankelijk werd de heilige vereerd daar waar hij 
begraven lag. Spoedig zou de verering worden uitgebreid naar andere plaatsen door 
het verspreiden van relieken (relikten, reliquien, overblijfselen) van de heilige. 
Onderdelen van het lichaam of skelet (primaire relieken) werden meegenomen om 
vereerd te worden elders. De invloedrijke kracht van de heilige was evenzeer 
aanwezig in het onderdeel(tje) en kon de volledige persoon vertegenwoordigen. Ook 
secundaire relieken zoals kledingstukken of gebruiksvoorwerpen van de heilige 
hadden een grote waarde. Een derde soort relieken (tertiaire relieken) waren resten 
die geraakt hadden aan een primaire reliek en op die manier een gedeelte van de 
kracht van de primaire reliek met zich meedroeg. 
Enige rangorde in de kracht van de relieken kon ook worden vastgesteld. De sterkste 
relieken waren deze die verwezen naar het leven van Jezus en zijn moeder Maria 
(Jeruzalem). Dan volgden de naasten van Jezus: de apostelen (H. Petrus begraven 
in Rome; Jacobus de Meerdere begraven in Compostella). Verder volgden de vele 
mannelijke en vrouwelijke heilgen, waarvan er sommigen al meer populair waren dan 
anderen. Sommigen werden aanroepen tegen catastrofen, natuurrampen of ziekten; 
anderen werden aanbeden om allerlei kwalen te verhinderen bij bevallingen, 
huwelijken, ouderdomskwalen of sukses in het leven. De heiligenj zouden verder 
bestaansrecht verwerven via patroonschap van landen, steden, gilden en ambachten, 
broederschappen, verenigingen of via persoonlijke devotie. Mettertijd werd de lijst 
aangevuld met nieuwe heiligverklaringen die tot op onze dagen verder gaan. 
De kerk stimuleerde deze vereringen en ging aan sommige gebeden of oefeningen 
geestelijke beloningen of aflaten verbinden. Feller groeiden de misbruiken toen er 
ook geldelijke bijdragen werden aan gekoppeld; aflaten konden worden gekocht met 
de bijhorende, gehele of gedeeltelijke kwijtschelding van straf in het hiernamaals. 
Mettertijd zou het uit de hand lopen en werd deze “handel” in aflaten gecontesteerd. 
De Reformatie (1ste helft 16de eeuw, Luther) zou onder meer tegen deze misbruiken 
protesteren en in verzet gaan. Het Concilie van Trente in het midden van de 
zestiende eeuw zou orde op zaken brengen in deze werkwijze en de basis leggen 
voor het ernstig beheer van dit onderdeel van de kerkelijke devotie. Heiligenlevens 
werden ernstig bestudeerd. Relieken werden op hun echtheid onderzocht. Het 
Concilie van Trente zou hier orde op zaken brengen. 
 
De oudste bijzondere vereringsplaatsen waren deze waar de eerste martelaren 
werden begraven. Op hun graven zouden de eerste kerken worden gebouwd. Hieruit 
zou trouwens de gewoonte en verplichting voortvloeien om in elke altaartafel van 
elke kerk een restje of reliek van een heilige aanwezig te plaatsen onder de 
altaarsteen. Met de erkenning en de verspreiding van de godsdienst zou ook de 
behoefte aan relieken sterk toenemen. Tot op heden zou de kerk dit gebruik 
toepassen en altaren toewijden aan één van de erkende heiligen. Alle heiligen 
 
Vakgroep Geschiedenis Universiteit Groningen, 1999. De auteur publiceerde de oorspronkelijke tekst 
van de vita en het officium; van de in het latijn geschreven vita gaf zij een nederlandse vertaling. 
Verder ging haar aandacht naar de relatie tussen Odrada en de kerk van Alem die door een priorij van 
de benedictijnen van Sint-Truiden werd bediend. 
 
4 In 2008-2009 werd er in het museum “De Mindere”, van de minderbroeders te Sint-Truiden een 
tentoonstelling gehouden over relieken en reliekenverering:”Tussen Hemel en Aarde. Relieken en 
reliekenverering”, Sint-Truiden 30 oktober 2008-30 april 2009. 

-----

 
3 
kregen een plaats op de kerkelijke kalender en kregen op een bepaalde dag een 
bijzondere dag van herdenking en verering. 
Anderzijds waren er ook misbruiken en onregelmatigheden. Relieken werden 
gebruikt in politieke machtsspelletjes; hoogwaardigheidsbekleders schonken relieken 
weg om meer macht te krijgen; valse relieken werden verspreid; de authenticiteit 
werd soms niet nagegaan. Soms ging men zover om resten van heiligen te gaan 
stelen om de invloed en de welvaart ervan aan de “goeie” kant te krijgen; het verhaal 
over de ontvreemding van de H. Dimpna in Geel door de inwoners van Xanten is er 
een voorbeeld van. Bedevaartplaatsen kregen grote aandacht en brachten 
volkstoeloop en welvaart. Misbruiken en onregelmatigheden konden niet uitblijven. 
Toch dient erkend te worden dat de volksdevotie tot de heiligen een enorme 
geestelijke kracht was en een wezenlijk element van de volksverheffing; de invloed 
op het persoonlijke en maatschappelijk leven was zeer groot. Voor het culturele leven, 
het maatschappelijke netwerk en de devotie van de gelovigen waren de 
heiligenverering en de reliekenaanbidding bepalend. Wie alleen wil blijven stilstaan 
bij excessen ( het kruishout, de moedermelk van Maria) is te kwader trouw. 
 
Abt Willem van Rijkel (13de eeuw) 
 
Ook de geschiedenis van de verering van de H. Odrada zou een misplaatste ingreep 
kennen in de dertiende eeuw. Vanaf het begin van de twaalfde eeuw werden er 
vanuit Keulen honderden relieken verspreid over Europa. In 1106 wilde de stad zijn 
territorium uitbreiden en tijdens de bouwwerken van een nieuwe stadsmuur, stootten 
de Keulenaars op een ongekend kerkhof met talrijke graven. Vermits de kerk van de 
H. Ursula in de buurt lag, was men de mening toegedaan dat het hier om een oude 
begraafplaats ging waar de H. Ursula en de elf duizend maagden werden begraven. 
De legendarische vita verhaalde hoe de Britse (Bretoense?) koningsdochter verplicht 
werd om met een heidense prins te huwen. Zij wilde slechts akkoord gaan indien zij 
eerst een reis mocht maken met elf dienstmaagden die op hun beurt duizend 
dienstmaagden mochten meevoeren. Hun tocht voerde hen naar Keulen en vandaar 
verder naar Rome, waar zij paus Cyriacus (366-384) ontmoetten. Bij hun terugkeer 
vonden zij een bezette stad Keulen waar de Hunnen de bevolking teisterden. Ursula 
en haar talrijk gezelschap werd gevangen genomen en met pijlen doorschoten door 
het leger van de Hunnenleider. Zes eeuwen later, in 1106 was men ervan overtuigd 
dat de begraafplaats van deze martelaressen werd terug gevonden. De nieuwe 
vindpaats zou een massa aan relieken voortbrengen; de legendarische 
levensbeschrijving werd letterlijk genomen. De benedictijnen zouden vanaf de 
twaalfde eeuw belangrijke verspreiders worden van deze vondst. In de dertiende 
eeuw zou de verspreiding van deze Keulense relieken nog blijven verder gaan. Abt 
Willem van Rykel van de benedictijnenabdij van Sint-Truiden was een vurig 
verzamelaar en verspreider van deze relieken. Vanaf 1260 ontving de abdij van Sint- 
Truiden talrijke relieken vanuit Keulen. Tussen 1270 en 1272 verzamelde en 
verdeelde abt Van Ryckel honderden resten van skeletten. Vermist deze vrouwen 
volgens de legende allen de marteldood waren gestorven, waren zij ook tot de 
heiligen- staat verheven. Willem van Ryckel hield in grote lijnen een administratie bij 
en noteerde dagelijks zijn initiatieven van de verdeling. Over de identificatie nam hij 
het niet zo nauw; willekeurig ging hij aan de resten namen toedichten die nergens 
enige grond van waarheid vertoonden. Op 23 augustus 1271 noteerde hij de 
verspreiding van de relieken van de H. Catharina, de H. Odrada en de H. Filippus; zij 
werden doorgestuurd naar het bedehuis van Alem-op-de-Maas, een afhankelijkheid 

-----

 
4 
van de abdij van Sint-Truiden5. Wat er precies werd geschonken aan de kerk van 
Alem stond niet genoteerd. In andere notities stond wel vermeld dat het om “een 
schedel” of “een hoofd” of “een lichaam” ging; hier werd verder geen precisering 
opgegeven. De naamgeving van van Rykel was ook vaak willekeurig en verwarrend; 
de betrouwbaarheid van de notities waren ondermaats. Sommige auteurs 
beschouwden onterecht deze informatie over de levering van relieken aan Alem als 
het begin van de verering van de H. Odrada te Alem6. De vita over de H. Odrada die 
in 1304 te Sint-Truiden zou zijn geschreven, zou bijgevolg aansluiten bij de 
verwerving van relieken in 1271. Verscheidene argumenten zouden deze visie 
ontkrachten. Voor 1271 werd er reeds verwezen naar Odrada. In Alem werd de naam 
van Odrada reeds vroeger vastgesteld door A.J. Speetjes: er bestond reeds voor de 
dertiende eeuw een “Sent Hodraden acker” in Alem en in Lobberich woonden 
“homines beate Odrade”. Speetjes wees in haar doctoraat eveneens op de nauwe 
verwevenheid tussen machtspolitiek van de abdij en de gevolgen voor de plaatselijke 
heiligenverering. Enerzijds was de neiging groot om de vita van de H. Odrada als 
puur verzinsel en legendarisch te beschouwen; anderzijds werd deze mening 
doorkruist door enkele historische gegevens en toch weer niet genoeg om een 
duidelijke, andere conclusie te trekken. Het recent onderzoek van de reliek te Balen 
door Mark Van Strydonck zou nieuw licht brengen in deze problematiek. Door het 
Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium werd een radiocarboondatering 
uitgevoerd op het kaaksbeen van Sint-Odrada in de Sint-Andrieskerk te Balen. Dit 
kaaksbeen zou in 15737 (aldus Joannes De Roover) opgegraven zijn te Alem waar 
de H. Odrada werd begraven en waar Otto van Duras voor haar een bedevaartkerk 
bouwde. De conclusie van Mark Van Strydonck was dat het kaaksbeen toebehoorde 
aan een vrouw die in de achtste eeuw had geleefd8. Ook een ander gelijkaardig 
onderzoek op een door van Rijkel verspreide schedel van één van de elfduizend 
maagden leverde een datering op die niet uit de te verwachten 4de eeuw herkomstig 
was. De betreffende schedel, bewaard in Sint-Truiden, was herkomstig van een 
persoon die in de zesde-zevende eeuw geleefd had9. 
 
 
Over authenticiteitsattesten van de H. Odrada 
 
In het begin van de zestiende eeuw zal de reformatie op gang komen in Europa; 
eerst in Duitsland, daarna in de andere landen van Europa. De misbruiken in de kerk 
waren talrijk; er waren twijfels over de religieuse waarheden en gebruiken. De 
kerkelijke aflatenpolitiek was een doorn in het oog; de heiligenverering was er de 
basis van. Aflossingen in het hiernamaals werden gekoppeld aan financiële bijdragen. 
De wijdverspreide aflatencommercie bracht ontevredenheid en verzet. Vooral een 
initiatief van paus Leo X (1513-1521) was in het verkeerde keelgat geschoten; de 
opbrengst van de aflaten moest onder meer dienen om de grote bouwwerken in 
Rome te financieren. De augustijn Maarten Luther zou verzet aantekenen in 1517; hij 
kreeg grote navolging. Nieuwe ontevredenen en richtingen zouden ontstaan. De 
 
5 Ph. GEORGES, De reliekenschat van de Benedictijnerabdij van Sint-Truiden, in Stof uit de kist. De 
middeleeuwse textielschat uit de abdij van Sint-Truiden, Leuven, 1991, p. 33. 
6 BIJSTERVELT en anderen 
7 Acta Sanctorum. De Sancta Odrada, o.c., p. 59, nr. 9, 
8 M. VAN STRYDONCK, Relieken. Echt of vals?, Leuven, 2006; over het onderzoek van het 
kaaksbeen van de H. Odrada zie p. 111-119. 
9 M. VAN STRYDONCK, o. c., 2006, p. 77 

-----

 
5 
scheuring en verdeeldheid in Europa waren onvermijdelijk en grondig. De gevolgen 
zijn tot op heden aanwijsbaar. 
Voor de kerk van Rome waren de vele ongeregeldheden en tegenkantingen 
aanleiding om in het midden van de zestiende eeuw het Concilie van Trente (1545- 
1563) te organiseren. Hier werden maatregelen genomen en antwoorden gegeven 
aan deze bedreigingen. Nieuwe bisdommen werden opgericht; cathecese-onderricht 
werd gestimuleerd; de controle en toezicht verstrengd. De kerkelijke bedienaars 
werden beter opgeleid en beter begeleid. Voortaan zou men ook nauwer toezien op 
de echtheid van de relieken; onregelmatigheden moesten vermeden worden. Het 
toezicht hierop zou worden uitgeoefend door de kerkelijke hoogwaardigheids- 
bekleders, bisschoppen of aartsbisschoppen. Zij zouden op regelmatige wijze 
controle uitoefenen op devotie; zij wilden excessen vermijden; zij wilden de 
heiligenverering onder controle houden; onder meer schreven zij attesten voor de 
relieken en hun plaatselijke verering. Aanvankelijk ging het hier om handgeschreven 
attesten die door de secretariaten van de bisschoppen werden afgeleverd. Tijdens 
dekenale visitaties werd alles gecontroleerd en in veslag gebracht. 
In de negentiende eeuw zou er in de attesten verandering en vereenvoudiging 
komen. Aangezien het om talrijke attesten ging, en de nomenclatuur grotendeels 
identiek was voor alle attesten, werden altijd weerkerende elementen vooraf gedrukt 
en vulde de gemachtigde controleur plaatselijk in handschrift de specifieke gegevens 
in, aangepast naargelang het geval dat hij voor zich had. De vaste, identieke 
gegevens waren: de naam van de bisschop, zijn wapenschild, de gebruikelijke 
verwelkomingsgroet, de verwijzing naar de regelgeving van het Concilie van Trente, 
de toelating tot verering, de verzegeling, de plaats van uitgave. Meer specifieke, met 
de hand toegevoegde gegevens waren: de naam van de heilige waarvoor de 
authenticiteit werd uitgesproken, het uitzicht en vorm van de reliekhouder, de 
datering van het document, de naam en ondertekening van de mandaathouder van 
de bisschop. 
 
 
Het eerste Balense authenticiteitsattest van de H. Odrada 
 
Toen abt Servatius Vaes, van Averbode in 1654 de reliek van Sint-Odrada naar 
Balen bracht10, leverde hij ook een echtheidattest af waarin de reliek werd 
omschreven en de voorgeschiedenis werd duidelijk gemaakt (Bijlage nr. 1). In het 
document maakte hij bekend dat het hier het onderkaaksbeen betrof van de H. 
Odrada, geboortig van Balen. In 1651 was de reliek uit veiligheidsoverwegingen aan 
de abt bezorgd door Filippus Nevius, de pastoor van Hooge Mierde. Deze laatste 
had de reliek ontvangen van E.H. deken Mattheus Langhencruys; Langhencruys had 
ze in 1617 ontvangen uit handen van bisschop Zoësius van ’s Hertogenbosch. De 
reliek werd opgevraagd bij de abt door Joannes van Tilborg, pastoor te Balen, 
norbertijn van Averbode.. De resten van de H. Odrada waren opgegraven einde 
zestiende eeuw toen de tijden onveilig waren en schendingen dikwijls voorkwamen in 
het Noorden. Abt Vaes vermeldde dat op 27 september 1654 de reliek 
processiegewijs naar de Balense kerk werd gedragen om er te worden vereerd. Het 
geschreven echtheidsdocument werd getekend en gezegeld door de abt; pastoor 
Van Tilborg zette zijn handtekening als getuige. Hiermee leverde de abt een 
voorbeeld van een autenticiteitsattest af bij de Balense reliek. 
 
10 Zie ook J. JANSEN, De devotie tot de H. Odrada in de Kempen tijdens de 17de eeuw, in Taxandria, 
NR 78, 2006, p. 83-98; met attest van abt Servaes. 

-----

 
6 
De echtheid van de reliek werd gestaafd door de reliek duidelijk te omschrijven en 
door de voorgeschiedenis volledig te schetsen met de redenen voor de overbrenging 
en de vermelding van de vraag vanuit het geboortedorp Balen. Wat de abt niet 
vermeld is de manier waarop het naar Balen werd gebracht. In welke houder werd 
het kaaksbeen overgebracht? Wel staat vermeld dat het kaaksbeen in Hoogemierde 
in een kistje werd bewaard (in capsula), in zover dat er terplaatse in Hoogemierde 
gesproken werd over het “kistje van Sint-Odrada”. Wij vermoeden dat de reliek in 
dezelfde houder werd overgebracht naar Balen. We denken ook dat dit kistje later 
opgeborgen werd in de decoratieve uitstaltroon uit het midden van de achttiende 
eeuw. Het kistje moest in de ruimte geschoven worden die zich bevindt onder het 
beeld van de H. Odrada11. Slechts in 1830 zal hier verandering in komen. Pastoor 
Bols liet een nieuwe, zilveren reliekhouder maken ter vervanging van het wel 
voldoende mooie, maar toch eerder erbarmelijke houten kistje (“in satis pulchra sed 
trista cista lignea”). Is het kistje bewaard gebleven? Tot hiertoe werd het niet 
gevonden; het was uit Hoogemierde herkomstig en werd in Balen overgenomen. 
Eigenlijk ging het hier om een tertiaire reliek. In 1837 zou pastoor Bols een uitvoerige 
motivatie over de verering en de reliek van Sint-Odrada sturen naar aartsbisschop 
Sterckx12. Geboers en Van Olmen suggereren dat het kistje nog steeds bewaard 
was op de het einde van de negentiende eeuw. Het oud “Odradakasje” waarin de 
relikwie in 1654 werd vervoerd zou nog te zien zijn in het voetstuk van de 
uitstallingstroon uit het midden van de achttiende eeuw. Deze troon werd 
overgebracht naar de in 1896 opgerichte kapel te Scheps13. 
 
 
Latere attesten te Balen 
 
In het kerkarchief van Sint-Andries Balen vinden wij nu drie attesten die opgevat zijn 
volgens de hoger beschreven, negentiende eeuwse regels door een combinatie van 
een voorgedrukte tekst en de handgeschreven toepasbare, specifieke gegevens van 
de reliek. De attesten werden geleverd door aartsbisschop Deschamps in 1869 
(Bijlage nr. 3), door aartsbisschop Goossens in 1891 en door aartsbisschop Van 
Roey in 1937. Er moet nog een attest van 1830 bestaan hebben. Toen werd het 
kaaksbeen van Sint-Odrada overgebracht vanuit een houten kistje naar de huidig 
aanwezige reliekhouder in de uitstallingstroon14. Achteraan werd de houder 
afgesloten met de gebruikelijke rode touwtjes en driemaal een zegel van de 
zetelende aartsbisschop de Méan (1817-1831). Door de Méan moet er ook een 
attest geleverd zijn. Het valt op hoe attesten dikwijls geleverd worden wanneer er met 
de relieken iets gebeurd: een nieuwe houder voor een bestaande reliek, het 
overplaatsen van een gedeelte van de reliek in een nieuwe houder, het overbrengen 
van een gedeelte van de reliek naar een andere bewaarplaats. 
In de drie hoger vermelde attesten werd bijgeschreven dat het om een reliek “ex 
ossibus” ging, een onderdeel van het gebeente. Een dergelijke, primaire reliek was 
bijzonder krachtig en stelde als het ware de heilige zelf aanwezig. In het attest van 
 
11 Zie ook A. GEBOERS en F. VAN OLMEN, De H. Odrada van Baelen, haar leven en hare vereering, 
Mechelen, deze auteurs delen dezelfde mening in hun publicatie, p. 94 (1891), p. 65 (1898). 
12 J. JANSEN, Devotie tot de H. Odrada in de Antwerpse Kempen tijdens de 19de eeuw, in Taxandria, 
82, 2010, p. 61-83, in het bijzonder p. 66-67. 
13 A. GEBOERS en F. VAN OMEN, o.c., 1891, p. 94; 1898, p.65. 
14 “olim conservabatur in satis pulchra sed trista cista lignea, ad anno 1830 curati eam includi in ampla 
pulcherrima et sumptuosa pixide argentea… J. JANSEN, o.c,, in Taxandria, NR 82, 2010, p. 82. 

-----

 
7 
1937 werd er meer duidelijkheid gegeven over de aard van de reliek, de 
vertegenwoordiger van de kardinaal voegde toe dat het ging om het volledige, 
onderste kaaksbeen van de heilige: “ex ossibus (integra maxilla inferior)”. 
De geschreven tekst lichtte ons ook in over het uitzicht van de houder. In 1869 was 
er sprake van koperen houder van ronde vorm (“theca cuprea forma rotunda”). Hier 
gaat het om een nieuwe houder die kleiner van formaat was en bijgevolg meer 
hanteerbaar bij de verering. De toekenning van aflaten was ook gebonden aan de 
verering van de relikwie van Sint-Odrada. Later kon deze koperen houder 
gemakkelijk meegenomen worden naar Scheps indien er een bedevaart naartoe trok. 
Een stukje van het kaaksbeen werd in de ronde houder opgenomen. In 1891 was er 
sprake van een zeszijdige houder “(theca chartaria formae sexangulae”). Hier gaat 
het om de nieuwe reliekhouder die in 1891 werd aangekocht te Mechelen bij 
Festraets. De zeszijdige ruimte werd gedragen door twee neerknielende engelen; 
boven deze houder is er een zeszijdig, neogotisch kapelletje met een voorstelling 
van de H. Odrada met het paard dat zij beteugelde15. Hier ook werd een stukje van 
het kaaksbeen opgenomen in de houder. In de gedrukte tekst werd de wijze van 
bevestigen verbeterd: het woordje “filo serico” (zijden draad) werd doorstreept en 
vervangen door het woordje “vittis sericis” ( zijden linten). Verder werd de gedrukte 
tekst aangepast aan het nieuwe uitzicht. Normaal is de reliek zichtbaar door een 
cristallijnen venstertje; in de nieuwe houder werden in 1891 verscheidene 
doorkijkvenstertjes aangebracht (“crystallis”). Het attest van 1891 werd ondertekend 
door de Balenaar F. Van Olmen, secretaris van kardinaal Goossens. In hetzelfde jaar 
publiceerde Van Olmen samen met A. Geboers het boek over de Balense heilige. Te 
melden valt nog dat Van Olmen in het attest begrijpelijk de heilige vermeld als virgo 
Balensis. 
Het attest van 1937 betreft dezelfde zeszijdige houder als deze beschreven in 1891. 
In de marge van het attest van 1937 werd trouwens verwezen naar de erkenning van 
de relieken door kardinaal Goossens op 26 augustus 1891. In de gedrukte tekst 
werden in 1937 de aangepaste verbeteringen opnieuw overgenomen. In naam van 
kardinaal J.E. Van Roey ondertekende als mandaathouder Z.E.H. Caeymaex, die 
zich “custos SS. Reliq.”, bewaarder van de heilige relieken noemt. 
 
 
Reliekattesten van de H. Odrada te Milligem 
 
 
In 1693 werden drie deeltjes van het Balense kaaksbeen afgenomen en 
overgebracht naar de kerk van Milligem. Hierbij werd blijkbaar geen attest geleverd; 
alleszins was er geen attest aanwezig in het kerkarchief. Alleen Odradavereerder De 
Rover, pastoor van Macharen, volgde de overbrenging op de voet en beschreef in 
lyrische bewoordingen de ontvangst in Milligem16. Volgens De Rover kon de parochie 
zich gelukkig prijzen bij de overbrenging van het reliekdeeltjes naar de kapel. 
Voortaan zou het bedehuis van Milligem toegewijd zijn aan O.-L.-Vrouw en de 
H.Odrada. Kanunnik Coenen , pastoor van het nabijgelegen Bel en lid van het 
kapittel van Sint-Dimpna, publiceerde het boekje over Odrada en beschreef de 
 
15 J. JANSEN, o.c., 1990, p. 34. 
16 Acta Sanctorum, De Sancta Odrada, o.c. 1894, p. 61, nr. 17. 

-----

 
8 
belangrijke feiten die er in die tijd waren gebeurd17. Milligem behoorde op dat 
ogenblik nog tot de vrijheid van Geel. 
Het oudste, geofficialiseerde attest vinden wij in de achttiende eeuw. De bisschop 
van Antwerpen, Jacobus T.J. Wellens, leverde in 1777 een attest af voor de relieken 
in de toenmalige kerk-kapel, toegewijd aan O.-L.-Vrouw en de H. Odrada (Bijlage nr. 
2). Wellens is niet alleen bisschop van Antwerpen maar ook apostolisch 
afgevaardigde voor het diocees van ’s Hertogenbosch. Volgens het attest van 1777 
zou de reliek van de H. Odrada overgeplaatst worden in een andere houder. Het 
document18 beschreef een oudere zilveren houder, in de vorm van een hart, met een 
kristallen venster, stevig van uitzicht, met de relieken van de heilige maagd Odrada. 
Bisschop Wellens vermeldde dat de reliek reeds vroeger geattesteerd werd door 
kardinaal Thomas Philippus d’ Alsace, aartsbisschop van Mechelen, die bestuurde 
van 1716 tot 1759. In het jaar 1777 werden de reliek overgeplaatst in een zilveren 
houder, ovaal van vorm, met vooraan een christalijnen venster; de reliek werd met 
een gebruikelijke, zijden lint van rode kleur vastgehecht. De bisschop bracht zijn 
zegel aan op de reliekhouder en bevestigde dit in het attest. De overplaatsing in 
1777 was de aanleiding tot het schrijven van dit attest. De nieuwe, ovale 
reliekhouder van 1777 is nog bewaard, de oudere, hartvormige houder niet meer. 
Het attest vermeldde dat de reliek kon worden vereerd door de gelovigen van het 
diocees van ’s Hertogenbosch. Het toenmalige bisdom Antwerpen strekte zich uit tot 
in Nederland. 
In de marge van het document van 1777 werd er in 1859 een handgeschreven nota 
toegevoegd door de vicaris generaal J.B. Van Hemel in naam van aartsbisschop 
Engelbertus Sterckx. Milligem behoorde vanaf 1802 bij het bisdom Mechelen. De 
toelating werd gegeven om de reliek te vereren in het diocees; anderzijds werd de 
toelating weerhouden om het te verheffen (“exaltari”). Naast de nota werd het zegel 
van Sterckx aangebracht. Het betrof hier een nieuwe reliekhouder die door de 
kerkfabriek werd aangeschaft. Achteraan de houder werd het wapen aangebracht 
van de aartsbisschop. 
 
 
Aflaten 
 
De aflaten die zoveel verandering en twist hadden veroorzaakt in de zestiende eeuw, 
bleven later toch nog in gebruik. De oudste, gekende toekenning van een aflaat voor 
de verering van de Heilige Odrada dateerde uit de achttiende eeuw. Voortaan zou de 
beloning uitgedrukt worden in dagen aflaat dit wil zeggen in dagen aflossing of 
bevrijding van schuld die door zondig leven werd veroorzaakt. De financiële 
connotatie was verdwenen. Milligem is op dit vlak het meest actief. Elke vrijdag werd 
er smorgens ter ere van Sint-Odrada een mis gezongen. De week voor Allerheiligen 
was er begankenis. Kardinaal d’ Alsace (1716-1759) kende een aflaat van honderd 
dagen toe aan degene die op de vrijdag de mis bijwoonde en daarna de relieken van 
de H. Odrada vereerde19. De Meerhoutenaar C. Mangelschots publiceerde in 1854 
de “Litanie der heilige Maegd Odrada” achteraan na het levensverhaal van de 
 
17 JUDOCUS COENEN, Het leven van de H. Maghet Odrada, Antwerpen, 1688, anastatische herdruk 
2008. 
18 Gemeentearchief te MOL, Archief van Milligem, los blad 
19 Zie ook A. GEBOERS en F. VAN OLMEN, o.c;, 1898, p. 73. 

-----

 
9 
heilige20. De litanie kreeg op 21 maart 1854 het imprimatur van vicaris-generaal P. 
Corten. Odrada werd aanbeden als “Patronesse van Milghem, Beschermster van 
Baelen en Macharen”... 
In Balen kon men andere papieren voorleggen. Paus Pius VI, die bestuurde van 
1775 tot 1799, verleende aan de kerk van Balen een volle aflaat (dit is kwijtschelding 
van alle schuld) op de feestdag van Sint-Odrada (3 november). Tijdens de visitatie 
van de parochie door landdeken C. Van Dongen werd in 1781 genoteerd dat er op 
die feestdag een volle aflaat te verdienen was21. Opvolger Pius VII verleende op 17 
juli 1821 dezelfde aflaat op de feestdag en op zeven andere dagen. Aartsbisschop 
de Méan (1817-1831) legde in hetzelfde jaar deze aflaat precies vast op de feestdag 
van Sint-Odrada en de zeven volgende dagen (octaaf van Sint-Odrada)22. 
Tijdens de feestelijkheden van de negentiger jaren van de negentiende eeuw werden 
niet alleen talrijke kunstvoorwerpen vervaardigd en een boek over Odrada 
gepubliceerd. In 1891 keurde kardinaal Goossens (1884-1906) een litanie van de H. 
Odrada goed en verbond daaraan ook een aflaat van 100 dagen ten gunste van 
diegenen die de litanie en de bijhorende gebeden zou opzeggen23. Het jaar daarop 
werd er een broederschap van de H. Odrada gesticht door de Balense pastoor G.L. 
Van der Donck24. De 439 nieuwe leden zullen de litanie zeker verwelkomd hebben. 
Deze litanie was een van de sterke devotie-ogenblikken voor de leden van de 
broederschap. De Heilige Maagd Odrada werd vooral vereerd tegen oogziekten en 
veepest. Enkele items uit de litanie willen wij ter illustratie aanhalen, zij sluiten nauw 
aan bij de plaatselijke verering: 
…… 
Heilige Odrada bid voor ons 
Luister van Baelen bvo 
Eer en roem van Millegem bvo 
…… 
Engel van zuiverheid en zedigheid, bvo 
Wonder van verduldigheid in lijden en vervolgingen, bvo 
Kastijdster van uw onschuldig lichaam, bvo 
Spiegel van weldadigheid jegens de armen, bvo 
…… 
Licht der blinden, bvo 
Toevlucht der landbouwers in al hunne noodwendigheden, bvo 
Bijzondere patronesse tegen ziekte van vee en dieren, bvo 
Troosteresse van allen die U aanroepen, bvo 
Onze machtige beschermster, bvo 
…….. 
 
 
 
 
 
 
20 C. MANGELSCHOTS, Leven der Heilige Maegd Odrada. Gevierd wordende te Milghem, by Moll, 
den derden november, Geel 1854. 
21 Opgezocht door Paul Vos voormalig archivaris van Mol. 
22 Zie ook A. GEBOERS en F. VAN OLMEN, o.c., p. 82 (1891), p. 54 (1898). 
23 Zie ook A. GEBOERS en F. VAN OLMEN, o.c., 1898, p. 79-83. 
24 H. VANDER SANDEN, De Sint-Andriesparochie te Balen: 1868-1900, in Jaarboek 2008 Erfgoed 
Balen, 2008, p. 75-95, in ’t bijzonder p. 90-91. 

-----

 
10 
 
 
 
Bijlagen 
 
1. Averbode Abdijarchief 
AAA., Verzameling copieën van Balenaar Stanislas Joris Handschrift 9, nr. 79. 
C. DE SMEDT, Dies tertia novembris. De Sancta Odrada, 1894, p. 59, nr. 12 
 
1654. Abt Servatius Servaes geeft het relaas over de geschiedenis van het reliek 
van Sint-Odrada van Balen en vermeldt de authenticiteitsattesten die het 
vergezelden. 
 
De Reliquiis s. Odradae. 
 
Servatius Dei patientia abbas Averbodiensis omnibus ac singulis praesentes visuris 
seu legi audituris salutem in Domino. 
Notum facimus et attestamur quod nos requisiti a ven.li Domino Joannae van Tilborg 
canonico Averbodiensi et pastore ecclesiae Balensis, sacras Reliquias S. Odradae 
Virginis in Balen natae, nominatim integram mandibulam inferiorem, anno 1651 mihi 
traditam a ven.li viro Domino Philippo Nevio in Julio, ut easdem subtraheret furori 
haereticorum et alibi majori in honore devotioni populi fidelis exponerentur, quas 
quidem illi miserat Reverendissimus Dnus Episcopus Sylvaeducensis Nicolaus Zoes 
easdem sic nominatas et declaratas debita cum reverentia venerati sumus et 
recognovimus juxta publicum instrumentum Rev.di Domini Mathaei Langhecrucii 
pastoris Hilvarenbecensis et decani christianitatis et attestationem ven.lis Domini 
Philippi Nevii praefati, cujus tenor sequitur de verbo ad verbum : « Anno a navitate 
Domini 1617, nona die Augusti, ego infrascriptus has reliquias Sanctae Odradae 
virginis accepi a Reverendissimo Domino Nicolao Zoes, episcopo Buscoducense pro 
ecclesia Hogemierdensi : in quorum fidem haec scripsi et subscripsi. Ita est, 
Mathaeus Langhecrucius, pastor Hilvarenbecen-sis et decanus christianitatis ». Et ad 
latus instrumenti apparebat signum sigilli ; in hostia, quae jam erat corrupta, 
suprascripti Rdi Dni Pastoris et Decani christianitatis Hilvarenbecensis. In alia charta 
sic habebatur : « Ego Fr Philippus Nevius, pastor in Hoogemiert, has sacras reliquias 
S. Odradae virginis a Revmo Dno Nicolao Zoesio, epo Sijlvaeducensi, ad nos et 
ecclesiam Hogemierdensem per Rev.dum D.num Matthaeum Langhencrucium 
pastorem in Hilvarenbeec et decanum christianitatis, missas, una cum tota 
communitate nostra Hogemierdensi processionaliter ex Lagemiert detuli et easdem 
inclusas in certa quadam capsula quae solet vocari capsula S. Odradae virginis in 
ecclesia Hogemierdensi honesto loco reposui anno 1617 in mense Augusto ». Infra 
erat positum : « Ita est, F. Philippus Noevius pastor in Hogemiert ». 
Quas quidem reliquias sacras majori quo decuit honore et devotione cum solemni 
processione 27a septembris anno 1654 in ecclesiam parochialem Balensem diocesis 
Buscoducensis, introduximus, eique resignavimus reliquiario sanctae Odradae 
includendas ibidemque collocandas ad augendam incolarum et Christi fidelium 
devotionem. In quorum fidem praesentes manu nostra subscripsimus et sigilli nostri 
impressione muniri fecimus. Datum in aedibus pastoralibus Balensibus die 27 
septembris anno Dominicae incarnationis 1654 
 
Loco sigilli 

-----

 
11 
Eratque signatum : F. Sevatius abbas Averbodiensis 
Haec copia collata cum originali concordat de verbo ad verbum 
Qoud attestor F. Ioannes van Tilborgh 
Pastor in Balen 
 
2. Gemeentearchief Mol 
Archief Millegem 
Los blad 
 
Authenticiteitsattest voor de relieken van Sint-Odrada te Millegem 
 
Jacobus Thomas Josephus Wellens Dei ET Apostolicae Sedis Gratia Episcopus 
Antverpiensis 
necnon Delegatus Apostolicus in partibus catholicis Diaecesis Buscoducensis 
 
Omnibus has visuris Salutem in Domino 
 
Fidem facimus et attestamur Nos Reverenter aperuisse thecam argenteam, figuram 
cordis referentem, chrystallo ab anteriori parte bene munitam, continentem sacras 
reliquias Sanctae Odradae virginis, ab Eminentissimo Domino Thoma Philippo 
cardinali de Alsatia et archi episcopo Mechliniensi olim recognitas: quas sacras 
reliquias pro veris et legalibus agnocentes inclusimus alteri thecae argenteae figurae 
ovatae, ab anteriori parte vitro chrystallino coopertae eamque vitta serica Rubri 
coloris colligavimus, ac sigillo Nostro minori in cera Rubra Hispanica impresso muniri 
mandavimus quae theca adhuc duabus aliis majoribus formae Rotundae figuarum 
minor est aerea, major argentea est inclusa; permittentes ut Praefatae S. Reliquiae 
publicae fidelium venerationi Exponantur in Ecclesia parochiali loci de Millegem 
Diaecesis Buscoducensis in partibus catholicis. 
 
Datum Antverpiae die 8 mensis julii 1777 
Signatuur ? Engelgrave Vic. Glis 
 
De mandato Illmi ac Revmi Dni mei 
A. Van Celst secr. 
 
In de rand toegevoegde notitie van 1859: 
Engelbertus Cardinalis Sterckx, archiepiscopus Mechliniensis 
SS. Reliquias S. Odradae virg. in his Litteris memoratas, necnon in eadem theca 
argentea figurae cuxta? repositas (quam sigilo nostro munivimus) in Diaecesi nostra 
fidelium venerationi exponi, non autem exaltari permittimus 
Mechliniae die 3 7bris 1859 
 
J B Van Hemel Vic. Gen. 
 
Met zegel 
 
 
3. Balen Kerkarchief, losse nota 
Echtheidsattest voor de relieken van Sint-Odrada in de Sint-Andrieskerk te Balen, 
geleverd door kardinaal Descamps in 1869 

-----

 
12 
 
Victor Augustus Isidorus DESCAMPS 
Dei et apostolicae sedis gratia archiepiscopus Mechliniensis, 
Primas Belgii, S.S. prelatus domesticus 
Et solio pontificio assistens , 
Omnibus has visuris salutem in domino 
Met wapenschild en devies PERVIA COELI PORTA MANES 
 
Tenore praesentium fidem facimus indubiam et attestamur, quod Nos, die datae 
harum, juxta , debite recognoverimus et approbaverimus Sacras Reliquias 
 
Ex ossibus S. Odradae Virg. Balensis 
Nobis cum debitis authenticitatis notis exhibiteis quas 
 
reverenter reposuimus et collocavimus in theca cuprea forma rotunda circulo 
argenteo et crystallo ab interiori ornata, bene clausa et filo serico coloris rubri debite 
colligata, necnon sigillo nostro in cera Espanica impresso, firmiter obsignata. Ad 
omnipotentis Dei gloriam Sanctorumque suorum honorem permittimus ut praefatae 
SS. Relquiae in hac dioecesi publicae Fidelium venerationi exponi possint. 
Datum Mechliniae sub nostri Vicarii Generalis signo sigilloque nostro necnon 
Secretarii nostro chirographo, die 24 mensis Julii anni 18 69 
 
Met signatuur I. vi. gen. 
De Mandato Illmi ac Rmi Domini Arciepscopi 
(((L. Grietens secr.

Verdwenen kerkelijk kunstbezit in Balen

2025-07-04T13:35:13Z

Jan: Nieuwe pagina aangemaakt met ''''Verdwenen kerkelijk kunstbezit in Balen''' Wanneer we een oude kerk binnenstappen hebben we de indruk dat het gebouw en zijn inboedel onverande...'

'''Verdwenen kerkelijk kunstbezit in Balen''' 
 
Wanneer we een oude kerk binnenstappen hebben we de indruk dat het gebouw 
en zijn inboedel onveranderlijk aanwezig zijn. Ook al geldt dit meestal voor het 
grootste gedeelte van het bezit, toch bewijst de geschiedenis dat er overal “leven 
is geweest in de brouwerij”. In zijn licentiaatsverhandeling van 1974-1975 
besteed Jan Defever1 tweeënveertig bladzijden aan de verdwenen voorwerpen 
die niet meer aanwezig zijn in de Sint-Andrieskerk en ooit vermeld werden in de 
archieven. Het gaat om tientallen voorwerpen van allerlei vorm en uitzicht. Voor 
sommige voorwerpen is de oorzaak van de verdwijning duidelijk en 
verklaarbaar; bij andere voorwerpen moeten er bedenkingen worden gemaakt. 
Zeker wanneer er menselijke ingrepen mee gemoeid zijn, gaat men dikwijls over 
de schreef. 
 
'''Oorzaken van verdwijningen 
''' 
Soms heeft men geen verhaal tegen verdwijningen of verwoestingen. Zo werd 
onze kerk enkele malen door brand zwaar beschadigd (1574, 1684) en verdween 
er een groot gedeelte van de inboedel. Toen de kerk werd gebouwd tussen 1444 
en 1520 werden terzelfde tijd veel voorwerpen en meubilair aangeschaft voor de 
uitrusting van de kerk en de uitoefening van de diensten. Alleen in de 
brandkoffer vinden wij nu nog enkele voorwerpen terug uit die periode; de rest 
is verdwenen, vervangen, vernield. Natuurrampen zoals blikseminslag of 
ingrijpende onweren horen thuis in deze categorie van oncontroleerbare 
oorzaken. Natuurlijke oorzaken van verval leunen hierbij aan al kan de behoeder 
hier meer tussenkomen. Slecht onderhoud van het gebouw kan het meubilair 
aantasten door vochtigheid of schimmels; kruipende of rondvliegende insecten 
kunnen langs open deuren,vensters of kieren binnenkomen om zich te gaan 
nestelen in een eetbare omgeving van hout, papier of textiel. Het is de schrik van 
elk patrimoniumbeheerder. 
Andere oorzaken van verdwijning liggen in de menselijke aard. Deze kunnen 
zeer drastisch zijn zoals in oorlogstijd of bij religieuze onrust. In 1656-1657 
betaalde de kerkfabriek dertig stuivers aan Peter Zels en nog twee mannen om 
de bewaking te verzorgen in de Sint-Andrieskerk waar ruiters zich hadden 
geïnstalleerd. Dat zal wel zijn redenen hebben gehad. De offerblokken ook 
waren een gegeerd doelwit. In de loop van de eeuwen zouden er ook gewone 
diefstallen of brandstichtingen gebeuren. In 1677 bestelden de kapelmeesters 
van Sint-Lucia van Rosselaar te Antwerpen een nieuwe kelk van 22 gulden, 
omdat de vorige gestolen was. In de periode 1905-1910 werden de Balense 
bedehuizen bezocht voor inventarisatie. Voor de kapel van Gerheide noteerde F. 
 
1 J. DEFEVER, ''Balen Sint-Andrieskerk. Inventaris van haar kunstbezit'', licentiaatsverhandeling KUL, 1974-1975, 
p. 54-96. 

-----

Donnet: “Al de oude voorwerpen die deze kapel versierden werden over zes of 
zeven jaar verkocht2”. 
 
Een andere menselijke oorzaak van verdwijning ligt in de verandering van 
smaak of het in onbruik geraken van sommige voorwerpen. Verandering van 
smaak deed sommige zaken in ongenade vallen; ze waren niet meer aangepast 
aan de smaak van de tijd. Nieuwe voorwerpen vervingen versleten 
patrimoniumen dat zijn aantrekkelijkheid had verloren. In 1893 besliste de 
kerkfabriek om het hoofdaltaar (1727) met het schilderij van de Marteling van 
de H. Andreas te laten verdwijnen. Dit gebeurde vermoedelijk op advies van de 
provinciale architect. Er kwamen glasramen op het koor en het grote altaar zou 
het zicht belemmeren. Soms werden nieuwe voorschriften opgelegd door de 
kerkelijke overheid, zoals bij het voorlaatste concilie waarbij niet alleen heiligen 
van de kerkelijke kalender werden afgevoerd maar ook talrijke 
gebruiksvoorwerpen in onbruik geraakten door wijzigingen in de ceremoniële 
uitoefeningen. Zo werd in Balen ondermeer de communiebank overbodig of 
werden sommige beelden aan de kant geschoven. 
 
'''Oprichting der kerkfabrieken 
''' 
Daarbij kwam nog dat in vroegere tijden het kerkbestuur nogal willekeurig met 
haar eigendommen omsprong en dingen ging verplaatsen of afdanken. Het 
kerkbestuur gebruikte eigen middelen om het kerkgebouw uit te rusten. De 
financiering gebeurde vooral door de inwoners zelf; individuele personen deden 
schenkingen; broederschappen of gilden waren permanent aanwezig in het 
kerkgebouw; ook de abdij van Averbode steunde regelmatig de plaatselijke 
Balense gemeenschap. De abdij had talrijke bezittingen in de gemeente en 
bediende de Sint-Andrieskerk (patronaatsrecht). Soms werd hierover 
geredetwist zoals na de brand van 1684 waarbij er jarenlang werd geprocest over 
de verantwoordelijkheid voor het herstel. De beslissingsmacht over het 
patrimonium lag bijna volledig bij de plaatselijke kerkbesturen en de pastoor. 
Dat veranderde grotendeels na de Franse Revolutie (1789). Aanvankelijk werd 
alles aangeslagen door de Franse overheid; vooral de abdijen en de kloosters 
zouden hieronder lijden. Later zou Napoleon een akkoord sluiten met de kerk en 
een nieuwe wetgeving uitvaardigen. Men zocht een uitweg voor de aangeslagen 
goederen die staatseigendom waren. Voortaan zouden deze parochiële 
kerkbezittingen beheerd worden door de kerkfabrieken. De beheerders werden 
officieel geïnstalleerd en moesten zich aan de wetgeving houden. De overheid 
zou toezicht houden en de priesters bezoldigen. Toch zouden er nog 
onregelmatigheden voordoen. De overheid had slechts een beperkte 
belangstelling voor dit bezit en liet de kerkfabrieken betijen zonder veel 
 
2 F. DONNET, ''Sint-Jan-Baptist Kapel te Gerheide. Gemeente Baelen-op-Neeth'', in ''Inventaris der 
kunstvoorwerpen in openbare instellingen. Provincie Antwerpen'', deel 3, 1909, p. 400-402. 

-----

inmengingen of raadgevingen. De geklasseerde kerken werden mettertijd van 
meer nabij gevolgd omdat hier subsidies mee gemoeid waren en er 
restauratiedossiers werden ingediend. Vanaf de twintigste eeuw zou hier 
verbetering en duidelijkheid te noteren vallen. De kerkfabrieken stonden onder 
toezicht van de gemeenten; de gemeenten werden gecontroleerd door de 
provincie. Inventarissen werden opgesteld. De lonen van de priesters en de 
kosten van de restauratiedossiers werden betaald door de Belgische overheid. De 
kerkfabrieken en de pastoor beschouwden zich echter vaak als eigenaars van het 
patrimonium en konden soms nogal eigengereid optreden. De overheid liet het 
gebeuren. 
 
'''De inventaris van 1905 
''' 
In 1905 zouden de heren F. Donnet en F. Van Leemputte de Sint-Andrieskerk 
bezoeken en een eerste inventaris opstellen. Zij verwezen naar het vroegere, dus 
voor 1905, verdwenen patrimonium zoals het stenen doksaal aan de ingang van 
het koor en een stenen sacramentstoren die op het koor was gebouwd. Ander- 
zijds vermeldden zij een aantal voorwerpen die thans niet meer in de kerk zijn 
bewaard. De meest spectaculaire zijn de twee schilderijen die in 1907 aan het 
Museum voor Schone Kunsten in Antwerpen worden verkocht voor 75.000 Bfr. 
met goedkeuring van de gemeenteraad (zie bijlage 1). Het ging om een 
Kruisdraging van Pieter Aertsen (1508-1575) en een Laatste Avondmaal van een 
Zuidnederlandse schilder, daterend ca. 1470-1490. Zij werden opgenomen in de 
Catalogus Schilderkunst Oude Meesters, van 1988. Mogelijk werden deze 
schilderijen verkocht om de aan gang zijnde restauratie te bekostigen. Volgens 
deze catalogus van 1988 zou er een tweede paneel horen bij het laatste schilderij; 
het zou bewaard zijn in het Stedelijk Museum van Oudenaarde. 
Wat de twee heren niet vermeldden was dat vijftien jaren voordien het 
hoofdaltaar op het koor was afgebroken en vervangen. Het houten portiekaltaar 
werd afgebroken en vervangen door een stenen altaar met retabel, uitgevoerd in 
1893 door Bressers en Blanchard. Waar het barokke hoofdaltaar en zijn 
altaarstuk De Marteldood van de H. Andreas is gebleven is onbekend. Volgens 
Jan Defever werd aangenomen dat het werd meegenomen door de afbrekers. Dat 
zal wel een kwakkel zijn. 
 
'''Cosmas en Damianus van de Sint-Luciakapel van Rosselaar 
''' 
In 1989 verscheen er in het kunsttijdschrift Antiek een kleine notitie3 naar 
aanleiding van de 24ste antiekbeurs in Brussel. De originele titel van de beurs 
was “Het onverwachte voorwerp”. Bij de notitie stond een afbeelding van twee 
beelden: HH. Cosmas en Damianus. De beelden werden uit notenhout 
 
3 ''Antiek'', jaargang 23, nr. 6, januari 1989, p. 363. 

-----

vervaardigd en dateerden uit de eerste helft van de zeventiende eeuw, aldus de 
bijgevoegde inlichtingen. Over de herkomst werd geen woord gerept. Een 
vergelijking met de inventaris van F. Donnet en F. Van Leemputten4 uit 1910 
maakte duidelijk dat deze twee beelden herkomstig waren uit de Sint-Luciakapel 
van Rosselaar. In de toenmalige, ongeschonden kapel van 1683 werden twee 
oudere beelden bewaard die volgens de inventarismakers uit de vijftiende eeuw 
moesten stammen. Daarbij reproduceerden zij in hun publicatie een afbeelding 
van de beelden waardoor de identificatie bijzonder gemakkelijk werd. Ander- 
zijds werd vastgesteld dat de toestand van de beelden was gewijzigd in 1989: de 
armen van de beelden waren afgezaagd op de afbeelding. De datering en de 
productieplaats in de publicatie van 1989 konden echter worden aanvaard; de 
datering van Donnet en Van Leemputten in 1910 klopt niet. Toch blijft de vraag 
vanwaar de beelden herkomstig zijn vermits de kapel een halve eeuw later werd 
gebouwd. 
Wij menen dat deze beelden uit de voogdijkerk van het centrum herkomstig zijn. 
In de inventaris van Jan DEFEVER5 werd een archieftekst vermeld waarin 
duidelijk werd gemaakt dat in 1648 aan Bernaart Haenegreefs 36 gulden werden 
uitbetaald voor de aankoop en het te Mechelen halen van de beelden van St. 
Cosmas en Damian. Hetzelfde jaar werd er ook een reliekkast van de HH. 
Cosmas en Damianus aangekocht (nu verdwenen). Wanneer de beelden precies 
naar Rosselaar werden gebracht is onduidelijk; mogelijk bij de plaatsing van het 
zuidelijk zijaltaar in de Sint-Andrieskerk rond 1700. Toen werden twee 
levensgrote beelden van de heiligen aan het altaar toegevoegd en werden de 
twee kleinere beelden “overbodig”. 
De verdere geschiedenis van deze kunstwerken is minder fraai. Ze hangt ook 
samen met de afgang en het in onbruik geraken van de Rosselaarse kapel in de 
loop van de tweede helft van de 20ste eeuw6. Begin de jaren 1960 werden de 
beelden verkocht aan een bricoleur Ton Luyckx uit Geel (overleden). Deze 
bricoleur verkocht de beelden door aan antiquair Frits Van Lom te Reuver bij 
Venlo (overleden). Daar werden ze gestolen omstreeks 1967. Rond 1970 doken 
de sculpturen terug op bij een antiquair in Brussel. Van Lom eiste de beelden 
terug op maar de dief-voortverkoper zat in de gevangenis van Luiken, en was 
niet solvabel zodat de schadeloossstellingen niet konden worden uitgevoerd. 
In 1989 werd er bij de Balense rijkswacht klacht ingediend tegen deze gang van 
zaken in de hoop dat de beelden eventueel tegen vergoeding terug naar Balen 
zouden kunnen komen. Helaas, de beelden werden in Rosselaar verkocht en van 
de hand gedaan. Daarbij was de omkering van (et commerciële verloop een 
onmogelijke zaak. Daarbij was de wetgeving in Nederland erg verschillend van 
de onze. Of deze verkoop ook in de notulen van de kerkfabrIek van eigenaar 
 
4 F. DONNET en F. VAN LEEMPUTTEN, ''Kapel van Rosselaar'', in ''Inventaris der kunstvoorwerpen in 
openbare instellingen. Provincie Antwerpen,'' deel 4, 1910, p. 520-522. 
5 J. DEFEVER, ''o.c''.,1974-1975, p. 236. 
6 J. JANSEN, ''De bouw van de Sint-Luciakapel te Rosselaar-Balen in 1663'', in ''Taxandria'', NR 65, 1993, p. 71-91. 

-----

Hulsen of beheerder Rosselaar werd opgenomen is nog niet nagegaan. Wij 
weten niet waar de beelden thans bewaard zijn. 
 
'''De preekstoel van de Sint-Andrieskerk van Balen 
''' 
Voor het verdwijnen van dit kunstwerk uit de Sint-Andrieskerk moeten wij 
helaas met de beschuldigende vinger wijzen naar wijlen pastoor Draulans. Hij 
die zoveel gedaan had voor de kerk, zijn inboedel en het orgel. Helaas heeft hij 
hier de bal totaal mis geslagen en heeft hij bijzonder slechte raadgevers gehad. 
Aanvankdlijk had hij het nog bij het juiste eind. In het parochieblad van 10 
februari 1965 gaf hij toe dat de Commissie voor Monumenten bij een bezoek 
aan de kerk de preekstoel had positief beoordeeld: ‘het was geen banaal meubel, 
het bezat kunstwaarde en mocht niet worden verwijderd7. De aard van het 
kerkgebouw vroeg bovendien om houtwerk om de hardheid van de stenen 
muren te temperen en wat warmte in de kerkruimte te bewaren. De preekstoel 
mocht enkel opgefrist worden”. 
Vijf jaar later was Draulans volledig van gedacht veranderd. Hij moet slechte 
raadgevers hebben gehad die zijn beslissing hebben veranderd; wij begrijpen 
nog steeds niet waarom hij een andere beslissing heeft genomen. In 1970 
beweerde hij immers het tegendeel8 en had hij argumenten zat om zijn beslissing 
te verantwoorden. “Noch hogerhand, noch bij de kunstkenner bezat het meubel 
enige kunstwaarde. De preekstoel belemmerde het zicht; de mensen stootten 
hunne kop ertegen; de geluidsinstallatie maakte preekstoel overbodig”, enz…. 
Als laatste argument citeerde hij een tekst uit de inventaris van 1905 van Donnet 
en Van Leemputte: “De preekstoel heeft weinig waarden”. Dat deze inventaris 
vol stond met dergelijke achterhaalde uitspraken, was hem ontgaan, zoals ook de 
recente uitspraken van de Commissie die hij in het parochieblad had gezet. 
Misschien was hij misleid door het bescheiden allure van het steekwerk, zeker 
wanneer de stijl werd vergeleken met de gebalde overdrevenheid van de 
orgelbeelden. Het was echter een degelijk gemaakt kerkmeubel met prachtige 
reliëfs. Wat het nog meer waardevol maakte was dat op de zeszijdige kuip een 
buste van de H. Odrada was uitgebeeld, naast deze van de patroon van de kerk 
Sint-Andreas, de in de kerk vereerde HH. Cosmas en Damianus, de H. Barbara 
en de H. Catharina. De reliefs waren bijzonder fijn gesneden. De preekstoel zou 
besteld zijn in 1690 en 120 gulden hebben gekost9. De preekstoel verdween in 
de jaren 1970, naar het schijnt via de heer Pelckmans, van Retie, de raadgever 
van pastoor Draulans; hij zou er enkele andere kunstwerken voor in de plaats 
gegeven hebben. Geruime tijd later werden de reliëfs te koop aangeboden in de 
antiekhandel. Waar ze nu te vinden zijn is niet geweten. 
 
 
7 R. GEUKENS en K. MERTENS, ''Leven en werken van priester Frans Draulans'', Balen, 2002, p. 209. 
8 IDEM, p. 319 
9 J. DEFEVER, o.c., p. 61-64. 

-----

 
Bijlage 
 
Balen Gemeentearchief 
Uittreksel Boek Gemeenteraden 1907-1917: Zitting van 16.11.1907 
Balen Kerk Sint-Andreas, Verkoop twee schilderijen 
 
''De Raad keurt goed de beraadslaging der kerkfabriek van de kerk van St 
Andreas alhier, ad. 27 October ll, waarbij de toelating gevraagd wordt twee 
oude schilderijen toebehorende aan zelfde kerk, de ene verbeeldende de 
Kruisdraging, de andere het Laatste Avondmaal, te mogen verkopen mits de som 
van 75000, aan het Koninklijk Museum van Antwerpen. 
''

Jaak Jansen

2025-07-04T12:50:27Z

Jan:

JAAK JANSEN 
 
CURRICULUM VITAE 
 
 
Geb. Mol 3 januari 1939 
Woonplaats: 2490 BALEN, Vaartstraat 
jaakjansen [at] skynet [punt] be 
 
DIPLOMA's: 
1961 Regentaat Nederlands-Geschiedenis 
Provinciale Normaalschool Hasselt 
1966 Licentiaat Kunstgeschiedenis en Oudheidkunde 
Rijksuniversiteit Gent 
 
LOOPBAAN: 
 
1966-1967 
Leraar Vrij Onderwijs Sint-Jozefscollege Beringen 
1967-1976 Occasioneel wetenschappelijk medewerker 
Kon. Instituut voor het Kunstpatrimonium (KIK) 
Brussel 
1976-1978 Attaché KIK 
1978-1998 Assistent KIK 
1 april 1998 Werkleider KIK 
1999-2003 departementshoofd departement documentatie KIK 
01-10-2003 op pensioen 
 
OPDRACHTEN: 
 
- Inventarisatie van het roerend kunstbezit van de bedehuizen in de provincie Antwerpen. 
- Inventarisatie van het roerend kunstbezit van de OCMW's in de provincie Antwerpen. 
- Voorbereiding van de restauratiedossiers in de provincie Antwerpen en Vlaams Brabant. 
- Inventarisatie van het roerend bezit van abdijen en kloosters. Uitgevoerd in de abdijen van Averbode, Bornem, 
Grimbergen, Tongerlo, Westmalle; in de kloosters van Antwerpen Jezuïeten O.-L.-Vrouwecollege, Antwerpen 
Zusters Maricollen, Overijse Zusters van Overijse-Mechelen, Rillaar Gasthuiszusters, Tienen Grauwzusters, 
Turnhout Zusters van het H. Graf 
 
 
SPECIALISATIE: 
 
Mechelse Renaissance-beeldhouwwerk in hout. 
 
 
VORMING: Opleidingsinstituut van de Federale Overheid 
1996 gevolgde cursus: De auteurswet. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

-----

WETENSCHAPPELIJKE BIJDRAGEN 
JAAK JANSEN 
 
 
I 
INVENTARISSEN. 
 
a. Fotorepertoria: 
 
In de periode 1967-1979 werd het kerkelijk meubilair van de provincie Antwerpen geïnventariseerd en 
gepubliceerd. Dit gebeurde in opdracht van het Kon. Instituut voor het Kunstpatrimonium, en in samenwerking 
met de Cultuurdienst van de provincie Antwerpen: ''"Fotorepertorium van het meubilair van de Belgische 
bedehuizen. Provincie Antwerpen''." 
 
1973 
Kanton Heist-op-den-Berg 
 
1975 
Kanton Kontich 
Kanton Lier 
Kanton Mol 
Kanton Westerlo 
Kanton Willebroek 
 
1976 
Kanton Berchem 
Kanton Borgerhout 
Kanton Deurne 
Kanton Merksem 
Kanton Turnhout I 
 
1977 
Kanton Boom 
Kanton Brasschaat 
Kanton Herentals 
Kanton Kapellen 
Kanton Mechelen 
Kanton Turnhout II 
Kanton Zandhoven 
 
1979 
Kanton Antwerpen I tot IV 
Kanton Antwerpen V tot VI 
 
Na de provincie Antwerpen werd het fotorepertorium van de provincies Brabant en Oost-Vlaanderen afgewerkt. 
 
1979 
Kanton Asse 
 
1980 
Kanton Haacht (prospectie Benoit Geukens +) 
Kanton Leuven I en II 
Kanton Vilvoorde 
Kanton Wolvertem (prospectie Benoit Geukens +) 
Kanton Zaventem (prospectie Benoit Geukens +) 
 
1983 
Kanton Halle 
 
1984 
Kanton Gent I 
 
 
 
b. Monografieën: 
 
- ''Het Kunstpatrimonium van het Begijnhof te Turnhout'', Turnhout, 1988, 144 pp. uitgave Koninklijk Instituut v.h. 
Kunstpatrimonium te Brussel en Vrienden van het Begijnhof te Turnhout. 
 
- ''De kunstschatten van het Torenmuseum te Mol'', Tessenderlo, 1988, 268 pp. uitgave Gemeentelijk Beiaardcomité 
te Mol; co-auteurs H. Cilissen en F. Vos. 
 
- ''Het kunstpatrimonium van het O.C.M.W. te Herentals'', Brussel-Herentals, 1992, 144 pp. uitgave Koninklijk 
Instituut v.h. Kunstpatrimonium te Brussel en O.C.M.W. Herentals. 
 
- Jaak Jansen en Herman Janssens, ''Beeldhouwwerk in de Abdij van Averbode'', uitgave Koninklijk Instituut v.h. 

-----

Kunstpatrimonium te Brussel en Abdij van Averbode. Brussel-Averbode 1999. 
 
-Jaak Jansen en Christina Ceulemans, ''Inventaris van het roerend kunstpatrimonium van de Norbertijnenabdij van 
Tongerlo'', Brussel-Tongerlo, deel I 2006, deel 2 in voorbereiding. 
 
-Jan Defever, herziene uitgave door Jaak Jansen, De Sint-Andrieskerk te Balen. Kerkgebouw en kunstbezit, 
licentiaatverhandeling door Jan Defever Akademiejaar 1974-1975, herziene uitgave gepubliceerd door Studium 
Generale, 202l. 
 
 
 
II 
MEDEWERKING AAN NASLAGWERK 
 
- Negentien kastelen van de provincie Antwerpen werden beschreven in het tweedelig verzamelwerk: ''Het groot 
kastelenboek van België'', o.l.v. Fr. Génicot, Brussel, 1976-1977. 
 
- Het bouwkundig kerkelijk erfgoed in de Kempen werd beschreven: ''Kerken'', in ''Bouwkundig erfgoed in het 
Kempens landschap'', Hoogstraten, 1995, p. 59-70. 
 
-Kamiel Mertens en Jaak Jansen, De Heilige Odrada van Balen. Verzameling van alle publicaties, 2 delen, 
Studium Generale VZW Balen, 2014. 
 
 
III TENTOONSTELLINGSCATALOGI 
 
1969 
Bij gelegenheid van de tentoonstelling en inventarisatie van het bezit van het Gasthuis- museum 
te Geel werden door mij de schilderijen beschreven: ''Volkskundige Tentoonstelling in het Oude Gasthuis te Geel'', 
Geel, 1969. 
 
1969 
Een beknopte beschrijvende inventaris van de kunstvoorwerpen in kerken en kapellen van de gemeente 
Balen werd gepubliceerd: ''Balen Oud - Balen Jong. Catalogus met bijzonderheden over Balen'', 1969, p. 28-34. 
 
1971 
In samenwerking met wijlen de heer B. Geukens werd een regionale tentoonstelling ingericht 
te Mol. Hier werden 29 beelden bij mekaar gebracht uit de kerken en kapellen van de omgeving. De tentoon- 
stelling had een opvoedkundig opzet: stijlvergelijking, heiligenverering, historische achtergrond, herwaardering 
van het patrimonium: ''Oude Kerkelijke Beeldhouwkunst in de Oosterkempen'', Mol, 1971, 20 pp. 
 
1977 
Onze medewerking verleenden wij aan de tentoonstelling te Brussel over beeldhouwkunst in de eeuw 
van Rubens. Hierbij bespraken wij de werken van Jan Pieter Van Baurscheit de Oude (1669-1728): ''De beeld- 
houwkunst in de eeuw van Rubens'', Brussel, 1977, p. 187-194. 
 
1985 
Wij werkten mee aan de catalogus van een tentoonstelling te Ninove: ''De Premonstra- tenzerabdij'' 
''van Ninove (1137-1796)'', Ninove, 1985, nrs. 32, 42, 43, 46, 52, 53, 62. 
 
1990 
Wij stelden de catalogus samen van een regionale tentoonstelling: ''De Heilige Odrada van Balen,'' 
''Bouwstoffen voor de kunstgeschiedenis'', Balen, 1990, 56 pp. 
 
1993 Beschrijving van het Sint-Jobretabel van Retie-Schoonbroek voor de tentoonstelling in de kathedraal te 
Antwerpen: ''Antwerpse retabels 15de-16de eeuw'' , deel I, Antwerpen, 1993, nr. 16, p. 118-125. 
 
1997 Medewerking aan de tentoonstelling te Mechelen over ''Lucas Faydherbe Mechels beeldhouwer en architect 
1617-1997''; inleidende nota over de ''Voorlopers van Lucas Faydherbe''; verscheidene notities bij beelden nrs. 1 tot 
8, 69 tot 71. 
 
2000 Overzichtstentoonstelling van de ambachtelijke productie van houten beeldhouwkunst tijdens de 
Renaissancperiode: ''Mechels houtwerk in de eeuw van Keizer Karel V''. De tentoonstelling wordt georganiseerd in 
het kader van de Keizer Karel V- festiviteiten in ons land. 
Inleidende notities: 
Mechelse rondsculptuur in hout tijdens de Renaissance; studie van twee modellen; p. 11-45. 
Ambachtelijk karakter van de renaissancebeeldhouwkunst te Mechelen: de rolle van 1564, p. 47-59. 

-----

Vermeldingen van Mechels renaissancebeeldhouwwerk in de literatuur, p. 99-119. 
 
2012 Tentoonstellingsgids ''Sonnius Bisschop en Abt tussen Tongerlo, Antwerpen en ’S-Hertogenbosch'', 
Norbertijnenabdij Tongerlo 28 april – 30 september 2012. 
 
 
 
IV 
ARTIKELS 
 
 
1. ''Een onbekend werk van Hiëronymus III Francken te Balen'', in ''Bulletin van het Kon. Instituut voor het 
Kunstpatrimonium'', 11, 1969, p. 179-18O. 
 
2. ''Nieuwe gegevens over het werk van Walter Pompe (17O3-1777)'', in ''Bulletin van het Kon. Instituut voor het 
Kunstpatrimonium'', 13, 1971-1972, p. 207-214. 
 
3. ''Het negentiende-eeuwse meubilair in de Sint-Catharinakerk te Sint-Katharina-Lombeek, geïdentificeerd door 
het kerkarchief op de pastorij'', in ''De Brabantse Folklore'', 2O4, 1974, p. 393-401. 
 
4. ''Aantekeningen bij een regionale tentoonstelling van kerkelijk beeldhouwwerk te Mol'', in ''Noordgouw'', 14, 1976 
- 1/2, p. 1-14. 
 
5. ''Vijf nieuw-geïdentificeerde werken van de Mechelse beeldhouwer Nicolaas Van der Veken (1637-1709)'', in 
''Bulletin van het Kon. Instituut voor het Kunstpatrimonium'', 16, 1976/1977, p. 84-95. 
 
6. ''Twee merkwaardige beeldjes van O.-L.-Vrouw van Loreto in de Kempen, nl. te Balen en te Lichtaart'', in 
''Taxandria'', nieuwe reeks 49, 1977, p. 151-162. 
 
7. ''Drie onbekende beelden van Nicolaas Van der Veken (1637-17O9)'', in ''Handelingen van de Koninklijke Kring 
voor Oudheidkunde, Letteren en Kunst van Mechelen'', 80, 1981, p. 213-217. 
 
8. ''Identificatie van het zilverwerk van Lambertus Hannosset in de bedehuizen van de provincie Antwerpen'', in 
''Bulletin van het Kon. Instituut voor het Kunstpatrimonium'', 19, 1982-1983, p. 34-51. 
 
9. ''Probleemstelling rond de datering en het auteurschap van het beeld van O.-L.-Vrouw van Hanswijk te 
Mechelen: Het merkteken van de Meester met de vijfpuntige ster op het beeld van O.-L.-Vrouw van Hanswijk'', in 
''Hanswijk 1000'', jg. 2, nr. 2, 1985, p. 6-10. 
 
10. ''Tinwerk van de Turnhoutse tinnegieters Van Gastel (1759-1830) te Geel, Meerhout en Herentals'', in 
''Taxandria'', nieuwe reeks 57, 1985, p.2O7-217. 
 
11. ''De produktie van het Turnhoutse beeldhouwersatelier van Hendrik Peeters-Divoort (1815-1869) voor de 
Sint-Petrus en Pauluskerk te Mol'', in ''Taxandria'', nieuwe reeks 59, 1987, p. 1O7-111. 
 
12. ''Onderzoek van de beeldengroep van het Gasthuis te Geel, voorstellend "De onthoofding van de H. Dimpna"'', 
in ''Jaarboek Geels Geschiedkundig Genootschap'', 24, 1987, p. 8-16. 
 
13. ''Het authenticiteitsattest (1687) voor het beeldje van O.-L.-Vrouw van Loreto (1674) in de Sint-Andrieskerk te 
Balen'', in ''Taxandria'', nieuwe reeks 60, 1988, p. 246-254. 
 
14. ''Het geschil van Maria Faydherbe in 1632-1633, of de spanning tussen Renaissance- en Barokbeeldhouwkunst 
te Mechelen'', in ''Bulletin van het Kon. Insituut voor het Kunstpatrimonium'', 22, 1988/89, p. 78-1O3. 
 
15. ''Nieuwe gegevens over het meubilair van de Sint-Petrus en Pauluskerk te Mechelen'', in ''Handelingen Kon. 
Oudheidkudige Kring... te Mechelen'', 94, 1991, p. 89-112. 
 
16. ''Schilderij van Onze-Lieve-Vrouw met Kind in het Stedelijk Museum Stellingwerff-Waerdenhof'', in ''Kunst in de 
kijker'', 21, 1992, 7 pp. 
 
17. ''De bouw van de Sint-Luciakapel te Rosselaar-Balen in 1663'', in ''Taxandria'', nieuwe reeks 65, 1993, pp. 71-91. 

-----

 
18. ''Zorg voor het cultureel erfgoed. Roerend bezit'', in ''Jaarboek Provinciale Commissie voor Geschiedenis en 
Volkskunde'', 5, 1995, p. 220-226. 
 
19. ''Zilveren reliekhouder en altaarcarillon, 18de eeuw, Antwerpen, Lambertus Hannosset in het Museum Stel- 
lingwerff-Waerdenhof'', in ''Kunst in de kijker'', 51, 1995, 8 pp. 
 
20. ''Status qaestionis betreffende de Mechelse schrijnwerker-beeldhouwer Thomas Hazart (+1610) of de Meester 
met de Davidster'', in ''Bulletin van het Kon. Instituut voor het Kunstpatrimonium'', 26, 1996, p. 119-161. 
 
21. ''Paneelmakersmerken (vanaf 1617) in Kempense verzamelingen en elders'', in ''Taxandria'', nieuwe reeks 80, 
1998, p. 5-38. 
 
22. ''Inventarisatie, het begin van een beschermingsbeleid voor het roerend kunstpatrimonium'', in ''Bulletin 50 jaar 
Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium1999'', 2002, p.97- 1999. 
 
23. Ria De Boodt en Jaak Jansen, ''Het retabel van Oplinter. De moeilijke geschiedenis van het restauratiedossier 
in de negentiende eeuw'', in ''Scientia Artis'', 1, 1999, p. 133-166. 
 
24. ''Merten Van Calster "beldesnyder tot Mechelen" ( ca 1570 - +1628),'' in ''Bulletin van het Koninklijk Instituut 
voor het Kunstpatrimonium, 28,'' 2002, p. 97-122. 
 
25. Jaak Jansen, Simonne Verfaille en Jana Sanyova, ''Onderzoek en behandeling van een gepolychromeerd beeld 
van de H. Johanna van Frankrijk gebeeldhouwd door Nicolaas Van der Veken (1637-1709''), in ''Bulletin van het 
Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium'', 29, 2003, p. 155-178. 
 
26. ''Het eigenbelang als verklarend leidmotief voor de aanwezigheid van ambachtelijke keurmerken op Brabants 
in het bijzonder Mechels beeldsnijwerk'', in ''Bulletin van het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium'', 30, 
2004, p. 267-284. 
 
27. ''Het verhaal van de restauratieplannen van beelden en schilderijen in de Sint-Gertrudiskerk te Vorst-Laakdal'', 
in ''De Klomp Contactblad van de Vrienden van het Museum V.Z.W. Heemkring Laakdal'', 12, 1, 2005, p. 15-27. 
 
28. ''De devotie tot de H. Odrada in de Kempen tijdens de 17de eeuw'', in ''Taxandria'', 78, 2006, p. 83-98. 
 
29. ''Muurschilderingen van 1896 door Oscar Algoezt (1862-1932) in de kapel van de grauwzusters te Tienen'', in 
''Museumstrip V.Z.W. vrienden leuvense musea'', 35, 1, 2008, p. 2-9. 
 
30. ''Het besloten hofke (ca. 1500) in de Sint-Andrieskerk te Balen'', in ''Jaarboek 2009 Erfgoed Balen'', 2009, p. 65-74 
(in samenwerking met dochter Leen Jansen). 
 
31. ''Devotie tot de H. Odrada in de Antwerpse Kempen tijdens de 19de eeuw'', in ''Taxandria'', 82, 2010, p. 61-83. 
 
32. ''Restauratie van een biechtstoel in de Sint-Andrieskerk te Balen'', in ''Jaarboek 2010 Erfgoed Balen'', p. 119-126. 
 
33. ''Het atelier van Hendrik Peeters-Divoort (°1815-+1868) en zijn productie'', in ''Taxandria'' 84, 2012, p. 111-164. 
 
34. ''Verdwenen kerkelijk kunstbezit'', in ''Jaarboek 2012 Erfgoed Balen'', p. 177-184. 
 
35. ''Het Sint Jobsretabelvan Schoonbroek (Retie): een status questionis'', in ''Bulletin Koninklijk Instituut voor het 
Kunstpatrimonium, 33 – 2009-2012'', Brussel 2013, p. 113-131. 
 
36. ''Over relieken en echtheidsattesten, in het bijzonder deze van de H. Odrada, vereerd te Balen en te 
Mol-Milligem'', in ''Taxabndria,'' 85, 2013, p. 179-194. 
 
37. ''Over wringers, tegenwringers en afgewrongen wringers in Balen'', in ''Jaarboek2013 Erfgoed Balen'', p. 27-41. 
 
38. ''Het beeld en het reliekschrijn van de H. Odrada van 1891'', in ''Jaarboek 2014 Erfgoed Balen'', p. 197-204. 
 
39. Folder. ''Sint-Andrieskerk, Balen'', 2014, 27 pp. 

-----

 
40. ''Filip Lammekens en zijn sacramentstoren (15”§-1544) herontdekt in de abdij van Tongerlo'', in ''Taxandria,'' 
2015, p. 215-276. 
 
41. ''Den Alcazar'', in ''Jaarboek 2015 Erfgoed Balen'', p. 137-139. 
 
42. ''De kerkfabriek van Sint-Andreas Balen verkocht twee schilderijen in 1907'', in ''Jaarboek 2015 Erfgoed Balen'', 
p. 141-148. 
 
43. ''De Broederschap van de heilige Odrada (1892)) in de Sint-Andrieskerk te Balen'', in ''Jaarboek 2017 Erfgoed 
Balen,'' p. 67-74. 
 
44. Jaak Jansen en Zuster Ilona Faes OSSJ, ''Het beeld van Onze-Lieve-Vrouw van Scherpenheuvel (ca. 1610) in de 
priorij van de Zusters van het H. Graf te Tongerlo'', in Taxandria 91, 2019, p. 193-207. 
 
45. Staf Peeters en Jaak Jansen, ''De abdij van Averbode als tiendheffer in Balen tijdens de 17de en 18de eeuw'', in 
''Jaarboek 2019 Erfgoed Balen'', p. 58-87. 
 
46. ''De oude pastorij en zijn vest (1634-1635)'', in ''Jaarboek 2020 Erfgoed Balen'', p. 7-14. 
 
47. ''De pastorie van Messelbroek (1753-1757) door broeder-norbertijn Gregoire Godisar'', in ''Heemkundig 
tijdschrift Heemkring Averbode'', 2020, ??,,, 
 
48. ''In memoriam Jef Hus'', in ''Jaarboek 2021 Erfgoed Balen'', p. 159-160. 
 
49. ''1684'', in ''Jaarboek 2022 Erfgoed Balen'', p. 113-116 
 
50. ''Een vermelding voor Adeleine Hus in het Balense straatbeeld'', in ''Jaarboek 2022 Erfgoed Balen'', p. 117-123 
 
51. Napoleon Daems, succesrijke ondernemer, katholieke persoonlijkheid, spilfiguur in het Turnhoutse 
artistiek-ambachtelijk milieu, in Taxandria, 2022, p. … 
 
52. ''1684 (2)'', in ''Jaarboek 2023 Erfgoed Balen'', p. 
 
53. 
 
 
V 
LEZINGEN 
 
1972 
Geel: Geels Geschiedkundig Genootschap. Lezing: "Beeldhouwkunst in de Oosterkempen." 
 
1976 
Huy: XLIVe Congres van de Federatie van Kringen voor Geschiedenis en Oudheidkunde van België. 
Lezing: "Nadere gegevens betreffende enkele beeldjes van O.-L.-Vrouw met Kind uit de tweede helft XVIIde 
eeuw, genaamd O.-L.-Vrouw van Loreto". 
 
1977 
Geel: Rotary Club. Ter gelegenheid van het Rubens-jaar: spreekbeurt over "Rubens en zijn tijd". 
 
1981 
Mechelen: Koninklijke Kring voor Oudheidkunde Letteren en Kunst van Mechelen. Lezing: "Mechelse 
rondsculptuur in hout tijdens de Renaissanceperiode". 
 
1982 
Hasselt: Eerste Kongres van de Federatie van Nederlandstalige Verenigingen voor Oudheidkunde van 
België. Lezing: "Een andere visie op het geschil tussen Maria Faydherbe en de meesters-beeldhouwers van het 
ambacht te Mechelen in 1632-1633". 
 
1986 
Turnhout: Kon. Oudheidkundige Kring Taxandria. 
 
Lezing: "Heiligenverering en relieken in de Kempen". 
 
1987 
Leuven: KUL colloquium “Merken Opmerken”. Lezing: "Meestertekens van Mechelse beeldhouwers uit 
de Renaissancetijd". 
 

-----

1990 
Brussel, Kon. Instituut voor het Kunstpatrimonium. 
Lezing: "Het geschil van Maria Faydherbe met de beeldhouwers te Mechelen in 1633". 
 
1992 Stedelijk Museum Stellingwerff-Waerdenhof. Kunst in de kijker: “Schilderij van Onze-Lieve-Vrouw met 
Kind Antwerpen, 2de kwart 17de eeuw”. 
 
1993 Antwerpen, Jaarvergadering van de Kamer voor geschiedenis en volkskunde: "Bescherming van het roerend 
kunstpatrimonium". 
 
1995 Museum Stellingwerff-Waerdenhof. Kunst in de kijker: “Een zilveren reliekhouder en altaarcarillon, 
Antwerpen, Lambertus Hannosset, 18de eeuw”. 
 
1997 Mechelen Koninklijke Kring voor Oudheidkunde, Letteren en Kunst van Mechelen. Lezing: “Voorlopers 
van Lucas Faydherbe”. 
 
1998 Turnhout Koninklijke Oudheidkundige Kring Taxandria: “Mechelse Renaissancesculptuur in hout en het 
O.-L.-Vrouwebeeld uit de Sint-Theobalduskapel te Turnhout”. 
 
2020 Erfgoed Balen. Vierdaags seminarie over de vermeldingen van Balen in de achttiende-eeuwse archieven van 
Averbode; transcripties en interpretaties. 
 
2022 Seminarie over de vita en de verering van de H. Odrada, 25 mei en 1 juni Erfgoed Balen. 
 
2022 Seminarie Erfgoed Balen: De oudste teksten over Balen-Scheps 1267-1268

1684 deel 3

2025-07-04T12:48:02Z

Jan: Jan heeft pagina 1684 deel 4 hernoemd naar 1684 (deel 4)

1684 (4 slot) 
 
'''1747 De abt neemt maatregelen''' 
De betwistingen tussen de abdij van Averbode en de inwoners van Balen over de inning van de 
tienden zouden blijven bestaan. GEBOERS1 meent dat die beeindigd werden in 1717 met de 
restauratie van de kerk maar dat is niet correct. Alleen voor de restauratie van de kerk kwam er schot 
in de zaak maar de betwistingen en pesterijen bleven voortduren. De wringerijen bleven bestaan ook 
al werden er soms verzoenende gebaren gesteld; deze gebaren veranderden niets aan de 
grondhouding. De Balenaars gunden het de abdij niet dat deze zich ging verrijken met de inning van 
de tienden , de abdij deed alle moeite om hun previlegies te bestendigen en slechts weinig van hun 
opbrengt afgeven. De abdij deed alle moeite om het tij te keren, meestal juridisch, soms 
diplomatisch. Zo vermeldden wij op het einde van vorig artikel de beslissing van de abt Simon 
Braunman van Averbode om vanaf 1747 het inkomen van de Balense pastoor sterk te verminderen2 : 
''Wij Simon, abt van Averbode, verklaren met dit huidige geschrift,'' 
''ter wille van de twisten van de hedendaagse pastoor maar ook van zijn voorgangers,'' 
''wij stellen dat de pastorele competentie uit onze thienden moet gelicht worden,'' 
''Om jaarlijks vijftien maten goed graan over te houden beginnende vanaf de thiende van'' 
''het jaar 1747 voor hem en voor zijn opvolgers, ten eeuwigen dage,.'' 
''In vertrouwen heb ik dit geschrift met mijn handteken en mijn zegel versterkt .'' 
''F Simon abt van Averbode'' 
Abt Braunman ging dus de inkomsten van de dienstdoende pastoor in Balen erg inperken. Door deze 
beslissing werd alleen de pastoor getroffen; aan de mogelijke inkomsten van de abdij werd niet 
geraakt. De abt ging het recht van de tiende-inning niet in vraag stellen. Hij bleef het gerecht 
inschakelen om zijn rechten te verdedigen die hij vroeger had gekregen en in de loop van de eeuwen 
had uitgebreid. Ook al was hij tegemoet gekomen aan de Balenaren door zijn bijdragen tot de 
restauratie van de kerk, de moeilijkheden bleven bestaan en de Balenaars probeerden te 
ontsnappen aan hun verplichte bijdragen. Het is dan ook te verwonderen dat de abt enkele jaren 
vroeger (1742) in zijn dagboek een boodschap schreef die een eindpunt suggereerde in het conflict 
met de Balenaren. 
'''1742 Finita lite contra Balenses''' 
'''(1742 Het geschil met de Balenaars beëindigd)''' 
In de herfst van het jaar 1742 schrijft abt Braunman deze woorden3 in zijn dagboek en terzelfde tijd 
betaalde hij advocaat Meester De Swert 250 gulden voor zijn tussenkomsten in dit aanslepend en 
 
1 A.GEBOERS, ''Geschiedenis van Balen'', Mechelen, (1907), p. 160. 
2 ''Parochiearchief Balen Sint-Andries /'' PAB283 /vertaling. 
3 Abdijarchief Averbode Register 386, p. 146 verso 

-----

2 
 
vertakkend proces. Een jaar tevoren, op 5 november 1741, had abt Braunman samen met de uit 
Namen herkomstige broeder Gregorius een bezoek gebracht aan Mol en Balen. Broeder Gregorius ( 
°1708-+1780 ) zou gedurende tietallen jaren de infrastructuurwerken van de abdij van Averbode 
beheren en controleren: nieuwbouw, herstellingen, restauraties, aan abdijgebouwen, abdijhoeven, 
kerken, abdijpastorieen, molens enz…. '''''' Dat de abt zelf Mol en Balen een bezoek bracht, is wel 
uitzonderlijk te noemen. Vermoedelijk had het te maken met het probleem van het voortbestaan van 
het koordoksaal aan de ingang van het koor van de Balense Sint- Andrieskerk4. Dit stenen doksaal van 
1502 was gemaakt door de Maastrichtse steenhouwer Koenraad van Tricht; het werd besteld door 
abdij van Averbode; het werd overgekocht door de kerkbestuurders van Balen in het jaar 1517, voor 
130 gulden Brabants. Het was een prachtig gotish monument in mergelsteen van Maastricht en 
blauwe steen van Namen, met de afbeeldingen of beeldjes van de Salvator, de twaalf apostelen en 
de Kerkvaders. In de achttiende eeuw was het monument in slechte staat zodat landdeken Swijsen 
van Mol een slecht advies gaf tijdens zijn visitatie van 1727. Volgens de deken was het doksaal 
bouwvallig en vielen er stukken af; het was niet meer geschikt om er zangers op te plaatsen en het 
belemmerde het zicht naar het koor; het werd gebruikt als graanzolder en dit veroorzaakte veel stof 
bij de verzorging van het graan; er was bovendien een nieuw doksaal achter in de kerk. De deken 
vroeg de afbraak van het monument; zoals in Mol en in Dessel was er geen koordoksaal vandoen. 
Na de dekenale visitatie van Swijsen deed het kerkbestuur in Balen moeite om het monument te 
redden. In 1728 werden er metselwerken uitgevoerd aan het koordoksaal en werden de twaalf 
apostelbeelden van het doksaal afgewassen en de achtergrond “geswert” (de beelden kregen een 
geschilderde zwarte achtergrond als decor). Het probleem van de afbraak bleef acuut en verdeelde 
de Balense parochie. Tijdens zijn bezoek aan Mol en Balen in 1741 heeft de abt een reddende 
bijdrage willen leveren en schonk hij een (klein) altaar toegewijd aan de H. Odrada , om het te 
plaatsen onder het koordoksaal. Door deze schenking hoopte de abt het koordoksaal te bewaren 
maar ook de Balenaren voor zich te winnen en een einde stellen aan de onderlinge wrijvingen. In de 
jaren 1742-1743 werd het doksaal opnieuw gewit en we vragen ons af of toen ook een nieuw altaar 
van de H. Odrada niet werd geplaatst. Dit altaar werd in Averbode vervaardigd door beeldhouwer 
Feuillan Houssart (°1710-+1753); hij was in die periode de uit Namen herkomstige beeldhouwer in 
dienst van de abdij van Averbode. Het kunstwerk dat de Balenaren in bezit kregen was van 
bijzondere kwaliteit. Het retabel was opgevat in Lodewijk XV-stijl en bevatte het beeld van de H. 
Odrada met een liggend paard achter haar alsook twee reliefs met voorstellingen uit de vita: “ De H. 
Odrada doet een bron ontspringen te Milligem”, en “Een ossenspan trekt de lijkkist van de H. Odrada 
naar Alem”. Onderaan was er een opening waarin de reliek van de H. Odrada kon geplaatst worden. 
Feuillin Houssar(*1710 -+1753) was een Naams beeldhouwer die zijn opleiding kreeg bij 
beeldhouwer-architect-ondernemer Bayar te Namen. Hij werd in 1734 aangeworven door de abdij 
van Averbode in functie van de verxd nieuwing van de oostvleugel van het abdijencomplex, onder de 
leiding van broeder Gregorius. Houssar maakte vermoedelijk de ontwerpen voor de nieuwe 
infrastructuur, hij ontwierp en beeldhouwde ook de bijzonder waardevolle, houten lambrisering en 
uitrusting van sacristie en kapittelzaal, nadien volgde deze van de bibliotheek. Later ontwierp hij de 
plannen en tekeningen van het nieuwe hoofdaltaar in de abdijkerk. Hij zou ook voor andere 
instellingen ontwerpen maken en werk afleveren: een biechtstoel en decoratieve medaillons voor de 
Sint-Amandskerk te Geel; decoratief werk voor de O.-L.-Vrouwekerk te Diest; drie altaren voor de 
 
4 Over het koordoksaal zie T.J. GERRITS, ''Bouwstoffen voor de kerkelijke kunstgeschiedenis van Balen-Neet'', in 
''Taxandria'', Nieuwe Reeks, 39, 1967, in het bijzonder p. 155-157; zie ook Jan DEFEVER, ''Balen Sint-Andrieskerk. 
Inventaris van haar kunstbezit'', licentiaatsverhandeling KUL, 1974-1975, in het bijzonder p. 68-71; p. 239-244. 
 

-----

3 
 
Sint-Eustachiuskerk te Zichem; een altaar van Sint-Odrada in de Sint-Andrieskerk te Balen. 
Opmerkelijk is dat hij voor het project in de kerk te Zichem samenwerkte met de Naamse firma van 
Bayar: het hoofdaltaar in marmer werd ontworpen door Houssar en gebeiteld in het atelier te 
Namen en gemonteerd ter plaatse door het atelier Bayar. Houssar leefde en werkte in de abdij van 
Averbode; hij stierf er in het jaar 1753 en werd in de abdijkerk begraven. 
 
 
Pastoor Cronaerts (1737-1747) van Balen en abt Braunman waren voorstander van het behoud van 
het koordoksaal en hoopten het monument aan de ingang van het koor te bewaren. Door de 
schenking van het altaar van de H. Odrada hoopte de abt een nieuwe dimensie te geven aan het 
koordoksaal maar terzelfde tijd hoopte hij hiermee de vijandelijke sfeer rond de tiende-ophaling te 
ontwapenen en de oude tradities van samenwerking te herstellen. Helaas zou deze reddingspoging 
niet goed aflopen. In 1743 beval aartsbisschop Thomas Philip d’ Alsace een Balens referendum over 
het behoud van het koordoksaal. Dit referendum werd met lichte voorsprong gewonnen door de 
tegenstanders van het koordoksaal. Erger nog, volgens GEBOERS5 zouden in hetzelfde jaar 1743 
enkele onverlaten de Sint-Andrieskerk snachts binnengedrongen zijn en het koordoksaal 
geattaqueerd hebben met stokken. In 1744 beval de aartsbisschop de afbraak van het monument. 
Het koordoksaal verdween en het altaar van de geliefde Balense heilige werd verplaatst naar de 
linker vieringskolom in de Sint-Andrieskerk. 
 
Het optimisme van abt Braunman over het beeindigen van het geschil met de Balenaars dateerde 
van juist voor de afbraak van het koordoksaal. Zijn optimisme was vermoedelijk ook te verklaren 
door de uitspraak van het Brusselse gerechtshof van dat jaar 1742 waarin de abt toelating kreeg om 
de thienden te laten innen in Balen door acht beëdigde collecteurs, die moesten aangesteld worden 
onder de Balense bevolking6; in de Brusselse uitspraak werden nog een paar andere verplichtingen 
opgenomen ter verdediging van de abdij: zo moesten de op te halen garven egaal zijn en de 
afvoering van het veld moest gecontroleerd gebeuren. De collectie van de tienden werd in elk geval 
georganiseerd. Het systeem zou tot op het einde van de achttiende eeuw blijven bestaan; het werd 
vermoedelijk door de Fransen overgenomen na de confiscatie van de abdijgoederen en abdijrechten. 
Naast deze collectioneurs werden er nog verscheidene andere Balenaars aangeworven om de 
thiendenophaling tot een goed einde te brengen. Een overzicht van de onkosten in 1746 geeft een 
beeld van de uitgebreidheid van de onderneming, alles samen voor meer dan 550 gulden: 
1746 Onkosten bij het ophalen der thienden (in gulden)7 
-8 gezworenen (collectioneurs) aan 16-16-0 per persoon 134-80 
-werklieden : acht aan 10 ½ stuivers ….. 6 1/2 tot 11 dagen 39-2-1 
zevenentwintig …..2 tot 19 ½ dagen 158-13-3 
 
5 A. GEBOERS, o.c., p. 168. 
6 Beëdigde controlleurs van het jaar 1744 waren Joseph De Hoof, Laurentius Verachten, JoannenWilleborts, 
Josephus de Hoef, Peter Vermeulen. Jan Wilborts, Jan Dries, Laurentius Schoofs en JacobusThijs. In 1746 
Laurentius Verachten, Joannen Willeborts, Josephus de Hoef, Petrus Vermeulen, Joannes de Bie, Joannes 
Andries, Laurentius Schoofs en Joannes Hendrickx. 
-7 Erfgoed Balen, AAA 0039-0129 tot 124. Een metser verdiende toen 70 à 80 gulden per jaar 

-----

4 
 
-voerders : vierentwintig aan 30 stuivers per dag 2 tot 6 ½ dagen apart betaald8 
-Hendrik Heuffels om koren te dorsen 21-7 
-andere onkosten o.a. huren van schuren voor het opgehaalde graan 69 - 3 
 
De abt moet bijzonder tevreden geweest zijn met de uitspraken in Brussel. Misschien was de abt 
reeds langer op de hoogte over de gang van zaken in de gerechtelijke uitspraken. Alleszins is het om 
die tijd dat hij aan de Sint-Andrieskerk een altaar van de H. Odrada zal ten geschenke aanbieden, te 
plaatsen in het koordoksaal dat toen nog bestond aan de ingang van het koor. Bij de afbraak van het 
doksaal in 1744 werd het altaar tegen de noordwestelijke vieringpijler aangebracht; bij de bouw van 
de Sint-Odradakapel te Scheps in 1896 werd het altaar overgebracht naar kapel; bij de 
restauratiewerken in de Sint-Andrieskerk in 1967 werd het retabel van het altaar door pastoor 
Draulans en restaurateur Pelckmans overgeplaatst naar het zijaltaar van O.-L.-Vrouw in de Sint- 
Andrieskerk. 
Of in het midden van de achttiende eeuw het geschil met de Balenaars helemaal opgelost was, valt 
te betwijfelen. In 1750 noteerden men in de abdij de volgende maatregel die laat vermoeden dat er 
weer ongeregeldheden waren ontstaan. “Eer wordt gepermiteert dat wij of ons thiendepagters van 
Baelen onze thienden graenen oft schooven, wettelijk verthiend, van ’t veld mogen haelen eer dat de 
eijgenaers hunne vrugten nog in hoopen geset hebben…”. De abdij pleitte ervoor (overeenkomstig 
de uitspraken in Brussel) dat de tienden--granen eerst zouden van het veld gehaald worden voordat 
de pachter zijn eigen oogst zou afhalen. De wrijvingen bleven bestaan. In 1754 betaalde de abt voor 
advocatenadvies in verband met de tienden: “de 3 en 4 april en volgende dagen gereden ic en den 
secretaris naer Brussel voor advisen te vragen van verscheyde advocaten, verteert, met het geldt 
gegeven voor advisen over de thienden tot Balen saemen 17-07-0”. Of in 1758 13 november; “voor 
een request te presumeren teghens Balen verteert 25-02-01”. In 1761 probeert de abdij haar oude 
privilege van vrijstelling van belastingen terug te krijgen namelijk voor de vrijstelling van de bede 
(belasting) op geamortiseerde goederen. Anderzijds bleef de abdij op haar rechten staan en bleef zij 
pogingen doen om haar gelijk te halen of te verantwoorden. Op het einde van de achttiende eeuw 
hanteerde men nog steeds de oude twaalfdelige indeling voor de verhuur van de percelen, er waren 
twaalf “wagens ofte clampen”: 1. Biesakker 2. Biesakker ofte cleynen wagen 3. Biesakker ofte 
grooten wagen 4. Muggenschot ofte Gerheyden 5. Idem 6. Idem 7. Olmschot ofte wintmolenvelt 8. 
Olmschot 9. Olmschot ofte Hulsterwagen 10. Leemcuyl ofte Eeghde 11. Leemcuyl ofte Boterwagen 
12. Leemcuyl ofte Coolhof 
 
Toch moet er vastgesrteld worden dat er ondanks alle tegenwerkingen, processen en het gewring 
ter plaatse de inning van de tienden was overeind gebleven. Al zou de abdij wat water bij de wijn 
moeten doen in verband met de bijdragen bij de bouw of de restauratie van de parochiekerken die 
zij bedienden en die gelegen waren in het inningsgebied. Het hele systeem van de tienden zou 
worden overgenomen door de Franse Revolutie die alle goederen en voorrechten van de abdijen 
confiskeerde. Alle gronden van de abdij werden eigendom van de overheid, de Franse Republiek zag 
het als een interessante vorm van belastingen. 
 
 
8 Vierentwintig Balense voermannen reden 101 dagen rond tegen 30 stuivers per dag; samen 3030 stuivers of 
151 gulden 10 stuivers 

-----

5 
 
Bijlage 
 
Brief van aartsbisschop Thomas-Philip d’ Alsace over de afbraak van het koordoksaal in de Sint- 
Andrieskerk te Balen 
Archief Erfgoed Balen 511-9998-138-10038, p. 250-251. 
 
Thomas Philippus door de Godts bermhertigheijdt der 
H Roomsche Kercke Priester cardinael d’ Alsace 
De Boussu, Aertsbisschop van Mechelen, Promaet 
Der Nederlanden etc etc en Apostolischen Gede- 
Legeerden in het catholijck deel des Bisdoms 
Van s’ Hertogenbosch 
Alsoo het ons toestaet, in de plaetsen van 
Onse zorgen bevelen te voorzien, dat er binnen de 
Kerken, dewelcke zijn het huys Godts ende het ta- 
Bernakel des Heeren met den mensch, niet onbe- 
Hoorlyk nog onbetamelijck gezien en wordt tegen 
De grootste eerbiedigheydt, die men aen de Goddelijke 
Majesteijt schuldig is; ende dat het noodeloos hoog-sael 
Staende voor den hoogen Autaer in de kerke van 
Balen onder het district van Geel seer vervallen, 
Ende gebroken is; dat eenige bilden aen ’t selve 
Te vooren gestaen hebbende , zijn afgeworpen oft 
Leelijck geschendt, tot spot ende schandael van 
De naburige ketters aldaer dikmaels namentlijck 
In dese tijden passerende; soo is ’t dat Wij, naer 
Rypelijck daer over te hebben beraeden, gehoort 
Den seer eerw Heer Lantdeken, ende door hem 
Menigte der Parochianan, van des welcke het 
Meesten deel is voor het weg nemen van ‘t selve 
Hoog-sael; aenmerckt, dat er aen ons tot nu toe 

-----

6 
 
T’ sedert ontrent een jaer herrewaerts, wanneer men 
Hier over heeft begonst te handelen, geene goede 
Redenen of bequaeme middelen en zijn voorgehouden 
Tot het hermaecken van ’t selve; om voordere schan- 
Daelen, opspraeken, oneerbiedigheijt ende zelfs su- 
Perstitien te beletten, hebben geordonneert, gelyck 
Wij ordonneren bij desen aen de Heer Pastor ende 
Jegenwoordige kerkmeesters van Balen voor seijt 
Het selve Hoogsael sonder uijtstel teenemael te 
Doen afbreken en wegnemen; ende de plaetse al- 
Waer het selve is staende op het netste en bequaem- 
Ste, nogtans ten minsten koste te approprieren 
Naer den eijsch der choor en kercke; ende indien 
Iemant daer tegen soude derven opkomen, dusda- 
Nige bij middelen van rechte, des noodt zijnde, 
Tot de reden te brenghen. Aldus gedaen tot 
Mechelen den 6 augusti 1744 
(onder stond) 
Tho. Card. Aertsbisschop van Mechelen 
(locus sigilli) ter ordonnantie van Syne Emin. 
M. Holvoet 
 
 
Afbeeldingen 
Balen Sint-Andrieskerk 
Retabel van het Sint-Odrada-altaar; met beeld en reliek van de H. Odrada, met twee reliëfs: 
De H. Odrada doet een bron ontspringen te Milligem en Een ossenkar brengt het lichaam van de 
H. Odrada naar Alem, beeldhouwer Feuillin Houssar, 1741-1742, gemarmerd en 
gepolychromeerd hout

1684 deel 2

2025-07-04T12:45:35Z

Jan:

1684 (3) door [[Jaak Jansen]] 
Na de uitspraak van de Raad van Brabant in 1701 was er niet veel verbeterd in de verhouding tussen 
de inwoners van Balen en de abdij van Averbode. Er was wel een dak gekomen op de kerk maar dat 
alleen maakte het bedehuis niet opnieuw geschikt voor gebruik. Een nieuw zijaltaar van de HH. 
Cosmas en Damianus werd besteld maar eerst in 1729 zou het definitief afgewerkt zijn. De 
tiendeklok werd wel gehangen in 1708 maar er was nog geen hoofdaltaar. En er was die 
voortdurende onvrede over de tiendeheffingen in Balen. De Balenaars waren misnoegd en gunden 
het klooster de opbrengsten niet, ook al waren zij rechtmatige beheerders van de gronden Er waren 
echter nog andere pijnpunten. Zo had de gemeente eenmaal 8000 gulden en een andermaal 7000 
gulden geleend bij de abdij; in ruil voor de verschuldigde intresten op deze kapitalen moest de abdij 
geen belastingen betalen (beden, twintigste penningen en andere lasten). Het dossier van de 
wederzijdse verplichtingen en verstandhoudingen zou hierdoor worden verzwaard. De wederzijdse 
verzoeken en eisen bleven niet achterwege. Zo kreeg pastoor Swaens op 10 oktober 1710 een 
deurwaarder op bezoek omdat hij zijn belastingsplicht niet zou hebben voldaan in verband met de 
kwakkeltiende1. 
 
Overeenkomst van 24 september 1715 
In 1712 stuurde pastoor Swaens een brief naar de abt van Averbode om te vragen wat hij moest 
doen. De inwoners van Balen hadden aangedrongen om in opdracht van de pastoor het koor van de 
kerk te restaureren en weer bruikbaar te maken voor de eredienst. De kerkmeesters beweerden dat 
zij zelf zich hiermee niet moesten bemoeien; de restauratie van het koor was een opdracht voor de 
pastoor en voor de abdij. De abdij maande de pastoor aan tot voorzichtigheid en wilde eerst een 
uitspraak van het gerecht afwachten. De pastoor liet toch de eerste herstellingen uitvoeren in 1714. 
Hij betaalde glazenmaker Norbertus Basiaers (Bayar?) uit voor het witten van het koor en het herstel 
van het glas2. 
In 1715 werd er echter een serieus akkoord gesloten tussen Eerwaarde Heer Kamerling Quaetpers, 
gevolmachtigde van de abdij, en anderzijds de schepenen en burgemeesters van Balen. Vooreerst 
werd afgesproken dat binnen de twee jaren de welfsels van de middenbeuk en de kruisbeuk zouden 
hermaakt worden op kosten van de abdij. De gemeente zou zorgen voor het vervoer van alle 
materialen alsook voor het hout voor stellingen en de formelen3; de kosten voor de ijzeren balken 
zouden worden gedeeld. Dit alles gebeurde in overeenkomst met de uitspraak van de Raad van 
Brabant in 1701. Verder werd een nieuwe overeenkomst gemaakt over de interesten van de vroeger 
ontleende kapitalen. De kwijtscheldingen van belastingen werden afgeschaft en vervangen door de 
gemeente te betalen interesten op het overblijvend kapitaal. 
De overeenkomst zou correct worden uitgevoerd. De werfsels in de kerk werden uitgevoerd en in de 
westertoren werd de afsluitdatum 1717 in het gewelf aangebracht. Vanaf 1719 werden er weer 
offergeld genoteerd in een offerboek. Blijkbaar werden de religieuse diensten in de kerk hervat en 
hernam het kerkelijk leven in het dorp, na vijfendertig jaar gekibbel. Het was echter niet het 
eindstation voor de wrijvingen tussen Balen en Averbode over de inning van de tienden. 
 
1 Erfgoed Balen AAA 10038. 0204 
2 AA????? 
3 Formeel: houten ondersteuning bij de bouw van gewelven. 

-----

 
Ongeregeldheden der pachters 
Misschien gebeurden er reeds voor de brand van 1684 allerlei ongeregeldheden dat is mogelijk; in de 
abdij-archieven vonden wij daar geen sporen van. Vanaf 1684 zien wij overal deugnieterijen 
opduiken tot nadeel van de tiendeheffer, de abdij. In 1684 en 1685 weigerden de Balenaars de 
gehele tienden-opbrengst af te dragen aan de abdii! Waar is die opbrengst dan gebleven; een 
gedeelte werd zeker gebruikt voor het eerste, voorlopig herstel van de kerk; hoe het geld verzameld 
werd is niet geweten. Hoeveel er als eigen gewin op zak werd gestoken werd ook niet genoteerd; en 
dan werd het weer moeilijk om dat officieel te recupereren. Jaar na jaar werden er ongeregeldheden 
vastgesteld. Het vertrouwen tussen de abdij en de pachters was beneden alles. In de loop van de 
achttiende eeuw zouden er regelmatig ongeregeldheden voorkomen en de Balenaars-huurders 
waren bijzondere tegenwringers. De pachters haalden het onderste uit de kan en zetten voortdurend 
de abdij voor schut. 
-Jan Hinnolet, Hendrik Cuypers, Joachim Vos en Peter Wuyts, helpers van de abdij, hadden 
vastgesteld dat er op het veld van Wilbert Grobben koren was opgezet na zonsondergang. Smorgens 
werden er 19 hopen geteld van elk 15-16 schoven, maar er waren geen tiende-schoven bij. De 
tiendeschoven werden met een bijzonder teken gemarkeerd: een bijzondere wrong. De tiende- 
schoven of geleggen van de abdij waren vergeten. 
-Controleurs Peeter Monsus en Adrianus Huybrechts, van Meerhout, stelden in opdracht van de 
provisor van de abdij vast dat bij Peeter Goossens op een perceel van de Biesakker de 19 hopen van 
de tiende veel kleiner waren dan de andere hopen. 
-Bij weduwe Cornelis Mertens werd een vergelijking gemaakt tussen de tiendeopbrengst (het aantal 
geleggen met een tiende-wrong) en de totale opbrengst van de pachter. De tiendeopbrengst had 
dubbel zo groot moeten geweest zijn. 
- Bij Jan Baptist Dingene werden slechts 20 hopen haver met een wrong aangetroffen terwijl het er 
30 moesten zijn. 
- Bij Peter Goossens op de Biesakker telde men 389 schoven of geleggen en slechts 17 voor de 
thiende. Niet één op tien maar één op drieëntwintig. 
- Bij Jan Deins thuis werden 215 ontvreemde geleggen met een thiendewrong gevonden. 
- Uit de thiende-geleggen werden de beste korenaren weg geplukt. 
- Bij Jan Baptist Willekens op het Molenveld vond men 226 geleggen en slechts 15 thiende-geleggen 
die maar half zo dik waren. 
- Bij Guilliam Van Hemel waren de thiende-geleggen omver gegooid en half opgegeten door de 
schapen. 
-Wilboort Grobben had na zonsondergang nog hopen opgezet terwijl dit verboden was ter wille van 
de controle. 
-Bij Paulus Cruysberghs waren er geleggen haver gestolen. Hij wist nergens van. Het was “buyten 
synen wil”. 
-Controleurs Peeter Baenens en Peter Wuyts en rentmeester Franciscus hadden ‘smorgens nog de 
tiendeschoven zien staen op het veld en ‘snamiddags waren ze verdwenen met de andere geleggen. 

-----

-Bij Peeter Neels werd er veel vuiligheid aangetroffen op de tiende-geleggen. Voor zonsopgang was 
alles opgezet in 9 hopen van 24-25 hopen of geleggen. 
-Getuigen verklaren aan provisor Ververs dat zij op 27 augustus savonds het koren hebben zien ter 
aarde liggen bij Jan Baptist Cornelis en smorgens voor zonsopgang was alles opgezet in 9 hopen van 
24-25 schoven of geleggen; de tiendegeleggen waren in verre na niet zo groot als de andere 
-Bij Jan Baptist Willekens op ’t Molenveld waren de tiende-geleggen maar half zo dik als de ander. 
Dat was ook het geval bij weduwe Cornelis Mertens, bij Jan Claes, bij Peter Vekemans ………. 
-Bij Margo Emmers van Schoor werd er in de geleggen van de abdij veel “quaet groen” aangetroffen 
dat aan de zijkant van het veld als onkruid opgroeide. 
-Soms werd er gevochten; er was “handgemeen” tussen de controleurs en de pachters. 
De abdij en de provisor hadden het moeilijk en zochten antwoorden op deze spitsvondigheden van 
bedrog en ontduiking. Via afspraken en ordonnanties trachten zij de tiende-inning weer onder 
controle te krijgen. Het verbod om na zonsondergang nog te werken is er een voorbeeld van. Ook de 
beslissing om voortaan de elfde hoop te nemen als tiende-bijdrage zal wel in die lijn liggen om de 
foeteraars te slim af te zijn. De abdij wantrouwde de plaatselijke pachters en bracht eigen werkvolk 
mee om te controleren. Soms deed de abdij beroep op officiëlen van Meerhout (schout en 
schepenen) om de controle degelijk te maken. Een tijdje heeft de abdij beroep gedaan op het 
gemeentebestuur van Balen om de afwikkeling van de tiendenophalingen uit te voeren maar dat was 
toch ook niet het beste voorstel. Een andermaal werd er, zoals we vroeger reeds zagen, Balenaars 
aangeworven als beëdigde controleurs verantwoordelijk voor een gedeelte van de tiendeverdeling 
(gesworen thiendestekers). Het wees er allemaal op dat het systeem van de tiendeheffing stilaan was 
uitgehold en niet meer werd geaccepteerd door de pachters. Eenzelfde sfeer was er vaak te merken 
in andere dorpen waar de abdij tiendeheffer was. Het Ancien Regime liep stilaan ten einde. Het zou 
zijn beslag krijgen met de Franse Revolutie toen de heffingen werden afgeschaft door de Franse 
overheid. 
Anderzijds was de restauratie na de kerkbrand stilaan tot een einde gebracht. We wezen er reeds op 
dat vanaf 1719 de kerkelijke diensten hernomen werden. In 1719-1720 werden de twee zijaltaren in 
de kruisbeuk gemarmerd en afgewerkt. In 1725 werd door de abdij een hoofdaltaar geplaatst in het 
koor; hierop werd het wapenschild van abt Van der Steghen aangebracht4. 
De abdij zocht ook naar oplossingen of andere formules om dit economisch systeen draaiende te 
houden. Zo trof de abdij nieuwe maatregelen in de verloning van de pastoor waardoor men de 
moeilijke verhoudingen trachtte te normaliseren. Een vergelijking hierbij maken is wel eens 
interessant. In 1720 noteerde pastoor Swaens zijn royale inkomsten van tienden en diensten als 
pastoor van Balen; interessant is ook dat hij hierbij de lijst voegt van de uitgaven die hij had gehad. 
Het zegt iets over de toenmalige levensstijl als pastoor. 
1720 
COMPUTUS (rekening) PASTORIS IN BALEN Ao 1720 JULY 8 
Erfgoed Balen 511-9998-136-10038- p 0367 en 0368 
1. Bewoon ende cultivere ick / huys, hof, graghten en struycken / ende lant twee mud 
 
4 Dit altaar werd rond 1893 vervangen door een stenen, neogotisch altaar. 

-----

2. Oude pastorie goet tot sceps / het lant verhuyrt aen jan / Gooskens voor vijf mud coren, 
twee mud gerst. / Het eusel over de beke / aen Merten Kemps voor / twee pistolen. / Den 
middelst bempt brengt aen / Giel Vreys ende Jan Dries / voor twelf gulden. / Den achtersten 
bempt aen Jan Heylen en Geraert de Bie voor twintig gulden 
3. Den halven Levrouwe bempt / aen Peter van Gennep voor / twelf gulden 
4. Het block op Holsterbergh aen / Paulus Vandersande voor / dry mud coren een halve / mud 
boeckweye. 
5. Uyt de grote thiende ses en / vertigh mud coren ses mud haver / twee mud gerst een halve 
mud / boeckweye ende twelf pata / cons in gelt 
6. De heyesthiende aen de borge / meysters van ommelbergh en / schoer voor negen mud 
coren/ 
7. Het bemdeken voor de pastorie / winnen wij selve / 
8. Den viver in de Heyde aen den / secretaris van Ham voor de / helfte van de vissen. 
9. Het vierden deel van den trock / heeft twee jaer droog gelegen / ende twee jaer de vissen 
verloren/ door droogte en hoog water 
10. Van de lammerthiende een pistool 
11. Van ons Levrouwe misse de / hoeve aen peter Sas voor / twee pistolen. / Rhentgelt debent 
Dries Claes dry gulden Hn Ramakers drie syntse goris vyfthien stuyvers / Oppels thien royen 
aen Marie Oyen / voor dry shellingen missa corens 27 - 8 
12. Missa SS triinitatis twee en veertigh / patacons sijn aen ons afgeleyt van / Ariaen Vermeert, 
nogh niet uytgeset 
13. Missae Stae Annae de Levrouwemeysters / thien gulden Willem Heyns eenen / patacon rest 
acht jaeren 
14. Missa Stae Barbarae Catlyn Joos / ses gulden vijf stuyvers / De visbeek derthien gulden Hend 
Vervee. Het cleen bemdeken te Scheps / Hendrick Vreys voor een pistool. 
15. Van jaergetyden de kerckmeysters / twintigh en vier gulden sestien / stuyvers : De Heylege 
Geest meysters elf gulden / seventhien tuyvers. De Levrouwe meysters twee gulden / 
derthien stuyvers. 
16. Van begrafenissen op den kerckhof / sesthien stuyver in de kerck / dry gulden thien stuyver 
van berighten vyf oft tweeen en / een halve stuyver sondaghs gebet een scelle / van trouwen 
twee scellingen / met dispensatie vier scellingen 
 
Uytgeve 
1. Aght gulden aen de kerck voor Averbode / Van S Barbara beneficie de beden / seven aght oft 
negen ieder bede / ad eenen gulden vijfthien stuyvers / acht myten / Van Oyen bempt ieder 
bede vijf / stuyver ses myten / van oppels thien Royen 2 oort / corbeyen cijns een oort 
2. Alle thien dagen een halve mud / coren om te backen 18 mud 2 halster 
3. Alle thien dagen een thon biers / facit 36 tonnen een halve waer / van twee gulden impost 
ende/ consumptie Diester bier nogh / van vraght eenen halven patacon / facit ten minsten 
taghentigh / gulden quaet gelt 
4. Aen wijn een heme? Ende een halve 
5. Aen reparatie van ons huys wel vijftigh gulden 
6. Aen werckvolck wel seventigh / gulden en den cost 
7. Aen vers vlees vis ende gesou / ten boter etc wel dry hondert gulden 
8. Aen lijnwat cleeren cousen scoenen huysraet etc / oock meer als hondert gulden 
Debita passiva 

-----

1. Aen Peter Smits Bob Deschel / negen ellen laken ad twelf / schellingen de elle / 
2. Aen Gerit Hendericks tot / Aeken een halve ton wijn 
Activa 
1. De gemynte van t jaer 19 drieen / veertigh gulden achtien stuyvers 
2. Hendrick Vreys broeck huer / negen gul. En eenige stuyver 
3. Peter Belmans twelf gulden / eenen halve moet corten syn baggeren 
4. Dries Claes ses gulden de andere / moeten rekenen in numero / 
5. Hendrick Jansen vier gulden./ Ick hebbe geen gelt paratis / als het capitael nummer 12 
afgelijt. / Onsen Heer proviseur debet / twelf patacons 
….. 
1. Ick hebbe dit jaer gecoght twee / silvere lepels ende forvietten / soo datter samen acht 
lepels ende / forvietten syn eenen tantcuter een paer gespen 
2. Drie dousynen telleuren / vijf en twintigh scotels groot en / klein 
3. Copere ende ijser servys genogh / ick hebbe cortelingh geset een / fornys om een ofte twee 
tonnen / te brouwenin in den somer / cost ons ontrent twelf patacons / 
4. Servetten thien dousynen / ammelaken slaeplakens hant / doeken naer proportie 
5. Acht bedden met sijn toebehoor / sleghten reght / ick geve aen ons meysen die ons / dient 
per jaer achtentwintigh / gulden. Drie hemden twee grove / voorschoyen die sy selve spint / 
ick hebbe aent huys doen maken / negen vensters en doen verven / ita pauper ego sum et in 
laboribus a juventute mea (zo arm ben ik en zo werk ik vanaf mijn jeugdjaren) 
Ita esse testor (ik getuig dat dit de waarheid alle is) 
Fr bernardus swaens 
Pastor in balen 
Het bovenstaand verslag van pastoor Swaens van Balen illustreertde duidelijk dat de verloning van 
zijn functie in de parochie van Sint-Andries heel bevredigd mocht genoemd worden qua inkomsten; 
het was dan ook een gegeerde functie bij de paters van Averbode. Het zou echter stilaan 
doordringen tot de bestuurders dat de limieten moesten worden ingeperkt. Toch zou het tot 1746 
duren eer er vanuit de abdij een duidelijk antwoord kwam. Toen besliste abt Simon Braunman (1736- 
1747) dat er ter wille van de vele betwistingen (“propter quaerellas”) voortaan pastorale inkomens 
uit de thienden zouden worden verwijderd en vervangen worden door een inkomen van 15 mud 
goed koren. 
 
 
Afbeelding 1 : Het gewelf in de zuidelijke kruisbeuk van de Sint- 
Andrieskerk 1715-1717 (Foto Erfgoed Balen) 
Afbeelding 2 : Het gewelf in de middenbeuk van de Sint-Andrieskerk 
1715-1717 (Foto Erfgoed Balen)

1683

2025-07-04T12:43:54Z

Jan: Jan heeft pagina 1683 (deel 2) hernoemd naar 1684 (deel 2)

1684 (2) door [[Jaak Jansen]] 
In vorig jaarboek maakten we kennis met de meningsverschillen tussen de inwoners van Balen en de 
abdij van Averbode. Het ging over de tienden in Balen en over de bijdragen in de restauratie- 
onkosten van de kerk na de brand van 1684. Het ging er soms hard aan toe en pastoor Cornelis 
Zantkers (1683-1694) had zich al eens in zijne koffie verslikt van ‘t verschieten1. Toch werden 
onmiddellijk in de volgende jaren dringende beschermingswerken uitgevoerd; balken voor een nieuw 
gebinte werden besteld, tienduizenden leien werden aangevoerd, het dak werd hersteld zodat de 
kerk en zijn inboedel niet open lag voor weer en wind. In de abdij van Averbode is een grondplan van 
de Sint-Andrieskerk uit die tijd bewaard, waarop de sterk getroffen zones zijn aangeduid namelijk de 
zuidelijke kruisbeuk “S. Cosmas en Damianus niet gewelf”, en de middenbeuk “zonder welfsel door 
den brand ingevallen”. Het plan dateert dus van na 1684. 
Over de centenkwestie zaten de problemen muurvast. Het Balens bestuur, die van Balen, wilden dat 
de abdij verplicht zou bijdragen in de onkosten, vermits het klooster zoveel inkomsten in Balen wist 
weg te halen met de opbrengsten van de tienden. De abdij was overtuigd dat zij helemaal geen 
verplichtingen had op dat vlak; de Balense gemeenschap had de kerk gebouwd en gefinancierd, niet 
de abdij. Het dorp was verantwoordelijk voor de bouw en het onderhoud van de kerk. Als de abdij 
hier een bijdrage had geleverd was dat puur uit vrijgevigheid en vriendschap. Alleen voor de 
godsdienstige bediening hadden zij aanvaard de pastoor te leveren. De pastoor kreeg een gedeelte 
van de tienden en de abdij zorgde ter plaatse voor de huisvesting van de pastoor en zijn 
medewerkers. Er werd veel gepallaverd, geroddeld en gefoeterd. 
 
Conditien van verpachten in 1689 en later 
Aanvankelijk waren de tienden een vorm van inkomsten om de geestelijken, inwoners van kloosters 
of abdij, een voortbestaan te verzekeren. Zo was het begonnen in de hoge middeleeuwen. De 
overheid, de bestuurders en andere eigenaars schonken hiervoor gronden en andere vormen van 
inkomen aan kloosters en geestelijken. Aanvankelijk bewerkten de kloosterlingen de gekregen 
gronden zelf maar later werden ze verhuurd en gingen ze opbrengsten leveren in oogstproducten of 
geld. Dit is een simpele uitleg voor het ontstaan van de tienden. Mettertijd zou het bezit van de abdij 
aangroeien en tot een apart economisch systeem uitgroeien en de slinger zou stilaan doorslaan naar 
overschot en rijkdom. Dat was alleszins het gevoel dat de Balenaars hadden in het tiendengebeuren, 
wanneer zij het over de bijdragen tot herstel hadden voor hun beschadigde kerk. 
In de praktijk was het systeem van de tienden wel wat ingewikkelder. Zo waren er grote tienden en 
kleine tienden. De grote tienden golden voor graangewassen: tarwe, rogge, spelt, boekweit, haver; 
de kleine tienden voor andere gewassen zoals bonen, wortelen, klaver of andere voortbrengselen. 
Ook voor het houden van vee op abdijgrond gold eenzelfde regel. Soms werd de jaarlijkse verhuur 
van kavels uitgedrukt in geld; meestal werd de verhuur uitgedrukt in opbrengst: één tiende van de 
opbrengst ging naar de verhuurder, naar het klooster, naar de abdij. In de praktijk werd de regel voor 
de graantienden toegepast door de opbrengst van elke tiende (soms elfde) hoop geleggen op het 
 
1 Het was pastoor Zantkers (aldus Floris PRIMS) die de dreigbrief aan het hek van de pastorie vond en niet zijn. 
opvolger Kimps, aldus Floris PRIMS. GEBOERS vermeld pastoor Lauwers. 
 

-----

 
 
 
 
veld aan de abdij te geven. Dat was de algemene regel. Die hoop geleggen kreeg op het veld een 
bijzonder teken (een wrong) zodat hij herkenbaar was; hij werd apart opgehaald en verwerkt. 
Mettertijd zou het systeem ingewikkelder worden: reglementen werden verfijnd om misbruiken te 
voorkomen; soms werd er commerce gedaan om meer inkomsten te verzamelen. In 1689, vijf jaar na 
de brand, sloot provisor Aertsnijs van Averbode een akkoord af met verscheidene Balenaren- 
pachters over de verhuur van de tiendekavels en het verzamelen-collecteren van de tienden in Balen. 
Naast de opbrengst die rechtstreeks naar Averbode ging, werden er echter nog andere voorwaarden 
gesteld : 1. Aan de pastoor kwamen drie mudden2 koren toe, vier karren turf , een pattacon en een 
hoeveelheid stro; 2. Aan de provisor drie patacons3 en dertig stuivers dienaarsgeld; 3. Achttien 
gulden bibliotheekgeld. De huurder zou verder een borg moeten betalen binnen de vierentwintig uur 
na de toewijzing van de kavels. Verdere voorwaarden in het akkoord handelden over de waarborgen 
van de verhuurder, de kwaliteit van het graan, de afslagregeling (minder leveren) bij calamiteiten 
zoals onweer, hagelslag of misoogst. Op het einde van het akkoord werden de verschillende 
medewerkers vermeld en hun respectievelijke zones waarvoor ze verantwoordelijk waren en 
mogelijk als collecteurs optraden: 
Quackelthiende: aan Joannes Verstryden 
Biesacker 1 aan Laureys Verachten 
Biesacker 2 aan Paulus Kerstens en Cornelis Kenens 
Biesacker 3 aan Paulus Belmans 
Muggenschot 1 aan Paulus Belmans 
Muggenschot 2 aan Peter Geuens 
Muggenschot 3 aan Lenaert Delien 
Olmschot 1 aan Jan Zels en Jan Claes 
Olmschot 2 aan Jaén Swinnen 
Olmschot 3 aan Willem Zels 
Leemkuyl 1 aan Peter Joos 
Leemkuyl 2 (De boterwagen) aan Joris Verhaegen 
Leemkuyl 3 aan Adrianus Van Mierde 
Zo werd er in het jaar 1689 en nadien verpacht en onderhandeld. De abdij werkte met plaatselijke 
collectioneurs die 13 groepen kavels tot hun bevoegdheid rekenden. Sinds het onderzoek van Staf 
Peeters4 kunnen wij de verschillende afzonderlijke kavels (37 in getal) situeren op de kaart van Balen; 
de 37 kavels zijn ondergebracht in deze verschillende groepen. Later op het jaar werden de 
opbrengsten , de tienden door de collectioneurs verzameld bij de pachters; het graan werd gedorst, 
 
2 Mud= ca 100 liter. 
3 Patacon = ca 50 stuivers 
4 Zie Jaarboek 18 (2019). 
 

-----

 
 
 
 
verzameld en later afgevoerd naar Averbode. Dat liep niet altijd van een leien dakje. In Balen werd 
gegromd en geroddeld over de voorwaarden en de opbrengsten. 
De jaarlijks opbrengst van de tienden was aanzienlijk in de gemeente Balen. In het abdijarchief van 
de periode 1777-1787 werden de tienden en de inkomsten als ’t volgt genoteerd in halster (= ca 53 
liter of ca 60 kgr5) samen met de financiële tegenwaarde in gulden van die tijd6: 
“jaerelijckseche publique verpachtinge” 
Koren 3622 halsters of 4392 gulden 
Boekweit 380 halster of 418 gulden 
Haver 48 halster of 45 gulden 
Gerst 16 halster of 23 gulden 
Quackel-tiendeke 15 gulden 
Tiendeke onder Hulsen 10 gulden 
De jaarlijkse opbrengst voor de abdij was dus aanzienlijk. Anderzijds was de abdij ook verplicht van 
dorpslasten te betalen: zoals beden of de twintigste penningen. In de abdijarchieven stond er voor 
de belastingen van 1756 een bedrag genoteerd: 910 gulden 8 stuijvers, 2 mijten. 
 
Het verzet van de miscontenten in december 1698 
In de maand december van het jaar 1698 gebeurden er verscheidene accidenten die de verbitterde 
sfeer tussen de verschillende partijen weergaf. Op 7 december had de pastoor van Balen nog een 
brief gestuurd naar de abdij van Averbode om te zeggen dat die van Balen niet bereid waren om 
tienden naar Averbode te vervoeren omdat er in Meerhout een kar was overvallen geworden die op 
weg was naar Diest. Volgens den drossart van Meerhout was dat echter vals nieuws en was dat een 
“abues”. In elk geval had de pastoor reeds duidelijk gemaakt dat er onrust was in Balen, de abdij was 
gewaarschuwd. 
De provisor Bartholijns van Averbode zou zijn voorzorgen nemen en op 16 december 1698 kwam 
vanuit Brussel Arnout Simonart in de vroegte aan in de abdij; Simonart was “bode van sijne 
Conincklijcke Majesteit”. De abdij had deze hoge ambtenaar uitgenodigd om mee naar Balen te 
trekken, om op die manier de eisen van het octrooi van de tienden meer officiële kracht bij te 
brengen. Tesamen reden de provisor en de bode naar Balen ten huize van de pastoor waar ze gingen 
overnachten. De volgende morgen werd de mis gevolgd in de Sint-Andrieskerk en na een stevig 
ontbijt in de pastorie waren ze klaar om te vertrekken naar Averbode met drie karren geladen met 
zes mudden7 koren. De dorpsoverheid was verwittigd over het gewettigde vervoer en ook de hogere 
overheid had hiervoor toelating verleend. Zij waren met zijn zessen: de provisor, de bode des 
konings, een pachter van de abdij van Averbode en drie voerlui. Klaar voor vertrek. Van in het begin 
liep het fout. Bij het vertrek begon onmiddellijk van alle kanten hoorngeschal te weerklinken. 
Volgens de provisor in zijn verslag was dit lawaaierig getoeter herkomstig van "het popelasse oft Jan 
 
5 Aldus Marena Grobben in een vorig jaarboek 2221, p. 59. 
6 Een jaarwedde van een metser bedroeg 70-80 gulden. 
7 Mud= 100 liter (Verschueren). 
 

-----

 
 
 
 
Hagel”. Dat bleef zo duren tot in Rosselaar waar een groep van een twintig mannen en vrouwen 
joelend de weg versperden. 
Ontrent de twintigh, maer meestendeeld gewapende mannen 
Hebben de eerste karre met graen gelaeden geattakeert waerop 
de Heer Provisor bij loopende, heeft aen dezen hoop gevraeght 
Wat sij waren begherende…”. 
 
Er werd geschreeuwd en geroepen. De provisor was woedend en moest verantwoording afleggen 
voor het bezit en meenemen van al dat tiendengraan. Hij stond hen mondeling te woord maar 
weigerde een oorspronkelijk octrooidocument ter inzage te geven omdat hij angst had dat hij het 
niet meer zou terugzien. Er werd gedreigd, geroepen en gescholden. De provisor werd van de kar 
getrokken en zijn kleren werden gescheurd. 
“Twee sterke vrouwen met den armen pershende, drygende 
Te slaen, int haer te vligen, crabben in het aensichte… “ 
Ook de voerlui werden dooreen geschud en de huid volgescholden ”hare noemende papekusken”. Er 
werd geen betere oplossing voorzien dan terug te keren naar het dorp en de pastorie vanwaar ze 
gekomen waren. Er waren duidelijk meningsverschillen over het tiendenbeheer en de wederzijdse 
rechten. De Balenaars verdroegen het niet dat de abdij zich op die manier verrijkte. De menings- 
verschillen zouden zich kristaliseren in het restauratiedossier van de kerk. De meningen over rechten 
en plichten waren erg verdeeld. Hiervoor gingen beide partijen beroep doen op een gerechtelijke 
uitspraak door de Raad van Brabant. De Raad van Brabant of souvereine Justitieraad van Brabant was 
de hoogste gerechtelijke orgaan in de Oostenrijkse Nederlanden; de Raad zetelde te Brussel. Zowel 
de gemeente als de abdij zouden requesten indienen en een uitspraak willen van dit gerechtelijk 
orgaan. 
 
1701 Uitspraak door de Raad van Brabant 
Op 30 juni 1701 werd er een vonnis8 geveld over de restauratie van de Sint-Andrieskerk. Er waren 
twee partijen: de prelaat en de conventualen enerzijds (supplianten), de Regeerders en gemeyne 
ingesetenen van Balen anderzjds (rescribenten). De Souvereine Raad schetste eerst het probleem en 
de voorgeschiedenis. Door de schuld van de inwoners van Balen was er brand ontstaan in het dorp; 
de huizen van de Markt branden af en ook de kerk liep zeer zware schade op. De dorpelingen hadden 
onderling beraamd (“in een monopoliale beslissing”) om de abdij te betrekken bij de 
herstellingswerken van de kerk in zoverre dat zij een resolutie hadden aangenomen om de 
opbrengsten van de tienden hiervoor te gebruiken, totdat het herstel was afgewerkt. Zo werd er 
gedurende drie jaren effectief gewerkt. Daarna zouden de tienden gestolen geweest zijn. Toen werd 
beslist om het geschil voor het gerecht te brengen. De abdij wilde zich neerleggen bij de uitspraak 
van hogerhand. Indien de abdij gelijk kreeg was ze zelfs bereid om daarna nog een “liberale aelmoes” 
te geven voor het herstel van de kerk. Ondertussen waren de eerste herstellingen gebeurd en werd 
 
8 Erfgoedarchief 511-9998-138-00005-0073 
 

-----

 
 
 
 
de 50/50-regel toegepast. De Balenaars eisten bijdragen in de herstelkosten van koor en kerk alsook 
een tiendeklok op kosten van Averbode, en tenslotte vrijwaring van proceskosten. Reeds vroeger 
waren er in die geest verzoeken en klachten bij de Raad van Brabant binnengekomen zowel van de 
Balenaren als van de abdij: 8 juni 1687, 2 september 1694, 9 juli 1700, 7 october 1700, 21 maart 
1701, 28 maart 1701….. 
Nu volgde de uitspraak van de Raad van Brabant: 
1. De restauratie van de kerk moest uitgevoerd worden met de volgende drie middelen: 
-de overschotten van de jaarlijkse inkomsten van de kerkfabriek 
-het inkomen van twee jaren tienden van de abdij; verdeling volgens het plakaat van 28 maart 1611 
-de collecten die in de kerk werden verzameld 
2.de abdij moest een tiendeklok leveren aan de Sint-Andrieskerk; overgebleven klokkenspijs kon 
worden herbruikt 
De uitspraak was volledig in het voordeel van de gemeente Balen en lag in de lijn van de voorstellen 
die door de vicaris generaal Brasserii waren gedaan. De abdij zou zich zo maar niet neerleggen bij dit 
vonnis. Aanvankelijk was er veel verzet tegen de verplichting om een nieuwe tiendeklok te moeten 
gieten. De abdijgeschiedenis brengt er verslag over uit9. 
In 1702 besprak het klooster de vraag of de abdij verplicht was een tiendeklok te laten gieten voor de 
parochiekerk te Balen. Het antwoord bleef negatief. In 1708 werd genoteerd dat de grootte van de 
tiendeklok afhankelijk moest gesteld worden van de inkomsten van de tienden die ter plaatse werd 
georganiseerd en vermits daar veel onduidelijkheid over was….. 
De tiendeklok moest zo groot zijn dat ze kon gehoord worden in alle percelen waarop tienden 
werden geïnd. De klok werd in 1708 gegoten door de Lierse gieters Alexius Jullien en Franciscus 
Knaepen. De klokkespijs van de vorige klok werd herbruikt10. De abdij betaalde ook de installatie. 
Langzaamaan kwamen sommige herstelwerken op gang. In 1699-1700 werd het altaar van HH. 
Cosmas en Damianus aanbesteed; het zou echter eerst in de twintiger jaren worden afgewerkt. De 
vensters werden hersteld door Suls en het koor werd gewit. In 1705 kreeg de kerk definitief een dak. 
Het verliep allemaal heel langzaam en zonder veel overtuiging. Dat blijkt ook uit de abdijannalen: 
In 1714 oefent de abdij druk uit op de pastoor van Balen om het herstel van het koor van de Sint- 
Andrieskerk te zorgen; de pastoor weigerde dit maar stuurde een tijdje later een verzoekschrift naar 
de abdij om bij te dragen in het herstel van de ramen van het koor. De abdij antwoordde dat zij hierin 
genen uitspraak kan doen zolang het gerecht geen uitspraak had gedaan. 
De situatie bleef ingewikkeld en verward. Rond 1717 werd de overwelving van de kerk toch 
afgewerkt. In 1719 werden de religieuse diensten hervat in de kerk; dan worden opnieuw de 
schaalopbrengsten genoteerd in de kerkarchieven. Dat betekende niet dat alle problemen opgelost 
waren zeker niet de geschillen over het beheer van de tienden. 
 
9 Vertaling wijlen Louis Degroof. 
10 Zie ook Trudo GERITS, Bouwstoffen voor de kerkelijke kunstgeschiedenis van Balen-Neet, in Taxandria, deel 
39, 1967, p. 141-163, in het bijzonder p. 150 Klokken. 
 

-----

 
Afbeeldingen 
1. AAA Dreigbrief met Balens protest tegen de Abdij van Averbode. Cf. 511-9998-138-00039- 
0001. 
2. Averbode Abdijarchief. Grondplan van de Sint-Andrieskerk te Balen, na 1684. (bijgevoegd) 
3. Datering 1717 in het plafond beneden in de toren van de Sint-Andrieskerk te Balen. (foto 
Erfgoed)

Stationsplein wordt Adeleine Hus-plein

2025-07-04T12:39:23Z

Jan:

Stationsplein wordt Adeleine Hus-plein 
[[Jaak Jansen]] 
De familie Jansen-Hus vroeg aan het gemeentebestuur van Balen om het stationsplein voortaan 
Adeleine Husplein te noemen. Tot hiertoe was het stationsplein een onderdeel van de Stationsstraat. 
De Stationsstraat was de plaats waar Adeleine Hus was geboren waar ze gewoond en gewerkt heeft. 
De nieuwe naam zou de gelegenheid geven om haar verhaal te vertellen over haar verzet tegen het 
Duitse regime tijdens de Tweede Wereldoorlog 1940-1945. De bevrijding in 1945 was het eindpunt 
van een periode van bezetting door een onmenselijk regime. De bevrijding in 1945 heeft voor de 
familie Jansen-Hus wel een bijzondere betekenis. Had de oorlog nog wat langer geduurd dan hadden 
wij misschien geen moeder meer gehad. De grootouders waren beide al omgekomen in de Duitse 
concentratiekampen en het kampregime was zo erbarmelijk dat ook ons moeder er zou aan 
tenonder gegaan zijn als ze langer in het concentratiekamp had moeten zitten. Haar terugkeer negen 
maanden na haar aanhouding was dan ook een grote opluchting voor de familie, de geburen en het 
dorp. 
De bevrijding na de bezetting door de Duitse troepen was voor het dorp een gelukkige gebeurtenis 
waarbij veel onaangename rampen een einde kenden: het militaire regime van de Duitse 
nationaalsocialistische macht was angstaanjagend; de gedwongen inlijving van jongeren en ouderen 
om in het leger te dienen of om in Duitsland te gaan werken; het fusilleren van Belgen; de 
inbeslagnames van voedsel, paarden, vervoersmiddelen; het terreuroptreden en de razzia’s van de 
SS (ShutzStafeln) tegen de vijanden van de Duitse overheid; de bonnekes van de ravitaillering 
(controle en gebrek van het voedsel en allerlei andere zaken); de inbeslagneming en roof van de 
klokken of andere materialen voor de Duitse oorlogsindustrie; de NAZI-theorieën over de übermensh 
en de untermensh; de vervolging van sommige bevolkingsgroepen op basis van herkomst of ras; de 
gevaarlijke bombardementen van de twee kampen; het gebrek of schaarste aan voedsel en 
benodigdheden; de onwettige aanwezigheid van militairen en aanverwante structuren die terreur 
zaaiden. Dat was de bezetting waarvan het dorp bevrijd werd. 
 
Foto Adeleine als kind met moemoe Julia Hus 
 
Wie was Adeleine Hus? 
Adeleine Hus (°Balen 1912-+Geel 1987) was de dochter van Jan Hus (°Balen 1883-+Behndorf 1945) en 
Julia Van Genechten (°Balen 1882-+Ravensbrück 1944). Jan Hus was houthandelaar en baatte in de 
Statiestraat, samen met zijn vrouw het café “In den Alcazar” uit; naast het café was er een winkeltje 
“In de kleine winst”. Achter het café was er een zaaltje voor feesten, toneelspelen en repetities van 
de fanfare; later werd er ook stommefilm gespeeld. Er waren twee kinderen. Zoon Louis Hus was de 
oudste; hij was gehuwd met Maria Reyns en zou tijdelijk de “Alcazar” uitbaten; later woonde hij op 
de Markt waar hij het café “In de ton” open hield. Tijdens de Eerste Wereldoorlog hadden de 
grootouders reeds meerdere verzetsdaden gesteld1. Adelein Hus verwijst er naar in haar verslag over 
de gebeurtenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog: 
 
1 Kamiel Mertens, Balen tijdens de Eerste Wereldoorlog, Balen, 2008, p. 526-531. 

-----

2 
 
''Kort verslag en reden der aanhouding van vader en moeder , beiden in 
Duitsland overleden. door Adeleine Hus 13/05/1950'' 
''Mijn ouders hebben in den Oorlog 14/18 Amerikaanse vliegers, zijnde: Donalson, Anderson 
en Thelinghast, verborgen. Deze drie heeft vader , na ze maanden verzorgd te hebben, naar 
Holland gebracht. Deze oorlog 40/45 waren het ontvluchte Russen, die alhier in de mijnen 
tewerk gesteld waren door de Duitsers. Deze Russen leefden alhier in de bossen, waar ik hen 
door hulp van moeder eten en kleren verschafte. Er waren alhier gekantonneerde SS 
waaronder verschillende Russen, verplicht ingelijfden, doch zonder wapens. Een ervan met 
name Theo , hielpen mijne ouders ontvluchten door hem burgerkleren te geven. Deze Theo 
werd nooit door de SS weergevonden. We werden alle drie aangehouden door een valse 
ontvluchtingpoging van een andere ingelijfde Rus, zoogezegd een vriend van Theo, die ons 
heeft verraden.'' 
''Mijn ouders werden alhier (in Balen) onderhoord door de Gestapo, daarna niet meer, noch in 
de Begijnenstraat , noch in Duitsland. Ik persoonlijk werd nog ondervraagd in een gebouw op 
de Elisabethlaan, deze ondervraging draaide gans over Theo; door mij werd altijd 
volgehouden deze niet gezien te hebben. Moeder en ik bleven samen te Ravensbruck, waar 
zij overleed.'' 
 
FOTO Eerste Wereldoorlog 
 
 
Adeleine Hus trouwde met Maurice Jansen (°1909-+1984). Eerst woonden ze in Rijsberg toen 
Maurice werkte als bediende in het Glasfabriek in Gompel; later soliciteerden beiden in Wezel om 
gerant te zijn in het casino; het casino was toen de regelmatige, tijdelijke verblijfplaats voor 
ingenieurs of voor belangrijke gasten in dienst van de fabrieken in Wezel. Kort daarop verhuisden ze 
terug naar het centrum (Stationsstraat) en werkte Maurice als bediende op het gemeentehuis. De 
kroost was inmiddels uitgebreid met drie zonen: Paul, Jan en Jacques. In 1940 was de Duitse 
bezetting begonnen. Grootmoeder Julia Van Genechten hielp dochter Adeleine als lid van het 
Geheime leger. Grootmoeder Julia was hierbij niet aan haar proefstuk want tijdens de Eerste 
Wereldoorlog had zij samen met Jan Hus ook verzetsdaden gesteld. 
Vanaf 15 juni 1943 was moeder Adeleine lid van het geheim Leger. Zij bracht hulp, schoeisels, kleren 
en voedsel aan ondergedoken krijgsgevangenen (vooral Witrussen) die in de streek van Hoolst en 
Holven in kuilen onder de grond of in de bossen verbleven; meestal ging het om gevangen Russische 
soldaten die in de Limburgse mijnen moesten kolen opgraven. Zij zorgde voor deze voortvluchtige 
gevangen en hielp ze verder vluchten naar Nederland. Sommige gevangenen zoals Wasily Berukof 
bleven ter plaatse en zouden zich definitief in ons dorp vestigen. Verder zou moeder Adeleine ook 
sluikpers verspreid hebben tijdens de bezetting. Voor het Geheim Leger bekleedde zij de functie van 
verpleegster-onderofficier, aldus de officiële papieren (lidmaatschap nr 209564). Ze zou 
verscheidene eretekens en erkenningen ontvangen: attest van gewapende weerstander en politiek 
gevangene, lid van het Geheime Leger (Leopoldsburg), recht op het Kruis van politiek gevangene 
1940-1945, ridder in de Orde van Leopold II met de palm, Oorlogskruis 1940 met de palm 

-----

3 
 
 
Op 3 juli 1944 werd de aanhouding verricht van grootvader Jan Hus, grootmoeder Julia Van 
Genechten en hun dochter Adeleine Hus; zij werden naar Antwerpen overgebracht voor 
ondervraging. Alleen moeder Adeleine werd herhaaldelijk ondervraagd maar zij bleef ontkennend 
antwoorden op de vraag of zij iets van vluchteling Theo afwist. Onderwijzer Leonneke Geerts zag de 
aanhouding in de Stationstraat gebeuren vanuit de klas in de Oude Gemeenteschool: de razzia in de 
Statiestraat met veel soldaten en SS-ers, zij omsingelde het huis en vielen binnen; er werd een kogel 
door de ruit geschoten; er werd gezocht naar bewijsmateriaal (wapens, kogels). De buurt keek 
verschrikt toe. Adeleine beschrijft het als ’t volgt: 
''Kort verslag en reden mijner aanhouding , door Adeleine Hus 21/08/1948'' 
''Er lag hier te Balen Neet een compagnie SS, waarvan een tiental Russen deel uitmaakten; 
deze Russen kwamen regelmatig in de herberg van mijn ouders; één daarvan is hier het leger 
ontvlucht. Er bevonden zich hier in Balen reeds Russische krijgsgevangenen, welke tewerk 
gesteld waren in de mijnen te Beringen, doch ontsnapt. Deze ontsnapten verscholen zich in 
de bossen en de weiden alhier in de omtrek; deze werden door mij en andere personen 
gevoed en gekleed. De ontvluchte Rus had deze ontsnapten vervoegd. De SS vertrokken uit 
het dorp; doch drie weken later kwam een Rus welke bij de SS ingelijfd was en dus met de 
anderen vertrokken was, bij mij vragen om hem bij de ontvluchte Rus te brengen. Hij gaf mij 
zijn munitie en ik moest hem burgerkleren bezorgen; deze zou ik hem binnen drie dagen ter 
hand doen doch twee dagen later werd ons huis omsingeld door SS en Gestapo van de 
Elisabethlei te Antwerpen. Mijn ouders en ik werden samen mede genomen en naar 
Antwerpen vervoerd. Mijn vader werd beschuldigd van wapensmokkel voor de Witte Brigade 
en werd geboeid, doch ik alleen maakte deel uit van de Witte Brigade. Mijn ouders en ik 
werden samen mede genomen en naar Antwerpen vervoerd en opgesloten in de 
Begijnenstraat dit was op 03/08/1944, daar zijn wij ongeveer een maand opgesloten 
geweest; ik alleen ben ondervraagd geweest. Daarna hebben ze ons naar Duitsland gebracht; 
mijn moeder en ik naar Ravensbruck; daar is mijn moeder overleden; ik ben langs Zweden 
terug gekeerd. Mijn vader is te Helmstad overleden.'' 
'''' 
Foto en tekening Ravensbruck 
 
 
Ravensbrück: 
Het uitroeiingskamp van Ravensbruck ligt in Noord-Duitsland, op 90 kilometer van Berlijn. Het is één 
van de beruchtste uitroeiingskampen van de nationaalsocialistische regering van Duitsland. Tussen 
1939 (stichting) en 1945 (einde) werden er ongeveer 132.000 mensen opgesloten: vooral vrouwen, 
maar ook mannen en kinderen, gedeporteerd vanuit heel bezet Europa, vooral Joden, Polen. De 
gevangenen droegen allen een ster of teken (driehoekig of zeshoekig) : gele ster= Joden; zwart= 
asocialen, dienstweigeraars, zwakzinnigen, prostituees; bruin= zigeuners; rood= politiek gevangenen; 
groen= criminelen; violet= getuigen van Jehova; roze = homosekselen. De kampbewoners moesten 
zwaar werk doen, vaak in functie van de oorlogsindustrie. De bewoners sliepen in overvolle 

-----

4 
 
barakken, waren schamel gekleed, totaal ondervoed en overgeleverd aan kou, ziekten en 
ongedierte. De kampdokter voerde medische experimenten uit. In de laatste faze werden de 
gaskamers geinstalleerd om zowel dode als “overtollige” gevangen te laten verdwijnen. Adeleine 
moest aanvankelijk in de bossen werken en voor wegenaanleg zorgen. Ze werd ziek en kwam 
helemaal verzwakt in het ziekenhuis terecht. Daar genas ze stilaan en werd opgevangen door een 
doctores die haar beter werk verschafte in de kliniek. 
Een getuige uit het kamp zegt hierover het volgende: 
''Getuigenis van Mathilde Brauns:'' 
''Ondergeteekend, Brouns Mathilde verklaar dat Hus Julia Adeleine met my medegevangene'' 
''was te Ravensbrück (Duitsland). Zy werkte met my in de bosschen waar ze zware verkoudheden 
opliep daar we onvoldoende gekleed waren en in koude, sneeuw en regen moesten werken. By de 
dagelycksche morgend appèl uren is zy herhaalde malen flauw gevallen, ten gevolge van de koude en 
de ontbeeringen, en den ziekelycken toestand harer moeder, welke medegevangene was; zy is naar 
het Rivier gebracht met gezwollen ledematen en zware koorts. Gedurende haar verblijf in het Rivier is 
haar moeder gestorven zonder zorgen by ons in de barak. Zy was uiterst zwak by het verlaten van de 
Rivier en heeft dan ook nogmaals hartaandoeningen gehad in februari 1945.'' 
 
Tekening Kamp 
 
 
 
Op 25 april 1945 werd Ravensbrück bevrijd. Het Deense Rode kruis nam verscheidene gevangenen in 
bescherming; de gevangenen werden overgebracht naar Zweden waar ze werden onderzocht en 
waar ze konden herstellen van de ellende. Op 28 juni werd Adeleine met het vliegtuig terug naar 
België gebracht waar ze in Zaventem werd opgewacht door de familie en de geburen. In Balen werd 
ze vol blijdschap en vol emoties onthaald. Met tientallen gelukwensen en tientallen geschenken 
wilden de Balenaars delen in het vreugdevolle weerzien. Nu was de oorlog zeker gedaan, al bleven er 
nog veel littekens en waren alle wonden nog niet geheeld. Dokter Stuyck onderzocht ons moeder 
nog herhaaldelijk en noteerde in zijn verslag: 
''Onderzoek van dokter D. STUYCK: Balen den 18/05/1946'' 
'''' 
''Voornoemde is lydend aan periodieke hartstoornissen (tachycardie), bloedarmoede'' 
''en chronische bronchitis. Ze lydt daarby aan algemeen spier rhumatisme. Deze aandoeningen zyn een 
gevolg der ontberingen, slechte behandelingen en gemoeds aandoeningen van haar gevangenschap.'' 
Na de oorlog zouden Adeleine Hus en Maurice Jansen de Alcazar overnemen en samen met Anna 
Segers en echtgenoot een nieuw gebouw zetten. Anna Segers bouwde een woonhuis en erachter de 
cinemazaal Alcazar. Adeleine werd de uitbaatster van café Alcazar en een winkel van kruideniers- 
waren, snoepgoed en ijskreem. Later bouwden Maurice en Adeleine een nieuw huis in de Benoit 
Belmansstraat en namen zoon Jan en echtgenote Mit Mannaerts de winkel over om er een bakkerij 
en patisserie te vestigen. 
 

-----

5 
 
Besluit 
De toekenning van een nieuwe benaming aan het statieplein is een gelegenheid om de gruwelen van 
de oorlog en de bezetting in herinnering te brengen. In deze herinnering ligt zeker de afkeuring 
besloten van de ellende van de Tweede Wereldoorlog en de afkeuring van de onmenselijke 
basisgedachten waarvan het nationaalsocialisme vertrok. Oorlog is afschuwelijk; bezetting en 
verdrukking is niet goed te praten; alleen verzet is hier een antwoord op, ook verzet zonder 
wapengekletter. 
 
 
Woordverklaring 
'''Gestapo:''' Geheimes Statspolizei; taak: vervolging en onschadelijkmaking van de vijanden van het 
NAZI-regime 
'''SS''': SchutzStaffeln: beschermingstroepen, elitetroepen ter bescherming van de partij en in het 
bijzonder de persoon van Hitler; wie aangeworven werd was overtuigd van de ideologie van het 
superieure Arische ras. De SS had aandeel in de organisatie van de concentratiekampen. 
'''Ravitaillering:''' Om de bevoorrading van de goederen (vooral levensmiddelen) onder controle te 
houden , organiseerde het Duitse Regime de ravitaillering; ze werd uitgevoerd door de 
gemeentebesturen. Aan de hand van zegeltjes per persoon werd de hoeveelheid van goederen 
(eetwaren) gecontroleerd en beperkt. Vooral in de steden leidde dit tot gebrek en schaarste. 
'''Übermensch''': is een Duits woord dat ideaalmens betekent, een mens met eigenschappen en 
kwaliteiten die bij gewone mensen niet voorkomen. Hitler en het Nazi-regime gaven er een andere 
betekenis aan door het te koppelen aan ras en zuiverheid van ras. In de lijst van de rassen stond het 
Duitse Arische ras bovenaan de top. De tegenhanger was de '''Untermensch'''; de betekenis werd 
ingevuld door de Nazi’s. De Untermenschen droegen vaak een ster; de witte Davidsster van de Joden 
is hierbij het meest gekend. Toch werden er nog aan andere bevolkingsgroepen sterren en kleuren 
toegekend zoals wij hoger gezien hebben in de concentratiekampen. 
 
 
 
AFBEELDINGEN 
 
1. Grootmoeder Julia Van Genechten en dochter Adeleine Hus 
2. Grootvader (rechts) Jan Hus en Gustaaf Hus met drie Amerikaanse piloten J.O. 
Donaldson, R.A. Anderson en T.E. Tilunghast, tijdens Wereldoorlog I op 15 oktober 1918. 
3. Hulde Adeleine Hus 
4. Foto Ravensbruck 
5. Tekening leven in de barakken

Balense (kerke)kruiers

2025-07-04T12:35:11Z

Jan: Nieuwe pagina aangemaakt met ''''Balense (kerke)kruiers''' '''Spotnamen''' Balen: (kerke)kruiers, turken Olmen: tutters Mol: sopwaaikers, smoutringen Dessel:...'

'''Balense (kerke)kruiers''' 
 
'''Spotnamen''' 
Balen: (kerke)kruiers, turken 
Olmen: tutters 
Mol: sopwaaikers, smoutringen 
Dessel: pezerikken, heikneuters 
Geel: zotten 
Meerhout: katten 
Olen: boeren, kerkekruiers 
Turnhout: muggenblussers, binken 
Retie: telloorlekkers 
Mechelen: maneblussers 
Antwerpen: sinjoren, dikke nekken 
Brussel : kiekenfretters, ketjes, zinnekes 
 
Wie meer over deze spotnamen wil lezen kan terecht op internet of voor een grondige analyse bij 
twee volkskundigen die hierover, ondermeer over Balen, verzameld hebben in het verleden: J. Th. DE 
RAADT en J. CORNELISSEN1. Het moet echter eerst duidelijk zijn dat deze spotnamen bedacht werden 
door de inwoners van buurdorpen en niet door de inwoners van het dorp waarop de spotnaam 
betrekking heeft. De aanleiding voor het ontstaan van de spotnaam moet wel in het dorp gezocht 
worden: dat kan een gebeurtenis zijn (vb. “maneblussers”: een of meer Mechelaars hebben wat 
teveel gedronken en zien de toren van Sint-Rombouts in brand staan als een felle maan erop schijnt, 
zij geven alarm en Mechelen staat op straat); dat kan een hele geschiedenis zijn (vb. “kerkekruiers”: 
herhaalde malen hebben de Balenaars last gehad met de kerk die afbrandde, de ingebruikname van 
het bedehuis, de langdurige restauratie, de financiële problemen met de bedienaar-tiendeheffer, de 
processen, de zoektocht naar een vervangplaats voor de godsdienstige ceremonies… ); dat kon de 
mentaliteit van het dorp zijn (vb. de “dikke nekken” van Antwerpen: zoals men in Antwerpen zegt 
“met alle chinezen maar niet met den deze; mee hiel aantwaarpen mor nie mee maai”). Sommige 
spotnamen zijn dus nog actueel te noemen maar gewoonlijk is hun betekenis verwaterd of vergeten 
geworden. Zeker is het dat de spotnamen niet geliefd waren bij de inwoners op wie ze betrekking 
 
1. J. TH. DE RAADT, ''Les sobriquetes des communes belges'', Brussel, 1903, p. 68, 98, 144, 287, 
288, 395, 418, 546, 548, 551, 555; 1924, p. 113-118; J. CORNELISSEN , ''Nederlandsche 
volkshumor op stad en dorp, land en volk,'' Antwerpen, 6 delen, 1929-1937; deel 1 p. 233-234, 
p. 237, p 255; deel 6, p. 29 (spotprent Mechelen) . 
 
 

-----

2 
hadden. Volkskundige Cornelissen vermeldt uitdrukkelijk: “Als ge die van Balen wilt kwaad krijgen 
dan moet ge ze ‘kruiers noemen”. Die uitspraak van Cornelissen werd wel gedaan tussen de twee 
wereldoorlogen. Overal gingen de inwoners de spotnamen ombuigen tot aanvaardbare namen door 
er vergoelijkende verhaaltjes aan vast te knopen of een rationele verklaring aan toe te dichten. 
Het is niet te verwonderen dat er ter plaatse mooie verhaaltjes worden bedacht om de scherpe 
kanten van de spotnaam af te vijlen. Dat verhaaltje van de Olmse tutters kent ge waarschijnlijk wel 
en dat verhaaltje van de Balense kruiers ook maar ik wil er toch een moderne versie van vertellen, ge 
weet nu toch dat het niet juist is. 
 
''Awel het was op een zaterdagnamiddag in oktober. t Was schoon weer en ik was eerst naar de 
schoenmaker geweest om halflappen onder mijn sondaagse schoenen te laten zetten. Als ik thuis 
kwam zee ik tegen ons Marie : Ik gan naar de keupdag bij de Schaevers; om vijf veu twee zijn ik weg. 
Dat gebeurde dan ook zo. Om efkes veu twee stapte ik bij de Schaevers binnen, just op tijd want de 
notaris gaf just nen toernee general om de tongen en het verstand wat losser te maken.'' 
''Ik doen dat wel geren zo’n namiddag bijwonen. Zien hoe de Balenaren speculeren en rekenen. Zeker 
als er zo twee tegen mekanderen op zitten te bieden dan wordt het direct een paar graden warmer en 
ziet ge de bankrekeningen op tafel liggen. Deze keer viel het wat tegen omdat er maar een klein 
werkmanshuizeke te koop werd gesteld. Na een halfuur was de stress deraf en ik besloot van ergens 
anders nog eens binnen te wippen. Eerst bij Louis Hus In de Ton voor een pintje en daarna aan den 
overkant bij de Geus waar de borrel genever altijd tot het randeke werd gevuld.'' 
''Terwijl ik daar stond zag ik aan den overkant van ‘t straat van alle bewegingen rond de kerk; de 
keuister was erbij, de grafdelver Joske Van Genechten, de gerant van de parochiezaal, de smed van ’t 
Steeg, zelfs onderpastoor Vloemans stond daar met opgestroopte mouwen. Ik docht daar moet ik het 
fijne van weten, daar moet ik bij zijn. “Wa gebeurt er hier”, vroeg ik aan Vloemans. “Ga maar helpen, 
vanachter aan ’t koor moet ge gaan duwen; wij willen de kerk wat opschuiven en wat dichter bij ’t 
straat brengen”. Zo gebeurde het dan. Iedereen zette zich schrap en duwde met alle macht tegen de 
oude bakstenen. Er werd gezucht en gezweet. De smed hoorde de nestels van zijn schoenen kraken en 
kon amper ne miljaar onderdrukke. “Jaja”, zei Joske , ”ik voel precies dat ze geet”. De koster zei dat 
hem ging zien of er wat verschoven was. Glunderend kwam hij terug: “Ik had mijne jas uitgedaan en 
op de grond gelegd en die zit er helemaal onder, de kerk is zeker meer als ne meter opgeschoven.” Er 
werd gejubeld en gezongen. We waren echt van overtuigd dat we de kerk opgeschoven en verkruid 
hadden, en dat we zo de naam kruiers hadden verdiend.'' 
''Kwaaitongen beweren dat de jas van de koster door een bedelaar is meegenomen en dat de kerk 
helemaal niet verplaatst is geworden. Dat is serieus gelogen en dik van de pot gerukt. Ik hem het zelf 
gezien dat er gene jas niet meer loog voor de kerk.'' 
 
 
Uitleg Achteraf 
Het is opvallend dat alle dorpen een positief verhaal of positieve verklaring gingen zoeken voor de 
spotnaam die hen werd toegedicht. Het plaatselijk verhaaltje is er een voorbeeld van. Andere 
motiveringen doen de spotnaam positief overkomen, aanvaardbaar door de inwoners; dat zijn de 
zogenaamde rationalisaties. Daarna kon de spotnaam zelfs een merknaam worden die de herkomst 
 

-----

3 
van het product duidelijk beklemtoont en opwaardeert: de spotnaam wordt een biernaam, een 
plaatselijke koekjesnaam, een restaurantnaam, een trofeenaam, een identitair symbool, de naam 
van een standbeeld, de naam van een ploeg…….. Daar is niks mis mee; dat is volkskunde en 
volksfantasie. 
Cornelissen noteerde in zijn publicatie drie rationalisaties of verklaringen die ter plaatse in Balen 
werden gegeven aan de spotnaam: 1. het koor zou scheef staan op de rest van de kerk; 2. Sint- 
Andries, patroon van de Balense kerk is patroon van het ambacht van de kruiers; 3. de kerk van Balen 
stond aanvankelijk in Scheps en werd verplaatst (verkruit) naar het centrum. Geen enkele van deze 
rationalisaties is te weerhouden. Het koor staat niet scheef; Sint-Andries is de patroon van de 
schippers en de vissers; in Scheps heeft nooit een kerk gestaan. 
 
De Kerkproblemen in Balen 
In het verleden hebben de Balenaars heel wat problemen gehad met hun bedehuis. De kerk werd 
tweemaal zwaar getroffen door brand, in 1574 en in 1684. Telkens probeerden de inwoners 
geldelijke hulp vast te krijgen van de tiendeheffer, de abdij van Averbode; ze wilden de abdij 
inschakelen bij de restauratie(kosten) en telkens liep het fout. Bij de eerste brand vroegen zij zelfs 
advies aan de professoren van Leuven maar deze orakelden dat de Balenaars ongelijk hadden en dat 
de abdij niet verplicht was van bij te dragen. Bij de tweede brand probeerden de Balense bestuurders 
en kerkmeesters hun juridisch gelijk te halen bij de Hoge Raad in Brussel. De betwistingen zouden 
tientallen jaren aanslepen en na dertig jaar betwistingen kwam er slechts min of meer schot in de 
zaak. De betwistingen en het ongenoegen bleven bestaan. De omliggende dorpen hebben zeker de 
spot gedreven met zoveel wringerij, processen en beter-weten2. Ook elders vinden wij sporen terug 
van de restauratieproblemen en de betwistingen die de de Balenaren eraan vastknoopten. In de 
literatuur lezen wij ook enkele uitingen van dat leedvermaak in de andere dorpen 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
2 Zie hierover in vorige Jaarboeken 21-24: JAAK JANSEN, 1684 (1-4). 
3 J.B. GRAMMAYE, ''Antiquitates illustrissimi ducatus Brabantiae'', Brussel, 1606-1610, Antverpiae Antiquitates, 
1610, p. 122-123. 
 
 
 
 

-----

4 
 
 
 
 
 
I.B. GRAMMAYE3 gaf in het Latijn een boek (1610) uit over het hertogdom Brabant (hierin werden 
enkele Kempense dorpen vermeld); in het jaar 1613 brachten ze in de kerk een opschrift aan 
(GEBOERS); in 1687 werd door de Mechelaars een opschrift op rijm gezet: 
 
'''1610''' 
Desselium cum opibus, 
Animo cum Rheta carebat, 
Molla frumenta, 
Balenum turre palude; 
Arendoncka ruricolis, 
Lommelia mundi machina solvetur 
''VERTALING'' 
''Als Rethy was zonder moed'' 
''En Dessel zonder goed,'' 
''En Mol was zonder koren,'' 
''En Baelen zonder toren ,'' 
''En Arendonck zonder moeren,'' 
''En Lommel zonder boeren,'' 
''Zal de wereld niet lang meer doeren'' 
 
'''1613''' chronogram (in de kerk) 
Infelix Balen decimo sexto ante calendae 
Octobris, periifacta rapina feris, 
''Ochlacen Balen sal nu en ten eeuwighen daghen'' 
''Den brant vanden sesthienden septembris beclagen. (16 sept 1578)'' 
 
 
 

-----

5 
 
'''1687''' (rijm door de Mechelaars) 
Baelen dat roert oock sijn lippen 
Maenebrant, de clock moet clippen, 
Dat sij gaen naer hun vroom werck 
In’t vercruijen van hun kerck. 
 
(zonder datering) 
Die van Mol die zijn geschoren 
Ze hebben vier wijzers en geenen toren! 
Die van Geel die zouden loopen 
Om die wijzers af te koopen; 
En die van Balen zijn jaloersch: 
Ze hebben ‘nen toren lijk’ ne kroesch4! 
 
Het rijmdicht van 1687 kwam tot stand in Mechelen; waar de Mechelaars zich kwaad gemaakt 
hadden toen zij voor “maneblussers” werden uitgemaakt. Zij organiseerden een symbolisch 
proces in Geel waarin Balen samen met dertien andere dorpen voor het gerecht van Geel 
werden gedaagd: Aalst (ajuinen), Antwerpen, Balen, Brussel, Dendermonde (flauzemakers), Diest 
(mosterdschijters), Dinant, Gent (stroppen), Leuven (petermannen), Lier (schapekoppen), 
Lokeren (rapenbraders), Poperinge (keikoppen), Vilvoorde (pjeirefretters) en Weert (slijkneuzen). 
De Mechelaars met spotprent verdedigden zich tegenover een rechter die in een zetel onder een 
grote zotskap had plaats genomen (15de dorp Geel). Achteraan tegen de muur hingen de 14 
dorpen met de uitbeelding van hun spotnaam: Balen onderaan tweede van rechts. Alle dorpen 
werden in hun hemd gezet met een spotnaam die even vernederend was als deze van de 
Maneblussers. De spotnamen werden uitgebeeld in gravures en in schilderijen; de gravures 
waren vergezeld van rijmende teksten; bij de spotprent over Balen stond de hier afgedrukte tekst 
van 1687. Het ontstaan van de spotnaam moet eerder tegen deze achtergrond gezocht worden. 
De verwoestende branden brachten in Balen veel miserie mee; de herstellingen kosten 
handenvol geld; de pogingen om de abdij van Averbode te laten bijdragen liepen vaak op een 
sisser uit; telkens moesten zij op zoek gaan naar vervangende ruimten om de diensten te laten 
doorgaan. Er werd om gelavchen en gespot in de omliggende dorpen. Veel spotnamen werden 
uit leedvermaak geboren. Om daar een datum op te plakken is niet gemakkelijk. De volks- 
verbeelding (van andere dorpen) werkt wanneer de verbeelding wilt. Zeker is dat de spotnaam 
van Kruiers al in 1687 bestond ; toen werd hij in Mechelen vereeuwigd in een prent. 
 
 
4 Kroes: beker, rijmend op jaloe®s 
 

-----

6 
 
 
 
Afbeeldingen 
1. Oud Gemeentehuis, Balense Kruier, Raymond Smets, 1987 
2. Schilderij, De Maneblussers van Mechelen betrekken 14 andere spotnamen van gemeenten 
in een proces, Vlaamse School, ca 1700, olie op doek, 113 x 83 
3. Detail van schilderij: Balense kruier 
4. Prent, De Mechelse Maneblussers dagen veertiien dorpen of steden met spotnaam voor de 
Raad van Geel, 1687, papier en inkt 
5. Detail van prent 
6. Getekende visie van Frans Smets op de “Balense Kruiers”, 2025.

Het rampjaar 1684

2025-07-04T12:32:52Z

Jan:

'''Het rampjaar 1684 (1)''' 
In de nieuwe voorgevel van huis nr 9 op de Markt te Balen werden de 
muurankers bewaard met het jaartal 1684. Oorspronkelijk had dit opschrift de 
betekenis van een bouwjaar voor dit burgershuis: dit gebouw kwam tot stand 
in het jaar 1684. Deze uitleg is nu niet meer van tel. Alleen de bakstenen achter 
de bezetting van de voorgevel dateren van 1684; de rest van het gebouw werd 
volledig vernieuwd. Toch is het van belang dat deze datum 1684 aanwezig 
blijft; het is een belangrijk jaar in de dorpsgeschiedenis. In het jaar 1684 was er 
een grote brand in het dorp; bijna alle huizen van de markt stonden in de fik en 
ook de kerk werd zeer zwaar getroffen. Wij zijn 28 juni 1684; de brand zou bij 
de bakker op de Markt ontstaan zijn en zich razendsnel verspreid hebben. 
Alleen twee huizen en een boom overleefden het aan de verste zijde van de 
dorpskom, gelegen bij een waterpoel: het huis van Willem Van Hemel en het 
naburige huis van Maria Hanegreefs zouden ontsnappen aan de catastrofe; de 
huizen lagen aan een straatje dat in de volksmond Sint-Anna Borgerhaut werd 
genoemd1. 
Onmiddellijk werd begonnen met het herstel van de huizen en ook aan de 
getroffen kerk werden de eerste herstellingen uitgevoerd. In Meerhout werden 
kepers gezaagd en bij de plaatselijk smid werden in 1684 haken en nagels 
besteld. De volgende jaren 1684-1689 werden er tienduizenden schalies 
besteld om het dak te dichten maar al vlug waren er tekens van onwil en 
tegenwerking. De kerk was wel zwaar gehavend. Vooral de kruisbeuk was 
vernield maar ook het koor was getroffen en de middenbeuk was ingestort; 
alleen de zijbeuken waren min of meer intact. 
Op 20 september 1684 was er een vergadering die op verzoek van dienende 
burgemeester Geerardt Wouters was samengeroepen “in louter faveur van 
justicie”. De ZEH Kamerling2 van de abdij van Averbode was aanwezig, 
vergezeld van een andere pater van de abdij. Deze laatste was reeds vroeger 
op 13 september 1684 op de pastorie te Balen geweest en had aan de 
dorpsbestuurders voorgesteld om de toenmalige tienden van de abdij te 
pachten en het geld te gebruiken voor het herstel van de kerk. Hierop 
repliceerde de boekhouder van de gemeente Peeter Goiskens dat hij geenszins 
van plan was dat te doen: het systeem van de verpachtingen met de tiende 
 
1 Archief Erfgoed Balen, AAA 10278!-0275 
2 De kamerling was de naaste medewerker van de abt ; de kamerling (kamerheer) kon de abt vervangen. 

-----

werkte niet, noch op gemeentelijk vlak, noch op particulier vlak. Dit schoot in 
het verkeerde keelgat van de kamerling; hij dreigde ermee om “ de voorzijde 
(voornoemde) gemeente van Balen met een regiment volks ofte twee te doen 
ruïneren3”. Het probleem werd door de gemeentebestuurders besproken op 20 
juli 1684. 
De abdij was steeds behulpzaam geweest, aldus het klooster van Averbode. Bij 
de opbouw van de Sint-Andrieskerk had de abt van Averbode vijfentwintig 
gulden bijgedragen aan de onkosten, bij een vorige calamiteit waren ze met 
een bedrag tussengekomen en verder was er jaarlijks een kleine bijdrage in de 
werkingskosten (8 of 12 gulden). In Balen vonden ze dat eerder aan de magere 
kant, zeker wanneer er calamiteiten waren en de kerk door onheil werd 
getroffen, zoals brand, bliksem of stormschade. De vergadering van 2° 
september 1684 gebeurde in aanwezigheid van de dienende burgemeesters 
Marten Kemps en Laureys Claes; dit werd bevestigd door de schepenen van de 
voogdij L. Ooms en H. Meulders. 
Uit het voorgaande blijkt dat de gemeentebestuurders en de abdijbestuurders 
grondig van mening verschilden over de aanpak van het herstel van de kerk 
Vooral ging het hier over de vraag van wie zal dat betalen. Dat hierbij oude 
opvattingen over het gebruik of beschikken van de tienden centraal stonden, 
werd meer en meer duidelijk. De abdij wilde de opbrengst en gelden van de 
tienden wel laten gebruiken voor het herstel van het bedehuis maar de centen 
moesten later wel terug betaald worden. 
 
'''Voorstel van vicaris Brassery (1685)''' 
Een jaar na de brand, op 14 juni 1685, kwam vicaris Guillielmus Brassery op 
werkbezoek in Balen. Balen behoorde op dat moment nog bij het bisdom ’s 
Hertogenbosch en Z.E.H. Brassery, een voormalige pastoor van Sint-Amands in 
Geel, vertegenwoordigde er het hoogste kerkelijk gezag. Hij kwam in Balen op 
werkbezoek in functie van de problemen met de brand van 1684. Hij bezocht er 
de kerk en de kapellen en liet zich inlichten over de inkomsten van deze 
instellingen, in het bijzonder de Sint-Andrieskerk, de H. Geesttafel en de kapel 
van Schoor. Na een grondige evaluatie kwam hij tot besluit dat beide instanties, 
de abdij van Averbode en de kerkfabriek, verantwoordelijkheid hadden te 
 
3 Archieftekst zie Erfgoed Balen 511-9998-138-00009-0085; Ex Regisst. Scab. Moll etc an 1681-1688, fol 130. 

-----

dragen bij de restauratie van de beschadigde kerk. Er moest zo vlug mogelijk 
opgetreden worden, te beginnen met het koor. De onkosten moesten in gelijke 
parten (equalibus partis) verdeeld worden4.De abt van Averbode zou eerst 
over de brug kunnen komen en het goede voorbeeld stellen; daarna zou de 
plaatselijke overheid volgen waarbij ook op bijdragen van de bevolking moest 
gerekend worden via de offerblokken. Bij hoogdringendheid dienden de 
herstellingswerken te worden aangevat zodat de goddelijke diensten opnieuw 
in het kerkgebouw konden doorgaan. 
Het bezoek van Brassery zou blijkbaar weinig resultaat teweeg brengen in de 
onderlinge afspraken. Er werden wat beschermingswerken uitgevoerd maar 
een grondige aanpak bleef achterwege. 
 
'''De dreigbrief van 15 februari 1686''' 
''Ghy sult di kerck maeken'' 
''Oft ick alle de hoeven af'' 
''Branden sal di grodt sal ick'' 
''Selven doen die den armen'' 
''Sal …. Hem kan ick'' 
''Niet helen'' 
Pastoor Kimps van Balen verslikte zich in zijn koffie toen hij deze dreigbrief5 las 
die aan de toegangspoort van de pastorie (in de Veststraat) was opgehangen. 
De onbekende schrijver dreigde met brandstichting van de hoeven indien de 
restauratie van de kerk niet uitgevoerd werd. In de pastoor-norbertijn werd 
natuurlijk de abdij van Averbode geviseerd. Dat het tweede deel van de 
dreigbrief zo onleesbaar is maakt de dreiging alleen maar spannender. Pastoor 
Kimps riep een vergadering bijeen met verscheidene getuigen: Jan Swinnen, 
Wauter Claes, Henderik de Grauw en Jan Pelle; hij speette het dreigbriefje aan 
het geschreven verslag: 
Dit briefken hier aengedaen hebbe ick Sr. A. 
 
4 Copie van decreet: Stanisla Joris, Balensia NR 5, 78; Archief Erffgoed10008-0131 
5 Archief Erfgoed Balen AAA 511-9998-138-00039-0001. 

-----

Kimps den 15 februari 1686 omtrent halver 
seven smorgens ghevonden ge plackt op de poorte 
der pastorij van Balen en afgedaen tuschen 
dese ghetuygen Jan Swinnen schepene 
Wauter Claes, Henderick de Grauw de 
Naste ghebuer en Jan Pelle ter presentie 
Van den heer onderpastoor van Balen.6 
Het zat blijkbaar hoog bij de Balenaren, en één van de pottekes kookte over. De 
reactie staat symbool voor de vele straffe praatjes en verdachtmakingen tijdens 
vergaderingen, geroddel op straat of in de herberg. De twee hoeven van 
Averbode (Reit en Gerheide) werden geviseerd. De schrijver dreigde ermee om 
brand te stichten indien de norbertijnen niet met geld over de brug kwamen. 
Het tweede gedeelte van de dreigbrief is moeilijk leesbaar en suggereert dat er 
met de armen moet rekening gehouden worden. De rol van pastoor moet niet 
gemakkelijk zijn geweest op dat moment; hij riep de gezagsdragers van het 
dorp bijeen om akte te nemen van het geschrift. Maar kon het probleem wel 
opgelost worden????? 
 
'''Een oud zeer''' 
Vanuit het dorp had men altijd al beroep gedaan op de bereidwilligheid van de 
abdij. Bij de bouw van de kerk (1444-1520) had de abt van Averbode een 
bijdrage van 25 gulden geleverd; niet bepaald een bedrag om naar huis te 
schrijven. De abdij was heel gematigd in haar steun als het om de kerk ging, dat 
was blijkbaar de verantwoordelijkheid van de plaatselijke bevolking. Indien de 
pastoor een kanunnik van de abdij was, dan werd de pastorie wel op kosten 
van de abdij gebouwd. Dat was gebruikelijk in het Ancien Regime. Het 
probleem zat hem eigenlijk bij de inning van de tienden. Aanvankelijk, dat is in 
de vroege middeleeuwen, bestond de gewoonte om bij de stichtingen van 
abdijen of kloosters gronden of andere inkomsten te schenken zodat de 
religieuzen een bestaan konden uitbouwen. Zo verging het ook met de abdij 
van Averbode. In 1134 stelde Arnold II, graaf van Loon, grond ter beschikking in 
 
6 Archief Erfgoed Balen 511-9998-138-00039-0001 

-----

Averbode om de abdij op te bouwen; daarbij kregen zij ook nog het 
patronaatsrecht en de tiende van de kerk van Tessenderlo, het patronaatsrecht 
is het recht om de pastoor van de kerk voor te dragen; daarbij kregen de 
kloosterlingen nog gronden terbeschikking die zij konden verhuren tegen één 
tiende van de opbrengst van deze gronden. Het systeem van schenkingen (en 
verhuring) van gronden zou honderden jaren blijven bestaan en tot een apart 
systeem uitgroeien: de tienden. In de loop van de jaren zouden abdij meer en 
meer percelen weten te verwerven; hetzij door schenking, hetzij door aankoop, 
hetzij door ruil. 
Toen er in 1590?? Brand was geweest in de Sint-Andrieskerk schreven de 
kerkmeesters van Balen een brief aan de abt van Averbode om te vragen dat er 
zou bijgedragen zou worden in de kosten van het herstel. De abt antwoordde 
dat hij zijn medeleven wilde betuigen en een bijdrage wilde in deze moeilijke 
omstandigheden maar dat het éénmalig was en zeker niet als permanent 
initiatief mocht bekeken worden. Het bleef moeilijk verteerbaar voor de 
Balenaren. De inkomsten van de tienden waren bijzonder interessant en 
bijzonder hoog. 
In het jaar 1613 hadden de Balenaren hun probleem aannhangig gemaakr bij 
de professoren van Leuven: Joannes Jansonii, J. Wiggers, P. Gadeelini en Ger. 
Corselii. De Balenaren vroegen een “arbitrale sententie”: een arbiter in het 
geschil tussen Balen en de abdij. Volgens de professoren scheen de aanklacht 
van de inwoners “niet te sijn gefundeert noch ontfanckbaer”. Ze moesten 
tevreden zijn met de jaarlijkse bijdrage van 8 gulden van de abdij. Alleen bij 
“eenigh ongeluck oft infortune” kon de abdij vrij tussenkomen. Bij calamiteit 
kon de abdij bijdragen als ze goesting (en middelen) had. Daar zou nog lang 
over gesakkerd worden.

Verering van de H. Odrada in de 19de eeuw

2025-07-04T12:24:21Z

Jan: Nieuwe pagina aangemaakt met 'Verering van de H. Odrada in de 19de eeuw Verering te Balen In 1830 liet de aartsbisschop van Mechelen Franciscus de Méan een onderzoek u...'

Verering van de H. Odrada in de 19de eeuw 
 
Verering te Balen 
 
In 1830 liet de aartsbisschop van Mechelen Franciscus de Méan een onderzoek uitvoeren in verband met de 
echtheid van de relieken van de H. Odrada in de Sint-Andrieskerk van Balen. Het kerkbestuur wilde de 
reliek van de Balense heilige opbergen in een nieuw osculatorium. dit was de aanleiding voor dit 
onderzoek. Nadat de resultaten van dit onderzoek waren bestudeerd en genotuleerd, leverde de 
aartsbisschop een authenticiteitsattest af; hierbij steunde hij zich vooral op de analyse van vroegere 
geschriften (zie bijlage I). Vicaris Generaal I. Tordeur had het attest getekend in naam van de primaat. In 
het attest geeft hij een duidelijke beschrijving van het uitzicht van de reliekhouder. De relieken van de 
Balense heilige, meer bepaald het onderste kaaksbeen, werd in een nieuwe zilveren houder geplaatst, 
vierkant van vorm, met zilveren versieringen en een kristallen venster. De reliek werd goed afgesloten met 
een zijden draad. In rode lak plaatste aartsbisschop de Méan zijn zegel, degelijk ingedrukt. Hiermee gaf de 
aartsbisschop te kennen dat de Balense heilige in zijn diocees kon worden vereerd door de gelovigen: 
zonder ze nochtans te verheffen. De aanleiding tot het attest is de vervanging van de oude reliekhouder, 
een houten kistje, door een nieuw, verzilverd metalen osculatorium (afbeelding 1). Het kaaksbeen was 
zichtbaar door het glas. De reliek kon worden vereerd en gekust. De reliekhouder en zijn inhoud is tot op 
heden zo bewaard. Tot in 1830 waren de relieken bewaard in het oorspronkelijke, vermoedelijk 
zeventiende-eeuwse kistje, waarin de overblijfselen naar Balen werden gebracht. In het midden van de 
achttiende eeuw werd het kistje vermoedelijk opgeborgen in het berghokje van de decoratieve nis met het 
beeld van de heilige. In 1830 verdween het houten kistje en plaatste men het kaaksbeen in het nieuwe 
osculatorium. Lange tijd werd het osculatorium ter vervanging van het kistje in het berghokje van de nis 
ondergebracht en ter verering aangeboden. 
Enkele jaren later werd de draad van het onderzoek weer opgenomen door aartsbisschop Engelbertus 
Sterckx. Op 28 december 1837 ontving pastoor Bols van Balen een brief van het aartsbisdom. Blijkbaar 
ging het om een typebrief waarin de kerkelijke overheid zich liet informeren over de plaatselijke verering 
van heiligen. In Balen betrof het de H. Odrada. Er werden verscheidene vragen gesteld: (1) of er relieken 
van de heilige aanwezig waren en hoe ze werden bewaard, (2) of ze met een regelmatige gebedsdienst in de 
mis werden vereerd, (3) of er een bijzondere feestdag aan de heilige werd toegekend? De brief vroeg verder 
met aandrang dat plaatselijk aanwezige informatie zou worden overgemaakt indien er geschriften over de 
heilige bestonden of indien er in de plaatselijke archieven gegevens werden aangeboden. 
Op de eerste vraag antwoordde Pastoor Bols dat er in Balen een bijna volledig, onderste kaaksbeen was 
bewaard van de H. Odrada. Tot in 1830 werd de reliek bewaard in een eenvoudig houten kistje; in 1830 
werden de relieken opgeborgen in een zeer mooi en rijk versierde zilveren reliekhouder die binnenin 
verguld was. 
Op de tweede vraag antwoordde de pastoor dat hij voor de bovenvermelde relieken geen bijzondere 
gebedsteksten aanwezig waren tenzij de oorspronkelijke geschriften die in het diocees van ‘s 

-----

Hertogenbosch aanwezig waren en er werden gelezen. De pastoor voegde een copie van de tekst van dit 
officie toe aan zijn brief. Verder verwees de pastoor naar vroegere publicaties. Z.E.H. De Ram bracht onze 
heilige in herinnering in zijn oudste uitgave over ''Bullis''; Odrada’s feest werd er in het diocees van ‘s 
Hertogenbosch gevierd op 1 november daar waar in Balen haar feest op de tiende van dezelfde maand 
werd gevierd. Ook Molanus in zijn ''Meyersch Memorieboek'' en Wichmans in zijn ''Brabantia Mariana'' 
spraken over de heilige. De Geelse kanunnik Judocus Decoen verhaalde de vita van de heilige, in een slecht 
ritme in de inheemse taal; het werd eerst gedrukt te Antwerpen bij J. Decort en zoon, later door de zorg van 
de pastoor van Millegem heruitgegeven te Turnhout bij Brepols. Pastoor Bols voegde een exemplaar van de 
publicatie bij zijn antwoord. Tenslotte was er nog J.B. Grammaye die over de heilige handelde in zijn 
publicatie ''Maeslandia'' in hoofdstuk 1 en in ''Antverpia'' hoofdstuk 10. 
 
Pastoor Bols meende dat er in de eigen parochie nog verscheidene aanwijzingen konden gevonden worden 
waardoor de vita van de H. Odrada werd bevestigd. Eerstens was er de vaststelling dat er op de plaats waar 
het kasteel van Odrada stond en waar zij onder ons allen was geboren; daar werden tot op heden nog 
fundamenten gevonden; tot op vandaag (1837) was het gebruikelijk in de parochie dat er een of andere 
steen van deze ruines in de muren van een nieuw huis werd ingemetseld. Daarbij kwam nog dat gedurende 
honderden en honderden jaren een groot deel van de dorpelingen steeds de naam van Odrada hebben 
gekregen. 
Tenslotte, aldus pastoor Bols, was er een belangrijk gebruik dat van oudsher in de parochie bestond. 
Wanneer er grote droogte was, trokken de inwoners van Balen op bedevaart naar Millegem, om er een 
wisseling in het weer te bekomen. Burgemeester en schepenen volgden de pastoor op deze tocht. Achter 
hen volgde een grote menigte boeren, de leden van de gemeentelijke administratie en bijna alle inwoners 
van het dorp, biddend en zingend. Eerst stapten zij tot in Mol, waar een celebrant hen tegemoet kwam en 
op de markt het H. Sacrament werd vereerd. Opnieuw was er een grote menigte Molse inwoners die samen 
met de Balenaars de tocht verder zetten naar het grondgebied van Millegem. De plaatselijke pastoor kwam 
met zijn parochianen de stoet tegemoet; ze trokken naar de parochiekerk waar de Balense pastoor een 
plechtige heilige mis opdroeg. Daarna keerde men op dezelfde wijze op zijn stappen terug, tot aan de grens 
waar iedereen zijn eigen weg ging ofwel naar huis of om te gaan bidden in of bij de plaatselijke oude 
bedehuisjes. 
Pastoor Bols vermeldde verder dat er in de parochiekerk een houten beeld aanwezig was van de heilige 
maagd Odrada alsook enkele reliefs over haar leven, gebeeldhouwd in dezelfde materie; zij waren 
opgesteld in het koor. Het gaat hier om de exposietroon uit het derde kwart van de achttiende eeuw. Daarbij 
was er een zeer oud schilderij in de kapel van Sint-Thomas in Schoor, nabij Scheps; de kapel stond onder 
parochieel gezag van pastoor Bols. Het schilderij stelde de belangrijkste gebeurtenissen voor uit het leven 
van de heilige. Het gaat hier om het schilderij dat kort na 1654 werd geschilderd na de verwerving van de 
relieken. Het schilderij was vanuit de parochiekerk naar de kapel van Schoor verhuisd. 
Op de vraag of er in de parochiekerk nog archieven aanwezig waren betreffende de H. Odrada, antwoordde 
pastoor Bols dat hij niets gevonden had tenzij de copie over de relieken, bijgevoegd onder nummer 1, 

-----

alsook vier brieven van bijzonder grote waarde, gegeven te Rome, waarin werd gesteld dat ten eeuwigen 
dage de feestdag van de H. Odrada zou worden gevierd op 10 november, met het maximum van de 
feestelijkheden, zowel in de parochie als in de omliggende parochies. Dit werd alsdusdanig reeds op 18 
october 1821 te Mechelen vastgelegd. Pius VI (1775-1799) had reeds vroeger een volle aflaat verleend in 
de kerk van Balen op de feestdag van Sint-Odrada. Pius VII (1809-1823) vergunde op 17 juli 1821 
opnieuw deze aflaat en stelde hem vast op de feestdag van de heilige en de volle zeven dagen die erop 
volgden. Op 8 januari 1838 verstuurde pastoor J.C. Bols zijn ondergetekend antwoord aan de 
aartsbisschoppelijke overheid. 
In de hoger vermelde periode van het onderzoek naar de authenticiteit van de relieken werden er verder 
geen voorstellingen van de heilige tot stand gebracht. In 1855 werd er voor de Sint-Andrieskerk een 
nieuwe klok besteld die de naam en een voorstelling van de H. Odrada zou dragen. De klok werd gegoten 
door Andreas L.J. Van Aerschodt senior. Het peterschap werd waargenomen door Henricus Jansen en 
Melania Swinnen. Later werd de klok door de Duitse overheid in beslag genomen en vernield tijdens de 
Tweede Wereldoorlog; het brons werd afgevoerd naar de Duitse staalindustrie om er de oorlogsindustrie te 
stofferen. Een foto (A46295) van de klok is bewaard in het fotoarchief van het Koninklijk Instituut voor het 
Kunstpatrimonium te Brussel. De klok droeg het volgende opschrift: ????????? 
 
Ondertussen zou de de meisjesnaam Odrada nog worden gekoesterd in de parochie. In de loop van de 
negentiende eeuw werden er nog vele Odrada’s geboren. 
 
 
 
 
 
 
 
Op het einde van de negentiende eeuw zou er een sterke opleving zijn van de belangstelling voor de 
Balense heilige. Het gaf aanleiding tot een vernieuwde devotie en nieuwe initiatieven. Verscheidene 
publicaties waren er de voorbode van, zowel in Nederland als in België ( J.A. Coppens1 in 1844-1845, 
P.F.X. De Ram2 in 1854, L.H.C. Schutjes3 in 1870-1876, C. Mangelschots4 in 1876, J.A.F. Kronenburg5 
in 1899). Tot slot, de bekroning op het werk, de publicatie en commentaren van C. De Smedt bij de vita 
 
1 J.A. COPPENS, Nieuwe beschrijving van het bisdom ‘sHertogenbosch, deel III, ‘s Hertogenbosch, 1843, p. 
205-207; deel IV, 1844, p. 74-75. 
2 P.F.X. DE RAM, Sainte Odrade, vierge, in Vie des pères, martyrs ..., Brussel, 1854, p. 35-36. 
3 L.H.C. SCHUTJES, Geschiedenis van het bisdom ‘sHertogenbosch, deel I, 1870, p. 343-353 (Officium Sanctae 
Odradae); deel III, 1872, p. 80-89 (Alem); deel V, 1876, p. 19-21 (Macharen). 
4 C. MANGELSCHOTS, Leven der Heilige Maegd Odrada gevierd wordende te Millighem, bij Moll, den derden 
november. Bijzondere patroonesse tegen kwade ogen, alle ziekten van menschen en vee. Getrokken uit eene 
oude berijmde levensbeschrijving dezer heilige, uitgegeven door Boekhandel V.J. Dumoulin te Meerhout, 1854; 
heruitgave te Turnhout bij Splichal-Roosen, 1876. 
5 J.A.F. KRONENBURG, Nederlands heiligen in de Middeleeuwen, Amsterdam, 2, 1899, p. 140-152. 

-----

van de heilige in de Acta Sanctorum van 1894. Voor de Balense parochie zou echter het onderzoekswerk 
van de Balense priesters A. Geboers en F. Van Olmen6 primordiaal zijn. Zij publiceerden in 1891 een werk 
over “De H. Odrada van Baelen” dat in 1898 een ingekorte herdruk kreeg. Belangrijker was nog dat de 
parochie zou volgen in dit enthousiasme. In 1891 werd een nieuw beeld aangekocht bij beeldhouwer 
Leopold Blanchaert te Sint-Denijs-Westrem. Pastoor Van den Bosch liet hiervoor een grote omhaling doen 
in de parochie. Met de opbrengst werden niet alleen het beeld en een bijhorende troonhemel aangekocht. 
Blijkbaar was de opbrengst en de belangstelling royaal want ook een nieuw, neogotisch reliekschrijntje 
werd aangekocht in het atelier Festraets te Mechelen. Het beeld en het schrijntje werden op 22 juli in 
processie door de straten van Balen rondgedragen. Zij werden gewijd door Monseigneur Anthonis, 
bisschop van Constantië. Volgens de verslaggever KVM van de Gazet van Mol (7, nr. 30, 25 juli 1891) 
keken de bewoners “vol bewondering naar de overschoone relikwiekas”. Processiegewijs trok men door de 
straten van het Centrum van de gemeente. In verscheidene taferelen werd het leven van de heilige 
uitgebeeld. De huizen en de straten waren versierd en verscheidene jaarschriften en gedichten in verband 
met de H. Odrtada waren er te lezen. De plechtige heilige mis werd opgedragen door Z.E.H. Andreas 
Geboers. Het beeld van de heilige zou in 1893 model staan voor een glasraam dat in de kerk werd geplaatst. 
Het aanwezige hoofdaltaar uit het begin van de achttiende eeuw werd helaas afgebroken zodat de vensters 
volledig vrijkwamen en werden opgevuld met glasramen: de H. Odrada , in een neogotische nis, werd 
geflankeerd door de H. Dimpna. 
Enkele jaren later, in 1896, was er opnieuw een belangrijke gebeurtenis. Toen schonken de Heren 
Lambrechts , uit Vorst, aan de kerkfabriek van de Sint-Andrieskerk van Balen een stuk grond gelegen in 
Scheps nabij de Grote Neet. Hierop bouwde de kerkfabriek een neogotische kapel toegewijd aan de H. 
Odrada. Ze werd ingewijd op 5 november 1896 door Z.E.H. Deken Cuypers, van Mol. Dit was tijdens het 
pastoorschap van E.H. Van der Donk. Jaarlijks werd voortaan op 5 november een processie georganiseerd 
die vertrok vanuit de Sint-Andrieskerk en eindigde aan de kapel. Achter de kapel lag de Odradaput, waaruit 
het heilzame water kon worden geschept, tegen oogziekten en veeziekten. 
 
 
Verering te Herselt 
 
Vrij onverwacht verschijnt er in de Sint-Servatiuskerk van Herselt een devotiebeeld van de H. Odrada. 
Noch in de plaatselijke kerkgeschiedenis, noch in de voorgeschiedenis van Herselt waren er immers 
verwijzingen naar de H. Odrada toe. De reden voor deze nieuwe belangstelling was te zoeken in het feit dat 
er een Balenaar tot pastoor werd benoemd. Pastoor Petrus Josephus Dillen werd pastoor in 1855 en bleef 
dit tot 1880. Hij was tijdelijk onderpastoor geweest in Mol en had een bijzondere interesse voor de H. 
Odrada; hij verzamelde en bestudeerde de bestaande bronnen over de Balense heilige. Blijkbaar wilde hij in 
Herselt de devotie tot de Balense heilige bevorderen. In de rekeningen van de kerkfabriek werd er in 1874 
 
6 A. GEBOERS en F. VAN OLMEN, De H. Odrada van Baelen, Mechelen, 1891, 141 pp.; verkorte heruitgave 
in 1898, 84 pp.. 

-----

een buitengewone uitgave genoteerd voor de. aankoop van een beeld van de H. Odrada (Rijksarchief 
Antwerpen ???). Achter in de kerk, boven de uitgang werd het beeld geplaatst. Enkele jaren later was het 
gepolychromeerde houten beeld klaar. Op het voetstuk stond de datering en de signatuur van Louis 
Mortelmans: L MORTELMANS ANVERS 1876. Pastoor Dillen liet het hierbij niet vermits in 1876 een 
kapel werd gebouwd op de hoek van de Aarschotse steenweg en de baan naar Ramsel??? Burgemeester F. 
Verlinden en notaris H. Mertens waren volgens de gedenksteen de schenkers (zie herinneringssteen 
achteraan). De bouw werd ook in 1876 genotuleerd in de rekeningen van de kerkfabriek. In de kapel werd 
een houten beeld geplaatst: de uitbeelding was identiek aan het beeld in de kerk en moet ook aan Louis 
Mortelmans toegeschreven worden7. Mogelijk was dit kleinere beeld een ontwerp voor datgene in de Sint- 
Servatiuskerk; ofwel werd het nieuw gemaakt naar het voorbeeld van het grotere beeld in de kerk. Beide 
vooropstellingen zijn mogelijk. Thans is het beeld van de kapel ontvreemd geworden zodat verdere 
identificatie op het beeld onmogelijk is geworden. Anderzijds kunnen deze opdrachten niet los gezien 
worden van de bestellingen in Mol-Millegem waar in 1876 door dezelfde beeldhouwer een identiek beeldje 
werd gemaakt, met het paard liggend achter de H. Odrada. In de parochie van Herselt zou de verering tot de 
H. Odrada beperkt blijven tot de initiatieven van pastoor Dillen. Het is ook niet uitgesloten dat er vanuit 
Herselt bedevaarten naar Millegem werden georganiseerd. 
 
Verering te Millegem 
 
De bedevaarten naar Milligem waren alom bekend, aldus Staf Heurckmans. De bedevaarders kwamen van 
overal in de Kempen: Kasterlee, Lichtaart, Gierle, Poederlee, Tielen en andere plaatsen. De 
Meerhoutenaars kwamen in de maand mei. Die van Balen meestal in de vasten. Er werd zelfs verteld dat 
deze laatsten op beeweg gingen met de paraplu in de hand; zij geloofden rotsvast in de overtuigingskracht 
van hun heilige Odrada in verband met de weersomstandigheden. Meer dan eens, onder andere in 1893, 
1894, 1904, 1921 en 1927 was het met de droogte gedaan en was het beginnen regenen. 
In het midden van de negentiende eeuw werd in Milligem in neoromaanse stijl een nieuwe kerk gebouwd 
naar de plannen van Provinciaal architect Van Gastel. De vorige kerk, een éénbeukige kapel, was toegewijd 
geweest aan O.-L.-Vrouw. De negentiende-eeuwse kerk zou toegewijd worden aan de H. Odrada. Een 
stichtingsoorkonde werd ingemetst in 1858. Het oude, zeventiende-eeuwse beeld van Sint-Odrada werd 
overgenomen en nieuw meubilair werd besteld. Bij Louis Mortelmans werd in 1877 een preekstoel besteld. 
Onder de kuip was er een bijna levensgrote voorstelling van de H. Odrada, in amazonezit op het paard. Op 
de kuip waren er drie reliëfs met voorstellingen uit de vita van Sint-Odrada: H. Odrada wijst de 
huwelijkskandidaten af, H. Odrada in gebed in de kerk van Milligem en H. Odrada doet een bron 
ontspringen te Millegen. Bij gelegenheid van de bestelling deed beeldhouwer Mortelmans een beeldje van 
de hand dat op de pastorie van Milligem staat en identiek is aan dat van Herselt, met het paard liggend 
achter de heilige. De devotie tot dezelfde heilige zal de twee pastoors wel met elkaar hebben in contact 
 
7 Het beeld werd gestolen in de tachtiger jaren van vorige eeuw. Een plaasteren copie van het achttiende-eeuwse 
beeld van Balen werd ter vervanging in de kapel gezet. 

-----

gebracht. Het beeldje in de pastorie te Millegem droeg het opschrift: L. MORTELMANS ANVERS 1876. 
Bij de bouw van een nieuwe, modern-gotische kerk in 1966 werd de preekstoel afgedankt en uit mekaar 
gehaald. Het grote beeld werd afzonderlijk in de kerk geplaatst. De reliëfs werden ingewerkt in een nieuw 
vieringsaltaar. 
Eerst in 1903 werd in de neogotische kerk op het koor een nieuw neogotisch altaar geplaatst met in het 
retabel reliëfs met scènes uit de vita: H. Odrada bedwingt het wilde paard en H. Odrada plant een wilgetak 
te Millegem. Het werd geplaatst door H. Maes, uit Vorselaar.Bij de afbraak van de negentiende eeuwse 
kerk werden er geen nieuwe bestemmingen gegeven aan de reliefs. Ze werden op de zolder van de kerk 
ondergebracht, waar ze hopelijk in goede toestand aanwezig zijn. 
 
 
 
 
Doopnaam Odrada tijdens de negentiende eeuw in balen en Mol 
 
 
'''''' 
'''BALEN''' 
'''MOL''' 
'''1800-1809''' 
'''''' 
'''''' 
'''1810-1819''' 
'''''' 
'''''' 
'''1820-1829''' 
'''''' 
'''''' 
'''1830-1839''' 
'''''' 
'''''' 
'''1840-1849''' 
'''''' 
'''''' 
'''1850-1859''' 
'''''' 
'''''' 
'''1860-1869''' 
'''''' 
'''''' 
'''1870-1879''' 
'''''' 
'''''' 
'''1880-1889''' 
'''''' 
'''''' 
'''1890-1899''' 
'''''' 
'''''' 
'''1900-1910''' 
'''''' 
'''''' 
'''''' 
 
 
 
 
 
 
 

-----

1830 
 
AAA., Verzameling handgeschreven copieën van Balenaar Stanislas 
Joris Handschrift 9, nr. 79. 
1830. Authenticiteitsattest van Aartsbisschop Fanciscus de Méan 
voor de relieken van Sint-Odrada te Balen. 
 
Franciscus Antonius Princeps de Mean Dei et apostolicae sedis gratia 
Archiepiscopus Mechliniensis, Primas Belgii etc. etc. omnibus has 
visuris salutem in Domino. 
Tenore praesentium fidem facimus induiam et attestamur, quod nos 
die datae harum juxta S. conc. Trident. Praescriptum debite 
recognoverimus et approbaverimus sacras Reliquias scilicet 
mandibulam inferiorem Sanctae Odradae virgini Balensis tamquam 
veras litteris hisce adjunctis declaratas, quas reverenter reposuimus et 
collocavimus in pixide argentea formae quadratae artificiis argenteis 
et cristallo vitro ab anteriori ornata bene clausa et filo serico. Coloris 
rubri debite colligata nec non sigillo archiepiscopali in cera hispanica 
impresso, firmiter obsignata, permittentes ut praefatae S. Reliquiae in 
hac diocesi publice fidelium venerationi exponi possint, nullatenus 
tamen exaltari. 
Datum Mechliniae sub nostro sigillo, signo vicarii nostri Generalis ac 
Scretarii chijrographo, die prima mensis Decembris anni 1830 
Eratque signatum I. Forgeur Vic. Gen. 
De mandato cel.mi ac Rev.mi Domini 
Generé Secret. 
 
Abdijarchief Averbode 
Nota’s Stanilas Joris 
 
 
1830 
 
Recentiori tempore, die scilicet 1 decembris an. 1830, easdem 
reliquias inspexit Franciscus Antonius de Méan, archiepiscopus 
Mechliniensis, easque authenticas agnovit et argentea theca, vitro 
cristallino anteriori parte munita, inclusas, venerationi fidelium exponi 
permisit, nullatenus tamen exaltari. Illas etiam recognovit et iterum 

-----

approbavit praedicti archiepiscopi decessor, Engelbertus cardinalis 
Sterckx. 
Geboers en Van Olmen, , p. 77 
 
 
 
 
AAA., Verzameling handgeschreven copieën van Balenaar Stanislas 
Joris Handschrift 9, nr. 105. 
1837. Brief van aartsbisschop Engelbertus Sterckx aan pastoor Bols 
te Balen. 
Mechlinia 28 Xbris 1837 
 
Reverende Domine Pastor 
Quod diu in vitis fuit nostrates Sanctos puculari offcio venerari, re 
ipsa exequendum ... cum propterea multum conveniat nullos 
praetermulti ex eis qui aut martyrii Coronam apud nos adepto sunt 
aut quorum sancta exuvia inter nos servantur aut etiam illorum qui 
virtutibus quasi domesticis nobis praeterxerunt, visum fuit de sanctis 
suo ratione ad nostram Diocesim spectantibus accurtius inquirere, 
quapropter … ad vos litteras mittilus ut vos certiores facere 
dignemini de Sancta Odrada ejus reliquia in parochial vestra 
servantur, de illis igitur ad nos referre ne gravemini, 1° quales reliquia 
illius Sancta habeantur et quomodo etiamnum conservantur, 2° an 
aliquondo ordinariorum auctoritate fuerint exaltata, 3° an umquam 
offices proprio festum illius Sancta sit celebratum. Praeterea si quid 
typis aliquando editum, aut ex traditione vel antiques monumentis sive 
ecclesia archivis notatu dignum habeatur gratissimum fueritis, si illuc 
nobiscum veitis communicatum. 
Cum sincero affectu permanemus 
Reverende Domine Pastor 
Humillimus tuus famulus 
 
Engelbertus Arciep. Mechl. 
 
AAA., Verzameling handgeschreven copieën van Balenaar Stanislas 
Joris, Handschrift 9, nr. 105. 

-----

1838. Antwoord van pastor Bols van Balen aan aartsbisschop 
Engelbertus Sterckx in verband met de relieken van de H. Odrada. 
 
…. 
Ad 1mum fere integra mandibula inferior, olim conservabatur in satis 
pulchra sed trita cista lignea, ad anno 1830 curati eam includi in anpla, 
pulcerrima et sumptuosa pixide argentea, inter deaurata, ita ut ….. 
omnium inter famasus Dioceseos habeatur. 
Ad 2am pato non praeter litteras authenticas quarum copia in 
appendice sub n° 1° nihil inveni de praefatis reliquiis 
Ad etiam affirmatim et in hunc usque diesis in mondena Sylvaducensi 
Diocesi celebratur 
Adjugo sub N° 2° officium illud inpressum …. Si quid typis 
aliquando editum 
Officium praefatum, annotations eximitat adm. Rev. Dom. De Ram in 
altissima editione Bullis qui memoriam nostra Sancta habet 8tia 
Novembris apud nos tamen, uti in Docesi Buscoducendi ejus festum 
eatitur 10 mensis ejusdem, Molanus Malatam Meyersch memorieboek 
et Wichmans in sua Brabantia Mariana at praeF. Dom. Deram etiam 
habet, de nostra Sancta loquuntur insuper Vita Sancta Odrada per 
Judocum Decoen Canonicum Ghelensem, malo Rhytmo et lingua 
vernacula primo mpressa Antverpia apud J. Decort et filium … cura 
moderni Pastoris in Milleghem Turnholti apud Brepolo hice adjunxi 
eum sub n° 3tio 
Alterius de nostra virgine loquitur J.B. Grammay in sua Maeslandia 
cap 1 idem in sua Antverpia cap. 10 
 
 
 
1° Domus ubi olim aedificatum erat S. Odrada castellum omnibus 
nostris natus est et in eo usque in hodiernum diem fidiende 
fundamenta inveniuntur, usque hodie maris est in mea Parochia dum 
ejus novan domum struit unum aut alterum lapidem ex eis parieti 
includere 
2° a centenis et centenis annis pars naxina infantium sexus feminei 
baptizentur sub nominee Odradae 
3° ab immemorabili tempore in diebus …. Ad petendam pluviam 
solemnis instituitur processio e nostra Ecclesia in Ecclesiam de 

-----

Milleghem, idque sequenti made semper fuit practuatum, praetor et 
scabini solemniter accedunt pastorem, eique exponunt vatum 
incolarum annuente pastore, summo mane comitantibus omnibus 
administrationis membris et omnibus fere incolis disceditur e nostra 
Ecclesia arando et cantando , usque on Moll ubi SS. Sacramento in 
foro benedicitur fere grinatibus et statim comdantibus uno ex clero 
Mollensi et innumeris incolis proceditur usque ad territorium de 
Millegis, ubi dictiloci pastor cum suis nobis obvius processionem in 
Ecclesiam intrducit in qua solemniter pastor Balensis sacrficat et 
eodem modo reventitur ita ut ad meridiem unusquisque domi aut 
lotaque noi proussia fit orarii puplici sumptibus 
ex antiques monumentis 
In Ecclesia repraesentatur nostra virgo et ejus vita piero sculptures 
ligneis ad chori introitum uti etiam ejus imago in suggestu et in sacello 
Sti Thomae in Schoor prope Scheps sub mea parochial magna et 
perantiqua pictura existit majorem saepius dicta nostra Odrada vita 
historiam exhibens 
 
Ecclesia archivis 
 
In archivis mihi restantibus non inveni nisi litteras reliquiarum, 
quarum copia inferius sub n° 1 et litteras quatuor indulgentiarum 
plenarium datas Roma primo aqseptennium et ultimo in perpetuum in 
die et octavia ab ordinario designanda semper uti vice ultima ad 
Mechlinia 18 Octobris 1821 designatum fuit festum die 10um 
Novenbris duo maxime festiva in populo et … concuesus vicinarum 
 
Habam in Baelen die 8 Januarii 1838 
(s.) J.C. Bols Past. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

-----

GAM Archief Milligem 19E: kerk Milligem 
Losse nota 1777 
Authenticiteitsattest voor de reliek van de H. Odrada door bisschop 
Wellens van Antwerpen 
 
Jacobus Thomas Josephus Wellens Dei et Apostolicae Sedis Gratia 
Episcopus Antverpiensis 
Necnon Delegatus Apostolicus in partibus catholicis Diaecesis 
Buscoducensis 
 
Omnibus Has visuris Salutem in Domino 
 
Fidem facimus et attestamur os Reverenter aperuisse thecam 
argenteam, figuram cordis referentem, chrystallo ab anteriori parte 
bene munitam, continentem sacras reliquias Sanctae Odradae virginis, 
ab Eminentissimo Domino Thoma Plilippo cardinali de Alsatia et 
archi episcopo Mechliniensi olim recognitas: quas sacras reliquias pro 
veris et legalibus agnocentes inclusimus alteri thecae arnenreae 
figurae ovatae, ab anteriori parte vitro chrystallino coöpertae eamque 
vitta scrica Rubri coloris colligavimus, ac sigillo Nostro minori in cera 
Rubra Hispanica impresso muniri mandavimus quae theca adhuc 
duabus aliis majoribus formae Rotundae / figuram minor est aerea, 
major argentea / est inclusa; permittentes ut Praefarae S. Reliquiae 
publicae fidelium venerationi Exponantur in Ecclesia parichiali Loci 
de Milligem Diaecesis Buscoducensis in partibus catholicis. 
Datum Antverpia die 8 mensis julii 1777 
Engelgrave vic. Glis 
De mandato Illmi ac Revmi Dni A. Van Celst secret. mei 
 
In de rand bijgeschreven nota: 
Bevestiging van het authenticiteitsattest van 1777 door kardinaal 
Sterckx in 1859 
 
Engelbertus Cardinalis Sterckx, archi-episcopus Mechliniensis 
SS. Reliquias S. Odradae virg. In his Litteris memoratas ecnon in 
eadem theca argentea figurae ovatae repositas (quam sigilo nostro 
munivimus) in Diaecesi nostra fidelium venerationi exponi, non autem 
ex altari permittimus 

-----

Mechliniae die 3 7bris 1859 
J B Van Hemel Vic. Gen. 
Met afzonderlijk zegel 
 
 
GAM, Parociearchief Millegem, los blad; voorgedrukte, algemene 
formulering met wapenschild; aangepaste handgeschreven invulling. 
1848 Authenticiteitsattest voor de reliek van de H. Odrada door 
bisschop Engelbertus, aartbisschop van Mechelen 
 
(gedrukt) 
ENGELBERTUS, miseratione divina tituli S. Bartholmomei in insula 
S.R.E presbyter cardinalis Sterckx, archiepiscopus iensis, primas 
Belgii, etc 
Omnibus has visuris salutem Domino 
Tenore praesentium fidem facimus indubiam et attestamur, quod Nos, 
die datae harum, juxta S. Concil. Trident. Praescriptum, overimus et 
approbaverimus Sacras Reliquias 
(handschrift) 
''ex ossibus Stae Dijmpna virginis et Martijris, die 8 Julii 1847 
desumptas ex Thesaura Reliquiarum ejusd. Sanctae in solemni 
Recognitione facta ab Emminent. Ac Rever. Do Engelberto Sterckx I. 
R. E. Presb. Card. Archiep. Mechl. quas ... 
''(gedrukt) 
reverenter reposuimuset collocavimus in (handschrift: theca cuprea 
forma rotunda) circulo argenteo et crystallo ab anteriori ornata, bene 
clausa et filo serico coloris rubri debite colligata, necnon sigillo nostro 
in cera hispanica impresso, firmiter obsignata: permittentes ut 
praefatae S. Reliquiae in hac Dioecesi publice Fidelium venerationi 
exponi possint, nullatenus tamen exaltari. 
Datum Mechliniae sub nostr (handschrift: ''i Vicariis Generalis'') signo 
sigilloque (handschrift: ''nostro'') necnon Secretarii nostri chirographo, 
die (handschrift ''17o'') mensis (handschrift: ''Junii'') anni 18 (handschrift: 
''48'') 
(handschrift: ''P.E. Collier Vic. Gen''.) 
De mandato Eminent.mi ac Rever.mi Domini Card. Archiepiscopus 
(handschrift : ''Mezewhanis'') 
 

-----

P.I. KEUPPENS 
CAN. S. Dympna 
1741 
Ex libbris 
Ecclesiae S. Dympnae 
P.I. Keuppens 
Can. S. Dympnae 
1741 
 
Geel, Stadsachief 
Fonds : « Dekanaal archief van het distrikt Geel en parochiearchief 
Sint-Amands te Geel, oud archief, reg. 25 : supplement van het brevier 
eerste helft 18de eeuw 
 
Die Decima Novembris 
Festum 
S. Odradae virginis 
Duplex 
 
Oremus 
 
Deus qui in desiserio fontis salientis in vitam aeternam, fatiscente 
animae Sanctae Odradae virginis tuae fontem manare fecisti, da 
quoque tuis famulis sitire fontem, qui Christus est, et tecum vivit et 
regnat in unitate Spiritus Sancti Deus per omnia Saecula Saeculorum. 
Amen 
 
Lectiones Primi Nocturni de Scriptura Car : 
 
In 2do Nocturno Lectio IV 
Odrada piis Catholiisque parentibus in Castello Sceps degentibius. 
Regio (ut fertur) sanguine ortis, in Balen Brabantiae sub diocesi 
Buscoducensi Pago oriunda ac unigenita kilia velut Conus Christi 
odor, teneris ab annis suavissimum insignium virtutum diffudit 
odorem Lusus enim oneribus nugas, mundeo vanitatem ac saeculi 
vanitatem deludens tota in visendis 
templis frequenti oraratione intenta, Soli Deo vocabati paternae. 
Domus opes deliciasque Spem maioris amplitudinis, ac propagationis, 

-----

ad nuptias ob insignes tum corporis tum animi dotes expetita amore 
Dei contempresis, unico Domino ac Sponso suo Christo, prae mille 
electo Virgo casta adhaesit Frequenti severae disciplina nec non sui 
morttificationibus corpus castigans ac in servitutem redigens adeo 
spiritui subiecit ut optatum de Diabolo carne et mundo trumplium 
repertarit. Mortua pia matre, domesticorum chominis inimicorum 
praesertim noverriae suae impetitiones etiamium vitae dijcrimine 
patienter sustinens in cono malum vicit. 
 
Propter veritatem 
 
LECTIO V 
 
Contigit ut Pater et Noverca tenderent in Milligen interfuturui 
celebrationi anniversarii dedicationis Ecclesiae I comitatu desiderabat 
esse pientissima virgo non alio quam devotionis in Deum, curiis 
aestuabat amore Spiritu ducta : veru crudelissimae dovercae suggestu, 
Par trivo assensu frustratur comitatu isto et in Patris Sijlvam alto 
vallatum munimine mittitur e belluinis ferociturque equis sumptura 
unum itinerarum atque ades summo vitae diforrimini maligne 
exponitur. Virgo divina orotecione nixa et Spiritus Sancti instinctu 
simpli..icitatem columbae serpentio prudentia iugens, munita crucis 
signo intrepide et confidenter rem plenam periculi aggedituri et rabidis 
ab equis gu olim Daniel efurientes inter Leones non solum ? ? ? 
servatur, verum etiam ex tot una simul cernuis collis, poplitibuique 
flexis, et in obsequium certalim paratissimis, elegantiori, robusttoque 
electo, sella superiecta, mandibulisque freno persytrictis adhibita 
virgula (quae proftea in arborem ? ?) eques Patrem, iam mil 
Liariopror vium brevi praevenit qui huius miraculi novitate obstupe 
factus de cioti veniam enixe petit in Millegen (equo signo crucis 
remisso) ut cervus ad fonte aquarium, ad fontem aqua viva 
Christumspiritu anhelaus, et una corpore sitiens fonte miirabiliter e 
velustae arboris trunco largissime emananta refocillari meruit, 
multisque hisce aquis diversi languoris sanatis, humanus laudes 
declinavit, ac recessum ab hominum consortio petiit, uni Deo vacans. 
Tandem per multas calamitates et diuturnum morbum lethalem velut 
aurum infornace probata ad sponsum in Festo S. Agnetis virtutum 

-----

suavitatis multiplici praemisso odore praemonita Odrada ad coelestia 
proemia evocatur R. dilexisti iustitiam. 
 
 
LECTIO VI 
 
Corpus eius cavato trunco salicino inclusum, novo superpositum 
plaustro iumentorum mutorum iugo absque Auriga commendatum 
fuit. I ipso itinere Deus Sponsae Suae sanctitatem etiam testatam 
voluit, allisione axis aride stipite mox revirescente frondibus 
glandibusque onusto. Bobus iam ad limites Maren et Alem, vulgo 
Sammegat appropinquantibus invisibiliter motio campanio honoratur 
et ut quondam area Dei hoc templum Spirits Sancti, ad locum Catoptar 
a Deo praedestinatum, haerentibus bobus sistitur in Alem, Districtus 
Maeslandiae, Leodiensis olim, nunc Buscoducensis Diacesis, ubi sub 
Otthone comite Duraschiensi, fama Sanctitatiscinis et miraculorum 
permoto honorifice conditur, magnifico Sacello in eius honorem 
exstructo, clerius in signito, largiterque dotato.

H Odrada van Balen

2025-07-04T12:15:46Z

Jan:

'''De Heilige Odrada van Balen. 
''' 
Bouwstoffen voor de Kunstgeschiedenis. Deel I 
door [[Jaak Jansen]] 
 
 
 
 
VOORWOORD. 
 
Een legende is de levensgeschiedenis van een heilige of een episode uit zijn of haar 
leven, een verhaal betreffende een heilige, een mirakel, een heilig voorwerp, dat 
aanvankelijk tijdens de christelijke kerkdiensten werd voorgelezen 
en stilaan is geëvolueerd tot een dichterlijk ingeklede kerkelijke overlevering. 
De bedoeling van een legende schuilt reeds in haar naam : legende is afgeleid van 
het Latijnse woord ‘legenda’, dit wil zeggen ‘wat gelezen moet worden’: ze moet 
de mensen iets bijleren, hen aansporen de moraal hoog te houden, het moreel-goede 
propageren, ze is dus een stichtelijk werk in een middeleeuws-christelijke sfeer. 
De oudste voorbeelden van legenden vinden we reeds terug in de zevende en 
achtste eeuw, het moment waarop de versmelting van Gallo-Romeinse en 
Frankische cultuurelementen de bakermat vormde voor een nieuwe vorm 
van samenleving die de geschiedenis zou ingaan als de Middeleeuwen. 
In dit rijpingsproces speelde het christendom een grote rol: het beschouwde zich 
zowat als de natuurlijke erfgenaam van het Romeinse rijk, maar integreerde 
tegelijkertijd de Frankische cultuur. 
Het symbool van deze cultuursynthese was het doopsel van Clovis, en daarop de 
kroning van de Frankische koning Karel de Grote tot Keizer-Koning van het Heilig 
Roomse (Romeinse) Rijk door Paus Leo III in het jaar 800. 
In deze periode duiken de meeste legenden op, denken we vooral aan het 
Georgslied, de Legenda Aurea en de Diologus Miraculorum van Caesarius van 
Heisterbach, de Acta Sanctorum van de Bolandisten (de grootste verzameling 
heiligenlevens waarin alle legenden met betrekking tot de heiligen uit de Rooms 
Katholieke Kerk werden opgenomen). 
Beter bekende middeleeuwse bewerkingen zijn : Van den levene ons Heren, het 
leven van Sinte Lutgart, Theofilus en vooral de Beatrijslegende ; uiteraard zijn 
rondom de figuur van de Heilige Maria vele legenden ontstaan. Hier situeert zich 
ook voor Geel de legende van Sint-Dimpna (zevende eeuw) en voor Balen de 
legende van Sint-Odrada, met als vermoedelijke oorsprong de 8ste eeuw. Deze 
legende is waarschijnlijk een vermenging van waar gebeurde feiten, en later met 

-----

fantasie doorweven verhalen rond de vrome dochter van de heer van het laathof van 
Scheps. 
Frankische gewoonten zijn terug te vinden in onze Sint-Odradalegende, o.a. de 
voorkeur voor vrouwelijke heiligen en de hoge status van de ongehuwde vrouw die 
geen kloosterzuster was. 
De Sint-Odradalegende en de eruit voortvloeiende verering van de heilige heeft een 
duidelijk positieve invloed laten gelden op de ontplooiing van de Balense 
bevolking. Doorheen de eeuwen was zij een inspiratiebron tot het scheppen en 
verzamelen van kleine en grote, volkse of hoog gestileerde kunstwerken, in woord 
en muziek, in beelden, tekeningen en schilderijen; alzo is de christelijk-gewijde 
kunst rond Sint-Odrada ontstaan. In het volksgeloof 
vinden we de Odradaverering terug in de bedevaart naar de kapel in Scheps, in de 
genezende kracht die de gelovige toeschrijft aan het water van het putteke te 
Scheps tegen oogkwalen en veeziekten, in de processies en de wijding van de 
paarden en zeker niet te vergeten het toekennen van de naam Odrada aan de meeste 
vrouwelijke eerste-borelingen. 
Terecht mogen we zeggen dat de H. Odrada mag beschouwd worden als de 
patrones van Balen naast onze patroonheilige Sint-Andreas. 
Het werk, waarvan ik de eer had het voorwoord te schrijven, mag niet alleen 
beschouwd worden als literair en cultuur-historisch waardevol, maar is tevens een 
christelijke getuigenis van ons dorp voor zijn patroonheilige. 
Een oprecht woord van dank wil ik in naam van de Heemkundige Kring van Balen 
richten tot de heer Jaak Jansen die moeite noch tijd gespaard heeft om dit werk tot 
stand te brengen. 
 
Balen, zomer 1990 
Jos Michiels 
Voorzitter Heemkundige Kring Balen 

-----

VERANTWOORDING. 
 
 
Honderd jaar geleden werkten de Balenaren Andreas Geboers en Frans Van Olmen 
aan de voltooiing van hun rijk gedocumenteerde boek over de heilige Odrada. De 
eerste was vooraan in de zestig, de tweede achteraan in de twintig. Onwillekeurig 
gaat men zich afvragen wie deze grote schat aan informatie bij mekaar heeft 
gebracht. De uitgebreide kennis aan feitenmateriaal, historische bronnen en 
kunsthistorische overblijfsels kan slechts het resultaat 
geweest zijn van veel opzoekingswerk, herhaalde contactnemingen en een 
uitgebreide kennissenkring. Wij kunnen slechts onze bewondering uitdrukken voor 
hun grote ijver en zorgzaamheid. 
Anderzijds loont het de moeite om honderd jaar later een bilan op te maken van 
hetgeen vroeger werd genoteerd en datgene wat er nog van gehandhaafd kan 
blijven. Verscheidene andere onderzoekers zijn immers nog met 
studiewerk bezig geweest over onze Balense heilige, waarbij de vraag naar de 
historische achtergronden de meest prangende waren : wanneer leefde de H. 
Odrada? - welke sprekende elementen zijn er aanwezig in de legende? - welke zijn 
de historisch-vaststaande gegevenheden betreffende Otto van Duras, de Alemse 
kapittelkerk, de abdij van Sint-Truiden ?... Hier werd verdienstelijk 
onderzoekingswerk verricht door A.M. Frenken, M. Koyen, K. Van de Bergh en H. 
Van de Weerd. 
Ook op literair vlak zijn er belangrijke werken voortgebracht binnen de voorbije 
eeuwspanne. In 1929 was er de publicatie van het boek van A. Entbroeckx, waarin 
de legende van de H. Odrada werd herschreven tot een christelijk spel. Hét grote 
evenement gebeurde echter in 1949 toen in Balen het Sint-Odradaspel werd 
opgevoerd, onder de leiding van Ast Fonteine, een openluchtspel in vijf bedrijven. 
Dit was ongetwijfeld een hoogtepunt dat verre weerklank heeft gevonden. 
Daarnaast zijn er verscheidene schrijvers te vermelden die de legende, al of niet 
geromantiseerd, gingen hernemen : Fr. Boschvogel, A. Cuppens, E. Van der Hallen 
e.a. Zovele auteurs die in de ban geraakten van deze wonderbare gebeurtenissen. 
De tweede Open Monumentendag in de gemeente Balen was dit jaar de aanleiding 
om in de Sint-Andrieskerk een tentoonstelling te organiseren rond de voorstelling 
van de H. Odrada in de kunst, aansluitend bij de jaarlijks terugkerende 
tentoonstellingen tijdens de parochiefeesten. Vermits de ‘H. Odrada in de kunst’ 
toch een ruimer opzet had, werd het meteen ook de gelegenheid om een inventaris 
te maken van de voorstellingen van de H. Odrada in de monumentale kunsten, in 
zover zij thans nog aanwezig zijn. De publicatie van A. Geboers en F. Van Olmen 
was hierbij het belangrijkste uitgangspunt. 

-----

De voorwerpen werden gerangschikt naar hun plaats van bewaring; indien er 
meerdere voorwerpen ter plaatse aanwezig zijn werden zij alfabetisch op 
voorwerpnaam geordend. De voorwerpen kregen een korte identificatie; daarna 
volgde een kunsthistorische beschrijving met probleemstellingen en 
achtergrondinformatie. Tenslotte werden de belangrijkste referenties gegeven die 
op het voorwerp betrekking hebben. 
In het kader van deze opdracht tot inventarisering van de voorstellingen van de H. 
Odrada werd ook de bibliografie opgesteld. Het was de eerste maal dat dit 
gebeurde. Hierbij aansluitend volgde een vergelijking tussen de uitgaven van 1891 
en 1898 van de publicatie van A. Geboers en F. Van Olmen. Naar dit boek werd 
ook de legende van de H. Odrada naverteld, een relaas dat hier niet mocht 
ontbreken. 
E.H. Karel Van den Bergh richtte in 1968 een belangrijke nota aan de toenmalige 
pastoor Z. E. H. Draulans, waarin hij kritisch de historische gegevens op een rijtje 
zette. Wij dachten dat deze ongepubliceerde en persoonlijk getinte gegevens niet 
mochten ontbreken in deze publicatie. 
Deze uitgave is een eerste initiatief om rond het bestaande bronnenmateriaal een 
geordende groepering tot stand te brengen. Het accent ligt hierbij op de 
kunstproductie met dit thema. Later kunnen nog andere initiatieven volgen die een 
aanvulling zijn of een nieuw terrein bewandelen. Het is de bedoeling om hier 
verder werk van te leveren in samenwerking met de Heemkundige Kring van 
Balen. Deze vereniging heeft haar middelen ter beschikking gesteld om hier aan 
mee te werken. Wij willen de verantwoordelijken Dr. Jos Michiels en Richard 
Vermeulen alsook Lieve Mens en Greta Claes van het secretariaat danken voor hun 
bereidwillige medewerking. 
 
 
Jaak Jansen 
Vaartstraat 12 
2490 BALEN 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

-----

JAAK JANSEN BIBLIOGRAFIE VAN DE H. ODRADA VAN BALEN. 
 
Bij het samenstellen van dit bibliografisch overzicht werd geen onderscheid 
gemaakt tussen literaire of kunsthistorische bronnen; zij werden door elkaar 
gemengd naargelang de alfabetische ordening dit meebracht. Het overzicht van de 
lijst is immers beperkt; daarbij kwam nog dat de twee disciplines soms moeilijk uit 
mekaar waren te houden wanneer het de verhalen der legenden of vita’s betrof. 
Deze lijst kwam slechts tot stand dank zij de hulp van enkele medewerkers zoals de 
Heren Kamiel Mertens en J. Henderickx van de bibliotheek van het Hoger Instituut 
voor de Kempen te Geel en de Heer Frank van Gewen van 
het van Gerwen-museum te Valkenswaard. Onze oprechte dank hiervoor. 
 
Acta Sanctorum, november, 1111, 1894, p57-69, commentaar C. De Smedt. 
BAUDOT-CHAUSSIN L., Vies des saints et des bienheureux selon I'ordre du 
calendrier, Parijs, 1935-1 959. 
BOSCHVOGEL FR., Het meisje Odrada van Scheps, in Sagen en legenden uit 
Vlaanderen, Antwerpen, 1980, p. 151 -155. 
COENE J., Het leven van de H. Maghet Odrada Gheviert wordende den 3. 
November patronersse tot Millegen gheleghen tusschen de Vrijheidt van Gheel en 
Moll. Beschreven in 't Latijn door den Eerw. Heere Joannes Gilemannus Canonick 
Regulier, ende Supprior van het Roy-Clooster buyten Brussel, in het tweede Deel 
van sijnen Hargyologus van Brabant in ’t Jaar 1304. Op ghesocht ende in 't Frans 
ghetranslateert door den Eerw. Heere Joannes de Rover Pastoor tot Macharen in 't 
Jaer 1682. Ende om 't selve beter bekent te maecken aen de devote Gheloovighe 
van de om ligghende Quaertieren door den Druck, ter oorsaecke vande oude 
ghevonden Fonteyne ende haer crachtigh water in 't Jaer 1686. in Rijmdicht 
ghestelt door Judocus Coene Canonick van Gheel in 't Jaer 1688. Verciert met 
schoone Plaeten uytbeldende het leven en de deughden vande Heylighe Odrada 
rustende tot Millegem. 't Antwerpen Bij Gonzael van Heylen, op d'Oude Coremert 
in den witten Engel, 1688, met prenten van Gonzael van Heylen. 
Heruitgave van de tekst begin 19de eeuw door drukkerij P.J. Brepols te Turnhout. 
COENE J., Het leven van de H. Maegd Odrada geviert wordende den derde 
November. Patroonesse tot Milligem ... gelegen tusschen de Vrijheyd van Gheel en 
Moll. Beschreven in 't Latijn door den Eerw. Heere Joannes Gilemannus, 
Canoninck Regulier en Supprioir van het Roy- Klooster buyten Brussel in het 
tweede deel van zijn Hargyologue van Brabant in het jaer 1304. 
Opgezogt en in 't Vlaemsch getranslateert door den Eerw. Heere Joannes de Rover, 
Pastoor tot Macharen in 't jaer 1682, bij terugvinden van de fontein in 't jaer 1686, 
op rymdigt gestelt door Judocus Coene, canonink van Gheel in 't jaer 1688, 
Antwerpen, Jacob Mesens, 1689. 

-----

COENS M., Saints particulierement honorés a I'abbaye de Saint-Trond, in Analecta 
Bollandiana, 72, 1954, p. 120-1 22, 413-41 7. 
COENS M., Le miracle du cheval dompté par une vierge dans les Iégendes de Ste 
Aldegonde de Tronchiennes et de Ste Odrada de Balen,in Analecta Bollandiana, 
89, 1-2, 1971, p. 103-1 12. 
COPPENS J.A., Nieuwe beschrijving van het bisdom 's Hertogenbosch, dl. Ill, 's 
Hertogenbosch, 1843, p. 205-207; dl. IV, 1844, p. 74-75. 
CUPPENS A., Sinte Odrada's Rit - een zeg uit de Kempen, in de volkstrant gedicht, 
1899, 20 pp. 
CUPPENS A., Vertellingen uit Limburg, Hasselt, 1923, p. 5-20, versierd met 
pentekeningen van G.-J. Wallaert. 
DE BELIE W., Herselt. Oudheidkundige gegevens, Kontich, 1973. 
DE BRUIN M., De Sint Odrada-kapel te Macharen, in Branbants Dagblad, vrijdag 
13 april 1951. 
DEFEVER J., Balen Sint-Andrieskerk. Inventaris van haar kunstbezit, 
licentiaatsverhandeling 1974-1 975. 
DE RAM P.F.X., Sainte Odrade, Vierge, in Vie des Peres, Martyrs ..., Brussel, 
1854, p.35-36. 
DE RIDDER A., Odrade (Sainte), in Biographie Belge, 16, Brussel, 1901, kol. 78- 
80. 
DONNET F. EN F. VAN LEEMPUTTEN, Inventaris der kunstvoorwerpen 
bewaard in de openbare gebouwen, Mol- Millegem, Sint-Odrada's kerk, 7, 1914, p. 
1146 en 1148; Balen, Sint-Andrieskerk, 3, 1909, p. 388; Kapel Sint- Thomas van 
Canterbury, 4, 1910, p. 516. 
DOYE F., Heilige und Selige der römisch-katholischen Kirche deren 
Erkennungszeichen, Patronate und lebensgeschichtliche Bemerkungen, 11, 1929, 
p.94. 
ENTBROECKX A., De wonderbare rit. - Kristelijk spel -, Kortrijk, 1929. 
EYCKMANS K., De parochie en kerk van Sint Servaas te Herselt, Herselt, 1990. 
FRENKEN A.M., Sint Odradis van Balen en de Sint Odradiskerk te Alem, in Ons 
Geestelijk Erf, XXX, mei, 1956, p. 203-216. 
GEBOERS A., Geschiedenis van Baelen, Mechelen, 1906 of 1907. 
GEBOERS A. EN F. VAN OLMEN, De H. Odrada van Baelen, Mechelen, 1891; 
tweede uitgave 1898. 
GRIETENS L., Opgravingen te Scheps-Balen, in De Zuiderkempen, 15,1946, p. 
62. 
HEURCKMANS S., Duizend jaar Millegem, uitgave Kerkfabriek- Millegem, 1986. 
HUISMAN J., Moedergodinnen en heiligen, in Jeugd & Samenleving, 10, 1-2, 
1980, p. 36-61. 

-----

HUYBEN J., H.J. SCHEERMAN, A. COOLEN EN A. VAN DUINKERKEN, Met 
de Heiligen het jaar rond, deel V, Hasselt, 1959, p. 159- 162. 
JANSEN J., Kunstvoorwerpen te Balen, in cat. Balen Oud - Balen Jong, Balen, 
1969, p. 28-34. 
JANSEN J., Cat. Oude kerkelijke beeldhouwkunst in de Oosterkempen, Mol, 1971. 
JANSEN J., Fotorepertorium van het meubilair van de Belgische bedehuizen, 
Brussel -Antwerpen : Kanton Mechelen 1977, Kanton Mol 1975, Kanton Westerlo 
1975. 
JONGELEN J.H., Bouwstoffen voor de geschiedenis van Meerhout, Turnhout, 
1900, p. 87. 
KNIPPENBERG W.H., Odradis, in cultuurhistorische Verkenningen in de 
Kempen, III, Oosterwijk, 1968, p. 69-70. 
KOYEN M., Sinte Odrada van Scheps, in De Zuiderkempen, 16, 2, 1947, p. 29-37. 
KOYEN M., S. Odrada van Scheps, Tongerlo, 1955. 
KRONENBURG J.A.F., Nederlandse heiligen in de Middeleeuwen, Amsterdam, 
1899, p. 140-152. 
Kunstschatten uit het Diestse begijnhof, catalogus tentoonstelling, Diest, 1988. 
LAMPEN W., Odrada, in Lexicon fur Theologie und Kirche, VII, Freiburg 1962, 
kol. 1 103. 
LECLERCQ J., Saints de Belgique, Doornik, 1953, p. 79-80, 147, 168; uitgave 
1942: p. 84-85, 152-3, 176-7. 
MANGELSCHOTS C., Leven der Heilige Maegd Odrada gevierd wordende te 
Milghem, bij Moll, den derden november; Bijzondere patroonesse tegen kwade 
ogen, alle ziekten van menschen en vee. Getrokken uit eene oude berijmde 
levensbeschrijving dezer heilige, Boekhandel Meerhout, V.J. Dumoulin, 1854; 
heruitgave Turnhout Splichal-Roosen, 1876. Odrada v., in Campinia belgica - Nov. 
3, in Bibliotheca Hagiographica Latina antiquae et mediae aetatis, dl. II, Brussel 
(:Socii Bollandiani), 1900-1901, p. 91 3. 
PRIMS F., Campinia Sacra, dl. II, Antwerpen, 1948, p. 212- 214. 
P.V.W., De heilige linde, in Vrijheid aan de run, Eindhoven, z.d., p. 41-47. 
SCHUTJENS L.H.C., Geschiedenis van het bisdom 's Hertogenbosch, dl. I, 1870, 
p. 343-353 (Vita); dl. 111, 1872, p. 80-89 (Alem); dl. V, 1876, p. 19-21 
(Macharen). 
SPIERINGS M., De heerlijkheid, de kerk en de Maasdijk van Alem, in Brabants 
Heem, 31, 1979, p. 62-67. 
STROOBANT L., Le Brabant protohistorique et Iégendaire, in Annales de 
I'Académie royale d'Archéologie de Belgique, 7, 2, 1924, p. 1 15-1 17. 
VAN AUTENBOER E,, Uit het Molse volksleven, in Profiel van Mol, Mol, 1971, 
p. 243-245. 

-----

VAN DEN BERGH K., Odrada di Baelen, in Bibliotheca Sanctorum, IX, 1967, 
kol. 11 21 -1 123. 
VAN DER HALLEN E., Van Sinte Odrada, in Dietsche Warande en Belfort, aug.- 
sept. 1924, p. 685-696. 
VAN DER HALLEN E., Begenadigden, (Antwerpen), (1925), p. 5-39 (Iste druk), 
met afbeeldingen door Anco Wilgboldus. 
VAN DE WEERD H., Wanneer leefde het H. Odrada van Baelen ? Haar legende 
en vereering, in Ons Geestelijk Erf, 2, 1928, p. 77-99. 
VERBRUGGEN J., Mol, toeristische kern van de Kempen, in Profiel van Mol, 
Mol, 1971, p. 322. 
VERMEULEN R., 50 jaar Kapelanij Schoorheide, in Ledenblad Heemkundige 
Kring Balen, 40, 1989. 
Voorlopige lijst der Nederlandsche monumenten van Geschiedenis en Kunst. 
Provincie Noord-Brabant, 10, 's Gravenhage, 1931, p. 249. 
VOS P., Uit de geschiedenis van Mol, in Profiel van Mol, Mol, 1971, p. 126. 

-----

'''DE H. ODRADA VAN BAELEN 
''' 
EEN VERGELIJKING VAN TWEE UITGAVEN : 1891 EN 1898 
 
Door Jaak Jansen 
 
De twee Balense priesters Andreas Geboers* (+ 1913) en Frans Van Olmen* (+ 
1937) hebben in 1891 een studie gepubliceerd over het leven en de verering van de 
H. Odrada van Balen. Het is een belangrijk basiswerk geworden dat honderd jaar 
later nog niets van zijn waarde heeft verloren. 
De twee Balenaars waren niet alleen omwille van hun geboorteplaats aan deze 
studie geïnteresseerd, er was ook een algemeen klimaat dat deze belangstelling 
ging aanwakkeren, en sporen ging nalaten tot in de twintigste eeuw. Een 
gelijkaardige belangstelling bestond er in Geel waar de H. Dimpna de aanleiding 
zal zijn tot onderzoek van bronnenmateriaal, tot nieuwe devotieuitingen, tot het 
bestellen van kunstwerken. De belangstelling voor het oude verleden kaderde in de 
neogotische geest van het laatste kwart van de negentiende eeuw en zou enkele 
merkwaardige kunstwerken voortbrengen. 
De eerste uitgave van het boek over de ‘H. Odrada van Baelen’ in 1891 was 
ongetwijfeld veel vollediger dan de tweede uitgave van 1898. De eerste uitgave 
telde 141 bladzijden, de tweede slechts 84 bladzijden. De twee auteurs waren er 
zich duidelijk van bewust dat er vraag was naar een heruitgave van hun werk maar 
ook dat de belangstelling van de toekomstige kopers in een bepaalde richting ging. 
In een voorwoord legden zij hierover verantwoording af. In de latere uitgave van 
1898 lieten ze verscheidene gegevens weg : de geschiedkundige bijzonderheden 
over Balen, de geboorteplaats van de H. Odrada, alsook de bespreking van het 
tijdstip waarop de H. Odrada zou geleefd hebben. ‘Wij hebben goedgevonden deze 
bijzonderheden hier weg te laten, en enkel weer te geven wat het leven en de 
verering van de H. Odrada betreft’. Ook het oude kerkelijke officie van Alem werd 
weggelaten in de uitgave van 1898. De Balense priesters hadden deze teksten van 
de kerkelijke getijden van de H. Odrada gevonden in een handschrift dat in de Sint- 
Pieterskerk van 's Hertogenbosch werd bewaard. Dit officie van de H. Odrada was 
in het Latijn opgesteld en werd in extenso gepubliceerd in de eerste uitgave. Om 
‘begrijpelijke’ redenen werden deze bladzijden niet meer hernomen in 1898. De 
auteurs wilden duidelijk een lezerspubliek bereiken dat geïnteresseerd was in het 
levensverhaal en de verering van de deugdzame heilige en dat zich minder 
problemen stelde over de historische context ervan. Het is dan ook niet te 
verwonderen dat de auteurs in de eerste uitgave hun bestudeerde bronnen 
vermeldden (p. VII - VIII) daar waar ze dit in 1898 niet meer deden ; in de eerste 
uitgave werden de gegevens uit het leven van de H. Odrada gestaafd door citaten 

-----

uit deze bronnen (p. 34, 35, 39, 40, 43, 45, 46, 50, 58, 70), terwijl dit in de tweede 
uitgave niet meer gebeurde. 
Anderzijds kan vastgesteld worden dat de auteurs in de laatste uitgave van 1898 
een aantal aanvullingen gingen doen bij de gegevens omtrent de verering van de H. 
Odrada. Meer bepaald waren er in Balen tussen 1891 en 1898 verscheidene 
aankopen en feestelijkheden gebeurd in functie van de verering van de Balense 
heilige. 
Een nieuwe reliekkast werd aangekocht en ingewijd in 1891, het jaar van de eerste 
uitgave van A. Geboers en F. Van Olmen. Het betreft hier het neogotische 
reliekschrijntje met de architecturale bekroning van een nis met torentje, 
waarbinnen een beeldje van de H. Odrada werd geplaatst. Het nieuwe schrijntje 
kon worden aangekocht dank zij de milde giften van de Balense bevolking ; het 
werd besteld bij de edelsmid Festraets te Mechelen en gewijd door Monseigneur 
Anthonis. Bij deze feestelijkheden trok een grote stoet door de straten van Balen- 
Centrum ; hierin werden zowel de deugden van de heilige uitgebeeld als 
verscheidene voorvallen uit de legende : De wederkomst van Millegem, Het 
vervoer van het lichaam naar Alem, Het onthaal door graaf Otto, De inhuldiging 
van de relieken te Balen (p. 69). 
In de loop van het jaar 1891 werd ook een beeld met voetstuk en troonhemel 
besteld tijdens het pastoorschap van de Z.E.H. C. Van den Bosch (p. 68-69). Deze 
bestelling werd geplaatst bij Leopold Blanchaert te Sint-Denijs-Westrem. Zij 
worden thans alle drie bewaard in de kapel van Schoor. 
In 1893 had men een bijzonder bedevaartsgebruik moeten heropnemen. Het was 
immers de gewoonte dat de Balenaren bij langdurige droogte naar Millegem ter 
bedevaart trokken om er de hulp van de H. Odrada in te roepen. Bij uitzonderlijke 
droogte ging men tot driemaal toe naar de Molse parochie en indien nadien nog 
geen voldoening verkregen werd, kwamen de inwoners van Millegem op bedevaart 
naar Balen. Aldus zou geschied zijn in het jaar 1893, en met succes (p. 67 - 68). 
Een nieuwe Sint-Odradakapel werd in 1896 opgericht nabij het Odradaputje te 
Scheps. Bij die gelegenheid werd ook het beeld uit het midden van de achttiende 
eeuw samen met zijn decoratieve omlijsting overgebracht naar deze wijk (p. 65). 
Aldus noteerden de twee schrijvers een aantal belangrijke gegevens die een licht 
wierpen op de actieve devotie die er in de Sint-Andriesparochie bestond in het 
laatste decennium van de negentiende eeuw. Deze aanvullende gegevens zijn 
uiteraard belangrijk om weten. Toch moeten wij vaststellen dat de publicatie van 
1891 historisch gezien meer waardevol was om redenen die reeds eerder werden 
aangehaald en waarvan de auteurs zich bewust waren. 
 
 

-----

*Jef Berghmans publiceerde de biografische gegevens over deze twee auteurs in 
zijn uitgave over de ‘Balenaren - Geestelijken’ (1989). 
Joannes Andreas Sebastiaan Geboers (1827) werd priester gewijd in 1850 en was 
pastoor-deken te Puurs in de jaren 1874 - 1912. Naast het boek ‘De H. Odrada van 
Baelen’ schreef hij ook ‘Geschiedenis van Balen met bijzonderheden over de 
naburen’ (1906 of 1907). 
Frans Van Olmen (1860) werd priester gewijd in 1883, werd secretaris van het 
aartsbisdom Mechelen in 1885 en kanunnik van de Metropolitane Sint- 
Romboutskerk in 1906. 

-----

NOTA'S OVER SINT-ODRADA 
door E.H. Karel Van den Bergh (+ Geel) 
gericht aan Z.E.H. F. Draulans, pastoor te Balen 15/10/1968 
 
'''Inleiding 
'''Hoe meer van nabij men de schaarse gegevens over de figuur van de H. Odrada 
nagaat, hoe duidelijker het blijkt dat deze figuur niet past in de Xllde eeuw, dit is in 
het kader van de opkomende feodaliteit. Was er toen in Balen een domaniaal goed 
geweest dan zou er minstens een kleine burcht gestaan hebben, bewoond door een 
adellijke familie wier naam zeker zou bewaard en gekend zijn. Van iets dergelijks 
is geen spoor te bekennen. Integendeel, de achtergrond van Odrada's leefperiode 
wijst op gans andere toestanden : een pas tot het christendom bekeerde bevolking, 
het nog niet bestaan van een parochiekerk (basilica), nog voortlevende heidense 
gebruiken en bijgelovigheid, enz. Een tijd waarin nog Frankische 
grootgrondeigenaars bestonden, gunstelingen van de Merovingers of Karolingers. 
Er is trouwens een traditie dat de kleinzoon van Karel Martel het grondgebied Mol- 
Dessel-Balen anno 781 aan de abdij van Corbie geschonken had. Nadien in de Xlde 
eeuw was er in die streek geen feodaal lekenbezit meer mogelijk. 
Oningewijden in de geschiedenis eisen van haar een zekerheid die zij niet geven 
kan. Geschiedenis is onderworpen aan gans andere wetten als die van de wiskunde 
(2 X 2 = 4) of als die van de exacte wetenschappen (water kookt op 100°). De 
zekerheid waarnaar de geschiedenis streeft is een morele zekerheid, dit wil zeggen : 
een zekerheid die alle onredelijke twijfel uitsluit, een zekerheid die vaak niet boven 
een gegronde waarschijnlijkheid uitstijgt. Dit geldt zelfs voor recente feiten : wie is 
de moordenaar van president Kennedy ? Welk is de achtergrond van die moord: 
persoonlijke wraak, complot, waanzin ? We weten het niet en zullen het wellicht 
nooit weten. Dit geldt des te meer voor feiten die 1000 jaar geleden gebeurd zijn in 
een periode die uitzonderlijk arm aan documenten was. Sommige periodes van de 
oude Egyptische geschiedenis zijn ons nu, door een overvloed van handschriftelijke 
bronnen en monumenten beter bekend dan de donkere tijden der Merovingers, 
althans in onze gewesten. 
We mogen dus, geschiedkundig gesproken, veilig besluiten : Odrada heeft bestaan. 
Ze werd als heilige aanzien en dientengevolge aanroepen en vereerd. Dat is 
historisch zeker. 
De tijd waarin ze leefde is iets anders. Het is ongeveer hetzelfde geval als dat van 
Sint-Dimpna. Welk zinnig mens kan aan haar bestaan twijfelen ? Wie dat toch doet, 
moet dan maar eens beginnen met het ontstaan van haar verering te verklaren. Hij 
zal er vreselijk veel last mee hebben en het ook moeten opgeven. Maar de tijd van 
haar marteldood ? Vllde, Vlllste of IXde eeuw? Maar daar bovenuit deze zekerheid: 

-----

ze heeft bestaan (stenen kisten enz.), en werd als heilige vereerd en aanroepen. Dat 
is niet veel, maar het is essentieel. 
Het is dan ook ten zeerste te betreuren dat het bisdom heeft menen goed te doen 
met al die oude heiligenfiguren bijna als ongeloof te discrediteren en ze uit de 
algemene kalender te verjagen. Het is doodjammer dat men nu, in deze 
overgeseksualiseerde tijd, onze vrouwelijke jeugd die aantrekkelijke figuren als 
Odrada en Dimpna, heldinnen van de reinheid, tot naïeve, onnozele legenden hoort 
degraderen. We hebben ze nodig meer dan ooit, en precies nu jaagt men ze weg. 
Geen wonder dat de jeugd begint te geloven dat reinheid en zuiverheid en 
maagdelijkheid een utopie is, boven de krachten van onze natuur. 
Neem nu nog eens onze Sint-Dimpna. Hoe vruchtbaar heeft haar beeld ingewerkt 
op caritatief-sociaal gebied (= verpleging van tienduizenden zwakzinnigen), op 
kunstgebied (= een prachtige kerk, verschillende kapellen, tientallen schilderijen, 
menigvuldige beelden, toneel, optochten, stoeten en muziek), op folklore-gebied 
(duizenden meisjes die haar naam droegen – nu heten ze Solange, Carine of Sonja) 
en zo meer. Dat alles vergeten onze moderne beeldstormers, waaronder helaas 
zoveel priesters, tot prelaten toe. En wat geven ze in de plaats ? Het is zelfs 
eigenaardig dat die zogenaamde legendarische heiligen veel meer en veel dieper de 
mensen hebben aangesproken en de kunst en de literatuur hebben geïnspireerd dan 
heiligen wier leven op talrijker en meer zekere documenten gefundeerd zijn, en die 
nooit een diepe volksverering deden ontstaan. 
 
'''Bronnen 
'''1 .Een Vita uit 1305 door een Benediktijner monnik van Sint- Truiden geschreven 
(Acta Sanctorum, November, tomus II blz. 57-69, uitgave van Brussel 1894, met 
commentaar van pater De Smedt). 
2. Een canonicaal officie in gebruik bij de kanunniken van Alem, waarschijnlijk 
ouder dan de Vita (Schutjes, Geschiedenis van het Bisdom den Bosch, deel I, blz. 
345 en volg. - 's Hertogenbosch 1873). 
Beide bronnen gaan voort op een veel oudere Vita, die spoorloos verdwenen is. 
 
'''Wanneer leefde zij ? 
'''Volgens Fl. Prims, Pater Verkoyen en vele anderen zou zij geleefd hebben in de 
Xlde eeuw. Daar is heel wat tegen in te brengen. 
1. Waarom is de Vita zo vaag in tijdsbepaling en plaats en persoonsnamen als de 
feiten amper 200 jaar geleden waren? Het volk had een zeer goed geheugen en de 
aartsvaderlijke tradities waren zeer taai. 
2. Bepaalde feiten zijn nog 100 % Merovingisch en waren niet meer mogelijk in de 
Xlde eeuw: een grootgrondeigenaar was toen zeer onwaarschijnlijk op een 
grondgebied dat tot de machtige abdij van Corbie behoorde. Evenmin het houden 

-----

van een stoeterij waar nog wilde en halfwilde paarden zo goed als vrij leefden. De 
bijgelovigheid in verband met witte paarden (cfr.een citaat uit Tacitus) is nog 
oerfrankisch, aldus Tacitus in zijn ‘Germania’ hoofdstuk X , ongeveer in 't midden : 
‘Proprium gentis equorum quoque praesagia ac monitus experiri. Publice aluntur 
iisdem nemoribus ac lucis, candidi et nullo mortali opere contacti, quos pressos 
sacro curru sacerdos et rex vel princeps civitatis comitantur hinnitus ac fremitus 
observant’. In vertaling : ‘Een hun eigen gebruik bestaat er in ook van paarden 
voorspellingen en waarschuwingen te verwachten. Op kosten van de stam (= van de 
gemeenschap) worden in de hogervermelde wouden en heilige bossen witte 
paarden gekweekt die niet ontheiligd worden door profaan gebruik. Ze werden 
ingespannen voor de heilige wagen terwijl de priester, het stam- of het dorpshoofd 
ze begeleidt om nauwkeurig hun gehinnik en hun wilde (spontane en 
instinctmatige) reacties gade te slaan. Zo begrijpt men het heilig ontzag dat de 
ooggetuigen beving toen ze Odrada rustig zagen aandraven op een heilige, 
ongetemde hengst. In hun ogen was dit niet mogelijk dan door bovennatuurlijke 
tussenkomst. Odrada werd meteen een door God beschermd wezen. In de Xlde 
eeuw zou dit feit heel wat minder indruk gemaakt hebben. 
3. Een ander feit dat een Merovingische bijsmaak heeft, is de toestand van een 
jonge vrouw die maagd wil blijven ter ere Gods, en die desondanks in de schoot 
van haar familie blijft (vergelijk de H. Gudula, de H. Renildis, enz.). In de Xlde 
eeuw bestond een dergelijk gebruik niet meer. Dergelijke meisjes wijdden zich toen 
toe aan God door de ‘sluieraanvaarding’, later werd dat de professie der 3 geloften 
voor de bisschop of zijn afgevaardigde, in de veilige beslotenheid van een abdij 
(bijna uitsluitend Benedictinessen). 
4. Men kan zich afvragen waarom Odrada tenslotte als heilige werd vereerd? Hier 
komen we weer op Merovingische grond terecht. In de Xlde eeuw begon voorgoed 
de opbloei der kloosters. Er waren gewijde maagden bij de vleet. Maar in de Vlllste 
eeuw was de maagdelijkheid (wel te verstaan in alle vrijheid aanvaard ondanks 
prachtige huwelijkskansen en om godsdienstige beweegredenen) bij pasbekeerde 
heidenen nog een opvallende uitzondering. Deze maagdelijkheid op zichzelf werd 
aanzien als een bewijs van heiligheid. 
5. Tenslotte de miraculeuze bronnen of waterputten van Scheps en Millegem. Zeer 
waarschijnlijk waren het de putten waar de rondreizende geloofsverkondigers het 
doopsel (bij indompeling) hadden toegediend. Willibrordus en Amandus o.a. deden 
dit op vele plaatsen. Vanzelfsprekend werden deze doopputten (bv. te Kontich) met 
zekere eer omringd. Men beschouwde ze als heilige plaatsen en het is goed 
mogelijk dat ze door het volk als miraculeus werden beschouwd en in verband met 
Odrada werden gebracht (zo ook het Sint-Dimpnaputje te Zammel). ln de Xlde 
eeuw doopte men reeds in de kerk door wassing - ablutio - en niet meer door 

-----

indompeling. Het onstaan van die heilige putten was niet meer mogelijk. De 
doopvonten hadden ze vervangen. 
Alles wijst er dus op dat Odrada geleefd heeft kort na de komst der eerste 
geloofspredikers, toen de bevolking van haar streek, waaronder haar familie, nog 
maar onlangs geheel gekerstend was. Wellicht was de christen geworden 
gemeenschap nog te onaanzienlijk om een bidplaats te bouwen en om er een 
priester te onderhouden, dus in de loop van de Vlllste eeuw, misschien in het begin 
der IXde eeuw, in alle geval voor de schenking van het grondgebied aan de abdij 
van Corbie. Deze schenking zou gedaan zijn anno 781. Deze datum blijkt verdacht 
te zijn, men kan hem gerust een halve eeuw opschuiven. 
Natuurlijk is hier geen spraak van zekerheid. Maar als men te kiezen heeft tussen 
de Vlllste en Xlde eeuw dan verdient de eerste periode zeker de voorkeur. 
 
'''Er zijn moeilijkheden 
'''1 .Het vervoer van haar lichaam naar Alem blijft onverklaarbaar en het tijdstip van 
die overbrenging is al even onzeker. 
De voorstanders van de Xlde eeuw baseren hun mening op ontstaan in de Xlde 
eeuw van het Kollegiaal Kapittel te Alem, gesticht ter ere van de H. Odrada door de 
abdij van Sint- Truiden. Deze abdij had daar inderdaad goederen, zeker sinds 1107. 
Daaruit besluit men dat de dood van de H. Odrada en haar overbrenging naar Alem 
gevolgd door haar begraving en verering in die periode moeten gesitueerd worden. 
Het is mogelijk. Anderzijds moet er voordien te Alem een parochiekerk geweest 
zijn, toegewijd niet aan Odrada maar wel aan Sint-Hubertus (Alem hoorde tot het 
bisdom Luik). Tot de Xllde eeuw zou er dus geen spoor van Odrada geweest zijn te 
Alem. Er zijn echter zwakke punten in dat betoog, zodat het niet overtuigt : 
a. er is zeker een kapittel geweest, maar men weet niet wanneer het opgericht werd, 
noch wanneer het ophield te bestaan. 
b. ook de geschiedenis van de Sint-Hubertuskerk is zeer verward. Het is al 
eigenaardig dat Odrada gevierd werd op 3 november, juist zoals Hubertus. Ze heeft 
dus de oorspronkelijke patroon vervangen, maar wanneer? 
c. Alem ligt aan een scherpe bocht van de Maas die regelmatig overstroomd werd. 
Misschien is op die manier de kapittelkerk verdwenen. Het oude Alem ligt nu in 't 
midden van de stroom, zegt men. 
d. zeker is dat het lichaam der H. Odrada er bewaard bleef tot in 1625, maar hoe en 
wanneer is het daar gekomen ? 
Als een loutere hypothese kan men daartegenover de mening voorop zetten dat 
Odrada te Millegem, waar een kerk was, begraven werd na haar dood in de Vlllste 
eeuw. Het kerkje dat er in 1858 stond, was een armzalig geval. Wat moet het in de 
Vlllste eeuw geweest zijn. Wellicht kwam haar verering daar niet tot haar recht en 
werd haar lichaam afgestaan aan een andere kerk, die dan, om er nog meer luister 

-----

aan te geven, begiftigd werd met een kapittel. Deze overbrenging kan later, zelfs 
veel later gebeurd zijn omwille van de invallen der Noormannen tijdens de Vlllste 
en IXde eeuw (de boorden van de Maas werden herhaaldelijk geplunderd). 
 
2.De officiële kalenders van de oude bisdommen Luik en Utrecht hebben geen 
Odrada gekend. Heiligen die niet tot een grote, roemrijke familie of tot een 
aanzienlijke kloosterorde behoorden werden veel moeilijker gecanoniseerd. Er zijn 
verschillende dergelijke voorbeelden. De stilzwijgendheid der bisschoppelijke 
kalenders verwijst trouwens ook meer naar een andere periode dan naar een meer 
recente. In de Xllde eeuw was de kerkelijke administratie der bisdommen reeds 
flink uitgebouwd. Een geval als dat van Odrada kon toen moeilijk ontsnapt zijn aan 
de aartsdiakens van Luik en Utrecht (Alem ligt op de Maas, die toen de grens 
vormde tussen deze twee bisdommen). 
 
Besluit 
De argumenten ten voordele van de Xllde eeuw hangen af van de plaatselijke 
toestanden te Alem, toestanden die onontwarbaar duister en onzeker zijn. Mgr. de 
Ram had gelijk : Odrada leefde veel vroeger. Wat er met haar lichaam nadien kan 
gebeurd zijn verandert daaraan niets. 
Opmerkingen 
Hoe is de verering van Odrada te Millegem ontstaan - zelfs met een haar 
toegewijde kerk - als haar graf daar nooit geweest is ? De verering van een als 
heilig beschouwde persoon begon bijna altijd rond het graf. 
De waterput van Scheps is 1,5 m. diep, precies de diepte van een doopput, met 
water van ongeveer 1 m. hoogte, waarin de dopeling (volwassen) ongehinderd kon 
recht staan en gemakkelijk ondergedompeld werd. De waterput van Millegem was 
in een holle boomstronk = nog een typische oude Frankische doenwijze. Men heeít 
er tientallen dergelijke ontdekt. Bestond dat gebruik nog in de Xllde eeuw ? Zeer 
onwaarschijnlijk. 
 
Bibliografie 
J. Coene - Het leven van de H. Maghet Odrada, Antwerpen 1688 
A. Geboers en F. Van Olmen - De H. Odrada van Baelen, Mechelen 1898 
H. Van de Weerd - Wanneer leefde de H. Odrada van Balen ? - in Ons geestelijk 
erf 11 (1928) blz. 77-99. 
Vie des Saints - XI deel, blz. 100 
M. Koyen - Sinte Odrada van Scheps, Tongerlo 1955 
W. Lampen - Lexicon Theologie und Kirche, Kolom 1 103, Freiburg 1962 
K. Vanden Bergh - Bibliotheca Sanctorum - IX deel, kolom 1 121 -1 123, Rome 
1967 

-----

Baudot-Chaussin, deel VI, blz. 21 1 
 
 
 
RELAAS VAN DE ‘LEGENDE VAN DE H. ODRADA VAN BALEN’ 
NAAR A. GEBOERS EN F. VAN OLMEN 
 
Door Jaak Jansen 
 
De H. Odrada werd in de achtste eeuw te Scheps, onder Balen, geboren Haar 
ouders waren van adellijke afkomst, zelfs van koninklijke bloede. Zij waren rijk en 
machtig en bewoonden het heerlijke slot te Scheps. Daar leefden zij als deugdzame, 
godvruchtige christenen ; om hun goedaardige handelwijze werden zij teder 
bemind door al hun onderdanen. Alle noodlijdenden vonden troost en onderstand 
op het Hof van Scheps. De armen der omstreken, de zwervende bedelaars, de 
reizigers en de pelgrims werden er allen even goedhartig onthaald, geholpen en 
geherbergd. De zieken en armen werden opgezocht, getroost en geholpen. De H. 
Odrada was het eerste en enige kind uit het huwelijk van deze brave edellieden. In 
het Heilig Doopsel gaven zij het kind de naam Odrada mee, van het Latijnse woord 
Odorata,’Welriekende’. Van kindsbeen af groeide de H. Odrada op in een geest 
van ware godsvrucht. Zij hield zich niet bezig met ijdele spelen of beuzelarijen 
maar trok zich dikwijls terug in eenzaamheid en gebed; in het bijzonder had zij een 
grote godsvrucht voor O.-L.- Vrouw ; vele speeluren bracht zij door met het 
versieren van het beeld van de Moeder Gods en met het bidden van gebeden. ’s 
Morgens stond zij altijd zeer vroeg op om naar de kerk te gaan die toen nabij het 
kasteel gelegen was. Zij was een voorwerp van welbehagen voor haar brave ouders 
; zij was minzaam en zoetaardig jegens de dienstboden, lieftallig voor de vreemden 
en goedhartig voor de armen. In de loop van de jaren was de H. Odrada 
opgegroeid tot een uitnemende lichamelijke schoonheid ; de natuur had haar 
wondermild bedeeld met al de begaafdheden, die haar beminnelijk moesten 
maken. Zij besloot echter om alleen voor God te leven en zich toe te leggen op het 
beoefenen van de christelijke deugden : de ootmoedigheid, de zedigheid, de 
liefdadigheid. Door godvruchtige lezingen trachtte zij deze deugden te versterken ; 
zij las bij voorkeur de levens der heiligen en de strijd der martelaren. Zij bleef ook 
niet gespaard van strijd en bekoring maar wist de verleidingen te verijdelen door 
versterving en door kastijding. Zo behaalde zij een volkomen zegepraal. Met de 
jaren was Odrada nog bevalliger en bekoorlijker geworden. Zij had stilaan de 
ouderdom bereikt waarop zij zou kunnen uitgehuwelijkt worden. Als enige 
erfgename van een grote naam en van uitgestrekte goederen wensten velen dat 
Odrada met een jongeling van haar rang zou kunnen in het huwelijk treden zodat de 

-----

doorluchtige familietak niet zou uitsterven en de deugden en liefdadige werken der 
ouders zouden voortgezet worden. Verscheidene edele jongelingen kwamen om 
haar hand vragen, zelfs prinsen van koninklijke bloede trachtten haar tot een 
huwelijk over te halen, maar Odrada wees aanstonds en met verontwaardiging al 
die verzoeken van de hand. Zij wilde getrouw blijven aan haar goddelijke 
bruidegom. Omtrent die tijd werd haar deugdzame moeder ziek en stierf. Groter 
ongeluk kon Odrada niet overkomen ; zij was enig kind en bleef dus alleen achter 
met haar vader. Zonder klagen onderwierp zij zich aan de wil van God en tussen 
haar zuchten en tranen herhaalde zij voortdurend : ‘Gij, o God, had ze mij gegeven 
; Gij hebt ze mij ontnomen ; dat Uw heilige Naam gezegend weze’. Enige tijd later 
hertrouwde de vader. Deze vrouw was stuurs en kwaad van inborst, boos en zelfs 
wreedaardig. Dat was zij bijzonderlijk jegens Odrada voor wie zij niets over had 
van al wat een moeder voor haar kind gevoelen moet. Aanvankelijk bleef het 
beperkt tot een gevoel van minachting maar geleidelijk begon zij de onschuldige 
maagd te vervolgen en te mishandelen. Mettertijd zou zij zelfs het leven van 
Odrada in gevaar gebracht hebben. Ook de vader onderging deze slechte invloed ; 
zijn liefde en genegenheid veranderde in afkeer en haat. Zelfs de dienstboden en 
onderhorigen begonnen Odrada te verachten, te versmaden en te kwellen. Allen 
spanden samen tegen haar, maar klagen deed ze niet. In die tijd besloot haar vader 
met zijn vrouw de kerkwijding te Millegem te gaan bijwonen. De kerk was 
toegewijd aan O.-L.-Vrouw en elk jaar werd op 15 augustus deze kerkwijding 
gevierd met grote plechtigheid en toeloop van de omliggende plaatsen. Odrada was 
reeds meermaals naar Millegem op bedevaart gegaan en ook deze maal wilde zij 
mee naar dit heiligdom van de Moeder Gods. De vader toonde zich aanvankelijk 
gewillig maar de stiefmoeder weigerde stellig. Toen de vader en de stiefmoeder 
vertrokken op 15 augustus, kreeg de vader een helse ingeving en sprak de venijnige 
woorden: ‘ Odrada, wij zouden er wel gaarne in toestemmen dat gij ons vergezelde, 
maar gij weet het, volgens onze rang moeten wij de reis te paard afleggen, en er is 
niet één paard meer beschikbaar voor u. Wilt gij één onzer paarden, die in het 
omheind bos grazen, gaan halen om er de reis mee te doen, danmoogt gij ons naar 
Millegem volgen’. De vader was een koninklijk vazal die een groot aantal paarden 
hield binnen een met een hoge wal en hek afgebakend terrein ; de paarden waren 
grotendeels verwilderd. Toen de ouders met hun gevolg vertrokken waren, bleef 
Odrada in droefgeestigheid en neerslachtigheid achter. Besluiteloos begon ze te 
bidden en zij voelde een bovennatuurlijke, onversaagde moed in haar hart ontstaan. 
Zij nam twee stukjes hout en maakte daarvan een kruis ; dan zocht ze een toom en 
een zadel en trok onverschrokken op het bos af. Zij opende het hek en trad de 
omheining binnen. Al de woeste paarden kwamen in een ontstuimige vaart als 
leeuwen op haar afgestormd. Odrada toonde hun van ver het houten kruis en, 

-----

naarmate de dieren naderden, schenen zij bedaarder te worden. O Wonder - toen 
zij haar naderden werden zij als lammeren ; zij schaarden 
zich rond de maagd en bogen voor haar de knieën. Odrada koos er een 
allerschoonst, sneeuwwit paard uit, deed het de toom aan, legde er het zadel op, 
besteeg het en sloeg de weg naar Millegem in. Zij plukte nog een lindetak om er 
desnoods het paard mee aan te drijven. Zij haalde haar ouders in nog voor zij in 
Millegem waren aangekomen. De vader was als van de hand Gods geslagen en bad 
haar om vergiffenis. Samen zetten zij de reis voort en kwamen spoedig in Millegem 
aan. Odrada bond het houten kruisje vast in de manen van het witte paard en 
stuurde het terug naar Scheps ; het dier gehoorzaamde. De lindetak die zij had 
geplukt, stak zij in de grond te Millegem en aanstonds schoot hij wortel en begon te 
groeien. De tak werd een grote, dikke boom die eeuwenoud zou worden ; hij diende 
lang als scheidingspaal tussen de vrijheid Geel en de voogdij Balen-Dessel-Mol. 
Als zodanig staat hij in de oorkonden vermeld. Odrada ging de kerk binnen en 
tijdens haar gebed kreeg zij een hevige, brandende dorst. Het werd zo ondraaglijk 
dat zij de kerk moest verlaten, waar zij plat ter aarde viel. Zij stuurde een kort en 
vurig gebedtot God en plots ontsprong er naast een oude stronk een bron met helder 
water. Odrada dronk ervan en voelde zich aanstonds gans verkwikt. Het volk kwam 
toelopen om van dat water te drinken ; verscheidene zieken en kranken dronken er 
van en waren eensklaps genezen. Zo werd Millegem een vermaarde 
bedevaartplaats. Na de gebeurtenissen in Millegem veranderde de toestand te 
Scheps volledig. De vader beminde Odrada nu meer dan ooit ; de stiefmoeder was 
diep onder de indruk en had een andere houding aangenomen. De zachtmoedigheid 
van Odrada had het kwaad in goed doen keren en haar de eerbiedige genegenheid 
van haar stiefmoeder doen winnen. De ouders gaven haar de gelegenheid om naar 
eigen goeddunken goede werken te doen. Pijnlijke krankheden en langdurige 
ziekten zouden haar echter overvallen. Temidden van dit langdurig lijden was zij 
voor allen die haar naderden een wonder van zachtmoedig geduld, overtuigd als zij 
was dat God haar kastijdde omdat Hij haar beminde en dat zij door dat lijden 
dagelijks gelijkvormiger werd aan haar goddelijke bruidegom. Op zekere dag 
verscheen haar een engel die haar troostte en aankondigde dat zij in de hemel ging 
opgenomen worden. Zij ontving het Heilig Sacrament der stervenden en gaf een 
laatste wens te kennenaan haar vader. Zij wilde niet in Balen begraven worden 
maar wenste dat haar dode lichaam in een uitgeholde wilgestam en op een wagen 
zou gelegd worden, bespannen door twee hoornbeesten. Zonder leidsman zou deze 
wagen moeten vertrekken ; zij wilde begraven worden op de plaats waar de 
hoornbeesten halt hielden. De vader verzekerde haar dat dit verlangen stipt zou 
worden ingewilligd. Volgens een opschrift van een beeld in de pastorie van Alem, 
stierf Odrada op de dag van 28 januari. De wagen met de boomkist vertrok 
noordoostwaarts, doorheen de grote heidevlakte. Aan de grenspalen van het Noord- 

-----

Brabantse dorpje Alem, eendorpje aan de Maas op ongeveer 15 uren van Balen, 
hielden de beesten halt. De klokken van het kerkje begonnen te luiden en 
ongetwijfeld zagen de inwoners hierin een teken van de uitzonderlijke last die werd 
aangebracht. Honderden mensen kwamen toegelopen om de wagen te zien en de 
heilige eer te bewijzen. Verscheidene zieken werden plotseling van hun krankheden 
Een bijzonder voorval gebeurde ook nog tijdens deze wonderbare rit naar Alem. 
Nabij een pachthoeve stond een dode, vermolmde eik waarin een draaiboom was 
vastgemaakt geweest. Tijdens het voorbijrijden van de lijkwagen raakte de wielas 
de dode stronk en eensklaps begon hij opnieuw takken en bladeren te krijgen ; hij 
zou later terug tot een gezonde eik uitgroeien. Graaf Otto van Duras verwelkomde 
de lijkkist als een grote schat voor de heerlijkheid van Alem. Hij liet een kostbare 
begraafplaats uitbouwen. Hij bouwde een kerk (basilicale ? ; collegiale ?) en 
begiftigde ze met talrijke bezittingen voor het onderhoud van de zeven priesters die 
er ten eeuwigen dage 
de lof van God zouden bezingen. De feestdag van de Balense heilige werd er 
gevierd op 5 november. Alem werd een vermaard bedevaartoord. Ontelbaar waren 
de mirakelen die er gebeurden : blinden kregen het gezicht, doven het gehoor, 
kreupelen konden gaan. De heilige werd in ’t bijzonder aanroepen tegen veepest en 
ziekten van dieren. Volgens de naamloze schrijver van de vita van 1304 zouden de 
wonderen grotendeels hebben opgehouden op het ogenblik dat de 
levensbeschrijving werd geschreven. 
 
VOORSTELLING VAN DE H. ODRADA 
Over de voorstelling van de H. Odrada in de kunst is het laatste woord nog niet 
gezegd. De voorstellingen die wij thans kennen dateren van veel later dan de 
historische gegevens. De oudste kunstwerken waarop de H. Odrada werd 
voorgesteld dateren slechts uit de zeventiende eeuw. Daartegenover staat dat de 
heilige reeds in de vroege middeleeuwen werd vereerd en dat er in de dertiende 
eeuw een basilica werd opgericht te Alem (Schutjens, 1872). Ongetwijfeld moeten 
er in dit bedehuis afbeeldingen aanwezig geweest zijn van de Balense heilige. De 
schrijver van de Vita, de monnik van Sint-Truiden, beweerde toch in zijn inleiding 
dat de levensbeschrijving van de H. Odrada ondermeer gebaseerd was op een aantal 
muurschilderingen die in Alem aanwezig waren. Ongetwijfeld zijn er toen 
afbeeldingen aanwezig geweest en werd de Balense heilige in latere eeuwen nog 
voorgesteld door beelden, in glasramen, miniaturen, borduurwerk of schilderijen. 
Helaas is daar tot hiertoe niets over geweten. Over de hogervermelde 
muurschilderingen kunnen wij alleen zeggen dat de voorstellingen vermoedelijk 
parallel gelopen hebben met het verhaal van de levensbeschrijving die tot ons is 
gekomen. Over hun datering kunnen wij alleen maar zeggen dat zij van voor 1304 
moeten geweest zijn, het jaartal waarop de vita werd geschreven.De thans gekende, 

-----

oudste kunstvoorwerpen dateren uit de zeventiende eeuw. Zowel in de Antwerpse 
Kempen als in Noord- Brabant treffen wij er voorbeelden van aan. Van in den 
beginne zijn er duidelijke verschillen aan te wijzen in de voorstellingswijze, in 
zover dat men twee manieren van uitbeelden kan omschrijven : een Kempische en 
een Noord-Brabantse. De typering zal doorheen de verdere eeuwen aangehouden 
worden. In de Antwerpse Kempen legt men meer de nadruk op de adellijke afkomst 
van de heilige door haar als een prinses voor te stellen, met kroon en met 
hermelijnen mantel. In Noord-Brabant werd Odrada eenvoudiger voorgesteld : in 
een gewoon kleed, met een mantel, zonder de adellijke attributen. Beide streken 
behoorden nochtans tot hetzelfde bisdom en werden - in de loop van de eeuwen 
waarin wij de oudst-gekende voorstellingen kunnen situeren - bestuurd door een 
apostolisch vicaris. Blijkbaar nam in de Kempen de nieuwe devotie tot de heilige 
Odrada een aanvang toen in 1654 de relieken werden ingehaald te Balen. Hetzelfde 
jaar werd ook te Mol de reliek van de H. Doorn ingehaald : ‘A1654 6n augusti 
heeft zijne Hoogw. Jacobus Boonen, ter instantie van den Heer vicarius van den 
Bosch toegestaen aan het capittel metropolitaen dat zij den cleynen H. Dooren 
souden overgeven aen den heer Pastoir ende Weth’. Ook te Mol zou blijkbaar de 
vicaris van 's Hertogenbosch een belangrijke rol spelen in de devotie- en 
reliekenverspreiding. De relieken van de H. Odrada kwamen te Balen terecht via de 
prelaat van Averbode die ze in 1651 had in ontvangst genomen van de pastoor van 
Hoogemierde in Nederland. Rond 1654 moet het schilderij van de Sint-Andrieskerk 
te Balen ontstaan zijn. En vermoedelijk kende men de vita nog niet goed want de 
heilige werd voorgesteld met een wilgetak in de hand in plaats van een lindetak. 
Wel werd er veel aandacht besteed aan het ‘historisch kader’ van Scheps : het 
kasteel, de Neet, de watermolen. Hoe de reliek toen werd bewaard is thans niet 
meer geweten. Te Macharen werden de relieken verworven in het jaar 1663 
(Markus De Bruyn, 1951) dank zij de bemiddeling van Antonius Bedix, pater van 
Averbode, die een stukje kaaksbeen vanuit Antwerpen overbracht. In 1691 verwierf 
en een tweede reliek die werd opgeborgen in een osculatorium, geschonken door 
Johannes De Rover, pastoor te Macharen en vurig vereerder van de H. Odrada ; 
zijn naam staat vermeld in de zilveren reliekhouder, samen met deze van de 
apostolisch vicaris van 's Hertogenbosch. Tegelijkertijd liet de pastoor van 
Macharen een reliektombe maken met een buste van de heilige, in een eenvoudig 
kleed en zonder attributen afgebeeld. De verwerving van de relieken was ook de 
aanleiding tot het organiseren van een processie die vanuit twee plaatsen vertrok : 
de Maaskant en het Land van Ravesteyn ; daar waar de twee stoeten mekaar 
ontmoetten werd een vertoning opgevoerd op tekst van Johannes de Rover. 
Inderdaad, in 1682 had deze Macharense pastoor de vita vertaald van het Latijn 
naar het Nederlands. Hij gebruikte hierbij de tekst van de vita die door de reguliere 
kanunnik van het ‘Roy-klooster buiten Brussel’ Joannes Gilemannus werd 

-----

gepubliceerd in zijn ‘Hargyologue van Brabant’. Dit wordt bevestigd door de 
titelpagina van het ‘rijmdicht’ van Judocus Coene dat in 1688 werd uitgegeven 
nadat in 1686 te Millegem de ‘fontein’ van Sint- Odrada was teruggevonden ; voor 
zijn bewerking gebruikte hij de tekst van Johannes De Rover. Meteen vinden wij 
dan ook een derde plaats van devotierevival, namelijk Mol-Millegem. Het nu nog 
ter plaatse aanwezige beeld dateert vermoedelijk van na de publicatie van Judocus 
Coene (1688). De voorstelling gebeurde in de lijn van de zuidelijke traditie : een 
adellijke dame met kroon op het hoofd, om de schouders een mantel met hermelijn 
afgeboord. De devotie werd gestimuleerd vanuit de Sint- Dimpnakerk te Geel, waar 
Judocus Coene kanunnik was. In de achttiende eeuw zullen wij, voor zover bekend, 
alleen in Balen overblijvend kunstpatrimonium i.v.m. de H. Odrada aantreffen, 
hetgeen wijst op een nog aanwezige devotie. Bij de oprichting van het zuidelijke 
zijaltaar (1699-1720) werd er boven op het altaar een wit paard geplaatst, attribuut 
van de H. Odrada ; mogelijk verwijzend naar een beneficie die aan dit zijaltaar van 
HH. Cosmas en Damianus werd verbonden. In het midden van de achttiende eeuw 
werd de prachtige decoratieve omlijsting ontworpen waarin een beeld van de 
Balense heilige werd toegevoegd alsook twee medaillons met voorstellingen uit het 
leven van de heilige : Een ossenspan trekt de lijkkist van de H. Odrada naar Alem, 
en De H. Odrada plant een lindetak en doet een bron ontspringen te Millegem. 
Odrada werd voorgesteld als een adellijke dame met hermelijnen mantel, het witte 
paard lag achter haar, de kop geheven naar de heilige. Zij deed te Millegem een 
bron ontspringen door een twijg in de grond te steken. In de negentiende eeuw is er 
op verscheidene plaatsen een grotere aktiviteit waar te nemen betreffende devotie 
en uitbeelding. In Balen werd een nieuwe reliekhouder vervaardigd voor het 
kaaksbeen van de H. Odrada. In functie van de devotie te Millegem werd in 1854 te 
Geel een ‘Leven der Heilige Maegd Odrada’ uitgegeven ; zij was een ‘bijzondere 
patroonesse tegen kwade 
oogen, alle ziekten van menschen en vee’. Hetzelfde jaar werd te Herentals 
bij drukker V.J. Du Moulin een bidprentje en een gezang van 14 strofen 
uitgegeven ter ere van de H. Odrada, patrones van Millegem. Te Balen werd 
in 1855 de H. Odrada voorgesteld op een klok die werd gegoten door de 
Leuvense klokkengieter Andreas Ludovicus J. Van Aerschodt. De heilige 
werd traditioneel voorgesteld met kroon en hermelijnen mantel, het paard 
achter haar liggend ; in haar rechterhand houdt zij het leidsel van het paard, 
in de linker draagt zij een tak. 
In 1860 werden op het koorgestoelte van Sint-Rombouts te Mechelen de 
verscheidene Vlaamse heiligen afgebeeld. Hieronder ook de voorstelling van de H. 
Odrada van Balen in een lang kleed, met een kroon op het hoofd, in de rechterhand 
een lindetak, in de linker een paardeleidsel. In Herselt werd in 1874 door Balenaar 
Petrus Josephus Dillen, pastoor van de Sint-Servatiuskerk, een beeld van de heilige 

-----

aangekocht. Odrada werd naar het voorbeeld van Balen (uit het midden van de 
achttiende eeuw) uitgebeeld : kleed met borststuk, hermelijnen mantel, kroon op 
het hoofd ; het wit paard ligt achter en kijkt op naar haar ; in de linkerhand houdt 
zij de teugels, in de rechter een lindetak. In 1876 werd een identieke voorstelling op 
kleinere schaal geplaatst in de kapel langs de weg naar Aarschot. Ondertussen had 
men te Millegem in 1858 ook bouwplannen voor een nieuwe parochiekerk ; ook het 
meubilair wilde men grotendeels vernieuwen. Hierbij ging de aandacht vooral naar 
de preekstoel die iconografisch het leven van de H. Odrada, patrones van de kerk, 
ging uitbeelden. In drie reliëfs werden hoofdzakelijk die gebeurtenissen toegelicht 
die op Millegem van toepassing waren en verschenen er ook enkele nieuwe thema's 
: H. Odrada wijst de huwelijkskandidaten af, H. Odrada in gebed te Millegem, H. 
Odrada doet een bron ontspringen te Millegem. Onder de kuip werd de Balense 
heilige voorgesteld in amazonezit op het stappend paard. Zij droeg identieke 
kleding en werd op dezelfde wijze voorgesteld als de beelden te Herselt; ze werden 
in eenzelfde atelier vervaardigd. Tegelijkertijd deed zich een gelijkaardig fenomeen 
voor in Alem waar, zoals te Millegem, een nieuwe, neogotische kerk werd 
gebouwd omstreeks 1880 ; ook hier gaf dit feit aanleiding tot het maken van een 
nieuw Odradabeeld ; deze heilige was immers patrones van de kerk samen met de 
H. Hubertus. Ze werd voorgesteld in een kleed, een bovenkleed en een hoofddoek 
dat ook op de schouders rustte ; met de rechterhand hief zij een kruisbeeld in de 
hoogte. Naast de heilige stond het paard rechtop met kop naar haar gericht. Even 
later zal Balen een heropbloei kennen van de devotie tot de H. Odradatijdens het 
pastoorschap van Van den Bossche. Dank zij de milde giften van de Balenaars liet 
hij in 1890-1891 een nieuw beeld maken van de geliefde heilige ; een neogotisch 
baldakijn voor het beeld werd gekocht en een nieuw reliekschrijn werd 
vervaardigd. De zilversmid liet zich inspireren door het bestaande midden- 
achttiende eeuwse voorbeeld in de kerk. De beeldhouwer Leopold Blanchaert 
maakte een eigen model voor het beeld, met de vereiste attributen : een jonkvrouw 
met kroon, een mantel, lindetak in de rechterhand, boek en leidsels in de linker, het 
paard ligt geknield achter haar en kijkt op naar haar. Bij die gelegenheid hechtte 
Kardinaal Goossens ook zijn imprimaturaan de ‘Litanie ter eere van de Heilige 
Maagd Odrada, Patronesse tegen Oogziekten, Razernij en Veepest’ (Mechelen, 16 
Mei 1891). Ook de publicatie over het leven en de verering van de H. Odrada 
kwam tot stand in datzelfde jaar. De auteurs A. Geboers en F. Van Olmen leverden 
een basiswerk, dat reeds in 1898 werd herdrukt en in 1979 nogmaals in fac-simile 
werd uitgegeven. Hun ruime kennis van deze materie kan nog moeilijk verbeterd 
worden, alleen aangevuld. Zoals de Sint-Dimpna-verering te Geel zal ook de Sint- 
Odrada-verering in Balen een ware heropleving krijgen op het einde van de 
negentiende eeuw met een nabloei in de twintigste eeuw. Het beeld van Blanchaert 
zou op zijn beurt model staan voor de afbeeldingen in het glasraam op het koor van 

-----

de Sint-Andrieskerk en voor een beeld van de heilige in de Sint-Jozefskerk te 
Balen-Wezel; de lindetak veranderde in een bloeiende tak. In Scheps werd in 1896 
de Sint-Odrada-kapel gebouwd nadat de heren Lambrechts, van Vorst, deze 
gronden nabij de Neet hadden geschonken aan de kerkfabriek. De ééncellige, 
neogotische kapel werd op 5 n~vembeirn gewijd door Z.E.H. Deken Cuypers van 
Mol. Achter de kapel was er de Odradaput die zogenaamd nooit droog stond. In 
1947 werd aan de ingang van het terrein een groot stenen beeld geplaatst op een 
sokkel. De voorstelling is volledig gelijk deze van het midden van de achttiende 
eeuw uit de Sint-Andrieskerk. Enkele andere voorstellingen van jongere datum 
liggen ook in de lijn van deze navolging : de beelden van Balen (Gerheide) en 
Balen (Schoorheide). De meest vrije interpretatie vinden wij in Dessel. 
Iconografische voorstelling van de H. Odrada van Balen 
H. Odrada als individuele heilige : - voorgesteld als vrouwelijke heilige, van 
adellijke bloede, met hermelijnen mantel en kroon - voorgesteld als vrouwelijke 
heilige met eenvoudige kleding - voorgesteld als adellijke jonkvrouw in amazonezit 
attributen : 
- (wit) paard, liggend of neergeknield 
- lindetak 
- kruis 
- rozenkrans 
- bloeiende tak 
Taferelen uit het leven van de H. Odrada : 
- H. Odrada wijst de huwelijkskandidaten af 
- H. Odrada bedwingt het wilde paard 
- De vader van de H. Odrada smeekt om vergeving 
- H. Odrada plant een lindetak te Millegem 
- H. Odrada in gebed te Millegem 
- H. Odrada doet een bron ontspringen te Millegem 
- Een ossenspan trekt de lijkkist van de H. Odrada naar Alem 
- Devotie tot de H. Odrada. 
-Devotie van de H. Odrada tot O.-L.-Vrouw 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

-----

CATALOGUS 
 
 
ALEM 
Gemeentebestuur 
Zegel van de gemeente Alem (nu onderdeel van Maasdriel) 
Met voortelling van de H. Odrada 
1817-1821 
Bibliografie: L. VAN TONGERLOO, Gemeentewapens, p. 68, afb. p. 74. 
 
ALEM 
Kerk H. Hubertus en H. Odrada 
Tijdens het werkbezoek van 09.04.2014 door Kamiel Mertens en Johan Claes 
fotografeerde deze laatste twee reliekhouders met relieken van de H. Odrada. 
Bibliografie: De heilige Odrada. Verzameling van alle publicaties, uitgegeven door 
Studium Generale, Balen, 2014, deel 2, p. 918. 
 
 
ALEM 
Pastorie 
Op de pastorie stond een oud Odradabeeld, volgens de auteurs Geboers en Van 
Olmen; op het voetstuk: '''''obiit die 28 Januarii''''' 
GEBOERS en VAN OLMEN: “Dit opschrift bevestigt de overlevering, volgens 
welke de kostbare dood van de H. Odrada plaats had op den 28sten dag der maand 
Januari, feestdag van de H. Agnes Secundo”. 
Bibliografie: A. GEBOERS en F. VAN OLMEN, 1 p. 61-62 
 
 
1. ALEM (NL.) 
Kerk H. Hubertus en H. Odrada 
Beeld 
H. Odrada van Balen 
2de helft 19de eeuw 
gepolychromeerd hout, h. 113 cm 
De heilige wordt voorgesteld ten voeten uit met een klein, wit paard, rechtstaand 
achter haar, de kop opgeheven naar de heilige maagd. Ze draagt een kleed, een 
bovenkleed, een hoofd- en schouderdoek. Op het hoofd is geen kroon of diadeem 
aanwezig. Met de rechterhand toont zij een kruisbeeld; de linkerarm is voor de 
borst geplooid. A. Geboers en F. Van Olmen meenden in 1891 dat de Balense 
heilige verkeerdelijk een kruisbeeld in de hand hield : ‘bij misslag heeft men in 

-----

hare rechterhand den lindentak door een kruisbeeld vervangen’. Deze, zogenaamde 
vergissing werd niet meer vermeld in de publicatie van 1898. Het beeld werd 
mogelijk besteld toen ook de nieuwe kerk werd gebouwd omstreeks 1880. Het 
werd onlangs gerestaureerd. 
Bibl. : A. Geboers en F. Van Olmen, 1891, p. 104; 1898, p. 77 - 78. 
 
2. ALEM (NL.) 
Kerk H. Hubertus en H. Odrada 
Glasraam 
H. Odrada van Balen en H. Hubertus van Luik 
einde 19de eeuw 
gebrandschilderd glas 
 
Volgens A. Geboers en F. Van Olmen was dit glasraam aanwezig boven het 
hoofdaltaar. 
Niet meer aanwezig JJ 25/08/1990 
Bibl. : A. Geboers en F. Van Olmen, 1891, p. 103 ; 1898, p. 77. 
 
3. ALEM (NL.) 
Kerk H. Hubertus en H. Odrada 
Reliëf 
Het wilde paard gehoorzaamt de H. Odrada 
Ontwerp door G. Van Dreumel 
gebakken door Steenovens Derckx, van Deest 
ca. 1946-1947 
geglazuurde ceramiek, ca. 80 X 80 cm 
 
Het reliëf is ingemetst in de omheiningsmuur van de kerk. De heilige Odrada wordt 
voorgesteld naar het voorbeeld van het houten beeld in de plaatselijke kerk nl. met 
kleed, opperkleed, hoofd- en schouderdoek, zonder kroon of diadeem. Zij houdt in 
de rechterhand een kruis voor zich, in de linker draagt zij een rozenkrans. Zij 
bevindt zich binnen de omheining van een groene en bosrijke omgeving. Een wit 
paard komt van rechts naar haar toe en heft een poot omhoog. Het dier is slechts 
half uitgebeeld. Uiterst links is er een gebouw zichtbaar. 
Het reliëf draagt als inscriptie : ‘H. Odrada wier lichaam op wonderbare wijze van 
Balen (België) naar Alem is overgebracht wees onze voorspraak bij God’. 
 
 
 
 

-----

 
 
 
BALEN 
Familie Berghmans, op tentoonstelling 1990 in de Sint-Andrieskerk 
Tekening 
ontwerp voor plaasteren model? 
H. Odrada van Balen 
opschrift: H. ODRADA BID VOOR ONS 
Theophiel Berghmans 
midden 20ste eeuw 
potlood op papier, 59 x 40 
 
BALEN 
Kapel van H. Odrada te Scheps 
Onbekende eigenaar 
Schilderij (2) 
H. Odrada van Balen 
Alice Mertens 
 
 
BALEN 
Kerk Sint-Andries 
Preekstoel, reliëf 
buste van de H. Odrada van Balen 
1690 
eik 
Op de kuip van de preekstoel waren zes reliëfs aanwezig: met bustes van Cosmas, 
Damianus, Andreas, Barbara, Catharina en Odrada. Pastoor Draulans liet de 
preekstoel verwijderen in ruil voor enkele andere stukken. Der Heer Pelckmans 
was raadgever en zorgde voor de transacties. De vernieuwing na het Concilie werd 
helaas uitgevoerd. 
Later werden de reliëfs te koop aangeboden op een veiling in Nederland. De 
preekstoel is nog zichtbaar op een binnenzicht van de kerk in 1968 (KIK M41176). 
Bibliografie: J. JANSEN, 2012, p. 183-184. 
 
BALEN 
Kerk Sint-Andries, op tentoonstelling 1990 in de Sint-Andrieskerk 
Vaandel 
van de Broederschap van de H. Odrada (opgericht in 1898) 

-----

met voorstellingen: H. Odrada van Balen, H. Odrada in gebed voor O.L.Vrouw, 
waterbron, lindenboom 
ca. 1900 
borduurwerk op groen fluweel, zijdedraad, zilver- en gouddraad, 210 x 104 
 
 
BALEN 
Kerk Sint-Andries 
Prentje 
H. Odrada van Balen, met taferelen uit het leven 
Opschrift: STA ODRADA VIRGO OPN 
met toelichting over haar leven; met gebed 
getekend: K. v. d. Vyvere-Petyt Brugge 
20ste eeuw 
veelkleurig drukwerk op papier, 9,5 x 6,4 
 
 
BALEN 
Onbekende eigenaar, op tentoonstelling 1990 in de Sint-Andrieskerk 
Schilderij 
H. Odrada van Balen 
getekend o.r. MAUFROY M. 
M. Maufroy 
3de kwart 20ste eeuw 
doek, 85 x 54 
 
BALEN 
Onbekende eigenaar, op tentoonstelling 1990 in de Sint-Andrieskerk 
Tekening 
H. Odrada van Balen 
getekend I NAGY 
I. Nagy 
ca 1945-1950 
Pen en krijt op grijs papier 
 
BALEN 
Onbekende eigenaar, op tentoonstelling 1990 in de Sint-Andrieskerk 
Schilderij (3) 
1.H. Odrada van Balen bedwingt het paard en rijdt naar Milligem 
2. H. Odrada doet een bron ontspringen te Milligem 

-----

3.Een ossenwagen vervoert het lichaam van de H. Odrada naar Alem 
Alice Swerts 
gedateerd 1989 
hardboard, 57,5 x 88 
 
 
BALEN 
Pastorie 
Pentekening 
Opschrift: S. ODRADA 
H. Odrada van Balen 
Get. 5 sept. Joris Vandamme 1898 
Pen op papier, 40,5 x 30,5 
Aan de pastorie van Balen geschonken door Z.E.H. Geboers, deken van Puurs 
 
4. BALEN 
Kerk Sint-Andries 
Decoratieve omlijsting 
beeld van H. Odrada van Balen 
twee medaillons met voorstelling : 
- Een ossenspan trekt de lijkkist van de H. Odrada naar Alem 
- H. Odrada plant een lindetak en doet een bron ontspringen te Millegem 
nis voor de reliek van de H. Odrada 
Mechels werk, toegeschreven aan Theodoor Verhaegen 
3de kwart 18de eeuw 
gemarmerd en geschilderd hout, totale h. 197 cm, beeld h. 72 cm 
 
De prachtige Lodewijk XV-omlijsting is samengesteld uit zwierige 
bladornamenten, schelpen en schuimkammen. De opvatting en de stijl herinnert aan 
het oeuvre van Theodoor Verhaegen (°1701- + 1759) ; een interessant 
vergelijkingspunt hierbij is de bekroning van het door deze beeldhouwer geplaatste 
hoofdaltaar (1748) in de Sint-Amandskerk te Geel. De H. Odrada is voorgesteld in 
een rood opperkleed met lange mouwen en omgedraaide polsstukken, het hemd is 
zichtbaar door de mouwen, de hemdsmouwen werden toegestrikt aan de polsen ; zij 
draagt een groen borststuk waarop bladachtige versieringen en een gelobde 
afboording werden aangebracht ; haar zwierige schoudermantel met hermelijnen 
schouderstuk wordt met een speld dichtgehouden boven op de borst. Op het hoofd 
draagt zij een diadeem op de lange, loshangende haren. Het wit paard ligt achter de 
heilige neer en kijkt op naar haar terwijl zij het met de linkerhand beteugelt. In de 
rechterhand houdt zij een recent toegevoegde lindetak. Op het linker medaillon 

-----

staat in reliëf het ossenspan uitgebeeld dat de lijkkist naar Alem trekt ; een paar 
ossen sleurde aan de tweewielige kar, het juk om de hals. Rechts staat een boom, 
mogelijk een allusie op de heropbloei van een oude stronk waarin een draaiboom 
had gehangen, nadat hij door het ossenspan was geraakt. 
Op het rechter medaillon zien wij hoe de H. Odrada zich voorover buigt om een 
lindetak in de grond te steken waardoor met twee stralen een bron ontspringt ; zij is 
voorgesteld in de kleding zoals die van het beeld. De beide medaillons zijn 
monochroom geschilderd. Deze omlijsting werd in 1896 overgebracht naar de pas 
gebouwde kapel van Sint-Odrada te Scheps. Bij gelegenheid van de 
restauratiewerken aan de Sint-Andrieskerk in 1961-1968 werd het kunstwerk terug 
naar de hoofdkerk gebracht. Vroeger werd het medaillon tegen een muur of 
eenpilaar aangebracht. Het werd in 1968 door Pelckmans van Retie gerestaureerd; 
het medaillon werd geïntegreerd in het noordelijk zijaltaar van O.-L.-Vrouw. 
 
Bibl. : A. Geboers en F. Van Olmen, 1891, p. 94 ; 1898, p. 65-66 ; A. GEBOERS, 
[1908], p. 211; J. Jansen, 1969, p. 32 ; 1975, p. 14 ; J. Defever, 1975, p. 164-165 ; 
J. Defever en J. Jansen, 2002, p. 109-110. 
 
 
5.BALEN 
Kerk Sint-Andries 
Glasraam 
H. Odrada van Balen 
Bressers - Blanchaert 
1893 
gebrandschilderd glas. 
 
In 1893 werd het grote achttiendeeeuwse hoofdaltaar afgebroken en door een 
kleiner, neogotisch vervangen. Hierdoor konden de dichtgemetste 
vensteroppervlakten vrijgemaakt worden waardoor het koor meer verlicht werd. De 
drie centraal gelegen vensters kregen een glasraam met respectievelijk de H. 
Andreas apostelen de H. Jozef, het H. Hart van Jezus en het H. Hart van Maria, de 
H. Odrada van Balen en de H. Dimpna. Al deze figuren stonden opgesteld in een 
architecturale omkadering : een neogotische nis met pilasters, driepassen, 
kruisbloemen en hogels; achter de figuren werd een brokaten drapering 
opgehangen. De glasramen komen allen uit eenzelfde atelier, zoals blijkt uit de stijl, 
de compositie, de opvatting. De glasramen werden besteld bij het vennootschap 
Bressers - Blanchaert. 

-----

F. Donnet - F. Van Leemputte vermeldden verkeerdelijk de naam ‘Blanchard 
Bressen’. Het gaat hier om een vennootschap van verscheidene personen die een 
kunstatelier organiseerden in Gent - Sint Denijs Westrem. 
Leopold en Leonard Blanchaert, en Adrien en Leon Bressers waren hier werkzaam 
en produceerden uiteenlopende neogotische kunstwerken in verschillende 
disciplines. Leopold Blanchaert was degene die in 1891 een beeld van de H. 
Odrada had geleverd (zie nr. 14). De kerkfabrieken van Geel Sint-Dimphna en Mol 
SS. Petrus en Paulus gingen ook bestellingen plaatsen bij deze ateliers. 
De voorstelling van de H. Odrada in het glasraam is geïnspireerd op deze van het 
beeld van 1891. De H. Odrada wordt voorgesteld in een lang wit kleed en een 
ruime, rode mantel; ze draagt puntschoenen aan de voeten; op het hoofd heeft zij 
een diadeem, achter het hoofd een aureool. In de rechterhand houdt zij een 
bloeiende tak; in de linkerhand draagt zij een boek. Links van haar ligt het wit, 
getemde paard neer, het leidsel hangt om de linkerarm van de heilige. Onderaan 
lezen wij het opschrift : SANCTA ODRADA. 
 
Bibl. : A. GEBOERS, [1908], p. 210; F. Donnet en F. Van Leemputte, 1909, p. 
390; J. Defever, 1975, p. 211 ; J. Defever en J. Jansen, 2002, p. 71. 
 
 
6. BALEN 
Kerk Sint-Andries 
Klok 
met voorstelling van de H. Odrada van Balen 
Andreas L. J. Van Aerschodt senior 
1855 
brons, diam. 103 cm, 720 kg 
 
De H. Odrada staat voor het paard dat neerligt. Zij draagt een kleed dat onder de 
borst werd samengebonden, op de schouders een hermelijnen schoudermantel, op 
het hoofd een doek en een kroon. In de rechterhand houdt zij de teugels van het 
paard, in de linkerhand een tak. De klok werd weggevoerd en vernield tijdens de 
Tweede Wereldoorlog. Ze werd gegoten door Andreas Ludovicus J. Van Aerschodt 
senior en was toegewijd aan de H. Odrada. Dit gebeurde tijdens het pastoorschap 
van J.B. Bols, onder het peterschap van Henricus Jansen en Melania Swinnen. De 
voorstelling van de heilige, de opschriften en het chronogram 1855 zijn zichtbaar 
op de foto van het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium te Brussel 
(A46295). De foto werd genomen in de hallen van de dokken van Antwerpen waar 
alle geroofde klokken werden samengebracht. 

-----

In 1953 werd een nieuwe Odradaklok gewijd. Ze werd gegoten door de Doornikse 
klokkengieter Marcel Michiels junior. De klok woog 740 kgr. En had het volgende 
opschrift : ME FVDIT MICHIELS JR TORNACI - DE0 SANCTAEQUE 
ODRADAE BALENAE CONSECRATA. PATRINIS CAROLUS HANNES ET 
ROSALIA BOGAERTS. PASTORE J SWINNEN. De klok werd ingezegend door 
Mgr. Van Eynde, de peters waren Karel Hannes, voorzitter van de kerkfabriek en 
Mevr. Geubbelmans- Bogaerts. Dit gebeurde onder pastoor Swinnen. 
 
Bibl. : J. Jansen, 1975, p. 14 ; J. Defever, 1975, p. 94 ; J. Defever en J. Jansen, 
2002, p. 80. 
 
 
7. BALEN 
Kerk Sint-Andries 
Reliekhouder van de H. Odrada van Balen 
ca. 1835 
verzilverd messing, h. 30 cm, br. 28 cm 
 
De tulpvormige reliekhouder rust op drie volute-pootjes. Hij is versierd met 
engelenkoppen, palmetten, rankwerk en een rozet. Doorheen het vierkante glas is 
het kaaksbeen van de H. Odrada zichtbaar, met het opschrift SANCTAE 
ODRADAE VIRG BALENSIS. 
Deze grote reliek, het kaaksbeen van de H. Odrada, werd in 1617 door bisschop 
Zoesius van 's-Hertogenbosch aan de kerk van Hoogemierde (N.- Brabant) 
geschonken. In 1651 werd ze terwille van de veiligheid doorgegeven aan de abt van 
Averbode. De abdij van Averbode schonk de reliek aan de Sint-Andrieskerk ; ze 
werd ingehaald op 27 september 1654. 
In 1835 stelde Kardinaal Sterckx een nieuw officie van de H. Odrada op. Hij vroeg 
hieromtrent inlichtingen bij pastoor Bols te Balen. Mogelijk is 1835 een richtdatum 
en werd omstreeks dat jaar een nieuwe reliekhouder vervaardigd. 
 
Bibl. : A. Geboers en F. Van Olmen, 1891, p. 94 ???; 1898, p. 65 ; J. Jansen, 1975, 
p. 13 ; J. Defever, 1975, p. 196-198 ; J. Defever en J. Jansen, 2002, p. 59-60; J. 
JANSEN, 2006, p. 83-98. 
 
 
8. BALEN 
Kerk Sint-Andries 
Reliekschrijn van de H. Odrada 
met beeldje van de H. Odrada van Balen 

-----

atelier Festraets, van Mechelen 
1890 - 1891 
verguld en verzilverd messing, h. 81 cm 
 
Toen in 1890-1891 geld werd opgehaald bij de Balenaren om een nieuw beeld van 
de H. Odrada aan te kopen, was de opbrengst bijzonder gul. Men besloot om naast 
het beeld ook nog een relikwiekast bij aan te kopen. Inspiratie werd gezocht in 
lezing 9 van de vita, waarin het vervoer van de heilige in een uitgeholde boom 
werd vergeleken met de odyssee van de Ark des Verbonds. Boven op een kist zou 
een torentje met de reliek worden geplaatst. De bisschoppelijke commissie vond 
echter het plan te groots van opzet en een ingekort plan werd uitgevoerd. Het 
torentje werd geplaatst op een offerplateau met draagstukken en afhangende 
textiele panden. 
De reliek is opgeborgen in een zeszijdigschrijntje met zes venstertjes in de vorm 
van een vierpas. Op dit kastje is er een zeszijdig, neogotisch torenbaldakijn waarin 
een beeldje van de H. Odrada werd geplaatst. Het neogotische torentje rust op zes 
vierzijdige zuiltjes en is versierd met spitsbogen, driepassen, visblazen, pinakels, 
hogels en kruisbloemen. De heilige draagt een kleed, een borststuk, een mantel met 
schouderstuk, een diadeem op het hoofd met de loshangende haren. In de 
rechterhand houdt zij een twijg, in de linker de teugels van het paard dat achter haar 
ligt. Dit schrijntje werd vastgehouden door twee engelen en zo werd het op het 
offerplateau in de processie rondgedragen. Het werd op 22 juli 1891 ingehuldigd en 
gewijd door Monseigneur Anthonis, bisschop van Constantië, samen met een beeld 
van de H. Odrada (zie nr. 13) dat toen dank zij een rondhaling in Balen werd 
aangekocht. Het reliekschrijn werd in stoet naar de kerk overgebracht. Volgens 
verslaggever KVM in de Gazet van Moll (7, nr. 30, 25 juli 1891) keken de 
bewoners ‘vol bewondering naar de overschoone relikwiekas’ ; ‘de kas heeft de 
vorm van een gotische toren, in het midden berust de relikwie, rondom dewelke zes 
engelen geschaard zijn. Boven staat het beeld der heilige ; dit alles in fijn 
uitgewerkt en verguld koper. Kas en beeld, giften der Baelenaren, zijn beide 
kunstgewrochten, het eerste verveerdighd door den Heer Festraets, zilverdrijver te 
Mechelen ...’. Over het aantal engelen spreekt de schrijver zich uit in poëtische 
overdrijving. 
 
Bibl. : A. Geboers en F. Van Olmen, 1898, p. 68-69 ; A. GEBOERS,[1908], p. 206; 
J. Jansen, 1975, p. 13 ; J. Defever, 1975, p. 198-199 ; J. Defever en J. Jansen, 2002, 
p. 61; J. JANSEN, 2014, p. 197-204. 
 
 
9. BALEN 

-----

Kerk Sint-Andries 
Schilderij 
H. Odrada van Balen 
op de achtergrond : 
- H. Odrada bedwingt het wilde paard 
- Een ossenspan trekt de lijkkist van de H. Odrada naar Alem 
Vlaamse School 
ca. 1654 
doek, 122 x 171 cm 
 
Bovenaan een opschrift in een stralengloed : S ODRADA VIRGO. 
De Heilige Odrada wordt voorgesteld in rijke kledij met wit kleed en bovenkleed, 
een hoed met juweel en struisveren op het hoofd. Zij zit schrijlings op een wit 
paard dat volledig uitgerust is met teugels, riemen, dekkleed (en zadel). De heilige 
wordt voorgesteld in een zachtglooiend landschap met bossen en rechts een kasteel. 
Op het tweede plan zien wij hoe de H. Odrada op de rand van een bos de teugels 
aandoet bij een wit paard dat voor haar neerknielt ; rondom deze voorstelling 
kronkelt een rivier met vooraan een waterrad. Op het derde plan wordt de uitvaart 
van de H. Odrada voorgesteld : een ossenspan met vier ossen, die een wagen met 
vier wielen trekken waarop een lijkkist is geplaatst onder een doek met een kroon 
erop. Haar vader en moeder vergezellen het span ; ze zitten beiden op hetzelfde 
paard, de edelvrouw achteraan. Het schilderij moet ontstaan zijn naar aanleiding 
van de verwerving van de reliek van de Balense heilige in 1654. Analoog met de 
legende wordt er een kasteel uitgebeeld en verschijnt Odrada als een zeventiende- 
eeuws uitgedoste dame. Ook de aanwezigheid van de watermolen dient als 
‘historisch’ referentiepunt, en verwijst naar de Grote Neet te Scheps, met de 
watermolen die op deze rivier aktief was. 
Merkwaardig is het dat de H. Odrada blijkbaar een wilgetak in de rechterhand 
houdt, daar waar de legende toch duidelijk over een lindetak sprak. Mogelijk gaat 
het hier om een vergissing omdat de legende nog niet zo goed gekend was. Volgens 
A. Geboers en F. Van Olmen (p. 65-66) was dit schilderij uit de kapel van Schoor 
herkomstig. Ook F. Donnet en F. Van Leemputte hadden in 1907 het kunstwerk 
aldaar opgemerkt. Deze kapel, die aan de H. Thomas van Canterbury is toegewijd, 
is altijd afhankelijk geweest van de Sint- Andrieskerk, zodat we toch eerder opteren 
voor de mening dat het schilderij oorspronkelijk voor de kerk is geschilderd en later 
tijdelijk in de kapel is beland om nadien terug in de oorspronkelijke bewaarplaats te 
belanden. 
 
Bibl. : A. Geboers en F. Van Olmen, 1891, p. 95 ; 1898, p. 65-66; F. Donnet en F. 
Van Leemputte, 1910, p. 518; J. Jansen, 1969, p. 31 ; 1975, p. 14 ; J. Defever, 

-----

1975, p. 181 –183 ; J. JANSEN, 1981, p. 32-33; J. Defever en J. Jansen, 2002, p. 
96-97: J. JANSEN, 2006, p. 83-98. 
 
 
 
10. BALEN (Gerheide) nu in Kapel te Gerheide?? 
Kerk Sint-Jan de Doper 
Beeld 
H. Odrada van Balen 
getekend op voetstuk links vooraan: JEF JACOBS 
Jef Jacobs 
eik, hoogte 170 cm 
 
De heilige wordt voorgesteld in amazonezit op het paard. Zij draagt een kleed, een 
borststuk, een mantel, die voor de borst werd samengebonden. Op het hoofd is er 
een diadeem, de haren zijn los. In de rechterhand houdt Odrada een tak, de linker 
rust op het paard. Het beeld is sterk geïnspireerd op dat van Millegem. Het beeld 
werd besteld door pastoor Swinnen ; het stond in de Sint-Andrieskerk tot voor 
enkele jaren. 
 
 
11. BALEN (Scheps) 
Kapel Sint-Odrada 
1896 
baksteen 
 
Nadat de heren Lambrechts, van Vorst, de weide met het Odradaputje aan de 
kerkfabriek van Sint-Andries hadden geschonken, bouwde men ter plaatse een 
kapel in 1896. Dit was tijdens het pastoorschap van E.H. Van der Donck. De 
neogotische kapel werd ingewijd door Z.E.H. Deken Cuypers van Mol op 5 
november, feestdag van de H. Odrada. Jaarlijks werd er voortaan een processie 
gehouden op deze dag, van de Sint-Andrieskerk naar de kapel. 
Het ééncellig gebouw met dubbele deur heeft drummers op de hoeken en is 
verlicht door twee vensters in de zijmuren. De voorgevel draagt een kruis in de top, 
het is doorbroken door een klein roosvenster en draagt het opschrift: ‘Achter de 
kapel ligt de Odradaput met het heilzame water, tegen oogziekten en veeziekten’. 
 
Bibl. : A. Geboers en F. Van Olmen, 1898, p. 71; A. GEBOERS, [1908], p. 211. 
 
 

-----

12. BALEN (Scheps) 
Park met Kapel Sint-Odrada 
Beeld 
H. Odrada van Balen 
Cesar Daems, van Turnhout (?) 
1947 
steen 
 
Dit beeld is een getrouwe kopie in steen van het beeld in de Sint-Andrieskerk te 
Balen (zie nr. 5). De kleding, de houding, het paard, alles werd getrouw 
weergegeven. Het beeld werd geplaatst in 1947 in opdracht van de Balense 
bevolking, zoals staat geschreven op het voetstuk. Het werd opgericht aan de 
ingang van het park dat rond de kapel van de H. Odrada en de waterput werd 
aangelegd. 
 
 
 
13. BALEN (Schoor) 
Kapel Sint-Thomas van Canterbury 
 
Nu: BALEN, Sint-Andrieskerk 
 
Beeld 
H. Odrada van Balen 
Opschrift op de voet: DOOR DE BAELENAREN DE HEILIGE ODRADA 
OPGEDRAGEN Ao Dni 1891 
Leopold Blanchaert, van Sint-Denijs-Westrem 
Gepolychromeerd door Adrien Hubert Bressers 
1891 
gepolychromeerd hout, h. 137 cm 
 
De H. Odrada wordt hier voorgesteld op een sokkel, terwijl het paard achter haar 
op de grond ligt. De heilige draagt een lang kleed met lange mouwen, een grote 
mantel, samengehouden door een sluitstuk op de borst, een puntschoen aan de 
voet. Op het hoofd draagt zij een kroon met parels en sierstenen, het haar hangt los 
op de rug ; achter het hoofd werd een diadeem aangebracht. In de rechterhand 
houdt zij een lindetak, in de rechter een boek en ook de teugels van het paard. Op 
het voetstuk is er een gedateerd schenkingsopschrift van de Balenaren (1891). 
Het was op initiatief van pastoor Van den Bosch dat er in de gemeente Balen een 
rondhaling gebeurde in het jaar 1890: hiermee werden een beeld en een troonhemel 

-----

aangekocht. Ze werden samen met een reliekkastje op 22 juli 1891 ingehuldigd en 
gewijd door Monseigneur Anthonis, bisschop van Constantië. In de Gazet van Moll 
(7, nr. 30,25 juli 1891) werd door K.V.M. uitvoerig verslag uitgebracht over de 
inhuldiging en wijding die er die dag plaats vonden. Er trok een stoet door de 
straten van Balen- Centrum waarin verscheidene taferelen uit de legende waren 
uitgebeeld ; de huizen en straten waren versierd en verscheidene jaarschriften en 
gedichten waren er te lezen. Er werd een plechtige mis opgedragen waarin Z.E.H. 
Andreas Geboers de inwoners toesprak vanop de preekstoel. De ooggetuige van de 
Gazet van Moll vermeldde dat het beeld werd gemaakt door ‘den welgekenden 
beeldhouwer mijnheer Leopold Blanchaert’. De polychromie werd vermoedelijk 
uitgevoerd door Adrien Bressers. Het beeld heeft altijd in de kerk gestaan tot het 
ca. 1967 naar de kapel van Schoor werd overgebracht, samen met de troonhemel. 
 
Bibl. : A. Geboers en F. Van Olmen, 1898, p. 68-69 ; A. GEBOERS, [1908], p. 
204-206; J. Jansen, 1975, p. 16 ; J. Defever en J. Jansen, 2002, p.106. 
 
 
14. BALEN (Schoorheide) 
Kerk O.-L.-Vrouw van Lourdes 
 
Nu: BALEN (Schoor) Kapel Sint-Thomas van Canterburry 
Overgeplaatst na de afschaffing van parochie Schoorheide 
 
Beeld 
H. Odrada van Balen 
Getekend op voet onder links ED. DAEMS 
Edward Daems 
ca. 1940 
witte zandsteen, h. 104 cm 
 
De H. Odrada is voorgesteld in een lang kleed met een borststuk, een lange mantel 
om de schouders, een diadeem op het hoofd. In haar rechterhand draagt zij een 
lindetak, in de linkerhand houdt zij de teugels van het paard dat achter haar neerligt 
en de kop naar de heilige richt. 
Dit beeld werd bij de opbouw van de kerk geschonken door mevrouw Victor Mol- 
Bens, van Schoorheide. 
 
Bibl. : R. Vermeulen, 50 jaar Kapelanij Schoorheide, in Ledenblad Heemkundige 
Kring Balen, 40, 1989, p.14-15. 
 

-----

 
15. BALEN (Wezel) 
Kerk Sint-Jozef 
Beeld 
H. Odrada van Balen 
ca. 1906 
zandsteen, hoogte 111 cm 
Bij de oprichting van de kerk in 't begin der twintigste eeuw werd het bedehuis van 
het nodige meubilair voorzien. Onder de reeks beelden van heiligen die werden 
geplaatst was er ook dat van de Balense patrones tegen oogziekten en veeziekten. 
De kerk werd gewijd in 1906 en definitief ingehuldigd in 191 3. De kerk zowel als 
de pastorie werden opgetrokken naar de plannen van architect Juul Taeymans. Dit 
was tijdens het pastoorschap van Joannes Valgaeren (1 898-1 9459, van Zoerle. 
De voorstelling is geïnspireerd op het beeld van 1896 van Leopold Blanchaert (zie 
nr. 13). De heili handen draagt zij een bloeiende tak en een boek; aan haar 
rechterzijde rust, als attribuut, een geknield paard op de bodem. 
 
 
 
 
 
16. DESSEL 
Kerk Sint-Niklaas 
Glasraam in zijbeuk zuid 
H. Odrada van Balen 
Jan Huet 
1950 
gebrandschilderd glas 
 
De H. Odrada zit schrijlings op een vurig wit paard dat zij bij de manen ment met 
de rechterhand. Zij is voorgesteld in een lang gewaad, met een weelderige haartooi 
en een eenvoudige kroon op het hoofd. Met de linkerarm maakt zij een sprekend 
gebaar. Op de achtergrond bovenaan wordt de kerktoren van Balen uitgebeeld. 
Pastoor Wouters, die te Dessel zijn functie uitoefende van 1948 tot 1960, was 
herkomstig van Balen en liet in 1950 enkele glasramen plaatsen in de kerk door Jan 
Huet (get. en ged. : ‘Joh.es Huet fecit anno 1950’. Deze glasramen vervingen deze 
van oudere datum. A. Geboers en F. Van Olmen vermeldden in 1891 (p. 101) een 
glasraam waarop de Balense heilige werd uitgebeeld. 
 
17. DIEST 

-----

Stadsmuseum 
Beeld 
H. Odrada van Balen 
2de helft 17de eeuw of ca. 1766 
hout, h. 17,5 cm (zonder sokkel) 
 
De heilige wordt rechtstaand uitgebeeld met het paard rechtstaand aan haar 
linkerzijde. Zij draagt een kleed, een opperkleed met sierbanden onderaan, in de 
heup, aan de hals en aan de schouders ; zij houdt haar mantel met de rechterhand 
tegen de borst. De haartooi is eenvoudig, zij draagt geen kroon. Met de linkerhand 
houdt zij blijkbaar het paard bij de teugels ; toch zijn er geen teugels of breidel 
merkbaar bij het paard. Het heiligebeeldje en het paard zijn afzonderlijk op een 
plankje vastgemaakt en daarna op een voetstuk bevestigd. Het beeldhouwwerk is 
niet van grote kwaliteit. De schildering van het beeld werd helaas verwijderd 
omstreeks 1955, waardoor de gebrekkige kwaliteiten nog duidelijker werden. Wij 
kunnen ons ook afvragen hoe dit beeldhouwwerkje in Diest is terecht gekomen 
Mogeliik is het een devotiebeeld geweest dat werd aangeschaft door een begijn, 
herkomstig uit Balen of Millegem. De heropleving van de devotie in de tweede 
helft van de 17de eeuw kan hiertoe de aanleiding zijn geweest. Anderzijds werd er 
in het Begijnhof te Diest een huis gebouwd waarop het jaartal 1766 voorkomt met 
muurankers; volgens de gegevens ter plaatse (Cat. Kunstschatten uit het Diestse 
begijnhof, Diest 1988, p. 182) droeg dit huis de naam Adrada of Odorada. De vraag 
is dan ook of hier geen Balense begijn als opdrachtgeefster kan aangeduid worden 
en ook of er een relatie is tussen het huis met de naam Odrada en het beeldje in het 
stadsmuseum. In het laatste geval dateert het beeldje van honderd jaar later. 
 
Bibl. : Cat. Kunstschatten uit het Diestse begijnhof, Diest, 1988, nr. 31. 
Behandeling : 1957-1958 door K.I.K. Brussel. 
 
 
DOORNIK kathedraal 
Geboers en Van Olmen p. 75 
 
Bisschop Zoësius schonk een zilveren beeld van de H. Odrada aan de hoofdkerk te 
Doornik waar hij kanunnik was geweest. 
Zoësius verdeelde vanaf 1617 de relikwieën aan verschillende kerken. 
 
 
18. HERSELT 
Kerk Sint-Servatius 

-----

Beeld 
H. Odrada van Balen 
getekend en gedateerd op voetstuk onder rechts: L. MORTELMANS ANVERS 
1876 
Louis Mortelmans 
1876 
gepolychromeerd hout, hoogte 149 cm 
 
De heilige draagt een kleed met lange mouwen die omgeplooid en met een ring 
toegestrikt werden aan de polsen. Het borststuk is rijkelijk versierd ; onderaan zijn 
er lobben, in het midden werd een band aangebracht die samengebonden werd met 
een touw met knopen, het touw hangt neer voor het lichaam en is versierd met 
kwasten. Zij draagt een mantel en een schouderstuk, dit laatste is afgeboord met 
hermelijn. Op het hoofd is er een kroon, het haar is samengebonden met achteraan 
neerhangende pijpekrullen. In de rechterhand houdt zij een lindetak, in de linker de 
teugels van het paard dat achter haar ligt en naar de heilige opkijkt. De rechterarm 
is omhoog geheven, de linker houdt zij uitgestrekt boven de kop van het paard. 
Dit beeld werd besteld door Z.E.H. Pastoor Petrus Josephus Dillen, Balenaar van 
geboorte en pastoor te Herselt van 1855 tot 1880 (W. De Bie, 1973, p. 130). Het 
staat vermeld in het verslag van de buitengewone uitgaven van de kerkfabriek van 
september 1874 (Rijksarchief Antwerpen) ; de auteur werd niet genoemd. Het 
beeld is nauw verwant met dit uit de Sint-Odradakapel te Herselt dat er een kopie 
van is, en twee beelden van de Sint-Odradakerk te Millegem ; de vier beelden 
moeten door dezelfde beeldhouwer gemaakt zijn. Het beeld van Herselt is het 
oudste en heeft vermoedelijk model gestaan voor de andere. Wie het beeld heeft 
gemaakt is nog niet vastgesteld. Wel weten wij dat pastoor Dillen een voorliefde 
scheen te hebben voor beeldhouwer Louis Mortelmans, bij wie hij verscheidene 
beelden bestelde : in 1859-1860 twee beelden op het koor, in 1863 Sint- 
Annabeeld, in i878 H. Hart van Maria en Hart van Jezus, in 1879 H. Vincentius. 
We kunnen ons dan ook afvragen 
of pastoor Dillen zich voor de Odrada-beelden ook niet tot Louis Mortelmans heeft 
gewend (Rijksarchief Antwerpen. Liber memorialis Herselt). K. Eyckmans (1990, 
p. 78) bevestigt de voorkeur voor bestellingen bij L. Mortelmans maar dateert het 
beeld uit de kerk in 1877 ; mogelijk gaat het hier om het beeld voor de kapel ; 
volgens deze auteur kostte het kunstwerk 300 fr, daar waar de andere op 500 en 
600 fr werden getaxeerd. Onlangs konden wij vaststellen dat het beeld van 
Millegem met zekerheid aan Mortelmans kan worden toegekend, quod erat 
demonstrandum (zie nrs. 25, 26 en 28). 
 

-----

Bibl. : A. Geboers en F. Van Olmen, 1891, p. 101 ; 1898, p. 75 ; J. Jansen, 1975, p. 
18 ; K. Eyckmans, 1990, p. 78. 
 
 
19 Herselt 
Kapel Sint-Odrada 
Beeld 
H. Odrada van Balen 
Louis Mortelmans (toegeschr.) 
1876, gestolen 
witgeschilderd hout, h. ca. 50 cm 
 
De heilige wordt voorgesteld met het paard liggend achter haar. Het is een 
getrouwe kopie van het beeld dat zich in de Sint- Servatiuskerk bevindt; het komt 
uit hetzelfde atelier van Louis Mortelmans (zie nrs. 19, 25, 26 en 28). Het werd 
eveneens besteld tijdens het pastoorschap van de Balenaar Petrus Josephus Dillen. 
Het staat vermeld in het verslag van de buitengewone uitgaven door de kerkfabriek 
van augustus 1876 (Rijksarchief Antwerpen). De kapel bevindt zich op de hoek van 
de baan naar Aarschot en deze naarWestmeerbeek. Het is een kleine cel met 
voorportaaltje en driezijdige afwerking naar het oosten toe. Aan de oostzijde is er 
buiten een herinneringssteen op namen van F. Verlinden, bu$rgemeester, en H. 
Mertens, notaris. 
Het beeld werd gestolen en vervangen door een plaasteren copie. 
Bibl. : A. Geboers en F. Van Olmen, 1891, p. 101 ; 1898, p. 75 ; W. Belie, 1973, p. 
65. 
 
 
HOOGSTRATEN 
Kerk Sint-Catharina 
Koorgestoelte 
H. Odrada 
Atelier H. Peeters-Divoort 
1856, gestolen in 1963, vervangen 
hout 
 
Het atelier H.Peeters-Divoort restaureerde het koorgestoelte (1532-1548) in 1856; 
de kostprijs was 7000 Bf. In 1963 werden zes beeldjes ontvreemd; ondermeer dat 
van de H. Odrada. De ontvreemde beeldjes zouden door beeldhouwer R. Cools 
worden vervangen. 

-----

Beschrijving in 1971: “hier zien we de heilige amazone voorgesteld met de haren in 
de wind en een lindetwijg in de hand”. 
 
Bibliografie: J. LAUWERYS, De kerk van Hoogstraten, deel II Symboliek en 
Ikonografie, in Jaarboek van Koninklijke Hoogstratens Oudheidkundige Kring, jg. 
39, 1971, p. 177, 182. 
Archief: Hoogstraten Kerkarchief, nr. XXII B, correspondentie in 1857-1859. 
 
MACHAREN 
Kerk Sint-Pieters-Banden 
Devotieprent, geraakt hebbende aan de reliek van de H. Odrada 
Voorstelling van de H. Odrada, 
taferelen uit haar leven en de processie van de H. Odrada te Macharen 
met voorstelling van opdrachtgever Johannes De Roover 
1699 
inkt op papier 
 
Johannes De Roover liet in 1699 een prent vervaardigen waarop hij de devotie tot 
de H. Odrada bijzonder wist te illustreren. Centraal was er een voorstellling van de 
H. Odrada met neerknielend paard, breidel en lindentak; links de voorstelling van 
Het kasteel te Balen-Scheps, De inkeer van de vader wanner Odrada de stoet 
vervoegd en De kerk van Milligem waar Odrada een bron doet onspringen; aan de 
rechterzijde van de prent werden de Noordbrabantse vereringsplaatsen uitgebeeld: 
bovenaan Alem en de ontvangt van de ossewagen met het lichaam van Odrada, het 
kazpittel van Alem en een eikeboom die door het ossenspan wordt geraakt. 
Onderaan rechts Macharen en de processie die meerdere dorpen aandoet: Megen, 
Haren en Teffelen. Tussenin werd in gebed Joannes De Roover voorgesteld. 
De prent had een bijzondere kracht vermits ze had geraakt aan de reliek van de H. 
Odrada. Zij was dan ook bestemd voor bedevaarders en vereerders. Pastoor De 
Roover getuigde hiermee weer van zijn grote verering maar ook van de grote 
inventiviteit en volharding die hij hierbij aan de dag legde. In het gebedsgedeelte 
alludeerde hij herhaaldelijk op de te Milligem teruggevonden fontein. 
Bibliografie: Markus DE BRUIN, De St. Odradakapel te Macharen, in Brabants 
degblad, 13 april 1951. 
 
MACHAREN 
Kerk Sint-Pieters-Banden 
Tijdens het werkbezoek van 09.04.2014 door Kamiel Mertens en Johan Claes 
fotografeerde deze laatste een vaandel met voorstelling van de H. Odrada. 

-----

Bibliografie: De heilige Odrada. Verzameling van alle publicaties, uitgegeven door 
Studium Generale, Balen, 2014, deel 2, p. 921. 
 
MACHAREN 
Veldkapel van H. Odrada 
Tijdens het werkbezoek van 09.04.2014 door Kamiel Mertens en Johan Claes 
fotografeerde deze laatste het plaasteren beeldje van de H. Odrada in de kapel. 
Bibliografie: De heilige Odrada. Verzameling van alle publicaties, uitgegeven door 
Studium Generale, Balen, 2014, deel 2, p. 918. 
 
20. MACHAREN (NL.) 
Kerk 
Reliekosculatorium van de H. Odrada van Balen 
ged. schenkingsinscr. van pastoor Johannes De Rover 1691 
zilver, diam. ca. 6 cm X 4 cm 
 
De ovale reliekhouder met glazen plaatje vooraan, bevat een stukje stof van het 
kleed van de H. Odrada. Aldus vermeldt het opschrift nabij de reliek. Achteraan 
was er een gegraveerde inspriptie : F. JAC. VIC. DELEG. BUSC. IOES. DE 
ROVER PAST. IN MACHAREN 1691. De namen van de apostolisch-vicaris van 's 
Hertogenbosch en deze van pastoor Johannes De Rover verwijzen naar de 
hoofdpersonen bij het verwerven en erkennen van de nieuwe reliek in 1691. 
Volgens A. Geboers en F. Van Olmen zou deze reliek herkomstig zijn uit de kerk 
van Schijndel, waar ze bewaard werd onder het altaar van O.-L.- Vrouw. Het gaat 
hier dus om een tweede reliek die pastoor De Rover zou verworven hebben nadat in 
1663 een deel van het kaaksbeen naar Macharen werd overgebracht door Antonius 
Bedix. Deze Macharense pastoor De Rover had een bijzondere belangstelling voor 
de cultus rond de H. Odrada vermits hij in 1682 de vita had ‘getranslateerd in 't 
Vlaemsch’, aldus de titelpagina van het ‘rijmdigt’ van Judocus Coene, die zich 
hiervoor op het werk van De Rover had gebaseerd. 
A. Geboers en F. Van Olmen vermeldden ook dat de kerk te Macharen een gedeelte 
van het purperen kleed van de H. Odrada zou bewaren. De relikwie werd 
maandelijks vereerd ; jaarlijks waren er twee gezongen missen. 
 
Bibl. : A. Geboers en F. Van Olmen, 1891, p. 104 ; 1898, p. 78. 
 
 
21. MACHAREN (NL.) 
Kerk 
Reliekschrijn van de H. Odrada 

-----

met buste van de H. Odrada van Balen 
ca. 1690 
witgeschilderd hout, nu verguld, h. ca. 75 cm 
 
De tombe is versierd met bladornamenten en rust op vier klauwpoten eneen 
voetplank. In het midden is er een cartouche met opschrift ‘H. Odradab.v.o.’. 
Bovenop een buste van de heilige, met kleed en schoudermantel, bloothoofds, de 
haren samengebonden achteraan. Op het hoofd waren geen sporen aanwijsbaar van 
enige kroon. Dit reliekschrijn werd vermoedelijk gemaakt bij de oprichting van de 
kapel van de H. Odrada in 1690. Onder impuls van pastoor De Rover kreeg de 
Odrada-verering een nieuw elan en werd ook deze reliekhouder gemaakt. De 
combinatie van een dergelijk schrijn in de vorm van een graftombe, met bovenop 
de buste van de heilige is vrij verspreid.Het schrijn stond enige tijd in de wegkapel 
van 1850. 
 
Bibl. : A. Geboers en F. Van Olmen, 1891, p. 105 ; 1898, p. 78. 
 
 
22. MACHAREN (NL.) 
Kapel H. Odrada 
1850 
baksteen 
 
De kapel staat op een kleine heuvel ; ze is omringd door lindebomen Achter in de 
oostelijke muur werd het jaartal 1850 aangebracht – herinnerend aan de oprichting 
- alsook de initialen van de schenkers PHVDB en GR (?) - KM. 
Deze wegkapel vervangt een grote kapel toegewijd aan de H. Odrada, opgericht in 
1690 door pastoor De Rover ‘om soo dese Heijlige, wiens reliquien anno 1663 tot 
Macharen sijn gecomen, te vereeren’ (Markus De Bruyn, 1951). Kort nadien liet 
De Rover nog veertien staties van de kruisweg bouwen in de nabijheid. De reliek 
van 1663 werd verworven dank zij Antonius Bedix, religieus van Averbode, die 
vanuit Balen een stukje van het kaaksbeen van de H. Odrada overbracht. Rond 
1690 werd er nog een tweede reliek verworven die ook in de processie werd 
meegedragen. Pastoor De Rover had zijn buurtpastoors uitgenodigd toen de 
processie voor de eerste maal uittrok : ‘Sondagh naer Onze Lieve Vrouw 
Hemelvaert sal wesen de solemnele (processie) en bedevaert, een van den 
Maaskant en een uyt het lant van Ravesteyn, tot de Reliquiae van de H. Maghet 
Odrada binnen Macharen. Het inhalen en uijtleijen cal treffeliijck wesen, en is 
vergunt door Innocentius XI vollen alflaet aen alle Christi gelovige onder de 
gewoonlijcke conditien ...’ Daar waar de twee processies mekaar ontmoetten werd 

-----

een ‘vertoning’ opgevoerd nl. een toneelspel over het leven van de H. Odrada, 
uitgebeeld in verzen, geschreven door De Rover (Markus De Bruyn). De grote 
kapel van 1690 werd afgebroken in 1833. Het houten reliekschrijn met de buste van 
de H. Odrada werd voor de grote kapel gemaakt. Bij de oprichting van de wegkapel 
in 1850 werd het reliekschrijn in deze wegkapel bewaard. Thans berust het in de 
kerk. Het feest van Sint-Odrada werd te Macharen gevierd de zondag na O.-L.- 
Vrouw Tenhemelopneming. 
 
Bibl. : Voorlopige lijst, 1931, p. 249; M. De Bruin, 1951. 
Geboers en Van Olmen, p. 83-87 
 
23. MECHELEN 
Kerk Sint-Rumoldus 
Koorgestoelte met beeld van H. Odrada van Balen 
Gebroeders Goyers, van Leuven 
ontwerp van Fl. Pluys 
1860 
eik, h. beeld : 58 cm 
 
De heilige wordt voorgesteld in een lang opperkleed en daaronder een lang kleed 
met wijdse mouwen. Op het hoofd draagt zij een kroon, in de rechterhand een 
lindetak, in de linker de teugels. Het beeld werd onder een neogotisch baldakijn 
tegen het rugbeschot geplaatst, samen met andere heiligen die in het aartsbisdom 
werden vereerd. Het is beschadigd aan de rechterhand. Kardinaal Sterckx was de 
grondlegger voor deze heiligenreeks ; hij noemde de H. Odrada ‘de grootste 
weldoenster van de Kempen’. 
 
Bibl. : A. Geboers en F. Van Olmen, 1891, p. 102 ; 1898, p. 76 ; J. Jansen, 1977, p. 
68. 
 
 
MEERHOUT 
Kerk Sint-Trudo 
Glasraam 
H. Odrada van Balen 
2de helft 19de eeuw, verwoest tijdens de tweede Wereldoorlog 
gebrandschilderd glas. 
In de kerk was er een glasraam aanwezig met de voorstelling van de H. Odrada, “de 
patronesse van ’t naburige Milleghem, waarvoor de Meerhoutenaren eene groote 

-----

devotie hebben; aan den toom houdt zij het peerd dat voor haar nederknielde, toen 
zij van Baelern naar Milleghem kwam”. 
De Sint-Trudokerk werd totaal verwoest tijdens de Tweede Wereldoorlog; het 
glasraam is niet meer aanwezig. 
De Odradaverering bestond in Meerhout reeds langen tijd. Karel Mangelschots, de 
latere pastoor van Meerhout-Gestel, publiceerde in 1854 het levensverhaal van de 
H. Odrada. Hij was dan zeventien jaar en zal een fervent Odradavereerder geweest 
zijn. Vermoedelijk heeft hij ook contact gehad met onderpastoor Dillen die 
documentatie verzamelde onder de heilige en de geschriften van Johannes de 
Roover bestudeerde in Mol-Milligem. De drukker van de publicatie J.B. Peeters 
van Geel, was in die periode lid geworden van het literaire genootschap dat in 
Meerhout bestond en waar Mangelschots ook lid van was. Mangelschots schreef 
het levensverhaal van Odrada voor de bedevaarders. 
Bibliografie: J.H. JONGENELEN, pastoor, Bouwstoffen voor de Geschiedenis van 
Meerhout met eenige Historische Aanteekeningen over de Oude Kempenj, 
Meerhout-Turnhout, 1900, p. 87. 
 
 
MOL (Milligem) 
Kerk Sint-Odrada 
Reliekdoosje van de H. Odrada 
1686 
metaal en gouddraad, diam 3,6 cm 
 
Bibliografie: J. JANSEN, 2006, p. 83-98 
 
 
 
24. MOL (Millegem) 
Kerk Sint-Odrada 
Beeld 
H. Odrada van Balen 
4de kwart 17de eeuw, gerestaureerd in 2009-2010 door Richardson-Weissenborn, 
van Gentbrugge 
gepolychromeerd hout, h. 77 cm 
 
De heilige wordt rechtstaande voorgesteld, terwijl het paard aan haar linkerzijde op 
de grond ligt. Zij draagt een kleed, een opperkleed met franjes onderaan, een 
borstplaat met lobben versierd en in het midden een band, lange mouwen, een 
mantel die op de borst wordt dichtgehouden met een speld. Om de hals draagt zij 

-----

een parelsnoer, op het hoofd een diadeem en een hoofdsluier die neerhangt op 
rechterschouder, borst en linkerschouder. De handen zijn afzonderlijk aan het 
beeld aangebracht en kunnen uit de mouwen genomen worden ; van de rechterhand 
raken wijsvinger en duim mekaar, mogelijk was hier vroeger een tak aangebracht ; 
de linkerhand grijpt het paard vast bij de teugels (?). Het paard draagt teugels en 
breidel, het is op een bodemplank aangebracht. Het beeld met het paard rust op een 
voetstuk, het geheel heeft een vernieuwde polychromie. Wij durven het beeld in 
verband brengen met de terugvinding van de ‘fontein in 't jaer 1686’, zoals werd 
geciteerd door de Geelse kanunnik Judocus Coene op de titelpagina van zijn boek 
over het leven van de H. Maagd Odrada. Mogelijk is ook Millegem na enkele 
decennia betrokken geworden bij de verering van onze Kempische heilige, nadat de 
opbloei in Balen was begonnen met de verwerving van de reliek in 1654. Bij die 
gelegenheid moet men op zoek gegaan zijn naar mogelijk plaatselijk 
bewijsmateriaal, dat vanuit de legende kon afgeleid worden. Ook naar stijl kan dit 
beeld einde 17de-begin 18de eeuw geplaatst worden. 
Vooral de opvatting van het hoofd met diadeem en zwierige hoofddoek laten deze 
datering veronderstellen. In de voormalige kerk stond het beeld op het zuidelijk 
zijaltaar, toegewijd aan de H. Odrada. Niet onbelangrijk om te vermelden is ook dat 
Guilhelmus Lauwers, kanunnik van Sint-Dimpna, pastoor van Millegem was in de 
periode 1655-1698. Hij volgde in 1677 Joannes Hubens op als apostolisch vicaris 
van het bisdom 's Hertogenbosch (S. Heurckmans, 1986, p. 42). Mogelijk is hij de 
kontaktpersoon geweest met Joannes De Rover te Alem en Macharen. 
 
Bibl. : A. Geboers en F. Van Olmen 1891, p. 98 ; 1898, p. 72 ; F. Donnet en F. Van 
Leemputten, 1913, p. 1 146 ; J. Jansen, Cat. 1971, nr 23 ; 1975, p. 44 ; S. 
Heurckmans, 1986, p. 82; J.JANSEN, 2006, p. 83-98.. 
 
 
MOL-MILLIGEM 
 
Kruis 
Gemaakt uit het hout van de lindeboom 
Latijns opschrift van 1709: 
Gemaakt in opdracht van pastoor Petrus Gerardi, pastoor te Milligem 
Getuigenis van Christianus Wuyts, pastoor te Dessel en deken van het distrikt Geel, 
hij zou het kruis van Gerardi hebben gekregen 
 
Bibl. Geboers en Van Olmen, 1891, p. 101 
 
 

-----

MOL (Milligem) 
Kerk Sint-Odrada 
Glasraam, op het koor van de oude kerk 
H. Odrada van Balen 
midden 19de eeuw?, verdwenen bij de afbraak 
gebrandschilderd glas 
Bibliografie: A. GEBOERS en F. VAN OLMEN, 1898, p. ??? 
 
MOL (Milligem) 
Kerk Sint-Odrada 
Wandschilderingen, links en rechts op het koor van de oude kerk 
Taferelen uit het leven van de H. Odrada van Balen 
midden 19de eeuw?, verdwenen bij de afbraak 
gebrandschilderd glas 
Bibliografie: A. GEBOERS en F. VAN OLMEN, 1898, p. ??? 
 
MOL-MILLIGEM 
Pastorie 
Een houtblok van den Milligemse lindeboom 
Kruis 
gemaakt uit het hout van de lindeboom van Milligem 
met Latijns opschrift van 1709: 
Gemaakt in opdracht van pastoor Petrus Gerardi, pastoor te Milligem 1698-1733 
Getuigenis van Christianus Wuyts, pastoor te Dessel (1701-1722) en deken van het 
distrikt Geel, hij zou het kruis van Gerardi hebben gekregen 
 
Bibl. Geboers en Van Olmen 1891, p. 101 
Tentoonstelling: 2009 Mechelen, De Hemel in Tegenlicht, nr. 247 
 
 
25. MOL (Millegem) 
Kerk Sint-Odrada 
Beeld 
H. Odrada van Balen 
opschrift: St ODRADA 
getekend en gedateerd op voetstuk o. r.: L. MORTELMANS ANVERS 1876 
Louis Mortelmans 
1876 
hout, h. 92 cm 
 

-----

Op de pastorie te Millegem is een beeld bewaard dat vermoedelijk een ontwerp is 
voor het beeld onder de preekstoel (zie nr. 26). De kleding van de heilige is 
identiek. Het beeld is gesigneerd en gedateerd op het voetstuk onderaan rechts op 
de zijkant : L MORTELMANS ANVERS 1876. Over de identificatie bestaat dan 
ook geen verdere twijfel. 
De voorstelling komt volledig overeen met de twee beelden van Herselt (nrs. 18 en 
19). Het paard ligt achter de heilige figuur. Daartegenover is het beeld van onder de 
kuip van de preekstoel anders opgevat : de heilige zit op het paard. Is men tot 
andere inzichten gekomen betreffende de compositie ? Het beeld in de pastorie is 
het oudste en gaat het andere vooraf. Mogelijk bestaat er geen relatie tussen de 
twee beelden en had het beeld uit de pastorie alleen een devotiefunctie. Het beeld 
wordt thans in de sacristie bewaard. 
 
26. MOL (Millegem) 
Kerk Sint-Odrada 
Beeld 
herk. van voormalige preekstoel 
H. Odrada van Balen 
Louis Mortelmans 
1877 
eik, h. 162 cm 
 
De heilige wordt voorgesteld terwijl zij in amazonezit het paard berijdt. Zij draagt 
een kleed met lange mouwen die omgeplooid en met een ring toegestrikt werden 
aan de polsen. Het borststuk is versierd en heeft een omgeplooidekraag ; onderaan 
zijn er lobben, op het borststuk werd een band aangebracht die samengebonden is 
met een touw met knopen. Het hangt naar beneden en is onderaan versierd met 
kwasten. Zij draagt een mantel en een schouderstuk, dit laatste afgeboord met 
hermelijn. Op het hoofd is er een kroon, het haar is samengebonden en achteraan 
zijn er neerhangende pijpekrullen. De heilige zit op het paard dat naar links stapt. 
Haar rechterarm is omhoog geheven, de linker rust op het paard. Het dier draagt 
noch breidel, noch teugels. Op de pastorie vinden wij een mogelijk ontwerp voor 
het hierbesproken beeld; dit is gesigneerd en gedateerd (zie nr. 25). Het beeld is 
samen met drie reliëfs (zie nr. 28) herkomstig van de voormalige preekstoel ; het 
stond opgesteld onder de kuip. De voormalige kerk van Millegem werd gebouwd in 
1858 naar de plannen van architect Van Gastel. Het beeld vertoont identieke 
trekken met dat van 1874 uit de Sint- Servatiuskerk te Herselt. Vooral de typering 
van de heiligefiguur in kleding en attributen is kenschetsend. Het kunstwerk komt 
uit het atelier van Louis Mortelmans zoals wij onlangs hebben kunnen vaststellen. 
Eén van de drie reliëfs van de kuip is gesigneerd en gedateerd. Deze gegevens 

-----

worden bevestigd door Staf Heurckmans in zijn boek 'Duizend jaar Millegem'. De 
preekstoel werd in 1980 afgebroken ; de reliëfs werden in een dienstaltaar verwerkt 
; het beeld onder kuip werd op een sokkel geplaatst (S. Heurckmans, 1986, p. 110). 
 
Bibl. : A. Geboers en F. Van Olmen, 1891, p. 98 ; 1898, p. 72 ; J. Jansen, 1975, p. 
44 ; S. Heurckmans, 1986, p. 59. 
 
 
27. MOL (Millegem) 
Kerk Sint-Odrada 
Klok 
genaamd Odrada 
Eysbouts 
1967 
brons, 846 kgr. 
 
Deze klok draagt het volgend opschrift : ‘Ik ben toegewijd aan de H. Odrada.Ik heb 
als peters de heren kerkmeesters Jan Lievens, Juul Eyckmans,Jozef Van 
Craenendonck, Jozef Vermeir en Louis Van Baelen. Pastoor Jozef Jonghmans. Me 
fudit Eysbouts.’ De klok werd ingewijd door Z.E.H. Deken van Mol op de Tweede 
Paasdag van 1968. Ze werd gegoten ter vervanging van een klok uit 1879 die door 
de Duitse troepen werd geroofd tijdens de Tweede Wereldoorlog. De klok woog 
851 kgr. en droeg het volgende opschrift : ‘Ik ben toegewijd aan de H. Odrada. Ik 
heb voor peter H. Broes en voor meter A.E. Berghmans. Fr. Deckers pastoor te 
Millegem 1879. Me fudit Lovanii Severinus Van Aerschodt’. 
 
Bibl. : S. Heurckmans, 1986, p. 61, 94-96. 
 
 
28. MOL (Millegem) 
Kerk Sint-Odrada 
Reliëfs (3) 
herkomstig van voormalige preekstoel : 
- H. Odrada wijst de huwelijkskandidaten af 
- H. Odrada in gebed in de kerk te Millegem 
- H. Odrada doet een bron ontspringen te Millegem 
Louis Mortelmans (get. en ged.) 
1877 
eik, 63 cm X 44,5 cm 
 

-----

In het dienstaltaar van de winterkapel werden drie reliëfs ingebouwd waarop 
voorstellingen uit de legende van de H. Odrada zijn uitgebeeld. De reliëfs waren 
vroeger in de kuip van de preekstoel ingewerkt (zie ook nr.26). Dit kerkmeubel 
geraakte in onbruik en in 1980 liet onderpastoor Vennekens de kansel afbreken. De 
voorstellingen waren meer specifiek op de bedevaartplaats van Millegem gericht 
met de gebeurtenissen omtrent de grote dorst van Odrada en het ontspringen van 
een bron. Wij stelden onlangs vast dat één van de panelen gesigneerd en gedateerd 
was : L. Mortelmans/ Anvers 1877. Deze gebeitelde inscriptie komt voor onderaan 
rechts op het eerste reliëf, voorstellend : H. Odrada wijst de huwelijkskandidaten 
af. Hiermee wordt dan ook een punt gezet achter de speculatieve interpretaties bij 
de beelden van Herselt en Mol-Millegem (nrs. 18, 19, 25, 26) over het auteurschap 
van deze kunstwerken. De toeschrijving werd reeds vermeld in de publicatie van 
Staf Heurckmans. Onder elk van de reliëfs werd een opschrift aangebracht ter 
verduidelijking van het voorgestelde 
onderwerp. 
1. ‘De H. Odrada weijgerd het houwelijk’. 
In een architecturaal interieur met pilasters,rondbogen en architraaf staatde H. 
Odrada centraal ; een rijkelijk uitgedoste prins vraagt haar hand maar de jonkvrouw 
weigert. De prins draagt een kroon op het lange haar en is gekleed met 
puntschoenen, nauwsluitende broek, kostelijk versierde wambuis en een mantel. 
Hij richt zich met de hand tot de jonkvrouw en is vergezeld van twee dienaren die 
een kistje met kostbaarheden meedragen als geschenk. Odrada maakt een afwerend 
gebaar met de linkerhand. Ze draagt een kroon op het hoofd en is gekleed met 
puntschoenen,lang kleed,halflijfs bovenstuk en schoudermantel. Ze is vergezeld 
van twee dienaressen. 
2. ‘De H. Odrada stort haer gebed tot God’. Het tafereel speelt zich af in een 
kerkinterieur met drie pilasters, een hoofdgestel en twee vensters. Links staat een 
altaar opgesteld met drie treden, een altaartafel met tabernakel en vier kandelaars ; 
op de tabernakeldeur staat een hostiedragende kelk. Het geheel is bekroond met een 
kruisbeeld. Odrada is neergeknield op de onderste trap, de handen gevouwen ; ze 
draagt geen kroon en is gekleed met mantel, borststuk, lang kleed, in het midden 
een gebonden touw met knopen. Achter haar staat een knielbank opgesteld met een 
eenvoudig gezin. 
3. ‘De H. Odrada verwekt een fontijn’ 
Het wonderbare gebeuren speelt zich af nabij een kerkje, in open lucht met wolken 
en een stralende zon. In het midden wordt Odrada voorgesteld nabij de 
hoogopspringende bron ; ze draagt dezelfde kleding als in het vorige tafereel ; ze 
heeft de handen gevouwen en richt het gelaat omhoog. Zeven personages 
omringen haar : een oude man met lange baard en gekromde rug, die op zijn 
wandelstok leunt ; een vrouw met hoofddoek die het water van de bron opvangt ; 

-----

een mannefiguur die een dier (paard ?) van het water laat drinken ; een vrouw met 
gevouwen handen ; een man die uit een kruik drinkt ; een moeder met hoofddoek, 
die neerknielt en het water opvangt ; een kind dat de twee armpjes uiisteekt. 
 
Bibl. : A. Geboers en F. Van Olmen, 1891, p. 99 ; 1898, p. 73 ; S. Heurckmans, 
1896, p. 59. 
 
 
29. MOL (Millegem) 
Kerk Sint-Odrada 
Reliëfs (2) 
herk. van voormalig hoofdaltaar 
- H. Odrada bedwingt het wilde paard 
- H. Odrada plant een lindetak en doet een bron ontspringen te Millegem 
Henri Maes (archief) 
1903 (archief) 
altaar met reliëfs gerestaureerd in 2010 en teruggeplaatst in de kerk 
gepolychromeerd hout, reliëf 145 cm x 108 cm, hoogte tabernakel 83,50 
 
De twee reliëfs zijn thans op de zolder van de kerk bewaard. Ze stonden vroeger 
opgesteld in het retabel van het neogotische hoofdaltaar. Dit werd geplaatst in 1903 
door H. Maes, uit Vorselaar. Het altaar werd afgebroken omstreeks 1968 toen de 
nieuwe kerk was voltooid. De voorstellingen zijn eenvoudig van opvatting. In ‘de 
H. Odrada bedwingt het wilde paard’ wordt de heilige voorgesteld in een desolaat 
heuvelachtig landschap. Het wilde paard knielt neer voor de heilige, die prinselijk 
uitgedost is en een aureool achter het hoofd draagt. Links staat er een lindeboom, in 
de achtergrond de kerk van Millegem en het kasteel van Scheps. In ‘de H. Odrada 
plant een lindetak te Millegem’ is de vlakvulling nog soberder gehouden. Vooraan 
staat de H. Odrada met de hand aan een lindestam die dadelijk aan 't groeien is 
gegaan; links een stromende bron; links in de achtergrond de kerk van Millegem. 
 
Bibl. : S. Heurckmans, 1986, p. 59. 
 
 
30. MOL (Millegem) 
Odradamonument 
Beeld 
H. Odrada van Balen 
Door H. Jacobs, uit Bonheiden 
1953 

-----

cement. h. 174 cm 
 
Onder impuls van Z.E.H. Pastoor Jonghmans (1 950-1 979) werd er in 1953 te 
Millegem een monument opgericht ter ere van de H. Odrada. Voor zijn benoeming 
in 1950 was hij onderpastoor geweest te Balen en kapelaan te Balen-Schoorheide 
(1940). Van bij het opstarten van ‘Ons Parochieblad’ (1952) in Millegem, 
lanceerde hij oproepen om geld in te zamelen voor dit monument. Dank zij de 
milde giften van de parochianen werd er al vlug een beeldhouwwerk besteld bij de 
beeldhouwer H. Jacobs, uit Bonheiden. Het werd een getrouwe copie van het grote 
beeld in de Sint-Odradakerk, dat onder de kuip van de preekstoel was uitgebeeld 
(zie nr. 26). Het kunstwerk werd op een platform en op een bakstenen sokkel 
geplaatst, onder een spitsboogvormige boog. Het geheel werd ingewijd door Z.E.H. 
Deken Franken op 30 augustus 1953. 
Dat het werkelijk om een afgietsel gaat is merkbaar op het beeld waar op de 
achterzijde verschillende naden merkbaar zijn : het afgietsel werd met 
verschillende onderdelen samengesteld. Het Odrada monument werd nog enkele 
malen opgeknapt : in 1978 door Fons Ceuppens, in 1982 door André Bleys. 
 
Bibl. : S. Heurckmans, 1986, p. 73-76. 
 
MOL 
Kerk Sint-Petrus en Paulus 
Glasraam, op het koor 
H. Odrada 
ca. 1900 
gebrandschilderd glas 
 
’s-HERTOGENBOSCH 
Archief Groot Ziekengasthuis (nr. 2415) 
Zegel van Alem (2) 
H. Odrada 
1513 
Bibliografie: L. VAN TONGERLOO, Gemeentewapens, p. 65-66, afb. p. 74; De 
heilige Odrada. Verzameling van alle publicaties, uitgegeven door Studium 
Generale, Balen, 2014, deel 1, p. 227. 
 
 
 
‘s-HERTOGENBOSCH 
Sint-Janskathedraal 

-----

Beeld in nis met neogotisch torentje 
H. Odrada 
door H. van der Geld 
1911 
steen 
 
De H. Odrada wordt voorgesteld in een wijds gewaad met schoudermantel, 
hoofddoek en kroon. Met beide handen houdt zij een kruis voor de borst. Aan haar 
linkerzijde is een lindentak zichtbaar. 
Opschrift op voetstuk S. ODRADA. 
 
 
TURNHOUT 
Kerk Goddelijk Kind Jezus 
In 1934-1935 werd de kerk gebouwd en uitgerust met meubilair en 
devotievoorwerpen. Victor Avonds, uit Turnhout maakte de beelden van de HH. 
Dimpna, Johannes Berchmans, Odrada, Gummarus, Lutgardis, Rumoldus, Begga, 
Theresia en Nikolaas Poppelius. Vele van deze beelden zijn uit de kerk verdwenen. 
Bibliografie: Frans VERHEYEN en Francis VERHEYEN, Ook een paradijs … 50 
jaar kapelanie en parochie Goddelijkk Kind Jezus Turnhout 1935-1985, p. 28. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

-----

2. Napoleon Daems

2024-06-08T20:01:53Z

Leen: Nieuwe pagina aangemaakt met 'NAPOLEON DAEMS (°1852-+1939), succesrijk ondernemer, katholieke persoonlijkheid, spilfiguur in het artistiek-ambachtelijke milieu te Turnhout door Jaak Jansen Hoof...'

NAPOLEON DAEMS (°1852-+1939), succesrijk ondernemer, katholieke persoonlijkheid, spilfiguur in het artistiek-ambachtelijke milieu te Turnhout
door Jaak Jansen
Hoofdstuk I Het orderboek van Napoleon Daems
Afbeelding 1
De Koninklijke Oudheidkundige Kring Taxandria kreeg vanwege de nazaten van Napoleon Daems een interessant informatief nalatenschap over de beeldhouwer ter studie aangeboden. Het centrale document hierbij was een schriftje, een orderboek, opgesteld door de beeldhouwer zelf; het was een bijzonder interessant document waarin Napoleon Daems op systematische wijze zijn productie had geregistreerd. Het was geen ongekend document; zowel kanunnik J.E. Jansen als historicus Eugeen Van Autenboer hebben er kennis van gehad toen zij het gepresteerde werk van de beeldhouwer overliepen .
Het orderboek telde zesenzeventig beschreven bladzijden, het was ingebonden en had een harde kaft. De nummering door de auteur gebeurde wat onhandig per twee bladzijden op het rechter blad boven rechts. Het aanpassen van de nummering was dan ook een eerste opdracht om de inhoud van het document bruikbaar en hanteerbaar te maken. Achtereen volgens noteerde Napoleon Daems op systematische wijze de verscheidene groepen uitgevoerde werken: Meubelen, Verschillende werkzaamheden, Altaren, Preekstoelen, Biechtstoelen, Gestoelten, Communiebanken, Voetstukken, Beelden, Kruisbeelden, Bidstoelen, Kaders, Consoles en Aanbestedingen van kerkmeubelen. Binnen elke groep werden de bestellingen of uitgevoerde werken chronologisch gerangschikt. Deze lijsten van uitgevoerde werken werden gevolgd door een index op lokaliteit; die liep over elf bladzijden. Na deze index volgden twee overzichten van werken die in opdracht van de verkoopcentra Frank en Windert werden gemaakt; deze overzichten werden ook door Napoleon Daems ingeschreven en behoren tot het orderboekje. Ten slotte volgden nog een aantal gegevens in een ander handschrift; zij werden willekeurig in het orderboek toegevoegd nadat Napoleon Daems zijn informatie had afgesloten. De oudste vermeldingen van de beeldhouwer dateren van 1884, de jongst gedateerde van 1918.
Dikwijls zien wij dat de bestemmeling werd aangeduid door de naam van een pastoor of priester te vermelden. Het is duidelijk dat de geestelijkheid behoort tot de meest voorkomende of zijn belangrijkste bestemming; de beeldhouwer personaliseerde graag de toekomstige gebruiker. Napoleon Daems heeft in hoofdzaak gewerkt voor de bemeubeling van de bedehuizen of religieuze instellingen. De nauwkeurige registratie van de gegevens met telkens de prijs erbij, laat vermoeden dat Napoleon Daems dit orderboekje na 1918 heeft gemaakt op basis van zijn bestaande administratie en boekhouding. Het orderboek werd integraal en onder bewerkte vorm online gezet op de Website van Taxandria .
Inhoud van het orderboek met bladwijzer volgens Napoleon Daems (DB=dubbel blad) en paginering na bewerking
1. DB.1-2-3 MEUBELEN …….……………………………. p. 1
2. DB. 4-5 VERSCHILLENDE WERKZAAMHEDEN p. 9
3. DB. 6-7 ALTAREN ……………………..………….……. p. 13
4. DB. 8 PREEKSTOELEN………………..……….……. p. 16
5. DB. 9 BIECHTSTOELEN ………………..….……… p. 17
6. DB. 10 GESTOELTEN ………………………………… p. 19
7. DB. 11 COMMUNIEBANKEN ……………….……… p. 19
8. DB. 12 VOETSTUKKEN ………………..……………… p. 21
9. DB. 13-14 BEELDEN …………………………………………. p. 23
10. DB. 15 KRUISBEELDEN ………………………………. p. 26
11. DB. 16 BIDSTOELEN ………………………………..… p. 28
12. DB. 17 KADERS ……………………………………………. p. 29
13. DB. 18 CONSOLES ……………………………………… p. 30
14. DB. 19 AANBESTEDINGEN VOOR KERKMEUBELEN p. 31
15. Index volgens Napoleon Daems ………………………………. p. 32
TOEVOEGINGEN
16. WERKZAAMHEDEN VOOR DE HEREN CHARLES EN P FRANK ANTWERPEN p. 34
17. WERKZAAMHEDEN W CAPELLE WINDERT………………………………………………. p. 37
18. VERSCHILLENDE WERKEN …………………………………………….……………………… p. 37
19. LOSSE NOTA …………………………………………………………………...……………………… p. 38
De lijsten in het orderboek zijn alle op dezelfde wijze samengesteld. Zij zijn te raadplegen op de website van Taxandria. Ze werden ingevoerd in WORD, zodat via de zoekmachine verschillende opzoekingen mogelijk zijn. Onder de lijst Altaren werden in chronologische volgorde alle uitgevoerde altaren in lijn gebracht. Na de chronologische notitie volgde de lokaliteit en eventueel de bestemmeling, verder de vermelding van het bestelde voorwerp met meestal enige verdere toelichting over materiaal, stijl of soms de betalingswijze, en tot slot de prijs in Belgische franken. Al deze gegevens werden op één lijn gebracht, in telegramstijl, soms met afkortingen, altijd met de prijs erbij. De volledigheid van de gegevens verwijst vermoedelijk naar een bestaande boekhouding. Door de gegevens afzonderlijk te bestuderen krijgen wij een eerste boekhoudkundige kijk op de verwezenlijkingen van het atelier Napoleon Daems. Uiteraard zijn er ook andere bestuderingsthema’s mogelijk. Zo zouden de verschillende lokaliteiten kunnen opgelijst worden en dan zien wij dat meer dan 80 verschillende vermeldingen van lokaliteiten voorkomen; de lokaliteit Turnhout komt 206 maal voor in het orderboek, Brussel 63 maal, Antwerpen 38 maal. Enkele voorbeelden van vermeldingen maken duidelijk welke informatie er werd verstrekt:
p. 2 MEUBELEN
1886 Turnhout B(aron) L Coppens eikenhouten kleerkast 162
p. 13 ALTAREN
1891 Feb. Lafayette America without 2850
p. 25 BEELDEN
1906 Jan. Brussel St Gillis bas-reliëf kerkdeur 1800
p. 31 AANNEMINGEN
1907 Heide de Pret Altaar sacristijkast Romaans 1600
Uit deze voorbeelden blijkt duidelijk hoe essentieel en bijzonder de informatie was die er werd genoteerd. Wie het oeuvre van deze Turnhoutse ondernemer wil bestuderen kan niet zonder dit basiswerk met zijn duizenden gegevens. De oudste vermeldingen in het handschrift van Napoleon Daems dateren van 1884, de laatst gedateerde van 1918. Zij vormen het corpus van de gegevens waarvoor Daems een index heeft gemaakt. Hier gaat het om de productie van het Werkhuis Napoleon Daems. Op die manier valt het te begrijpen dat de productie voor de verkoopcentra Frank en Windert slechts als onderaanneming werd gezien.
Afbeelding 2 + 3 + 4
In hetzelfde handschrift van Napoleon Daems werden in het orderboek nog enkele aparte hoofdstukken toegevoegd aan de vorige lijsten: p. 34-36 Werkzaamheden gedaan voor de Heeren Gebroeders Charl en P. Frank Antwerpen, lopende van het jaar 1908 tot het jaar 1915; daarna volgt p. 37 op gelijke wijze de vermelding van de productie voor W. Capelle Windert over de periode 1911 tot 1914. Het is duidelijk dat hiermee Napoleon Daems zijn orderboek afsluit. Op de verdere bladzijden werd verder nog bestellingen genoteerd gaande over de jaren 1913 tot 1927. Ze werden in een ander handschrift genoteerd en misten de systematiek van de voorgaande notities. Wij hebben de indruk dat de leiding van het atelier stilaan in andere handen is overgegaan.
Huismeubelen
Het is merkwaardig dat Napoleon Daems zijn orderboek begint met twee lijsten “Meubelen en Verschillende werkzaamheden”, die vooral niet religieuze meubelen groeperen. Het gaat hier hoofdzakelijk om huishoudelijke producten bestemd voor de burgerij. Het orderboek vermeld tientallen Turnhoutenaars die bij Napoleon Daems een aankoop hebben gedaan: tafels, stoelen, kassen, buffetten, bedden, commodes, zetels, boekenkasten, spiegels, schouwmantels, enz. . De volledige slaapkameruitrusting was hierbij blijkbaar een succesnummer met bed, ressort, kleerkast, lavabo en nachtkastje. In Turnhout en de Kempense gemeenten was er een afzetmarkt voor. Van de 150 verkopen die hij registreert in deze lijst zijn er 96 waarvan de bestemming in Turnhout gelegen was. De eerste levering van meubelen die hij noteerde in 1885 was deze aan Baron Ludovic Coppens : 2 kassen (575 Bfr), een beddebak (160 Bfr), een lavabeau (162 Bfr), een eiken tafel ( 86 Bfr), een buffet étagère (283 Bfr) en 6 stoelen (108 Bfr). Het is opvallend om te zien hoe in het jaar 1885 het werkhuis definitief uit de startblokken schiet: in 1884 was er een omzet van 2.358 Bfr en het jaar daarop een van 9.028 Bfr, in 1886: 16.161 Bfr.
Onder “Verschillende werkzaamheden” verstaat Napoleon Daems verschillende activiteiten die hij uitvoerde in Turnhout en de Kempen maar ook in diverse andere steden en gemeenten voor kerkfabrieken, kloosters, abdijen of broederschappen; meestal gaat het om (beperkt) religieus meubilair in tegenstelling tot de burgerlijke bestellingen die onder ‘Meubelen” werden gerangschikt. Het kunnen diverse kleinere voorwerpen zijn zoals voetstukken, credenstafeltjes, lessenaars, offerblokken, troontjes; het kunnen ook restauraties zijn of nieuwe ontwerpen zoals een straatkapelletje of een sierstuk op een gebouw. Enkele voorbeelden uit Verschillende werkzaamheden (p. 9)
1884 Juny Turnhout Theobalduskapel wereldbol 70
Averbode Herstelling gestoelte altaren 554
1885 January Westmalle La Trappe nieuwe staf prelaat 200
1895 April Turnhout Werkmansgilde cartel 77
1908 December Wechelderzande pastorie Vlaamse schouw (steen) 497
Wanneer wij de lijsten overschouwen dan is het duidelijk dat Napoleon Daems in hoofdzaak heeft gewerkt voor de bemeubeling van de bedehuizen of andere religieuze instellingen. Het overgrote deel van het Oeuvre van Daems groepeert zich onder noemer van kerkelijk meubilair, kerkmeubelen. Wanneer wij aan de hand van de kostprijzen de totale omzet van het atelier gaan bereken komen wij volgens het orderboek op een totaalbedrag van 768.402 Bfr over de jaren 1884 tot 1914. Opgedeeld volgens de verschillende lijsten krijgen wij een bijzonder overzicht van het succes of het eerder bescheiden aandeel in het oeuvre:
Meubelen 81.203 Bfr 10,56 %
Verschillende Werkzaamheden 47.440 6,17 %
Altaren 279.122 36,32 %
Preekstoelen 33.335 4,33 %
Biechtstoelen 47.855 6,22 %
Gestoelten 31.912 4,15 %
Communiebanken 26.320 3,42 %
Voetstukken 16.510 2,14 %
Beelden 32.666 4,25 %
Kruisbeelden 2.725 0,35 %
Bidstoelen 3.853 0,5 %
Kaders 5.982 0,77 %
Consolen 1.509 0,19 %
Aanbesteding kerkmeubelen 157.970 20,55 %
TOTAAL: 768.402 Bfr

Het is opvallend hoe percentsgewijze het aandeel van het kerkelijke meubilair zo hoog scoort: Altaren 36,4 % van het oeuvre, Aanbestedingen van kerkelijke meubelen 20,8 % van het oeuvre; daartegenover vertegenwoordigen de Beelden slechts 4,1 % van het oeuvre. Het omzetaandeel van de Altaren is zo hoog omdat hier vaak stenen altaren werden besteld waarvan de prijs hoger lag ter wille van het gebruikte materiaal. Hierbij dient ook opgemerkt dat onder “Beelden” alleen de vrijstaande rondsculpturen werden gerekend zonder het sculpturale snijwerk dat aanwezig was op vele kerkelijke voorwerpen. De “burgerlijke” meubelen vertegenwoordigen bijna 11 % van de hele productie. Wanneer wij de omzet per jaar in grafiek brengen zien wij dat de jaren 1893, 1897, 1902 en 1908 het meest succesvol zijn (zie tabel jaaromzet). Het kerkmeubel behoorde duidelijk tot de corebusiness van de beeldhouwer.
Hierbij profiteerde Daems ongetwijfeld van de groei van het aantal parochies en de erkenning van het aantal nieuwe bedehuizen waarbij vele wijken stilaan tot aparte parochies waren gegroeid. Zeker in de Kempen is dat duidelijk aanwijsbaar: Geel Ten Aard, Balen-Wezel, Mol-Rauw, Turnhout H. Hart, Ravels-Eel, Balen-Hulsen, Geel-Winkelomheide, Westmalle Sint-Antonius, Vorst-Meerlaar. Zij stonden allen in de lijsten van Daems. Andere parochiekerken werden vernieuwd, vaak in neogotische stijl en kochten nieuw meubilair in Turnhout. De bestellers situeren zich in de provincie Antwerpen maar ook elders in Vlaanderen en in Wallonië werden bestellingen geplaatst. Ook Brussel (afbeelding 5) komt herhaaldelijk voor in de orderlijsten. Blijkbaar bezat het atelier Daems een uitgebreide lijst van cliënteel. Napoleon Daems onderhield relaties via de architecten, via de Turnhoutse priesters, via de kloosterorden en de onderwijsinstellingen van de Kempenstad.
De Lijst van de binnengehaalde Openbare aanbestedingen geeft ons een goed overzicht van de grotere opdrachten die het atelier tussen 1893 en 1914 uitvoerde (p. 34-36). Wij mogen eruit besluiten dat Napoleon Daems regelmatig aan bod is geweest en talrijke aanbestedingen heeft binnen gehaald. Hieruit blijkt dat de bestellers vertrouwen hebben gehad in de ondernemer en dat het atelier kwaliteitsvol werk heeft geleverd tegen een redelijke prijs:
Openbare aanbestedingen
1893 Velaine-sur-Sambre Hoogaltaar Gothique 4.665
2 zijaltaren 3.700
14 Kandelaars 240
1895 Houdremont Hoogaltaar, 2 Zijaltaren, Predikstoel, Biechtstoel, Communiebank 7.855
Rauw bij Mol Hoogaltaar, 2 Zijaltaren, Predikstoel, 2 Biechtstoelen, Gestoelte, Sacristijkas, Doopvunt Gothiq 10.750
Laloux bij Villers-sur-Lesse 2 Zijaltaren, 1 Biechtstoel, 1 Preekstoel 2.700
1896 Gratin bij St Marie d’ Etalle 2 Zijaltaren, 1 Biechtstoel, 1 Preekstoel, 4 Banken 4.240
Juny Chiny Hoogaltaar, 2 Zijaltaar, Predikstoel, 2 Voetstukken 7.920
1897 Louette St. Denis -Gedinne Hoogaltaar met ciborium, 2 Zijaltaren, Predikstoel, 2 Biechtstoelen, Communiebank 12.425
1902 Den Eel bij Ravels Hoogaltaar, 2 Zijaltaren, Predikstoel, 2 Biechtstoelen, Gestoelte, Sacristijkast, Communiebank, Doopvont, Wijwatervat 16.120
1903 Nov Chiny Biechtstoel, 8 Banken, Gestoelte 3.210
1904 Hulsen 2 Zijaltaren, 2 Biechtstoelen, Predikstoel (arduin), Doopvunt 6.150
1907 Heide de Pret Romaans Altaar, Sacristiekast 1.600
1908 Baelen-Wezel (gekost 10000) (getrokken 11268) 13.340
Borgloon Stadhuis Meubels arch. 8% 5.830
1914 Winkelomheide (Gheel) Hoogaltaar steen en hout, 2 Zijaltaren, Biechtstoel, Sacristijkast, Communiebank, Doopfont, 4 Beelden, 10.920 ster 520 samen 5 % 10400
St Vincent Predikstoel 1800, 2 Biechtstoelen 1560 samen 3360 10% 336 3.024
Jaaromzet
in volgende manier om het orderboek uit te vlooien kan gebeuren door de systematische indeling te verlaten en alles onder het jaartal van inschrijving-productie te brengen. Het berekenen van de omzet per jaar toont aan dat de beginjaren 1884-1885 gematigd op gang komen en dat na 1908 stilaan de productie afneemt, althans volgens het orderboek. De meest succesvolle jaren zijn 1893, 1897, 1902 en 1908. Het aantal bestellingen was het hoogst in 1902: veertig in getal. In het jaar 1895 werd de hoogste omzet van de aanbestedingen genoteerd: 21.305 Bfr. Vanaf het jaar 1910 neemt het aantal bestellingen af en zakt het van vijftien naar zes bestellingen. Het geeft de indruk dat het elan eruit is en dat er een ander beleid zich aankondigde. Het is mogelijk dat stilaan plaats gemaakt werd voor de volgende generatie.
In deze eerste bestudering van het orderboek toont Napoleon Daems zich als een succesvol ondernemer die zich in de stad Turnhout wist op te werken als leverancier van huishoudelijke meubelen. Anderzijds specialiseerde hij zich in kerkelijk meubilair en zou hierin faam weten te verwerven tot ver buiten de Kempen, zelfs tot in het buitenland. Toch zouden vooral Kempische dorpen herhaaldelijk bestellingen plaatsen bij Napoleon Daems: Arendonk, Averbode, Baarle-Hertog, Balen, Balen-Hulsen, Balen-Wezel, Beerse, Dessel, Geel, Geel-Ten Aert, Geel-Winkelomheide, Gierle, Heide, Herentals, Herenthout, Heultje, Hoogstraten, Kasterlee, Lichtaart, Meerle, Meersel-Dreef, Merksplas, Mol, Mol-Rauw, Olmen, Oosthoven, Oostmalle, Oud-Turnhout, Ravels-Eel, Rijkevorsel, Schriek, ’s Gravenwezel, Sint-Antonius-Brecht, Tielen, Vorst-Meerlaar, Vosselaar, Wechelderzande, Weelde, Westmalle, Wiekevorst, Wuustwezel, Zevendonk, Zondereigen. Wie hier meer wil over weten kan terecht in het orderboek van Napoleon Daems op de website van Taxandria.

Tabel met jaaromzet
1. Jaar 2. Jaaromzet 3. Grafische voorstelling 4. Bestellingen 5. Aanbestedingen
1 2 3 4 5
1884 2.358 Xx 9
1885 9.038 Xxxxxxxxx 21
1886 16.161 Xxxxxxxxxxxxxxxx 17
1887 13.285 Xxxxxxxxxxxxx 23
1888 9.603 Xxxxxxxxxx 24
1889 4.901 Xxxxx 15
1890 10.705 Xxxxxxxxxxx 23
1891 14.162 Xxxxxxxxxxxxxx 15
1892 20.366 Xxxxxxxxxxxxxxxxxxxx 9
1893 37.540 xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx 20 8.605
1894 15.903 Xxxxxxxxxxxxxxxx 18
1895 26.280 Xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx 19 21.305
1896 16.100 Xxxxxxxxxxxxxxxx 15 12.160
1897 36.987 Xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx 27 12.425
1898 21.997 Xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx 16
1899 17.363 Xxxxxxxxxxxxxxxxx 26
1900 18.640 Xxxxxxxxxxxxxxxxxxx 28
1901 20.787 Xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx 30
1902 31.899 Xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx 40 16.120
1903 3.210 Xxx 22 3.210
1904 6.150 Xxxxxx 27 6.150
1905 15.580 Xxxxxxxxxxxxxxxx 30
1906 14.974 Xxxxxxxxxxxxxxx 15
1907 27.652 Xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx 20 1.600
1908 36.431 Xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx 17 19.170
1909 9.934 Xxxxxxxxxx 15
1910 8.190 Xxxxxxxx 15
1911 5.010 Xxxxx 6
1912 14.110 Xxxxxxxxxxxxxx 6
1913 7.220 Xxxxxxx 6
1914 18.235 Xxxxxxxxxxxxxxxxxx 6 13.944
1915 3.628 Xxxx 8
1916 778 X 3
1917 13.452 Xxxxxxxxxxxxx 4 Sohie 10.734
1918 2.392 Xx 3

Hoofdstuk II Tijdslijn van NAPOLEON DAEMS (°1852- +1939)
1852
Joannes Baptist Napoleon Daems werd geboren te Turnhout op 28 juni 1852. Zijn vader was Willem Daems ( °Aarschot 19 september 1805 - +Beerse 7 augustus 1866), moeder was Maria Gilis (°Diest 23 september 1809 - +Turnhout 1 maart 1861). Napoleon was de jongste van acht kinderen in het gezin W. Daems-Gilis:
Carolus Leopoldus DAEMS (°1832-+1867)
Maria Ludovica Virginia DAEMS (°1835
Maria Ludovica Virginia DAEMS (°1837-+1865)
Philomena DAEMS (°1839-+1942)
Petrus Josephus DAEMS (°1842
Maria Theresia DAEMS (°1845-+1864)
Petrus Guilielmus DAEMS (°1848-+1935)
Johannes Baptista Napoleon DAEMS (° Turnhout 28 juni 1852-+ Turnhout 17 januari 1939)
Vader Willem Daems was een zeeldraaier die enkele malen in de plaatselijke pers reclame maakte voor zijn ambacht en winkel die in 1841 gevestigd was in de Herentalsstraat : Hij promootte zich als “fabrikant en koopman in alle soorten van zeelen, boogpezen, peerde-netten, zweepen, peylen en bogen, zeyl- en zakdoek, en gepekte repen voor molenaers: benevens kemp, vlas, spinnewielen, singels en stalbanden voor peerden; alles aen eenen civilen prys. Alsmede Uytlandsche Bogen voor Wip en Doel van 5 tot 13 Francs eerste kwaliteyt”. In 1858 plaatste hij opnieuw een gelijksoortige en bijna identieke annonce; hij was toen gevestigd in de Otterstraat nr. 146 .
1864
Vanaf zijn twaalfde jaar volgde Napoleon Daems les aan de Stadstekenschool te Turnhout. Deze Stadstekenschool was opgericht tijdens het Franse regime in 1802 : Ecole de Dessin et d’ Architecture. In de negentiende eeuw was de school erg op het ambachtelijke gericht en werd er opleidingen voorzien voor metselaars , timmerlieden en schijnwerkers. Van de jaren 1833, onder het directeurschap van P.J. Witdoeck zal de school een eerste bloei kennen. In de dertiger en veertiger jaren kreeg de leraar hulp vanuit de ambachten in Turnhout, onder meer beeldhouwer Hendrik Peeters-Divoort (18115-1868) was als vrijwilliger betrokken bij de scholing. Hierbij zou de basis gelegd worden voor de vermaardheid van de Turnhoutse meubelindustrie. In de tweede helft van de negentiende eeuw werd op de school het officiële programma geleidelijk ingevoerd maar toch was de ambachtelijke betrokkenheid op bouwkunst en meubelkunst nog steeds zeer groot. Na de Tweede Wereldoorlog zou de tekenschool evolueren naar een erkende Academie voor Schone Kunsten met een geofficialiseerd programma; dan werd er een basisopleiding gegeven aan de beoefenaars van alle kunsten.
Architect Pieter Jozef Taeymans (1842-1902) was in 1873 leraar en bestuurder; vanaf 1868 werd hj aangesteld tot provinciaal architect voor het arrondissement Turnhout en was hij op die manier betrokken bij de bouw van tientallen openbare gebouwen (kerken, pastorieën, kloosters, gemeentehuizen) die werden opgericht in het arrondissement Turnhout. Hij was mede de smaakmaker voor de appreciatie van de neostijlen in die tijd; hij zal vooral herinnerd worden wegens zijn eclectische neorenaissance-stijl.
In 1864 werd Napoleon Daems leerling aan de Stadstekenschool waar hij vermoedelijk les kreeg van directeur Andreas J. Vandenplas. Mogelijk ontmoette hij daar ook Hendrik Peeters-Divoort die als vrijwilliger de leraars bijstond; in 1866 zou Hendrik Peeters Turnhout verlaten en naar Antwerpen verhuizen. Napoleon Daems zou al vlug worden opgenomen in het atelier van Lode Bartels waar hij een twintigtal jaren werkzaam bleef; mogelijk startte hij in het atelier als leerjongen terwijl hij les volgde aan de tekenschool. Hij zou deze periode bij Bartels in de jaren 1875-1878 onderbreken voor een opleiding als beeldhouwer aan de Koninklijke Academie te Antwerpen. In 1884 verliet Napoleon Daems het atelier van Lode Bartels (°1841-+1900) . Deze laatste had zijn opleiding gekregen aan de Stadstekenschool van Turnhout en zou met succes een atelier oprichten waar tot 30 medewerkers (meubelmakers of beeldhouwers) tewerk gesteld werden; Bartels bracht vermaardheid voor de stad. Hij leverde werk in Gent Sint-Barbaracollege (altaar), in Lokeren bij de Minderbroeders (altaren, beelden, biechtstoelen), in Merksplas (altaar), Oostham, (beelden), Retie (altaar), Schilde (preekstoel). Gedurende 25 jaren was hij jurylid voor de Stadstekenschool. In 1898 wenste Bartels nog een beeldhouwer aan te werven en sprak de wens uit dat de kandidaat een opleiding zou gevolgd hebben aan de Stadstekenschool . Volgens kanunnik J.E. Jansen was Bartels eerder een ornamentist en was Daems eerder een figurist . Bartels leverde in Turnhout een beeld van de H. Rochus aan de Sint-Pieterskerk en zou de meubilering van de voormalige Sint-Jozefskerk bijna volledig voor zijn rekening nemen. In het Museum Onder den Toren te Turnhout berust er een mooi beeld van de H. Cecilia van Lode Bartels herkomstig van de orgelkast in de Sint-Jozefskerk te Turnhout . Van 1875 tot 1878 volgt Napoleon Daems les aan de Academie te Antwerpen; hij kreeg er les van professor J. Geefs. Tijdens deze studies was Daems mogelijk werkzaam, samen met andere Turnhoutenaren, in het Antwerpse atelier van Pietje Peeters, zoon van Hendrik Peeters-Divoort.
Volgens de bevolkingsregisters verbleef de jonge Napoleon Daems in het ouderlijke huis; in 1864 verhuisde vader Daems naar Beerse en ging Napoleon inwonen bij zijn broer Peter Willem; dit zou zo blijven tot in 1882 toen hij bij zijn oudste zuster ging inwonen. Zoals wij verder zullen zien was er een onderbreking in 1875-1878 toen hij in Antwerpen aan de academie studeerde.
1878
Na zijn succesvolle beëindiging van zijn studies aan de Antwerpse Academie kreeg Napoleon Daems in het jaar 1878 een studiebeurs vanwege het Turnhoutse Stadsbestuur namelijk een beurs voor een studiereis naar Parijs om er ”de Expositie” te gaan bezichtigen. Deze expositie was een jaarlijks weerkerend fenomeen van internationaal allure waarbij vanuit de Europese steden academisch werk werd toegestuurd. Het moest een staalkaart worden van hetgeen door de Academies voor Schone Kunsten in Europa werd voortgebracht. Na het bezoek leverde Napoleon Daems hierover een uitgebreid verslag binnen bij het stadsbestuur . De aanvraag aan het stadsbestuur werd gesteund door L. Bartels in een brief waarin enkele gegevens over Napoleon Daems stonden vermeld. Na zijn opleiding als beeldhouwer in Antwerpen, ging Napoleon opnieuw werken in het atelier van L. Bartels. Daems was op het ogenblik van de aanvraag, 26 jaren oud en werkte reeds tien jaar “als kunstbeeldhouwer”bij Bartels. De drie laatste jaren (1875-1878) volgde hij de lessen beeldhouwkunst in de Koninklijke Academie te Antwerpen, met onderscheiding. Op het ogenblik van de aanvraag was hij opnieuw twee maanden in dienst bij Bartels als meestergast in de beeldhouwkunst.
Vanaf 1881 was Napoleon Daems leraar in tekenen aan het Sint-Jozefscollege te Turnhout, bij de Jezuïeten.

1884
Napoleon Daems begon in 1884 een zelfstandig atelier (afbeelding 6) in een gebouwtje nabij de woning van baron Ludovic Coppens in de Korte Gasthuisstraat. Het was een bestaand gebouwtje waarvoor beeldhouwer Daems aan de eigenaar vroeg een venster bij te bouwen en een hek te plaatsen aan de straat, volgens de plannen uitgetekend door Napoleon Daems. 1884 is ook het aanvangsjaar van het orderboek. Baron Ludovic Coppens (°Hoboken 27 april 1855- + Leuven 22 april 1926) was kunstschilder en mecenas, bevriend met beeldhouwer Napoleon Daems, vertrouwde figuur in de kunstmiddens en de Stadstekenschool te Turnhout. In 1884 zat Baron Ludovic Coppens samen met directeur Pieter Jozef Taeymans samen in de jury die de werken van de Stadstekenschool ging beoordelen . In februari 1887 kregen de inrichters van de “tombola ten voordele van den Armbus in den Spieghel” een bijzondere prijs aangeboden door de baron die ten zeerste werd gesmaakt door het bestuur, aldus de toenmalige pers. De winnaar van de bijzondere prijs zou onmiddellijk door de baron worden geportretteerd. Tot grote waardering van iedereen werd Madame B. smaakvol geportretteerd . In 1896 zou de baron Turnhout verlaten, zoals verder zal blijken.
1886
Turnhout 18 maart 1886. Op 34-jarige leeftijd trad Joannes Baptista Napoleon Daems in het huwelijk met Maria Anna Josepha Peeters (°Turnhout 4 februari 1859????? ) . Zij kregen negen kinderen waarvan er twee vroegtijdig zouden sterven (afbeelding 7):
- Maria Anna Virginia DAEMS (°12 juli 1887-+Mol 22 januari 1973 ), Kloosterzuster Raphaëlle, Gasthuis Tienen , later te Mol - Maria Coleta Catharina Theresia Josepha Veronica DAEMS (°8 augustus 1888 +18 october 1888) -Josephus Carolus Maria Antonius DAEMS (°23 maart 1890 + 12 september 1914), beeldhouwer - Cesar Augustinus Josephus Maria DAEMS (° 11 maart 1891 + 1971), beeldhouwer - Mathildis Lucia Henrica Maria DAEMS (°10 september 1892 + 6 oktober 1892) - Julianus Ferdinandus Josephus Maria DAEMS (° 24 december 1893-+Schilde 1968) kloosterling, Missionaris van Scheut, overste te Yakamba-Congo - Anna Rosalia Augusta Maria DAEMS (°10 oktober 1895-+1974), gehuwd met Jozef Segers; zij kocht in 1943 het huis van Napoleon Daems - Maria Joanna Catharina Coleta Eduarda Jeanne DAEMS (°14 oktober 1897-+1983) regentes - Irma Wilhelmina Maria Coleta Josepha DAEMS (°13 maart 1901-+1990) zonder beroep.
Volgens de gegevens van Adri Hooijmaaijer ging het jonge echtpaar wonen in het buurhuis palend aan de eigendom van de familie baron Coppens.
1887
In oktober 1887 maakte Napoleon Daems een altaar voor de Apostolieken in Turnhout. Sinds 1872 bestond er bij het Jezuïetencollege een bijzondere Apostoliekenafdeling , gesticht door pater Boeteman. Deze afdeling was bestemd voor minder bemiddelde jongeren die missionaris wilden worden. De opleiding duurde zes jaar en kende een groot succes. Het was een internaat en er waren ook praktische lessen zoals handenarbeid en zelfs verdedigingstechnieken. P.J. Taeymans zou een nieuwe school bouwen voor de Apostolieken; ze werd ingewijd in 1887. In die periode 1872-1944 telde de school 660 afgestudeerde missionarissen. Herhaalde malen leverde Napoleon Daems werk af in opdracht van de Apostolieken. In april 1889 bestelde men bij Napoleon Daems een beeld van de H. Franciscus Xaverius (500 Bfr). Later leverde hij nog meubilair voor de kapel: 1907 het hoogaltaar (1880 Bfr), in 1908 het hoogzaal (780 Bfr), een preekstoel (95 Bfr), een bankske en credens (35 Bfr), in 1909 twee communiebanken (450 Bfr). Zie orderboek.
Voor de Sint-Jozefskerk (1862) van de Jezuïeten leverde Napoleon Daems in 1891 één van zijn topstukken (afbeelding 8) namelijk de preekstoel . De kerk werd later afgebroken en de preekstoel ontmanteld; enkele onderdelen kwamen in het Museum Onder de Toren.
1888
In 1888 werkte Napoleon Daems nauw samen met de Gentse architect August Van Assche (°Gent 1826-+Gent 1907). Deze laatste was bezig met restauratiewerken in de Sint-Dyonisiuskerk te Luik. Daarvoor ontwierp hij onder meer een nieuw neogotisch hoofdaltaar (afbeelding 9); het schrijnwerk en traceerwerk van het retabel zou toevertrouwd worden aan het atelier van Napoleon Daems; de schildering werd uitgevoerd door de Mechelaar Willaert. In 1892 ontwierp August Van Assche een neogotisch hoofdaltaar (afbeelding 10) voor de Sint-Catharinakerk van Hoogstraten. Napoleon Daems leverde de eiken retabelkast en de luiken . Het beeldhouwwerk werd uitgevoerd door Jan Baptist De Boeck en Jan Baptist Van Wint, het schilderwerk door Jules Helbig van Luik.
1890
In Vosselaar werd dat jaar 1890 op de Beeldekensberg een nieuw monument opgericht ter ere van het miraculeuze beeld van Onze-Lieve-Vrouw van Vosselaar (afbeelding 11). Op een neoromaans voetstuk in blauwe arduin en in een kapelletje werd een getrouwe copie geplaatst van het romaanse beeld uit de 11de-12de eeuw in de parochiekerk. De Onze-lieve-Vrouw met het Kind op de schoot werd door Napoleon Daems gekapt in neoromaanse stijl in witte Morleysteen . Later zou de kerkfabriek en het gemeentebestuur van Vosselaar nog bestellingen plaatsen bij “de werkhuizen van M. Napoleon Daems”: een troontje in 1895, een gestoelte in 1912, een zijaltaar en een offerblok in 1913, een H.Hartbeeld en een voetstuk in 1918, een voetstuk in 1922 .
In het jaar 1890 werd in Turnhout de Tunhoutse Werkmansgilde opgericht door de notabelen der stad met de bedoeling de belangen van de werklieden te behartigen . In solidariteit werd een verzekeringsorgaan opgericht dat dank zij de steun van de leden, de ereleden en de overheid bijstand kon verzekeren bij ziekte, ongeval, invaliditeit of afsterven. Er waren vier wijkcommissiën met een bestuur, dat jaarlijks verkozen werd. Het hoofdbestuur bestond in 1890 uit 19 personen: voorzitter was J.B. Pittoors pastoor-deken, verder Jos Biermans koopman, Alf. Boone notaris, Louis Caron nijveraar, Jos Ceulemans notaris, Baron Alph. Coppens particulier, Napoleon Daems beeldhouwer, Leop. Goffin geneesheer, H. Huibrechts geneesheer, F. Jacobs hoofdonderwijzer, H. Lenaerts koopman, Jan Roest junior, Eug. Sanders koopman, Jos Splichal drukker, P.J. Taeymans architect, L. van Alsenoy brouwer, R. Verschueren apotheker, Alf. Versteylen advocaat, Alf. Verwaest nijveraar. In dezelfde geest werd er ook een bouwmaatschappij opgericht. De sociale toestanden en ook het instellen van het meervoudig kiesrecht zouden hierbij ook een rol gespeeld hebben. Het opzet zou later worden overgenomen door de Katholieken Volksbond die in het jaar 1893 werd opgericht. Napoleon Daems zou voor de Turnhoutse Werkmansgilde een cartel (77 Bfr) vervaardigen in 1895, aldus het orderboek. De beeldhouwer bleef actief in de gilde; in 1912 werd hij verkozen tot opperdeken van de Derde Wijk .
In 1891 maakte Napoleon Daems een ontwerp voor een vaandel voor de congregatie van de getrouwde Mannen; het vaandel werd gemaakt te Brugge; het houtwerk werd verguld door V. Mierlo .
(afbeelding 12)
1892
Het werd een bewogen jaar voor Napoleon Daems. In april werd hij benoemd tot leraar aan de Stadstekenschool te Turnhout: klas der beeldhouwers, ter vervanging van de overleden beeldhouwer Peter Pauwel De Meyer (°1825-+26 april 1892). Hij vormde er talrijke leerlingen van de Stadstekenschool, ondermeer Joseph en Eduardus Daems, Frans Steurs en vooral Alfons Jozef Strijmans. In 1899 brengt de reporter van de Kempenaar een bezoek aan de tentoonstelling van de werken van de leerlingen der Stadstekenschool: “Nu gaan wij naar de klas der boetseerders, leeraar Mr Napoleon Daems. Hier ook, zowel als in de klas der teekeningen naar pleister spreekt alles van kennis en kunst. De beelden zoowel als het loofwerk zijn netjes afgewerkt en wij durven de verschillige leerlingen dier klas eene kunstrijke loopbaan voorspellen, indien zij ijverig de lessen blijven volgen van hunnen verdienstelijken leeraar”.
In mei 1892 stelde Napoleon Daems in zijn atelier in de Korte Begijnenstraat een afgewerkte predikstoel tentoon, die bestemd was voor de Jezuïetenkerk in de Koningsstraat te Brussel. Het meesterstuk, aldus de pers, was opgevat “in gotieken stijl van de vijftiende eeuw”. Hij was versierd met de beelden van Jezuïetenheiligen: Franciscus Xaverius, Canisius, Franciscus de Hieronimo, Faber. Voetstuk, kuip en hemel waren achtkantig en rijkelijk versierd met spitsen en torentjes. Met talrijke voorstellingen: vier leeuwtjes, vier evangelisten, acht engelen symboliserend Geloof, Hoop, Liefde, Sterkte, Standvastigheid en Godsdienst .

1893
In het jaar 1893 haalde het werkhuis Napoleon Daems zijn eerste openbare aanbesteding binnen, aldus het orderboek. De opdracht werd geplaatst door de kerkfabriek van Velaine-sur-Sambre; op het programma stonden: een hoofdaltaar, twee zijaltaren en veertien kandelaars; zij werden respectievelijk voor 4.665, 3.700 en 240 Bfr uitgevoerd. Het jaar 1895 zou een succesjaar worden; toen werden drie aanbestedingen binnen gehaald: Houdremont, Mol-Rauw (afbeelding 13) en Laloux bij Villers-sur-Lesse.
Ondertussen bleef het atelier niet gespaard van kleine en grote calamiteiten die de pers haalden. In november 1892 werd er in het werkhuis van Napoleon Daems een diefstal gepleegd; van zijn bureel werd een som van 15 tot 20 frank ontvreemd . In april 1895 gebeurde er in het werkhuis Napoleon een verschrikkelijk ongeluk. Tijden een onschuldige, vriendschappelijke schermutseling tussen twee knapen, werd de zeventienjarige Alf. Van Troy dodelijk getroffen door een beitel. Ondanks de goede zorgen van twee dokters zou hij overlijden aan zijn verwondingen . Later, bij omheiningswerken van de eigendom van Napoleon Daems in 1900, uitgevoerd door aannemer Lodewijk Gijs-Grielen, gebeurden er baldadigheden; een gedeelte van de omheiningsmuur en een zuil werden omver geduwd .
In 1895 ontwerpt Napoleon Daems een vaandel voor de Katholieken Volksbond; het werd uitgevoerd te Antwerpen bij D. Van Sina-Goubergen .
1896
Napoleon Daems kocht in dat jaar de grond en het huis van Baron Ludovic Coppens in de Korte Gasthuisstraat; de koop werd afgesloten bij notaris Van Genechten op 7 maart 1894 . Daems liet het woonhuis afbreken en gaf aan architect Pieter Jozef Taeymans de opdracht een nieuwe woning te bouwen, verder weg van de straat, nabij het bestaande werkhuis waar het atelier actief was. De ruime woning met verdieping en ruime zolder werd gebouwd in de typische neorenaissance-stijl: het ateliergebouw werd in dezelfde stijl vernieuwd .
Op 6 augustus 1896 vierde, volgens het Handelsblad , de boerengilden feest te Turnhout. Aanleiding was de inhuldiging van een nieuw beeld van de H. Isidorus, patroon van de Boerengilden; Napoleon Daems was de beeldhouwer. De reporter bracht een bezoek aan het nieuwe kunstwerk in het atelier van de beeldhouwer. “Het beeld was 1m35 groot en vervaardigd in de gotieken stijl van de 13de eeuw. Volgens de reporter werden de trekken van de heilige zo goed weergegeven dat ge u voor een bezield wezen scheen te bevinden”. Het beeld werd gepolychromeerd door de August Bressers, uit Gent. Het zou geplaatst worden in de kerk van het Gasthuis, waar de vergaderingen van de Boerengilde doorgingen . Een kleinere versie van het beeld, mogelijk een ontwerp voor het grote beeld, is bewaard gebleven in een bakstenen zuilkapelletje te Ravels .
1897
In dit jaar 1897 werd te Turnhout het Kunstverbond gesticht met de bedoeling de kunst in de stad te bevorderen en de vriendschapsbanden te verstevigen tussen de beoefenaars van de Schone Kunsten maar ook van de Toegepaste Kunsten; er werden zeven afdelingen opgericht waarbij elke afdeling drie leidende leden had; voor de afdeling beeldhouwkunst waren dat Napoleon Daems, Lode Bartels en Alfons Moermans. Het jaar daarop organiseerde Napoleon Daems een kleine tentoonstelling in zijn werkhuis. De beeldhouwer stelde twee nieuwe altaren voor; daarnaast toonde kunstschilder Surinx de portretten van de twaalf apostelen bestemd voor het koorgestoelte van Zevendonk. De kerk van Zevendonk werd gebouwd naar de plannen van Pieter Jozef Taeymans. Volgens de reporter van de Gazet van Antwerpen liet de beeldhouwer twee werkstukken bewonderen: “een heerlijk altaar in romantische stijl, gebeiteld in wit marmer en bestemd voor de kerk van Sint-Gillis te Brussel, en een even lief altaar in eikenhout voor de kerk van het H. Hart te Charleroi”. Later op het jaar organiseerde het Kunstverbond in mei een grote tentoonstelling van “Schoone en Nijverheidskunsten”op verschillende locaties: in de lokalen van “de Prins” en “de Spieghel”. Lode Bartels organiseerde nadien een gelijkaardig initiatief als Napoleon Daems en stelde enkele werken tentoon in zijn open atelier: een predikstoel en een beeld in witte steen. Het Kunstverbond overleefde de Eerste Wereldoorlog niet . In augustus 1899 organiseerde het Kunstverbond van Turnhout ter gelegenheid van de Kermis een grote tentoonstelling van Schone Kunsten en Nijverheidskunsten . Van Napoleon Daems werd in het bijzonder het beeld van de H. Henricus merkwaardig gevonden; het beeld staat nu in de Sint-Pieterskerk te Turnhout.

1898-1901
Napoleon Daems was te Turnhout lid van de Congregatie van de Getrouwde Mannen. Deze congregatie was gesticht in het jaar 1848 en zou in haar glorietijd 750 tot 800 leden tellen . Ze stond onder de bescherming van Onze Lieve Vrouw Onbevlekt Ontvangen en had Sint-Jozef als tweede patroon. Vanaf 1862 was de congregatie ondergebracht in de pas opgerichte Sint-Jozefskerk (1860-1862) van de Jezuïeten. Napoleon Daems zou in 1891 een preekstoel in “renaissance-stijl” leveren aan deze kerk, kostprijs 6.418 Bfr (zie ook Orderboek). De congregatie organiseerde voor de leden wekelijkse oefeningen, tweejaarlijkse retraites en bedevaarten naar Scherpenheuvel. Een hoogtepunt was zeker het jaar 1899, toen een bedevaartreis naar Rome werd ingericht; Napoleon Daems was een van de bedevaarders; hij bracht er enthousiast verslag over uit, ze waren immers onverwacht ontvangen geworden door de paus . Tijdens de jubileumviering van het vijftigjarig bestaan werd er aan de Sint-Jozefskerk een marmeren communiebank geschonken “uit dankbaarheid geschonken 17 Maart 1901 door 752 congreganisten”; ze werd gemaakt door Napoleon Daems. In 1901 werd ze vervolledigd door twee marmeren engelen aan de uiteinden; zij droegen vergulde vleugels. Bij die gelegenheid werd er op 1 september ‘s morgens om 6u30 een H.Mis opgedragen met algemene communie. Te 5 uur ’s avonds was er een openbare congregatie in de Sint-Jozefskerk met sermoen door E.P.Serigiers, rector van het college der Jezuïeten, verder de opdracht der aspiranten, de kruisuitdeling aan de jubilarissen, het plechtig lof door E.H. Glenisson directeur van het H. Grafinstituut, de processie en de reliekenverering .

1902
In het Staatsblad van 11 juli 1902 werd gemeld dat er een ereteken van Onderlingen Bijstand 1ste klas werd toegekend aan Hendrik Leenaerts, Jozef Splichal, Napoleon Daems en Frans Jacobs uit Turnhout .
Volgens het Orderboek haalde het atelier Napoleon Daems in het jaar 1902 een grote aanbesteding binnen van 16.120 Bfr, te Ravels-Eel: het hoogaltaar, twee zijaltaren, een predikstoel, twee biechtstoelen, het koorgestoelte, een sacristiekast, een communiebank, de doopvont en een wijwatervat. Andere aanbestedingen zouden volgen in 1903, 1904, 1907, 1908 en 1914. Opvallend was ook dat in diezelfde periode voor de eerste Wereldoorlog het aantal bestellingen geleidelijk afneemt.
Het jaar daarop in 1903 werd Napoleon Daems vermeld als ondervoorzitter van de pensioenkas van het Syndicaat van reizigers, klerken, handelaars en patroons .
In 1905 richtte het Kunstverbond Turnhout een prijskamp en een tentoonstelling in met als thema “lichtdruk” of fotografie. In de jury voor de beoordeling van de werken zaten Eugeen Surinx, Napoleon Daems en Frank Fabri .
1907
Zoon Jozef Daems volgde les bij zijn vader in de Stadstekenschool. Jos Daems haalde een prijs, een grote zilveren erepenning van de staat voor ”Romp naar pleister” en een grote bronzen medalie voor “ontleed en beenderkunst” . Zoon Jozef (afbeelding 14) was een talentrijk beeldhouwer eerst kreeg hij een opleiding te Turnhout in de klas van zijn vader ; later kreeg hij een opleiding aan de Academie te Antwerpen, waar hij les volgde bij de vermaarde beeldhouwer Vinçotte; deze laatste nam hem op in zijn werkwinkel. Jozef was de primus van de hogere klas van beeldhouwkunst en kreeg de prijs Van Lerius. Later deed hij mee aan de prijs Godecharles te Brussel met het ontwerp van een gevallen neger; hij eindigde op de tweede plaats. Hij boetseerde enkele prachtige portretten onder meer van de heer J. Diercksens en zijn zus Irma. HJ was een talentrijke en beloftevolle kunstenaar.
1914
Napoleon DAEMS werd waarnemend directeur van de Tekenschool te Turnhout in 1914 nadat directeur E. Surinckx naar Frankrijk was gevlucht tijdens de Eerste Wereldoorlog. In de loop van hetzelfde jaar zou de familie Daems zwaar getroffen worden. Op 10 september verliest Napoleon Daems zijn zoon Jozef Daems (°23 maart 1890) ; Jozef sneuvelde te Rotselaar , als soldaat van het vijfde linieregiment van het Belgische leger, in het begin van de oorlog op 10 september 1914 . Het verlies moet een zware slag geweest zijn voor de vader. Napoleon Daems schonk aan het Museum Onder den toren een fotocollectie over het werk van zijn zoon; het werd verzameld in een omlijsting die door Napoleon werd gemaakt.
Op 25 april 1921 stuurden de gebroeders Franck uit Antwerpen een brief naar Napoleon Daems te Turnhout om te melden dat het kunstwerk van wijlen zoon Jozef Daems was aangekocht door het Ministerie van Koloniën voor 2.500 Bfr: “Avant la civilisation Belge ”. Het stelde een neerliggende, geketende Congolees voor, wachtend op de bevrijding door de kolonisatie. Een controversieel werk dat meer verduidelijking verdient. Het is getekend en gedateerd: J. DAEMS 1914. Het werk diende nog gebronsd te worden en zou daarna naar het Museum (voor Midden Afrika) van Tervuren moeten vervoerd worden. Een prachtig werk waarin de toenmalige mentaliteit goed werd verwoord. Het werk was ingediend geweest voor de prijs Van Lerius.
Jongere broer Cesar Daems volgde ook les aan de stadstekenschool bij vader Napoleon Daems . Later zou hij zicht toeleggen op het religieus meubilair en op restauraties. Zo restaureerde hij een beeld van de H. Augustinus uit de parochiekerk van Houffalize; het werd zwaar beschadigd tijdens de tweede Wereldoorlog.
1921-1922 921
In 1921 werd Turnhoutenaar Florent Cloostermans in de Academie van Luik uitgeroepen tot primus van de hoogste klas voor samenstelling van geboetseerd loofwerk. Het stadsbestuur van Turnhout stuurde de laureaat gelukwensen alsook felicitaties aan leermeester Napoleon Daems en directeur Surinx van de Stadstekenschool waar hij zijn opleiding had gekregen .
Het jaar daarop, in oktober 1922, aanvaardde het Stadsbestuur van Turnhout het ontslag van Napoleon Daems als leraar van de Stadstekenschool . Het stadsbestuur zou blijven beroep doen op zijn diensten. Hetzelfde jaar was hij lid van het prominent inrichtend comiteit van de grote tentoonstelling die zou gehouden worden in het pas gerenoveerde Kasteel van Turnhout, waarvoor het werkhuis Napoleon Daems ook werk leverde . De tentoonstelling bevatte schilderijen en andere kunststukken vervaardigd door Kempische kunstenaars ; ook kunstvoorwerpen voortgebracht door vreemde kunstenaars die Kempische gezichten of toestanden voorstelden, kwamen in aanmerking . Parallel met de tentoonstelling werd er ook een congres gehouden in de zalen van het kasteel. Als ereprofessor zetelde N. Daems nog regelmatig in de jury voor de beoordeling van de eindwerken van de leerlingen van de academie.

1923
Tijdens een jubileumviering van de Congregatie van Getrouwde Mannen kreeg Napoleon Daems het pauselijk ereteken Pro Ecclesia et Pontifice opgespeld . Het was een pauselijk ereteken dat werd verleend voor bewezen trouw en goede diensten jegens de Rooms-Katholieke Kerk. Het ereteken werd uitgereikt door Monseigneur De Wachter. Deze pauselijke onderscheiding werd ingesteld door Leo XIII in 1888. Napoleon Daems was een religieus man die meestal tweemaal daags de mis volgde; hij was lid van de meeste parochiale verenigingen. Hij was een geëngageerd man met een bijzonder hart voor de minderbedeelden, de op zijn doodsbrief vermelde lidmaatschappen getuigen daarvan: lid der derde Orde van Sint-Franciscus, , Ereprefect en Jubilaris der Congregatie van O.-L.-Vrouw, lid van de Bond van het H. Hart, en van alle Broederschappen, werkend lid van het Genootschap van Sint-Vincentius, medestichter der Werkmansgilde. Kanunnik J.E. Jansen beschreef de persoonlijkheid van Napoleon Daems als volgt: hij was een gewetensvol, tot in de puntjes verzorgd, ijverige kunstenaar, hij was een brave man die leefde voor zijn Kunst, zijn God en zijn Familie, wars van wereldse praal en werelds benul.
1930
In augustus 1930 werd bij de kerk van Zevendonk een monument van het Heilig Hart van Jezus opgericht; het monument werd geleverd door het werkhuis Napoleon Daems. Op 7 september werd het monument ingewijd in aanwezigheid van de kardinaal Van Roey .
Dat jaar 1930 werd er op initiatief van Davidsfonds Turnhout geld ingezameld voor de oprichting van een herdenkingsmonument voor geneesheer-schrijver Renier Snieders, op te richten op het Patersplein. Napoleon Daems werd lid van het uitvoerend comité. Het monument werd ontworpen door architect De Mol . Het beeld werd uitgevoerd in brons door de Turnhoutenaar Alf. Strijmans (1866-1959), leerling van Napoleon Daems.
1939
Napoleon DAEMS overleed op 17 jauari 1939. Het Handelsblad bracht op 22 januari verslag uit over de begrafenis.
“Vrijdag 20 Januari laatstleden werd te 10 uur voornoen plechtig ten grave gebracht de heer Napoleon Daems, overleden in den ouderdom van 86 jaar, omringd van de genegenheid en de achting van de gansche bevolking der stad.
De heer Daems was een bekende figuur in Turnhout. Hij was een bekend beeldhouwer en lange jaren was hij professor aan de Stedelijke Teekenakademie der Stad Turnhout.
Ook als burger en vooral als katholiek had hij uitstralende deugden.
Bijna een halve eeuw is zijn naam gehecht geweest aan de Groote Maria-Congregatie der getrouwde mannen. Hij heeft een zoon missionaris in Congo en eene dochter Gasthuisnon te Mol.
De begrafenisplechtigheden werden zeer druk bijgewoond door een talrijke schare van vrienden en kenissen. We bemerkten er ook Mgr De Boeck, namens de Scheutisten-orde, waarin de zoon van wijlen heer Napoleon Daems kloosterling is.
We bieden aan de achtbare familie onze innigste christelijke deelneming aan.”

Hoofdstuk III: Esthetiek
De stijlevolutie in de negentiende eeuw
De kunstgeschiedenis zit enigszins verveeld met de stijlevolutie in de negentiende eeuw, na de Franse Revolutie. Meer bepaald met het ontbreken van een overheersende stijl die in alle kunsttakken zijn sporen zou nagelaten hebben. Het Classicisme en de Empirestijl uit de Napoleontische tijd zou aanvankelijk nog blijven nazinderen; deze stijlen waren eigenlijk nabloeiers van de Barok en de Lodewijkstijlen. In de tweede helft van de negentiende eeuw zal er in België onder de invloed van het Romantisme een grote belangstelling voor en verheerlijking zijn van het (eigen) verleden. In de kunst, vooral de bouwkunst, zal dit resulteren in het overnemen of heruitvinden van vroegere stijlen uit het verleden: neoromaans, neogotisch, neorenaissance, neobarok. Vooral de neogotiek zal hierbij veel² succes en overlevingskansen oogsten en recht van bestaan weten te veroveren. De katholieke Kerk steunde enthousiast deze bewegingen en hoopte nieuwe religiositeit te oogsten in nieuwe belangstelling voor de christelijke middeleeuwen en hun romaanse maar vooral gotische kunstproductie. Men nam de kunstvormen over uit de vroegere tijd maar wist niet altijd door te dringen tot de spiritualiteit.
Onder invloed van het naturalisme, een doorgedreven romantisme, zou een tendens naar realisme zich manifesteren en dat is ook merkbaar in de plastische kunsten, de portretkunst is er bloeiend. Technisch gezien sloten de academies hierbij aan: lijnvoering, tekenen naar (antiek) pleister, tekenen naar de natuur. De onderwerpen bleven traditioneel uit het verleden: de klassieke oudheid, het eigen historisch verleden. Alleen de canon was belangrijk, het technisch uitvoeren, de architecturale of plastische vormentaal; de uiterlijke tekens werden overgenomen, de decoratie, zonder begeesterde eenheid of harmonie. Creativiteit werd vervangen door stereotiepe patronen of steeds weerkerende motieven. In de schilderkunst van de tweede helft van de negentiende eeuw zou dit keurslijf van het academisme doorbroken worden door het impressionisme; de bouwkunst en aanverwante productie bleven wat steriel. Op het einde van de negentiende eeuw ontstaat er in de architectuur een bijzondere stijl van het eclecticisme ook wel neorenaissance genoemd. Het eclecticisme nam elementen van verschillende stijlen over tot een schilderachtig geheel. Pieter Jozef Taeymans was er een vertegenwoordiger van. De periode van de neo-stijlen was eerder arm aan creativiteit en vindingrijkheid. De betrachting om een inspiratievol en gemotiveerd verleden opnieuw actueel te maken mislukte grotendeels. De decoratieve motieven werden overgenomen maar de diepere beleving ontsnapte. Omstreeks 1890-1910 zal de Jugendstil opnieuw een begeesterde stijl manifesteren.
(afbeelding 15 + 16)
De stijlen van Napoleon Daems
Napoleon Daems vermeldde in zijn orderboek regelmatig in welke stijl één van zijn producties werden uitgevoerd: voorbeeld : 1906 feb Hulsen 2 gestoelten Romaans 680 (afbeelding 15). In het orderboek komt deze stijlvermelding 22 maal voor. Hier kunnen wij hogels, vierpassen, rondbogen, parellijsten, en teerlingkapitelen verwachten als sierelementen. De neogotische stijl werd 40 maal vermeld bv balen-wezel preekstoel gotisch (afbeelding 16). Hier zien wij spitsbogen, traceerwerk, bundelzuiltjes, visblazen, kruisbloemen, briefpanelen, rankwerk, visgraatmotieven. De renaissancestijl komt 27 maal voor in het orderboek bijvoorbeeld: turnhout jezuietenkapel preekstoel renaissance(afbeelding 8). Hier verwachten wij renaissance zuiltjes, medaillons, koppen, parellijsten, schelpen, bladfriezen, getorste zuilen. acanthusbladeren, balusters. Enkele malen werden er straffe uitspraken genoteerd die moeilijk interpreteerbaar zijn. Zo liet Napoleon Daems in 1892 noteren dat de preekstoel met beelden van de H. Franciscus Xaverius en de H. Franciscus Hieronymus voor de Jezuïetenkerk In de Koninklijke straat te Brussel vervaardigd was “in gotieken stijl uit de 15de eeuw”….. In 1896 noteerde Het Handelsblad dat het beeld van de H. Isidorus gemaakt was “in gothieken stijl der 13de eeuw”. Wat wij ons hierbij moeten voorstellen is ons onduidelijk. Het was ongetwijfeld een uitspraak van de beeldhouwer die werd overgenomen door de reporter. Vermoedelijk had de beeldhouwer een origineel gotisch model voor ogen dat hij in de 13de eeuw plaatste. Volgens Kanunnik J.E. Jansen, in zijn In Memoriam Napoleon Daems, bespeelde de beeldhouwer een breed register: “zijn bijzonderste werken vatte hij op in den neorenaissancestijl, alhoewel hij soms ook wel eens in neogotiek en roman beitelde. Zijn neiging ging naar de religieuze kunst? Waarmede hij talrijke kerken en kapellen bemeubelde. Hier was hij in zijn doen. In tegenstelling van andere beeldhouwers, die geen godsdienst kennen en toch geestelijke voorwerpen voortbrengen, was hij een sterk Christen en wist hij in zijn beelden uitstraling van zijn geloof te leggen…”. Volgens dezelfde bron was Daems aanvankelijk in de neorenaissancestijl opgeleid en werd hij aanvankelijk hiervoor erg gewaardeerd in het atelier van Bartels.

1878 de Expositie van Parijs
In 1878 stelde het stadsbestuur van Turnhout een studiebeurs ter beschikking om de jaarlijkse Kunstexpostie van Parijs te bezoeken. J. Bartels schreef één van zijn werknemers in voor deze beurs: meestergast in de beeldhouwkunst Napoleon Daems. Deze laatste had de lessen gevolgd aan de Stadstekenschool van Turnhout en was daarna zich gaan vervolmaken aan de Koninklijke Academie te Antwerpen, waar hij met onderscheiding de klassen beeldhouwkunst had gevolgd. Daarna was hij terug naar het atelier van Bartels gekeerd waar hij in 1878 reeds twee maanden aan het werk was . De jonge Napoleon Daems kreeg de studiebeurs toegewezen en vertrok in het jaar 1878 op studiereis naar Parijs, toendertijd de Europese kunststad bij uitstek. Vanuit de Europese landen werden academische werken tentoon gesteld. Het academisme gaf in die tijd de toon aan. Zoals gebruikelijk bij zo’n studiebeurs bracht de jonge Daems nadien verslag uit van zijn bezoek aan de expositie. Wij volgen hem tijdens zijn bezoek aan de Belgische afdeling.
.
“Bij mijne intrede in de Expositie was mijne eerste nieuwsgierigheid gericht om mij te begeven naar de kunstenaars van ons Belgieën, welken waarlijk een der schoonste plaats in dezelve bekleden. Mijn eerste ontmoeting was een marmer beeld bijna levensgroot, verbeeldende Heliotrope , bewerkte door Paul Devigne Bruxelles en waarin men die schoone en proportioneelen, als ook die natuurlijken vleesch bewerking in overtreffing kon bewonderen, zijnde een knielend beeld, met nog verscheidene portretten deden uitscheinen dat hij waarlijk met die groote gaaf van kunst gevoel bezielt is”.
“Een marmer kintje verbeeldende den kunstenaar door Fraikin Brussel en een marmer Portret waren wel bewerkt. Een groep marmer Daphis door Cattin en het beeld Calista twijfelend tusschen het Cristendom en heidendom bewerkt in plaaster door Vanderlinden Leuven en verscheidene portretten in marmer van Degroot Bruxelles waren allen met grootsheid gedaan.”
Deze korte recentie uit het verslag spreken boekdelen over de stijlgeest van die tijd die nog volledig in het academisme onder te brengen is zowel qua inhoud als qua esthetische kwaliteiten. De inhoud gaat terug op de klassieke oudheid; de stijl spiegelde zich nog altijd aan de klassieke oudheid. Alleen in de portretten kunnen andere stijleigenschappen opgemerkt worden.
Daems vervolgde:
“In de Religieuse beeldhouwkunst heb ik bemerkt den Predikstoel van G. Goyers Leuven welken door zijn schoon en eentoenigheid als ook de goede afwerking mij wel beviel, de kuip van voren was verbeeld met vijf mysterieën van Maria in bas relief bewerkt, waar tusschen vier beelden van de Heiligen Joachim, moeder Anna, Sacharias en Elisabeth bevonden. Het achterste gedeelde was ook met verscheidene Heiligen bekleed, welke ook allen wel bewerkt waren; bij aldien den Predikstoel in den styl der 13 eeuw verwerkt is , de beelden niet zuiver genoeg daarin gevolgd zijn. Men had dan ook verscheidene beelden, 100 waschen, marmere schouwstukken en Meubels, welken allen meesterlijk gedaan zijn”.
“Ook heb ik mij beieverd om eenige woorden te geven van eenige byzonderheden der schilderkunst. Mij treffen dan aan van Emile Wouters Brussel de volgende N° 307 De zotheid van Hugues Van der Goes bevindende in een in een klooster om aldaar door de kloosterlingen gedurende zijne ziekte, met het spelen van Cithare en zang dezelfe te verlichten. N° 308 Maria van Bourgogne smeekende de genade aan de schepene van Gent voor hare raadsheeren Hugonet en Humbercourt. N°309 Maria van Bourgogne zweert te eerbiedigen de bevoorregte der stad Brussel (1477). Alle drie met veel kunst en historische wijze weergegeven”.
“N° 283 Wij willen Barabas voor Christus door Ch. Verlat Antwerpen was ook een der merkwaardigste schilderstukken. Den levenden toon alsook die natuurlijke verbeelding der inwooners van Palestina als afstammelingen der Araben ook die schoone groepeering gelijk Barabas zittende op de schouwers eener moor, omringd van volk die al danzende en schreeuwende de loslating van Barabas triompheerden en waar achter dit schoon en Goddelijke wezen van Cristus stond. Die men zal … tot zyn kruis over leverde, was vol van natuurlijk gevoel en uitdrukking”.
“Ook zijn twee schilderingen N° 291 Den Leeuw en de slang. N° 297 Den Buffel den leeuw ter aarde werpende , waren op een breede wyze en levenden toon gedaan, die natuurlijke fierheid des leeuws en die lompe woestheid des buffels deden zien dat Verlat de kunst van dierenschildering op eene grootsche wijze meester is”.
“Verders nog van Stallaert Bruxelles N° 270 Den Heiligen Telemacus of den laatsten stryd der schermers. Verscheidene van H. Stevens Parys waaronder zyn N° 219 de bezoekers wel gedaan en van J. Vanbeers Antwerpen het kind en de mas. waren allen met ware kunstsmaak gedaan.
Onze naburige landen bezoekende heb ik aangetroffen als voor eerst Holland waarvan ik in de beeldhouwkunde den N° 29 Het genoegen des wederziens en Corion twee beelden levensgroote, wel bewerkt door Van Hove als ook een marmer borstbeeld door Stracke. In de schilderkunst N° 11 Den Winter in Friesland door Bisschop. N°42 De Werver door Kate waren wel meesterlijk gedaan; bij aldien de Hollandsche School maar in klein getal was opgekomen en zij ook nog achteren is.
In zeven bladzijden verslaggeving bracht Napoleon Daems enthousiast zijn mening over de grote internationale expositie van 1878. Deze stond volledig in het teken van het academisme, is geïnspireerd op de antieke oudheid, de bijbel of de belangrijke historische heldenfeiten van de verschillende deelnemende landen. De stijl en de inhoud is geïnspireerd op de renaissance en zijn barokke opvolger. Voortdurend weet de jonge Daems dit te omschrijven als grootsheid, natuurlijkheid, levendigheid. Zelf heeft hij ook aandacht voor de christelijk religieuze thema’s die zijn uitgebeeld. Zijn voorkeur gaat naar de beeldhouwkunst in marmer, een materiaal dat hij blijkbaar zelf slechts zelden zou bewerken of laten bewerken. Hij weet de verscheidene deelnemende landen op hun merites te waarderen en hierin toont hij de eigen kwaliteiten. Het is duidelijk dat dit academisme tot het traditionele kunststijl van die tijd behoorde met theatraliteit vertolkt op prozaïsche wijze; het kunstwerk werd in het atelier bedacht en gemaakt volgens een oude canon die die door de academies, internationaal werd ondersteund. Interessant is ook dat Daems uitvoerig blijft stilstaan bij de Belgische inzendingen die hij “hoog inschat en waar ook een preekstoel in hout aanwezig was van de Gebroeders Goyers uit Leuven”.
De cursus over lijsten
In de aanwezige documentatie over Napoleon Daems bestaat er een interessante informatie die veel zegt over de werkwijze en de opleidingsopvatting van de meester. Het gaat hier over een cursus over “boorden” (Frans: moulures) (afbeelding 17 + 18), waarmee hij het lijstwerk voor kaders of meubels bedoeld. Het is geweten dat hij in zijn werkhuis een kader bewaarde waarin deze verscheidene boorden concreet in hout waren uitgewerkt. Napoleon Daems had er een bijzondere belangstelling voor. In zijn orderschriftje reserveerde Daems een apart hoofdstuk voor “Kaders”. De cursus over “Boorden” is een uiterst praktisch document. Wij vermoeden dat het hier om een onderdeel ging van de opleiding die hij in de Stadstekenschool heeft gegeven. Die cursus geeft in totaal een overzicht van dertigtal boorden met hun benaming. In een eerste deel geeft Daems een overzicht van de Nederlandse benamingen met een exemplarische tekening en een minutieuze, technische beschrijving om de genoemde boord of lijst te tekenen of te verwezenlijken. Achtereenvolgens vermeldde hij volgende boorden:
1. De breede boord
2. De alve ronde (of het cirkelvormig lystwerk); het stokje of koraallystje
3. Het kwart rond of eiervormig sieraad
4. Het hollystwerk
5. Het holrondvormig lystwerk
6. De hiel of le talon
7. Het Golvend lystwerk
8. Grieksch lystwerk Uilenbek genaamt
9. Lystwerk genaamd Raafbek

In twee aansluitende bladzijden geeft Daems een aanvullend overzicht van de Franse benamingen met telkens een illustratieve tekening: N6 Le chaufrein droite; 7 Le chaufrin renversé; 9 L’ anglet ; 10 Le listel ou réglet; 11 Quart de sourde; 12 Le torc au boudin; 13 La baguette; 14 Le cuvet; 15 Le congé; 16 La gorge; 17 Le double chaufrin. Pagina II: Moulures composées: 18 L’ echine; 18 La bravette; 19 Le torc elliptique; 20 Le torc ogival; 21 La scotu; 22 Le talon droite; 23 Le talon renversé; 24 La doucine droite; 25 La doucine renversée; 26 Le corbin.
De cursus over boorden toont aan hoeveel belang Napoleon Daems hechtte aan de decoratie, aan de elementen van versiering. Wanneer hij in zijn orderboek toegepaste stijlen vermeld, dan slaat dit vooral op de toegepaste decoratie op het voorwerp en die is eerder stereotiep en niet erg variërend. Anderzijds verwijst de cursus ook naar aandacht voor de verfijning in de uitvoering een eigenschap die de meester Napoleon uitstekend in zijn werk ook wist aan te brengen.

Hoofdstuk IV Werkhuis Napoleon Daems (°1852-+1939)

Huis Baron Ludovic Coppens (1880)
De voorgeschiedenis van het “werkhuis” van Napoleon Daems zit vol verrassingen en soms ook wel wat onduidelijkheden. Napoleon Daems zou zelfstandig een atelier begonnen zijn in 1884, nadat hij tot zijn tweeëndertigste in het atelier van Lode Bartels had gewerkt. Waar woonde hij ondertussen en waar begon hij een nieuwe fase in zijn carrière in 1884? In welk gebouw werd hij actief en was dat zijn eigendom? Over de plaats in de stad is er niet zoveel discussie: op het einde van de Korte Gasthuisstraat. Maar waar precies? Stond er daar een gebouw? Wat wij verder nog zullen zien is dat wij hier met eigendommen te maken hebben van de adellijke familie Achille Emmanuel baron Coppens d’Eeckebrugge (1822-1886), gehuwd met Marie-Louise van Ravesteyn (1820-1897). Misschien brengt de verdere voorgeschiedenis ons meer duidelijkheid over het gebruik en het eigenaarschap. Deze voorgeschiedenis begint met een initiatief van de zoon van de baron: Ludovic Coppens (1855-1926). Hij was de tweede zoon in de familie en had nog twee zussen.
Op 8 november 1880 diende baron Ludovic Coppens bij het stadsbestuur van Turnhout een aanvraag in om een huis te bouwen “op den hof gelegen einde Korte Gasthuisstraat” (afbeelding 19). De aanvraag werd medeondertekend door architect Joseph Faes. De baron bouwde deze woning op grond die eigendom was van de familie. Het bijgevoegde bouwplan toonde een eerder bescheiden, vrijstaand gebouw, een gelijkvloers met zadeldak, met in de voorgevel links een voordeur met twee treden en rechts een venster. Het stadsbestuur gaf zijn goedkeuring tot de bouw op 12 november 1880. Het project werd omschreven als een “Ontwerp voor het maken eener woning voor rekening van de Wel Edele Heer Baron Coppens op zijnen eigendom…”. Op de ontwerptekening werd de afstand van de voorgevel tot het middelpunt van de openbare weg (“axe des steenwegs”) aangegeven; de woning werd dus gebouwd langs de openbare weg, de Korte Gasthuisstraat. Over bijgebouwen werd er niet gesproken; vier jaar later zal dat wel het geval zijn, in een brief die door Napoleon Daems werd opgesteld.
Op 14 juli 1884 ontving het stadsbestuur een aanvraag voor “het plaatsen eener raam in een werkhuis gelegen op het einde der Korte Gasthuisstraat W3 N°636” en voor het zetten van “ daarnevens een nieuw ijzeren hekken” (afbeelding 20). De ingediende aanvraag werd ondertekend door “bouwmeester” Napoleon Daems, beeldhouwer te Turnhout, en medeondertekend door “eigenaar” baron Coppens. De werken zouden worden uitgevoerd door aannemer Van de Laer; hij ook ondertekende de aanvraag. Voor Napoleon Daems is 1884 een belangrijk jaar want dan ging hij een zelfstandig eigen atelier oprichten en verliet hij het atelier van Lode Bertels. Blijkbaar gebeurde de bouwaanvraag in functie van de stichting van het werkhuis en gebeurde dit in nauwe samenwerking met de eigenaar van het erf. Het jaar 1884 is ook het beginjaar van het orderboek van Napoleon Daems. Hij stelde zich ten dienste van de baron Coppens en leverde een ontwerp voor een ijzeren hek en terzelfder tijd vroeg hij een betere verlichting in het werkhuis dat hij in gebruik nam van de familie Coppens, meer bepaald de moeder van Ludovic Coppens, madame van Ravesteyn. In 1884 was baron Ludovic Coppens officieel nog geen eigenaar van de vermelde goederen. De baron treed op als mecenas en goede vriend van Napoleon Daems; ze behoorden beiden tot het artistieke milieu van Turnhout. Op een binnenzicht van het atelier uit die tijd (afbeelding 6) zien wij drie ongelijke vensters die de werkruimte verlichten. Eén venster heeft het model zoals het is te zien op de tekening bij de bouwaanvraag. In het atelier werkten een vijftal ambachtslui. De fotograaf stond vermoedelijk in de toegangsdeur.
Een jaar later (2 juli 1885) waren er nieuwe plannen (afbeelding 21); ze werden opnieuw door Napoleon Daems uitgetekend. Deze maal ging het om een flinke verbouwing aan de bestaande woning van baron Ludovic Coppens. Er kwam een bovenverdieping bij en de voorgevelschikking werd gewijzigd. In de voorgevel werd de schikking omgekeerd (toegangsdeur rechts, venster links); op de verdieping boven werden er twee vensters geplaatst; de zolderruimte werd verhoogd en kreeg kleine vensters. Het gemeentebestuur keurde de bouwplannen goed mits enkele technische voorwaarden; zo mochten er geen keldergaten of uitsprongen straatwaarts worden aangebracht”. Het gebouw paalde aan de straat, de Korte Gasthuisstraat. Napoleon Daems was niet alleen de ontwerper van de bouwuitbreiding, hij leverde in 1885 ook verscheidene meubels en uitrusting voor deze nieuwe woning in de Korte Gasthuisstraat, voor eigenaar baron Coppens, genoteerd in het orderboekje: kassen voor de bibliotheek, een buffet, zes stoelen, een tafel, een eiken kleerkast, een lavabo en een beddebak. Voor een totaalbedrag van 1.476 Bfr . Baron Ludovic, die nog ongehuwd was, ging zich blijkbaar vestigen in de Korte Gasthuisstraat. Deze optie werd blijkbaar ook door zijn moeder Madame Baronne Douarière ondersteund toen zij op 13 mei 1886 de akte van gift ondertekende waardoor baron Ludovic Coppens volledig eigenaar werd van het goed in de Korte Gasthuisstraat, mogelijk was dit een strategische zet om haar zoon wat honkvaster in Turnhout te houden. In het jaar 1886 huwde Napoleon Daems met Maria Anna Josepha Peeters te Turnhout. Het jaar daarop werd hun eerste kind geboren. Waar ze toen woonden is nog onduidelijk.
Volgens de gegevens van Adri Hooijmaaijer verhuurde baron Coppens zijn woning aan verschillende gezinnen: gezin Mathieu Impens (1886), gezin Edmont Sette (1889), gezin Ludovicus Declerck (1891).
De baron (afbeelding 22) zou ons opnieuw verbazen toen hij in de lente van het jaar 1887 door notaris Van Genechten zijn inboedel openbaar zou laten verkopen op zijn hof in de Korte Gasthuisstraat: “Openbare Verkoping van extra schoon meubilair ”: meubels, slaapkamers, serviezen, boeken, 9 pendules, beddegoed, printen en schilderijen, jachtgeweer, weitas, romers en bierglazen, ketels en marmieten, kamerstoven, cuisinière, 600 flessen wijn, grasmachine en hondskot, en al wat er zou worden bevonden”. Baron Ludovic Coppens was blijkbaar van plan om de Kempen te verlaten en naar Frankrijk te vertrekken. Hij ging naar Barbison een plattelandsdorpje nabij het woud van Fontainebleau beneden Parijs. Daar was er een artistiek milieu van landschapsschilders die de landschappen van de omgeving zouden opzoeken en “en plain air” schilderen.
In 1889, een jaar na zijn vertrek uit Turnhout, trad baron Ludovic in het huwelijk met Maria-Caroline Adriaensen (1869-1915) met wie hij twee kinderen zou hebben Gabriel Coppens d’Eeckenbrugge en Emmanuel Coppens d’Eeckenbrugge. Ondertussen verhuurde de baron Ludovic zijn woning te Turnhout. Dit bleek uit een bericht in De Kempenaar van 6 juni 1891, waarin vermeld stond dat de Heer Declerck, controleur bij de douane en huurder van het huis van baron Coppens in de Korte Gasthuisstraat, aan het gemeentebestuur van Turnhout een betere straatverlichting aan zijn huis vroeg. Indien er aldaar een lantaarnpaal zou gezet worden zou de post ook bij avond aan hem de briefwisseling kunnen bezorgen, zo nodig in het belang van de Turnhoutse nijverheid . Het stadsbestuur zou er niet op ingaan, om geen onnodige precedenten te creëren.

Napoleon Daems koopt het huis en de eigendommen van baron Coppens (1894)
Op 7 maart 1894 – het atelier Napoleon Daems bestond al tien jaar in de Korte Gasthuisstraat- maakte notaris Albertus Van Genechten een akte op waarin de verkoop van de gebouwen en de grond van baron Coppens werd genotuleerd. Ludovic Baron Coppens, de verkoper, zonder beroep, was wonende te Barbizon par Chailly, Frankrijk (Seine et Marne). Kopers waren de Heer Joannes Baptista Napoleon Daems , beeldhouwer, en zijn echtgenote Vrouwe Maria Anna Josepha Peeters, samen te Turnhout wonende. Het ging om een huis (afbeelding 23 + 24 + 25) met een verdiep in de Korte Gasthuisstraat , met aanhorende gebouwen, met een lusttuin en een moestuin, groot 34 are en 30 centiaren (Wijk O Nrs 634 F en 634 I). Het geheel werd verkocht voor 17.000 Bfr. Volgens hetzelfde geschrift van 1894 was de baron eigenaar van deze goederen geworden in 1886 door een akte van gifte vanwege zijn moeder Madame Marie Louise van Ravestijn . De verkoopsakte werd ondertekend door de baron, de beeldhouwer, twee getuigen en de notaris. Meteen werd Napoleon Daems ook eigenaar van het werkhuis waarin zijn bedrijf was gevestigd.
Kunstenaarshuis van Napoleon Daems 1894-1895
Kort na de aankoop van het goed van baron Coppens zou Napoleon Daems een nieuwe woning laten bouwen, 1894-1895. De bestaande oude woning van baron Ludovic Coppens werd afgebroken en verder van de openbare weg, dieper gelegen op de eigendom rakende aan zijn werkhuis, liet de beeldhouwer een grotere woning bouwen naar de plannen van architect P.J. Taeymans. Terzelfde tijd werd ook het werkhuis volledig vernieuwd in neorenaissancestijl; de drie lichtgevende vensters kregen een identiek uitzicht.
Architect Pieter Jozef Taeymans was vanaf 1869 provinciaal architect en vanaf 1873 tot 1902 directeur was van de Stadstekenschool; Napoleon Daems was er ook lesgever sinds 1892; Daems zou herhaalde malen samenwerken met de architect, vooral in de Kempen waar Taeymans kerken en openbare gebouwen uittekende. Bij de aankoop van de eigendom telde het gezin Daems zes geboorten en er zouden er nog drie volgen.
Het werd een vrijstaande woning met in elkaar gewerkte volumes, twee bouwlagen en zadeldaken. De voorgevel werd een puntgevel. Het woonhuis paalde achteraan tegen het werkhuis van Napoleon Daems dat volledig werd gerenoveerd in de stijl van de woning. De architect gaf een totaal nieuw, eclectisch stijluitzicht in neorenaissancestijl met afwisselend materiaalgebruik en menig neorenaissance versiering : speklagen, diamantkoppen, sierankers, friezen, nissen en druiplijsten. De beeldhouwer zou instaan voor het meubileringswerk binnen, met onder meer een schouwmantel, een zoldering en een versierde trap. In de voorgevel werd een opschrift met vermoedelijk een datering 1884 aangebracht. Deze datering verwees naar de stichting van het werkhuis in 1884.
In 1900 liet Napoleon Daems door aannemer Lodewijk Gijs een hoge, gemetste muur plaatsen aan zijn eigendom. Volgens de Gazet van Antwerpen hadden enkele boosdoeners baldadigheden uitgehaald en een pilaar met de gedeelte van een muur omgeduwd. Of de muur alleen de straatkant afsloot dan wel of het hele domein werd omringd met een muur is niet op te maken uit het artikel.

Werkhuis van Napoleon Daems maakte reclamefolders
Enkele malen werden er door Napoleon Daems folders uitgegeven om potentiële bestellers aan te trekken. Daems betittelde zijn atelier als een werkhuis dat gespecialiseerd was in kerkmeubelen, kunstmeubelen en beelden gemaakt in hout, marmer en steen. In deze omschrijving ligt duidelijk het succesverhaal van het werkhuis. In een eerste folder waren de voorbeelden van de gemelde productie gerangschikt onder de gekende categorieën uit zijn orderschrift: “altaren, predikstoelen, biechtstoelen, gestoelten, communiebanken, volledige meubilering en gedenksteenen gesneuvelden”. De laatste categorie was nieuw en dateerde de folder uiteraard van na de eerste Wereldoorlog. De andere gekende folders dateren meestal van na 1918 en dragen de titel Werkhuis Napoleon Daems en Zoon. Een ander middel om de ouderdom van de folder te weten blijkt uit de vermelde werken op de folder , door de maker uitgekozen als bewijs van vakmanschap en stijlbekwaamheid. De meubels zijn te dateren aan de hand van het orderboek van Daems; meteen weten wij ook wanneer de folder ongeveer tot stand gekomen is. . Meestal gaat het om de vermelding van uitvoeriger bestellingen in steden zoals Brussel, Leuven, Luik, Aarlen, Antwerpen, Turnhout. De openbare aanbestedingen van volledige meubilering van kerken worden bijna alle vermeld.
De oudst gedateerde folder is van kort voor de Eerste Wereldoorlog. De folder werd uitgegeven door het Werkhuis N. Daems-Peeters Korte Gasthuisstraat 77. Het werkhuis werkte onder de familienamen Daems-Peeters. Blijkbaar waren de zonen Jozef (°1890) en Cesar (°1891) nog te jong om in het werkhuis verantwoordelijkheid op te nemen. De biechtstoelen in de H.Hartkerk te Turnhout werden in de folder vermeld; ze werden in 1908 geleverd. Opvallend is ook dat hier voor het werkhuis een ander huisnummer werd vermeld: 77 in plaats van 79. Had Napoleon Daems de naburige woning aangekocht of was het bestaande atelier vergroot geworden? Wilde men aan het werkhuis een ander nummer toekennen en het verzelfstandigen? Of gaat het om een drukfout? De volgende gekende folders gingen onder de betiteling van “Werkhuis Napoleon Daems en zoon”. Gaat het hier om zoon Jozef? Hij was een groot en creatief talent. Hij liet enkele merkwaardige stukken na die het beste voor de toekomst lieten voorspellen. Helaas zou Jozef sneuvelen in 1914 in de Eerste Wereldoorlog. Voor de verdere folders gaat het om zoon Cesar Daems die meer en meer actief zal worden en geleidelijk de leiding zal overnemen. De systematiek van het orderboek eindigde met de Eerste Wereldoorlog ; het geeft de indruk dat Napoleon stilaan de baan vrijlaat voor de volgende generatie.
In een Franstalige folder van na de Eerste Wereldoorlog maakten de “ateliers de sculpture de N. Daems et fils” enkel promotie voor kerkmeubelen “Meubles d’Eglise Style Ancien et Moderne en bois, pierre, marbre et cuivre”. Wat we ons moeten voorstellen bij de vermelde moderne stijl is nog onduidelijk maar wij moeten de verklaring wel zoeken in de vernieuwing die door zoon Cesar in het werkhuis binnen bracht. Dit gold ook voor het gebruik van het metaal (koper) naast de gebruikelijke hout en steen. Het Franstalige doelpubliek was blijkbaar alleen in kerkelijk meubilair geïnteresseerd. Het jongst vermelde meubilair in deze folder dateerde van na de Eerste Wereldoorlog. Als laatste item van de folder werd er promotie gemaakt voor de “pierres commémoratives” de herdenkingsstenen te Tunhout, Balen-Wezel, Loenhout, Dessel, Zoersel, Noorderwijk, Meerhout en Rijkevorsel.
Uit dezelfde periode dateerde een andere Nederlandstalige folder van het werkhuis N. Daems en Zoon waarin gemeld werd dat er op aanvraag “teekeningen, prijzen en photo’s “ kunnen bezorgd worden. In de documentatiemap van Taxandria zitten inderdaad twee foto’s in postkaartformaat die hiervoor hebben gediend. Beide foto’s zijn later beschreven: “gemaakt door Napoleon Daems 1919”. De ene foto stelt een kruisbeeld voor (afbeelding 12), de andere foto een beeld van een Zetelende Christusfiguur met H. Hart en stigma; het draagt een opschrift: “Myn Jezus Barmhartigheid” , of een devotieretabel in Oosthoven (1913) (afbeelding 26).
Tot slot staan wij stil bij een factuur van 1926. Monsieur J. Van den Bosch van LILLE-NORD heeft een bijzondere kader (3295 Bfr) besteld en krijgt een debet-rekening vanwege” N. Daems & Zoon, beeldhouwer, Korte Gasthuisstraat, 79, Turnhout, Beelden in hout, steen en marmer. Kunstmeubelen”. J. Van den Bosch bestelde “un cadre en buis”, een omlijsting in bukshout. In 1926 is Napoleon 74 jaar oud; het is duidelijk dat de naam van Napoleon Daems hier alleen nog als handelsmerk werd gebruikt. Het werkhuis voerde de bestellingen uit. De familie wist te vertellen dat grootvader in zijn latere levensjaren een werkbank had opgesteld in het tuinhuisje achter in de hof in de Korte Gasthuisstraat. Daar bleef hij beeldhouwwerk maken, naar eigen goesting en plezier.

Besluit
Napoleon Daems was in de tweede helft van de negentiende eeuw te Turnhout één van de spilfiguren in de verdere productie van religieuze kunstmeubelen. Deze gespecialiseerde economische tak was in een vorige generatie gestart met het atelier Hendrik Peeters-Divoort als grote bezieler. Het werd een succesvolle bedrijfstak in de Turnhoutse economie, die gedurende honderd jaar faam en tewerkstelling zou brengen. De opleiding aan de stadstekenschool was van het grootste belang bij het ontwikkelen van vakmensen die konden worden ingeschakeld in de productie. Napoleon Daems zou zich specialiseren in burgerlijk meubilair en religieus meubilair. Vooral het laatste kende groot succes, tot bestellingen in het buitenland toe. Hij profiteerde van de stichting van talrijke nieuwe parochies en werkte nauw samen met verschillende architecten. Een bijzondere samenwerking was er met architect Pieter Jozef Taeymans die hij kende als stadsgenoot, provinciaal architect, collega professor en directeur van de stadstekenschool, jurylid en lid van het Kunstverbond. Napoleon Daems was een uitstekend vakman die vooral in het decoratieve zijn gaven tentoon bracht. Zijn zeer verzorgde stijl kwam vooral tot recht in de neorenaissance vormgeving; de vraag naar neogotiek was echter overheersend. Opvallend is zijn veelzijdige creativiteit: hij tekende plannen voor een huis, ontwierp religieuze en profane meubels, tekende vlaggen voor verenigingen, beoordeelde openbare monumenten als jurylid, enz. Hij zou talrijke leerlingen opleiden en een grote rol spelen in het artistiek-ambachtelijk leven van de stad Turnhout. Op het vlak van de rondsculptuur (afbeelding 27) leverde hij verscheidene mooie prestaties, overeenkomstig de geest van zijn tijd. Hij was een grote katholieke persoonlijkheid die een voorbeeld was van trouw aan het geloof, bijzonder barmhartig voor de minderbedeelden, een liefdevolle huisvader, een sociaal geëngageerd mens die verantwoordelijkheid kon nemen, een beminnelijk man met een gouden hart.

AFBEELDINGEN
1. Portret van Napoleon Daems (1852-1939) (foto Turnhout Stadsarchief, Kempische personalia nr. 316). DSC 00983JPG
2. Weelde, Kerk Sint-Michiel, Beeld, H. Nicolaas van Poppel, door Napoleon Daems, 1897, gepolychromeerd hout, hoogte 157 cm (foto KIK M072698).
3. Mol-Wezel, Kerk Sint-Jozef, Hoofdaltaar, retabel met Calvarie en HH. Augustinus, Jozef, Odrada, door Napoleon Daems, 1908, neogotisch, steen en eik (foto KIK M041293).
4. Wezemaal, Kerk Sint-Martinus, Koorgestoelte, door Napoleon Daems, 1886, neorenaissance, thans ontmanteld, eik, detail: lezenaarsgedeelte vooraan (KIK X012742).
5. Brussel, Kerk O.L.V. van de Zavel, Ontwerp van sokkel voor het schrijn van de H. Wivina, getekend N. DAEMS TURNHOUT, ca. 1900, neogotisch, potlood op calqueerpapier, 28,2 cm x 34,4 cm (KIK M194348).
6. Atelier van Napoleon Daems in de Korte Gasthuisstraat (Stadsarchief, Kempische personalia nr. 316). DSCF 1027.JPG
7. Familiefoto van Napoleon Daems met echtgenote Maria Peeters, Zuster Raphaëlle, dochters Jeanne, Irma en Anna met echtgenoot Jozef Seghers (Stadsarchief, Kempische personalia nr. 316).
8. Turnhout, voormalige Sint-Jozefskerk, Preekstoel, Napoleon Daems, 1891, neorenaissance, hout. (foto Turnhout Stadsarchief, Kempische personalia nr. 316). DSCF 1022JPG
9. Luik, Kerk Sint-Dionysius, Retabel van het H. Hart, kast door Napoleon Daems, 1888, hout (foto KIK A034700).
10. Hoogstraten, Kerk Sint-Catharina, Hoofdaltaar, ontwerp August Van Assche, retabelkast door Napoleon Daems, beeldhouwwerk door De Boeck en Van Wint, polychromie door Jules Helbig, 1892, neogotisch (foto KIK X046763).
11. Vosselaar Beeldekensberg, Kapel met O.-L.-Vrouw van Vosselaar, door Napoleon Daems, 1890, neoromaans, steen, vroegere toestand (foto KIK A131728).
12. Foto van kruisbeeld, door werkhuis Napoleon Daems, 1919 (Turnhout Stadsarchief, Kempische personalia nr. 316) DSC00978JPG
13. Mol-Rauw, Kerk Sint-Carolus Borromeus, Zijaltaar van O.-L.-Vrouw, 1895, neogotisch, hout en steen (foto KIK M041304).
14. Portret van zoon Jozef Daems, met beeldhouwwerk Avant la civilisation belge (1914 ) (Turnhout Stadsarchief, Kempische personalia nr. 316). DSC 01114.JPG
15. Balen-Hulsen, Kerk Sint-Hubertus, Preekstoel, ontwerp door architect Pieter Jozef Taeymans, uitgevoerd door Napoleon Daems, 1904, neoromaans, steen (foto KIK M041157).
16. Mol-Wezel, Kerk Sint-Jozef, Preekstoel, Napoleon Daems, 1908, neogotisch, hout en steen (foto KIK M41295).
17. Stadsarchief Turnhout, Cursusboek “Boorden”, Napoleon Daems, De Uilenbek, tekening en beschrijving (Turnhout Stadsarchief, Kempische personalia nr. 316). IMG 0018 + IMG 0019
18. Stadsarchief Turnhout, Cursusboek “Boorden”, Napoleon Daems, Franstalige benamingen van boorden (Turnhout Stadsarchief, Kempische personalia nr. 316). IMG 0023
19. Bouwtekening voor het huis van Baron Ludovic Coppens in de Korte Gasthuisstraat, 1880 (Stadsarchief Turnhout, Bouwdossiers nr. 589). DSC 01093JPG
20. Bouwtekening voor een hek en een venster voor het atelier Napoleon Daems, getekend door Napoleon Daems, 1884 (Stadsarchief Turnhout Bouwdossiers nr. 587). DSC01096JPG
21. Bouwtekening van de verbouwing van de woning van Baron Ludovic Coppens in de Korte Gasthuisstraat, door Napoleon Daems, 1885 (Stadsarchief Turnhout, Bouwdossiers nr. 591). DSC03101JPG
22. Portret van Baron Ludovic Coppens d’ Eeckenbrugge ( 1855-1926) en echtgenote Maria Caroline Adriaensen (1869-1915), door oudste zoon Gabriël Coppens d’ Eeckenbrugge (1890-1957). DSC 00990.JPG
23. Woonhuis van Napoleon Daems, door architect Pieter Jozef Taeymans, 1894-1895, voorzijde, huidige toestand (foto Bert Hendrickx).
24. Woonhuis van Napoleon Daems, achterzijde met atelier, huidige toestand (foto Bert Hendrickx).
25. Woonhuis van Napoleon Daems. Oude foto met atelier en zoon Jozef Daems, toestand ca. 1910 (foto Turnhout Stadsarchief, Kempische personalia nr. 316). DSC01238.JPG
26. Oosthoven Kerk Sint-Antonius, Devotieretabel van O.L.Vrouw van Kevelaar, door het Werkhuis Napoleon Daems, 1913, hout en steen, gefotografeerd door het atelier (Archief Adri Hooijmaaijers).
27. Hoogstraten Kerk Sint-Catharina, Beeld, H. Catharina van Alexandrië, door Napoleon Daems, beeld zonder de schildering, 1889, hout, hoogte 165 cm (KIK M041086).

Afbeelding 17. In kader: tekeningen en tekst

N° 8 Grieksch Lystwerk Uilenbek genaamt

Dit lystwerk in vorm van bek en hetwelk de Grieken gedurig
gebruikten in den Dorischen bouwtrant onder de golvende lystwerken
welken hunne gebouwen versierden en de Kapiteelen der Hoekpilaren
en hebben veel verschillende vormen
Wy hebben Hier dry models voor deze lystwerken gekozen
die genomen zyn uit Grieksche gewrochten welken van hets
schoone tydperk dagteekenen.
Het eerste de elft zyner hoogte vooruit springende
N° 2 uitsprong gelyk aan zyne Hoogte
N° 3 uitsprong grooter dan zyne Hoogte
De versiering bestaat altyd uit breede bladeren
die somtijds gebeeldhouwd maar meestendeels geschilderd zyn.
Wanneer men den schaduw van het ringkussen
op den cilinder en den Kegel gebracht wil aanduiden
zal men opmerken dat zy een gemeen middelpunt
moeten hebben, daar waar deze twee vlakten zich
door snyden.
Uit de cursus “Lijstwerk”, door Napoleon Daems. Stadstekenschool Turnhout.r

1. Orderboek van Napoleon Daems

2024-06-08T20:00:37Z

Leen: Nieuwe pagina aangemaakt met '1. Inventarissen Het Orderboek van Napoleon Daems (°1852-+1939) Inhoud met bladwijzer volgens Napoleon Daems (DB=dubbel blad) B.1-2-3 MEUBELEN ………...'

1. Inventarissen

Het Orderboek van Napoleon Daems (°1852-+1939)
Inhoud
met bladwijzer volgens Napoleon Daems (DB=dubbel blad) B.1-2-3 MEUBELEN ……………………………………. p. 1
1. DB 4-5 VERSCHILLENDE WERKZAAMHEDEN p. 9
2. DB. 6-7 ALTAREN ………………………………………. p.13
3. DB. 8 PREEKSTOELEN………………………………. p.16
4. DB. 9 BIECHTSTOELEN ……………………………… p. 17
5. DB. 10 GESTOELTEN …………………………………… p. 19
6. DB. 11 COMMUNIEBANKEN …………………………….p. 19
7. DB. 12 VOETSTUKKEN ………………………………….p. 21
8. DB. 13-14 BEELDEN ………………………………………….p. 23
9. DB. 15 KRUISBEELDEN ………………………………… p. 26
10. DB. 16 BIDSTOELEN ……………………………………. p. 28
11. DB. 17 KADERS ………………………………………….. p. 29
12. DB. 18 CONSOLES ……………………………………… p. 30
13. DB. 19 AANBESTEDINGEN VOOR KERKMEUBELEN p. 31
14. Index volgens Napoleon Daems ………………………………… p. 32
TOEVOEGINGEN
15. WERKZAAMHEDEN VOOR DE HEREN CHARLES EN P FRANK ANTWERPEN p. 34
16. WERKZAAMHEDEN W CAPELLE WINDERT……………………………………… p. 37
17. VERSCHILLENDE WERKEN ………………………………………………………… p. 37
18. LOSSE NOTA …………………………………………………………………………… p. 38

1. MEUBELEN DB1
1885 Turnhout M.B. Coppens 2 kasten bibl 575
Turnhout M B L Coppens beddenbak 160
Turnhout M B L Coppens lavabo 102
Turnhout M B L Coppens eikenhouten tafel met colis 86
Turnhout M B L Coppens eikenhouten kleerkast 162
Turnhout M B L Coppens buffet étagère 283
1886 juni Turnhout M B L Coppens 6 stoelen 108
“ Turnhout M Jos Splichal 2 kasten 285
“ M Deleeman rue Royal buffet 500
“ Turnhout M J V D Laar kast 105
1887 jan Turnhout M D Huybrechts buffet 280
feb Turnhout M Jos Nys bed 170 ressort 35 205
juni Turnhout M Jan Straelen bed 175 ressort 40 215
aug Turnhout M G Van Pelt bureau minister 70
nov Turnhout M J Straelen nachtcommode 45 bedde 35 70
1888 mei Turnhout M D Huybrechts 12 stoelen 18. 25 219
sept Turnhout M J Straelen een tafel 225
Turnhout M J Straelen 4 stoelen 18.25 zetel 45 18
juni Turnhout M Ch Paes Haecks collis tafel 178
juni Hoogstraten College boiserien refter 4220
juni Hoogstraten College ,, 5 tafels refter 225 1125
juni Hoogstraten College 40 stoelen à 19.50 780
sept Turnhout M Ch Kruifthoofd 6 stoelen leer gegeven 28 168
oct ’s Gravenwezel Eerw Severin buffet 420
10 stoelen 26 zetel 45 tafel 185
1889 april Turnhout M G Nuyens tafel 208
juli Vorst St Gertrudis Eerw H Leenaerts 2 buffet 12 st collis 800
1889 juli Turnhout M G Straelen wd 2 kasken 204
juli Turnhout M G Straelen wed lavabo 170
1890 feb Turnhout M Serforis 1 collis tafel 220 8 st 20 380
feb Turnhout M J Vandevliet 1 collis tafel 200
feb Turnhout Casim Surings buffet 195 toog 220
2 tafels 1.90 43 3 tafels 1.50 38 18 st 16
………………………. DB2
1890 juni Turnhout M D Huybrechts kader 155 spiegel 65 220
juni Turnhout Mad Servais tafel 80
sept Turnhout Mad Serva 4 kaders 8f de meter
sept Turnhout M Eug Sanders bed 295 ressort 45 270
Turnhout M Eug Sanders ressort 39
sept Turnhout M Eug Sanders bed 246 ressort 46 kom 48
sept Turnhout M L Roest 12 st 16f collis tafel 200 spiegel 105
nov Hoogstraten Eerw M Mattheeusens 170
1891 okt Turnhout M J Straelen collis tafel 130
okt Turrnhout M J Straelen 6 st 16f bed 165
Turnhout M J Straelen lavabo150 nachtkast 35 ressort 35
dec Antwerpen G Roest kader 75
dec Turnhout M L Roest 4 kaders 80 135
dec Oostmalle M Ghysens 2 buffet 280
dec Turnhout M D Huybrechts een tafel 158
aug Antwerpen E H Em Dierckx St J Berch een tafel 225
1892 mei Arendonk M Peeters 3 ameublementen bed lav 220 660
1893 Turnhout M Ch Kruifthoofd rustbank 105
Oostmalle M Lemmens bed en commode 175
sept Leuven E P Jezuïeten M Dierckx 3 stoelen Romaans 254
sept Turnhout M C Vandenbosch bed 140 Lav 135 nacht 30 kast 155
2 st 14 2 Calvarie à 12 handdoekrek 65 573
1894 juni Arendonk M Peeters collis tafel 80
okt Antwerpen E H Dierckx Berchm coll bed minister 650
E H Dierckx Berch coll bed minister 3 st 30 zetel 60 150
E H Dierckx Berch Coll boekenkast 465
1895 feb Turnhout M H Roest 4 st 12f 1 spiegel 95
met glas 175 tafel 75 2 …
mei Turnhout M Peeters bed lavabo withouten
M Peeters kast matras ressort kerkst 6 st 16 f 96
juli Turnhout M P Weygerde kast135 bed 110 lavabo 130 nacht 35
bed 60 nacht 17 2 ressort 40 tafel 45 600
…………………………M Vantichelen…… DB3
1895 dec Antwerpen E H Lauwers Berchem coll boekenkast 6 stoelen 16 275
1896 april Antwerpen E H Verheyen boekenkast 215
Antwerpen E H Lauwers zetel 35
okt Diest E H Aug Dierckx collis tafel 215 8 stoelen 18
boekenkast 260 1 kruisb 90 bidstoel 105 814
1897 maa Antwerpen M Vantichelen 3 stoelen 1 fauteuil 145
april Turnhout M Boone 2 stoelen 1 fauteuil 91
april Turnhout M Jan Straelen bed en ressort 105
sept Turnhout M Alf Verwaest 2 buffet coll 6 stoelen 825
1898 feb Brussel M Goethals spiegel boiserie schouw enz 3140
1899 juni Turnhout M Eug Sanders 1 kas 2 nacht 92 537
1900 jan Turnhout C Van der Loock bed 135 lavabo 135 nacht 35
2 stoelen 14 ressort 35
okt Turnhout M H Van den borch spiegelkader 165
Turnhout M H Van den Bosch 3 blokken pendule 80
nov Turnhout M Jos Vandenbosch 6 st 16 tafel 145
dec Turnhout M J Lauwers schouw herberg 260
Arendonk E H Jos Truyen schrijftafel 205
feb Turnhout M D Vogels bed lavabo nacht 500
feb Antwerpen Eerw H E Dierckx boekenkast 200
maart Turnhout M Dufour 2 kasten dezelfde verkoping 1220-220
1901 feb Turnhout M not Dierckx Diest tafel 310
juni Turnhout P Biermans 3 kaders 110
nov Turnhout M Alf Bastiaensen 6 stoelen19,70 119
Turnhout M Sanders 6 stoelen à 18 108
dec Brussel Eerw H Van Ballaer 5 stoelen 25 125
1901 maart Turnhout M J Straelen lavabo 125 nacht 35 160
maart M Eug Sanders kleerkast , 464
april Anderlecht Eerw H Bosschart koortafel 160
mei Turnhout M Ch Spruit 6 stoelen 15 90
juni Turnhout kader en spiegel 119
aug Turnhout M C Vandenbosch schrijfkast 208
……………………………..
nov Londen M Brauly buffet 250
nov“ Turnhout M Jos Dierckx … kader en spiegel 98
1902 maart Turnhout K Peeters 2 buffet 520 2 slaap…
245/490 col tafel 275 2 bedd troon 32,70 …
Juni Turnhout EH D Hom St Josephzaal 12 kand 9,0 6 …
juni Turnhout M D Vogels kader en spiegel 124
aug Brussel Eerw H Gybels 3 blokken 38
aug Turnhout M Bau…… bed Lod 300
sept Herentals Eerw H De puydt 6 stoelen 12,50 gotisch
dec Turnhout M Eug Sanders lavabo 310 nacht 45
dec Turnhout M P Bauweraets bed lavabo nacht 485
dec Turnhout M P Bauweraets kl kas 375 6 stoelen 96 951
1903 jan Turnhout M Deruyter schouw stokt 295
mei Turnhout M Jan Jespers? … …. 300
mei Turnhout M Jan Lauwers 2 buffet 765
juli Londen M Braidly kader 97
juli Turnhout M Th Van Ravenstein bed lavabo N 320
nov Arendonk Mej Gillis 3 kerkst (90) 150
nov Turnhout M K Nijs schrijf en boekenkast 455
Turnhout M Jan Jespers 300
Turnhout Van Hal Berghmans kader 69
1904 jan Turnhout Ed Melis lavabo 115
jan Ravels Eel E Voordeckers 2 kaders 28 56
jan Herentals E Depuydt 2 kaders 28 56
mei Turnhout G Dergent kast 70
juni Turnhout M P Dufour boiserie 127 650
aug Turnhout M W Barthels 6 stoelen 28 168
sept Ravels Eel colli tafel 6 st 1 zetel 215
…………………….
1905 feb Turnhout M C Vandenbosch bed lavabo nacht 335
feb Kasterlee M G Deceuster schrijf en boekenkast 160
maart Turnhout Alph Bastiaensen collistafel 2 kast 148
april Turnhout Hend Janssen kast … 165
april“ Turnhout M Ch Jespers VD Bosch wegwerking bed … 42
aug Turnhout M Jos Bauweraets D Bosch wegwrking 42
Turnhout E Bartels col tafel 25 mans 194
aug Turnhout G V D Bosch kleerkast 2 spiegels (240) 265
aug Turnhout M Jos Brandt tafel 135 6 st 96 spiegel 124 355
2 bufetten 500
aug Diest M Roest 1 collis tafel 195 8 stoelen 18
1 collis tafel 145 6 stoelen 12
aug Lier Eerw H Biermans bed 2 zijden bewerkt 225
E H Biermans lavabos 135 nachtcom 30 4 st 12,50
beddest 28 tafel 25 33 galer… 30 3 port..
Dave E H Janssens boven kast 85
dec M Vaes 2 oude buffetten 656
sept Turnhout Wagemans Vissers bed troon lavabo
kleerkast 2 spiegels nachtcommode handdoekrek 575
sept Turnhout Ch Claessens 2 buffetten 445 450
1906 Turnhout Jos Bauweraets klein kleerkast 225
Juni Turnhout Biermans kader 60
1907 Turnhout Bibliotheeek H. Graf bibliotheek 145
Turnhout Alph Geentjes 145
1908 Turnhout Kasteel P Dufour 13 deuren 2 schouwen bijwerking 13 13 m boiserie à 26/de m 9100
Turnhout Jos Bauweraets kader 65 paspartout met spiegelglas 89,50
1909 Turnhout M Sohies 4 stoelen 35f 2 faut 5 355
Turnhout M Sohies bibliotheek 650
1910 maart Turnhout M Sohies bibliotheek met kolommen 2011 1911 Turnhout M Sohies inkom en trappen
……………………..
1909 dec Wechelderzande Pastorie schouw steen 365 415
nov Arendonk klooster kruis eikenhout 75
okt Wezembeek-Oppem 3 stoelen 65 3 klein 20 263
nov Tienen Gasthuis Eerw Zuster console 14
nov Oud Turnhout Gemeentehuis 12 stoelen 25 3 st 40 1 tafel 100 +420
Turnhout Ch Claesen spiegel + kader kast serre 134+184
Turnhout M Adriaenssen schouwmantel 95
dec Van Hadel tafel marmer blad 25 82
1913 M Surinx kader los bewerkt 175
1915 ? dubbel deur voor buiten eikenhout 544,80
maart Turnhout L Biermans kader gedecoreerd 565
aug Turnhout L Biermans 2dnov e kader soldaten 575
nov Turnhout L Biermans 10 kaders v diploma 2 trophen 38,50 680
dec 10 dubbel deurkens boekenkasten
1916 feb GVB deur Engels gemak 414,87 + 156 = 316,40
feb maken beddenbak met ressort 128,35
1913 Oud-Turnhout Sohie bibliotheek alles samen 2784
Oud-Turnhout Sohie bekleding zoldering 270
Oud-Turnhout Sohie logive 1975 wit st 165 glas stuc? Balken 396 3380
Bekleding balken 4300 samen 10734
1918 M. Van Loock? tafel 265 6 st 162 1 zetel 210
1918 Weyt 2 buffetten 700
1918 GV … bureau ministre 370
1918 Tielen kader 430

……………………………..
……………………………..
2.VERSCHILLENDE WERKZAAMHEDEN DB4
1884 juni Turnhout Theobalduskapel wereldbol 70
“ Averbode herstelling gestoelte altaren 554
1885 jan Westmalle La Trappe nieuwe staf prelaat 200
april Hakendover twee kandelaars 59
mei Turnhout H Hart 2 piramiden 6 … 350
1886 jan Ten Aart Geel 2 credentietafels 100
juni Turnhout 2 vaandelstokken met top schilst 47
sept Turnhout Loyens graf Loyens 730
1887 jan Turnhout cartel spiegel 40
maart Turnhout hoek met gotisch console en troontje OLV 68
1889 okt Rillaar koorlessenaar 70
okt Strombeek 2 offerblokken 150
1890 nov Arendonk kerk EH Diels credentietafel 150
nov Turnhout congregatie P Dhond kroonstuk vaandel 195
nov Beerse EH pastoor bijw kruis 322
nov Vorst St Gertrudis troon met vergulden 440
1893 feb Antwerpen EH Dierckx St J Berchmans 3 blokbeelden 24
juni Hoogstraten kerk 2 deuren 1580
juni Turnhout St Petrus kroonluster H Antonius 95
juli Antwerpen St J Berchm troontje eik consol steen 190
1894 jan? Antwerpen ND … 4 collonnen tafel 95 171
jan Cureghem portaal 3 deuren 870
feb Antwerpen St J B College schrijf en boekenkast 229
okt Luik M Helbich triptiek eiken consool 200
1895 april Turnhout werkmansgilde cartel 77
mei Tienen College ND E H Vanzant 1 zetel 2 st 100
mei Ten Aart Geel 2 kandelaars 120
Vosselaar troontje tabernakel 300
nov Schaarbeek St Marie 8 beeldjes? biechtstoel 150
1896 dec Geel Ten Aart orgelkast 521
1899 dec Arendonk klooster koorlessenaar 120
juli St Gillis troon met draagberrie 320
………………………
1899 okt Blegny Trombleur 2 retabels hoogaltaar 975
okt Borsbeek M Geerts Orgelkast 1180
okt Hoogstraten credentietafel 46
dec Meersel minderbroeders verandering boiserie 146
dec Arendonk cartel 35
1900 mei Oplinter vaandel 800 draagstuk 700 500
mei St Gillis troon H Antonius 490
juli Brussel Soeurs des pauvres 2 kolonetten 200
1901 aug Brussel sablon 2 offerblokken 160
maart Winkelomheide tabernakel eikenhout 100
april Turnhout Mej Cl Van Genechten voetstuk 76
maart Turnhout Congr juf 1 koper lichtstel 95
april Turnhout Congregatie Juffr 6 stuks 206
juli Geel College altaarlessenaar 45
sept Lier P V D Pret kerk zetel 71
1902 Brussel Sablon cred tafel 75 2 groot kollom? 80 2 kl 130
jan Evere bij Schaarbeek klooster H Jozef L Dehin 1 troon gotisch 100
1 troon Renaissance 155 255
mei Hoogstraten klooster Ursulinnen troontje 391
mei Kasterlee troontje gotisch 115
mei Groot Vorst St Gertrudis EH Leu 4 koperen armen 36 144
juli Turnhout Watertoren wapenschild 115
nov Blegny 6 consoles 6 baldakijn witsteen 835
nov Arendonk kerk aanneming steenwerk 4670
overgegeven Van Beylen 4200
aug Arendonk mad Van wing? 2 kerkstoelen z bekleding 30 60
oct Turnhout bewaarschool Bekert? Kerkstoel 40
1903 Neuville bij Philipville E H Renson troontje renaissance met schilden 100
juli Meerle klooster Ursulinnen bidbank 85
1904 Brussel Sablon troon 160
juni Brussel E H Lebon sakristiekast 885
…………………………. DB5
1904 Berchem St Stanislas college 3 stoelen 2 à 40 1 à 50 130
juni Louette St Denis troontje gotisch eik verguld 100
nov Turnhout Otterstr St Barbara troontje en console witte steen 150
Arendonk Mej Gillis 2 kerkstoelen 50 100
Arendonk burgemeester 1 kerkstoel 50
1905 feb Balen SN kerk 2 troontjes gotisch 96
april Gierle 2 klein altaartroontjes 1320
Libramont Collard baldakijn baldaquin eik 160
Brussel Sablon trapken 2 consoles 110 + 65
1906 juli Brussel St Gillis kerkdeur bas-relief boven 3x1,5 m witsteen 1800
sept Lier portaal in 4 boomstukken Lod XV 1670
1907 Lier gedenkplaat marmer verguld 62
juni Schaarbeek St Servais sacristiekast 1800
1908 Tielen afsluiting doopvont 1570 bijwerken 1946
dec Turnhout Apostolieken hoogzaal met deur 780
Retie klooster …. trapken 32
Turnhout Apostolieken preekstoel 95
Turnhout Apostolieken bankske 30 credentie 35
Turnhout H Hart pastorie 2 koppen 30
Wechelderzande pastorie Vlaamse Schouw witte steen 424
1909 dec Schaarbeek St Servais boiserie met kassen 1260
dec Arendonk klooster kruis eikenhout 75
1909 Turnhout H. Hart twee hoofden 30
……………………….
1910 dec Blegny lutrin koorlezenaar 90
1911 Turnhout Paters Capucienen lutrin koorlezenaar 125
Koekelberg EH Smets beeld Antonius m kind gesch Bressers 450
maart Brussel Ixelles St Croix E H Hellings Elsene doopvont koper scheel 55 385
1912 voetstuk 160 knielbank 65
april Vollezele v d capelle portaal 1260
1913 Turnhout stadsJongensschool stadswapen witte steen 250
1914 Balen-Wezel E H Valgaeren orgelkast (houten pijpen) 1150
juli Dessel 2 klein kasten 95 console 95
1913 Turnhout Kasteel wapenschild Maria Van Zimmeren witte steen 840
1915 april kaderfabriek Biermans hout 565
1916 10 kaders 718
sept Dessel baldakijn 352
1917 Vosselaar offerblok 241
1918 Turnhout St Pieter bijwerking hoogzaal 1877
Vosselaar voetstuk 600
…………………………

3. ALTAREN DB6
1885 april Calcutta Indië port Goethals 65 stralenkrans met engelenhoofden 885
okt Galveston Amerika port 221 altaar without Renaiss 1000
1886 juni Turnhout H. Hart altaar without met schildering P Nijn 210
1887 juni Herenthout E H Cools 2 altaren witte steen 3660
juni Luik kerk St Denis M Willems altaar 1750
okt Turnhout Apostolieken school P Craenens altaar without veranderd 534
sept Holsbeek E H Debruyn hoogaltaar eikenhout 1600
1888 maart Merksplas E H Van C? 2 zijalteren witte steen 700
1889 feb Rillaar 2 zijaltaren without 1800
maart Galveston VS altaar without 2400
1890 Mechelen Willart altaar eikenhout 225
1891 feb Lafayette VS altaar without 2850
Hoogstraten hoogaltaar zonder groepen 2750
1892 mei Olmen zijaltaar without 800
dec Meersel dreef hoogaltaar +boiserie z zijbeelden 2800
1893 jan Velaine sur Sambre M Coppin hoogaltaar 2 zijaltaren eik 8000
sept Antwerpen St Jan Berchmans coll zijaltaar eikenhout Gotiek 820
juli Rochefort hoogalt 2 zijalt Gotisch eikenhout 4600
aug Schaarbeek Paters Recoll hoogaltaar bovendeel without 950
april Lier Gasthuis altaar eikenhout Renaissance 3450
1894 mei Wiekevorst hoogaltaar veranderd 490
juni Mechelen St Catharina E H Woest? hoogaltaar bovendeel 3450
okt Turnhout St Joseph coll kapel E P altaar without 500
1895 april Brussel Ixelles eerw Elsene altaar without onderdeel 1300
Voltrokken 1200 a aug Diest Mej Cantillon altaar met schildering 438
1896 jan Turnhout Mej Bopon Bekestr altaar onderbouw 300
1897 maart Brussel P Lebon 2 zijaltaren Romaans + consoles without z sch 1735
nov Westrode bij Londerzeel hoogaltaar Romaans eikenhout 1600
juli Brussel Soeurs des pauvres Hoogstr altaar Renaiss eikenhout 1550
Arlon P dewouters zijaltaar Romaans eikenhout 1465
1897 feb Brussel St Gillis Romaans zijaltaar + beeld witsteen wit marmer 8100
Charleroi P Jesuits Romaans zijaltaar eik met consoles 475
1898 maart Turnhout Congr juf altaar witte marmer 4500
dec Brussel Cureghem gotiek hoogaltaar witte steen en eik met 10% sch 5465
1899 mei Brussel klooster Zsters H Hart rue terre neuve Romaans altaar eik 1550
sept Turnhout P. Recolleten 2 zijaltaren 1120
1900 mei Turnhout P Recolleten hoogaltaar 2500
Mons zijaltaar without ‘450
juli Antwerpen kerk St Eligius gotiek altaar eik 475
sept Monplairinchamp hoogaltaar bovendeel koper tabernakel + troon 2500
1901 Brussel Sablon altaarken voor uitstellen eik 775
DB7
1902 maart Turnhout …. Hoogaltaar met beeld 375
aug Schaarbeek 2 zijaltaren eikenhout 4000
juni Brussel St Gillis zijaltaar met beeld marmer 7100
jjuni Tielen klooster zusters gotiek altaar without + 2 voetstukken 535
sept Herentals St Joseph zijaltaar bijwerking 470
1903 feb Turnhout klooster altaar bijwerking 200
1904 sept Gierle Zusters Ursulinnen hoogaltaar witsteen boven eik 3700
1905 maart Alken Limb P V D Put zijaltaar 1000
mei Lummen broeders van Liefde Hoogaltaar eik 1650
1906 juni Heverlee Mad Michotte altaar en vergulding 2000 +180
1907 maart Lier Paters Jezuieten altaar Renaissance witmarmer hout 9000+2000
Antwerpen Kiel klooster zusters Hoogaltaar Romaans eik 1450
1907 jan Tourenbais les beguines M Diviviani Jemeppes 2 altaren 5400
1906 okt Scherpenheuvel E H Dierckx altaar without 620
1907 jan Lier P Jezuieten altaar marmer 7800
aug Beauraing 2 zijaltaren witte steen + bijwerking 6300
Aarschot Damiaan stichting 2 zijaltaren 1500
1907 dec Turnhout Apostolieken hoogaltaar koper deur 1880
1908 maart Antwerpen Kerk S Eligius zijaltaar bovendeel 500
1909 juli Leuven P Pikpussen zijaltaar 1400
Heultje E H Veraart 2 zijaltaren zonder beelden 2000
dec Brussel E H Van Genechten zijaltaar 4600
1908 aug Hoogstraten klooster Ursulinnen altaar without 750
1912 St Pieters Rode E H Wellens 2 zijaltaren 2800
Mechelen E H Van Ballaert altaar 330
1913 Vosselaar E H Caeymaex zijaltaar 1700
1914 maart Zondereigen kloosterzusters altaar eik 700
Communiebank 200 bidstoel 35 935
1920 mei Oosthoven Romaans altaar 2000
sept Oosthoven Romaans altaar 2500
sept Meersel Dreef Romaans altaar without 1800
Bladel met koper deur 11000
1924 Wersbeek altaar zonder groep 13600
1924 okt Tremelo altaar 3380
1929 Blaasvelt Renaissance altaar tekort 1500 15140
…………………………….

4. PREEKSTOELEN DB8
1887 maart Elsene Ixelles E H Van Genechten Renaissance preekstoel eik 400
1891 juni Turnhout Kerk St Joseph P Jezuieten Renaissance preekstoel 6418
1892 april Brussel Kerk Jesus P Jezuieten p … gotiek eik 9242
1894 maart Luik college St Louis gotiek eik 2400
1897 mei Blegny gotiek XIII 1680
nov Westrode Renaissance preekstoel + wapenschild 650 +70
1901 mei Brussel Sablon E H Van Ballart? Gotiek 765
aug Lier Retraite huis? V D Put 370
aug Charleroi college Romaans without 765
1903 dec Brussel sablon 875
1904 dec Antwerpen college N Dame avenue Derent? Gotiek 2500
1906 maart Olmen E H Wouters XV eeuw 1800
1911 mei Brussel Ecole militaire cinqantenaire V D Capelle 2800
1912 juli Brussel Begijnhof afbijting preekstoel 800
1924 Geel college 1800
Oelegem
……………………………………………

5. BIECHTSTOELEN DB9
1886 dec Brussel Kerk St Jan Nicolaas Renaissance 2 biechtstoelen 2800
1887 dec Brussel idem? 1 biechtstoel verandering 1475
1888 maart Brussel idem? 2 biechtstoel verandering 2950
1889 okt Strombeek gotiek 2 biechtstoel 900
1890 aug Antwerpen Terlink gest gotiek biechtstoel 1800
dec Leuven kerk St Joseph Helleput gotiek 1660 aangen 1350
1897 april La Hulpe klooster soeurs mad B Eupen 850
april Westrode Londerzeel kerk Romaans biechtstoel 650
nov Arlon P Jesuites Romaans 2 biechtstoel 1360
1898 april Arlon 3 met boiseries
aug Brussel sablon gotiek 1 biechtstoel 977
1899 jan Brussel st Fr Xav E H Lebon romaans 2 biechtstoel 2600
sept Brussel sablon 1 biechtstoel 977
1900 feb Brussel Sablon
juli Blegny lLabeye gotiek 2 biechtstoelen met cretage 79 + 12
juni Lier Retraite huis gotiek 1 biechtstoel en communiebank 800
sept Montplainchamps Neufchateau gotiek 2 biechtstoel 140
1892 Schaarbeek P Recolleten Romaans 6 biechtstoelen 420
1901 april Mons college St Stanislas Romaans 2 biechtstoelen 300
nov Charleroi College stanislas romaans biechtstoel 800
1902 maart Brussel Soeurs N Dame rue de la regence biechtstoel 350
mei Hoogstraten Zusters Urselinnen biechtstoel 335
1903 sept Brussel St Fr Xaver P Lebon 1 biechtstoel 1390
1905 aug Aarschot Damiaan gesticht 2 biechtst portaal en sacristie 1775
aug Brussel college St Michel boulevard militaire 4 biechtst 900
1906 mei Gierle klooster Urselinnen XIII 1 biechtstoel 750
sept Lummen Broeders van Liefde Renaiss 2 biechtst klein 700
1907 Brussel kerk P Jésuites rue Royal Renaiss 2 biechtst 1560 x 2 3120
1908 Turnhout paroch H Hart 2 biechtst 3000
Alken Retraite huis 2 biechtstoel 900
1910 Beauraing biechtstoel 1380
1910 Leuven Paters Picpussen 1 biechtstoel 760
1911 Brussel Militaire School cinqantenaire biechtstoel 600
1911 Asseneux? Prov Lux curé Rancart 700
1912 nov Olmen E H Wouters 2 biechtst 1270
1913 Dessel E H Peinen 2 biechtstoel 2520
1914 Haboug La Neuil (Ramon)? 1260

Schilde Kerk biechtstoel hoogzaal
…………………………………………..

6. GESTOELTEN DB10
1885 juni Brussel Kerk St Gilles Romaans gestoelte 3200
1886 qkt Wezemaal Kerk Renaiss gestoelte 2950
1886 feb Wezemaal kerk bijwerking boiserie 265
aug Kasterlee gotiek gestoelte zonder beelden 3200
Wezemaal bijwerken deuren en boiserie 1800
1890 juni Strombeek gotiek gestoelte 2300
1898 mei Blegny gestoelte met cretage 395
sept Anderlecht gotiek 6820
1900 okt Meerlaar Klein Vorst 2 gestoelten met 6 beelden 2400
1901 okt Blegny 1 volks gestoelte 252
1906 feb Hulsen Romaans 2 gestoelten 680
1912 maart Tremelo 2 gestoelten 5650
1912 dec Vosselaar 1 gestoelte 900
Anderlecht
Schilde kerk
Schilde P van Scheut
Oelegem 2 biechtstoelen

7. COMMUNIEBANKEN DB11
1886 april Merksplas E H Van Paesschen gotiek? Communiebank 700
1887 feb Averbode Renaiss 2 communiebank 1200
1888 aug Vorst St Gertrud Klooster zusters 450
1889 maart Wilderd Kerk Romaans communiebank 320
1892 Olmen kerk gotiek communiebank 600
1893 mei Meersel Dreef Paters Minderbroeders communiebank 600
1894 okt Seneffe gotiek 700
1895 Villers sur Lesse gotiek 600
1899 feb Lier klooster klein gasthuis communiebank 300
mei Brussel Zusters v H Hart rue terre neuve 500
1900 april Brussel St Gillis M Deknoop 2 kl comm 250
1901 juni Lier Retraite P V D Put communiebank 280
dec Finneran M Mergeny gotiek communiebank 380
maart Turnhout Kerk St Joseph P D’Hondt comm wit marmer verguld 8790
Met koper; vloering, knielbank 2 engelen
juli Brussel sablon 1 communiebank 250 2 comm 500 2 comm 500
1902 Turnhout Mej Boon kl bekert? 200
1903 feb Berchem College St Stanislas Renaiss 2 communiebanken 900
maart Sint-Gillis wit marmer koper knielkussen 5800
Sint Gillis 2 credentietafels wit marmer 400
1905 aug Brussel College St Michel 2 communiebanken 360
Balen s N klooster H Graf 2 communiebanken 140
1906 aug Gierle klooster communiebank eik 6 pilasters marmer blad 980
…………………………………
1907 Antwerpen Kiel Klooster 450
1906 Brussel Sablon 1 communiebank 250
1907 Beauraing comm met marmer 1000
1909 dec Turnhout Apostolieken 2 communiebank 450
1910 dec Lint 400
1910 Turnhout Kerk St Petrus 2 communiebanken 320
Schilde Paters Scheut
Schilde kerk
…………………………………….
8. VOETSTUKKEN DB12
1885 juni Merksplas gotiek voetstuk met houder 78
sept Turnhout Congregatie Renaiss voetstuk 78
dec Turnhout Mej Van Hal Renaiss voetstuk 24
1887 Turnhout College St Joseph bhw Joseph Cour voetstuk witte steen 355
mei Turnhout Kerk St Joseph Mej Bon St Joseph verguld voetstuk 172
nov Sint-Gillis Romaan,s 4 voetst 95 1 credens 95 380 + 95
1889 Vorst St Henri XIV voetstuk 225
1890 Sint-Gillis Romaans 2 voetst H Harten 420
1891 Averbode Renaiss 2 voetstuk 220
1893 april Turnhout Kerk St Petrus Renaiss 2 voetstuk 240
1894 juli Schaarbeek Kerk St Marie Romaans voetstuk 100
nov Turnhout College St Joseph kapel binnen Romaans 2 voetst without 150
1895 aug Schaarbeek St Marie voetst 140
1897 feb Brussel St FR Xaver p Lebon 2 voetstuk 418
sept Antwerpen voetst en troon without 420
1898 okt Houdremont gotiek voetst eik 70
okt Charleroi P Jésuites college 2 voetstuk 396
1899 juli Ekeren E H Adriaensen voetstuk en draagb 170
1900 okt Brussel Sablon groot voetstuk 270
1900 juni Hoogstraten gotiek 4 klein voetst 500 + troon 930
nov Anderlecht 2 klein voor land? 290 1 koor tafel 160
1901 april Anderlecht
1902 Oplinter gotiek 2 voetstuk eik 305
nov Turnhout Kerk H Hart E H Verschueren 129
april Brussel Ste Marie Romaans voetstuk 32
nov Turnhout Kerk H Hart romaans voetstuk 125
1903 maart Turnhout klooster Bekestr 2 klein voetstuk 160
Turnhout 2 voetstuk 25 50
1907 Antwerpen Kiel Klooster voetstuk 450
1903 sept Brussel Sablon voetstuk met kolonetten 160
1904 maart Beauraing gotiek voetstuk 60
mei Brussel Sablon 1 voetst beeld St Hubert 270
1905 maart Gierle klooster Ursulinnen 2 voetst met troon 1320
Brussel sablon troon 165 en voetstuk 293 St Hubert
1907 Turnhout Kerk H Hart voetstuk eik 200
april Kontich klooster 2 voetstuk 50
april Schaarbeek St Servais 4 voetst 150 + 1 vo 150 600
1906 juni Lier P Jezuieten Lod XV voetstuk 150
1907 Gierle voetstuk + troon Kindje Jezus 235
1908 dec Antwerpen kerk St Eligius voetstuk + offerblok 100
1909 maart Brussel Ixelles Elsene voetstuk 160
1911 nov Brussel Schaarbeek 2 voetstuk 150 300
1913 aug Oosthoven voetstuk + troon + beelden koper houtarduin witsteen 995
1920 Rijkevorsel voetstuk + troon 500
Rijkevorsel voetstuk van Goede Dood 740
1920 J Mertes voetstuk 130
“ Kasterlee voetstuk“ 1500
1922 aug Vosselaar voetstuk 600
………………………………….

9. BEELDEN DB13
1884 juni Turnhout Kerk St Joseph 2 engelen met troon 600
okt Turnhout Theobalduskapel 2 kinderkens 75,60
dec Diest Kruisheren 2 engelen + 4 consoles 831
1885 aug Turnhout Kerk St Petrus beeld H. Henricus 500
1886 jan Turnhout Kerk St Pieter Kindje jezus doopvont met console 212
dec Ekeren E H Govaerts beeld OL Vrouw 7 weeën + voetstuk 200
1887 maart Turnhout college St Joseph Cour beeld St Jozef met kind 875
1888 jan Arendonk E H Truyens beeld OLV 95
maart St Gillis beeld gestoelte 210
juli Zevendonk basreliëf Vagevuur 200 ::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::
sept Kasterlee 12 beelden gestoelte ieder 12 X 115
okt Hoogstraten college 2 beeldjes 100
1889 maart Hoogstraten E H Vanbal 1 beeldje 37
sept Arendonk kerk beeld Antonius met schildering 200
april Turnhout Apostolieken beeld St Franc Xaverius 500
aug Turnhout College St Joseph Cour beeld St Jan Berchmans 220
nov ’s Gravenwezel E H Severin 2 beeldjes Calvarie 200
juni Hoogstraten Kerk St Cath beeld zonder schildering 260
1890 mei St Gillis kerk beeld H Hart eik 410
aug Vosselaar Kapelleken met beeld arduin ijzer hek 1670
aug Turnhout M Dufour 1 beeldje 70
sept Antwerpen Soeurs de ND Zuiderlei 2 beelden 500
1891 okt Turnhout Jos Jansen beeld O L V 95
okt Groot Vorst St Gertrudis E H Lenaerts Renaiss H Antonius eik voetst 530
1890 Turnhout M Alph Venteil H Antonius 70 H Hart met consool 220
1892 Antwerpen Soeurs de ND Zuiderlei 2 beelden 360
feb Tienen kerk beeldje orgelkast 125
okt St Gillis OLV H Hart vd Verg 400 H. Antonius 465
1893 juli St Gillis H Antonius
1894 Lichtaart E H Wouters 2 beelden met voetstuk en troon 1400
1895 feb St Gillis E H Debrun beeld St Franc Xaverius 400
1896 Ten Aart E H Gils beeld H Isidorus 380
Louette St Denis E H Mergevey Gotiek beeld H Hubertus m voetst 274
aug Turnhout Gasthuis beeld H Isidorus schilder Bressers 135 360
aug Turnhout Kerk H Hart beelden H Jozef en H Antonius 450 900
Met 2 consoles 142
1897 Weelde kerk beeld H Popelius 330
Diest College St Jan Berchmans M Aug Drisch 60
mei Turnhout Kerk H Hart beeld H Gerardus Majella 320
1898 mei St Gillis “ “ “ 490
juli Redu? Beeldwerk voor 3 altaren 2210
nov Arendonk klooster 2 beelden 640
1899 juli Blegny beeldje O L V 200
juni Lier retraite huis stenen beeld H Jozef 500
1901 Hoogstraten Klooster Ursulinnen stenen beeld H Ursula 118
dec Groot Vorst St Gertrudis eiken beeld + voetst H Franc v Assisi 365
1902 okt Lier Retraitehuis H Rafael DB14 220
april Lier 2 engelen tabernakel 312
1903 juli Asse ter eik E H Durval H Franc Xaverius without schilder 42 280
1904 jan Baarle-Hertog stenen beeld Engel graf V Gils 455
aug Asse ter eik E H Durval H. Franc Assisi met voetstuk schilder 55 290
1905 juni Weelde beeld St Jan Berchmans schilder 55 160
1906 juni Brussel St Gillis kerkdeur basrelief 1800
1907 maart Turnhout kerk H Hart stenen beelden 170
april Kontich Klooster 2 voetstukken 25 50
1906 juni Schaarbeek St Sevais beeld met voetstuk 550
1908 Heultje beeldjes 2 zijaltaren 100 ieder
Turnhout Mr Leanden kabouterman 70
St Gillis 2 beelden 185
1910 dec Gent Mr Bressers beeld H Catharina 300
dec Schaarbeek 2 beelden en 2 voetstukken Petrus en Paulus 1200
okt Wezemaal 11 basreliefs gestoelte 1100
sept Lier Gasthuis E H Dierckx past groot O L V met Kind witsteen 240
1918 Leuven Mej Peeters 2 beeldjes met cons H Hart + H Jozef met K 405
13 april 2 beeldjes hout 200
Mol Gasthuis E H Helsen H Hart 170
Vosselaar gemeente beeld H Hart 195
1920 Merksplas 2 beelden met console steen 3600
…………………………

10. KRUISBEELDEN DB15
1885 dec Sint Antonius E H Verschuren renaiss kruisbeeld eik 100
1887 april IxellEes Elsene E H Van Genechten Renaiss kruisbeeld eik 65
Juni Herenthout E H Cools gotiek 2 kruisbeelden 70 140
1888 juni Hoogstraten College refter Renaiss kruisbeeld eik 135
nov Hoogstraten college E H Spruit Gotiek kruisbeeld 60
’s Gravenwezel EH Severin Renaiss kruisbeeld 80
1891 maart Turnhout M Liebrecht 38
1894 aug Marbeson EH BE Coppens renaiss kruisbeeld 18
mei Turnhout M Liebrecht kruisbeeld palmhout 60
Turnhout “ kruisbeeld eik 50
1895 Mol kerk kruis zonder beeld 500?
feb M L Dierckx notaris renaiss kruisbeeld 90
1896 okt Diest Vuegs college EH Aug Dusch renaiss kruisbeeld 90
dec Aalst Mad Jansen palmhout kruis notenhout bewerkt 190
1897 dec Turnhout Mej Van Vanhuls kruisbeeld palmhout 69
1898 Turnhout E H Dierckx gotiek kruisbeeld eik 45
Turnhout Eh Sierckx renaiss kruisbeeld eik 40
1899 april Turnhout E H Em Debie gotiek kruisbeeld eik 50
1901 april Turnhout E H Caron renaiss kruisbeeld palm 120
1902 Turnhout E H Van Gijsel 50
juni Antwerpen College St Jan Berchm Renaiss kruisbeeld eik 225
dec Turnhout H V D Bosch gotiek kruisbeeld 50
1903 jan Turnhout M Ch Kruisthoofd gotiek kruisbeeld eik 100
aug Turnhout Mej Vuegs gotiek kruisbeeld palm 125
sept Antwerpen St Jan Berch college ???? 125
1904 nov Turnhout E H Dierckx gotiek kruisbeeld 70
1906 maart Turnhout J Biermans Renaiss kruisbeeld eik 40
………………………………………….
Tussenblad niet door Napoleon Daems beschreven
Uit: Gids voor Hoogstraten en omstreken door J Lauwerijs
Uitgave Toeristische Federatie Provincie Antwerpen 1975
Blz 46 4 Hoogaltaar (Sint-Catharinakerk)
Het altaarstuk werd in 1892 vervaardigd volgens plan van A Van Assche . N Daems, van Turnhout leverde de kas en de luiken.
Blz 56 6 De deuren die het hoogkoor afsluiten van de zijkoren werden naar de tekening van A Van assche meestal gemaakt door N Daems van Turnhout
Blz 57 10 Beelden Zijkapellen
H. Catharina (h 1,65) door N Daems
Blz 62 12 H. Bloed
Het schrijn werd in 1885 gemaakt door Wilmotte volgens tekening door V De Tracy en door de parochie geschonken bij het 25 jarig dekenschap van ZEH Th Daems
Blz 65 16 Liturgische voorwerpen
3 Zilveren lezenaar (40x45x30) geschonken aan H Deken Daems (1885)
……………………………;
11. BIDSTOELEN DB16
1884 sept Turnhout Mej M Bont bidstoel 55
1888 Turnhout Congregatie getr en jog bidstoel 128
Arendonk kerk bidstoe 190
1890 Turnhout Mad Dufour 3 bidstoel 65 195
1891 Antwerpen E H Em Dierckx bidstoel 100
1893 Antwerpen college St Jan Berchmans 3 bidstoel 95 285
1896 Mechelen E H H Bernaerts met beeld ene Homo 75 95
1897 St Gillis E P Aertsens bidstoel 48
1902 Brussel Sablon E H Van Ballaer 6 bidstoel 165 990
Turnhout P Vandenbosch bidstoel 62
1903 Liverpool Eng E H Maureen cathedral? 3 bidstoelen 175 525
1903 Meerle Ursulinen bidstoel 85
1904 nov Meer? Zusters H Graf gotiek 2 bidstoelen 100
1906 Tielen zusters bidstoel met biechtstelsel 50
1910 nov Turnhout Zusters H Graf bidstoel communie hout 130
1910 Blegny prie dieu bidstoel 75
1923 aug Bladel bidstoel 540
1925 dec Roeulx bidstoel 200
……………………………….
12. KADERS DB17
1884 mei Turnhout kader H Aanschijn 16
Turnhout college St Joseph Refter 9 kaders 375
1895 Mechelen M Willems kader lindenhout 85
Mechelen “ 2 kaders linden 240
sept Turnhout P In der S Jos kader Goede Dood 100
1886 Mechelen kader eik 45
Mechelen 2 kader linden 92
Mechelen gotiek kader eik 120
1887 Mechelen kader met zijdeuren linden 300
Mechelen kader 70
Mechelen voetstuk met kader 635
Mechelen kapelleken 114
Mechelen klein kader 127
dec Turnhout armbus kader voor spiegel 160
1888 Mechelen WILLAERT kader linden 70
Mechelen Willaert kader linden 120
1890 Mechelen Willaert voetstuk en kader 160
1899 Turnhout kerk St Joseph P Steyaert voetst kader Heiligen 1097
1904 Den Eel Ravels EH Voordeckers 2 kaders 28 56
Herentals EH Depuydt 2 kaders 56
Turnhout portret burgemeester kader 69
1903 Londen M kader 97
1900 ??? Biermans 3 kaders jubelei 204
1906 Brussel Sablon kerk kader 17,5
1914 Dessel kerk 2 klein kaders 75 150
1915 fab L Biermans 2 kaders gedecoreerden 565
Soldaten met 2 ??? 613
10 kaders voor diplommen 680

13. CONSOLES DB18
1884 Turnhout Gift Burgeman Hoefn console 60
Weelde Kerk console met schild 97
Oud Turnhout kerk console 55
1895 Antwerpen Coll St Jan Berchmans console steen 127
1897 Brussel P Deck zijaltaar console
Arlon console met troon 170
St Gillis zijaltaar toren console witte steen
Charleroi zijaltaar console eik
1898 Antwerpen Soeurs de ND op het Zuid 2 consoles 115
Arendonk klooster 2 consoles
1899 nov Brussel Sablon 170
1900 feb Brussel console 130
Brussel “ gotiek console klein 65
1925 jan Beersel 520
……………………………………..

DB19
14.AANNEMINGEN VAN PUBLIEKE AANBESTEDINGEN VAN KERKMEUBELERINGEN
1893 Velaine-sur-Sambre hoogaltaar gotiek 4665 2 zijaltaren 3700 14 kandelaars 240
1895 Houdremont Hoogaltaar 2 zijaltaren preekstoel biechtstoel communiebank hout 7855
Rauw Mol Hoogaltaar 2 zijalt preekstoel 2 biechtstoelen communiebank gestoelte
Sacristiebiechtstoel voor doven 10750
Laloux bij Villers-sur-Lesse 2 zijaltaren 1 biechtstoel 1 preekstoel 2700
1896 Gratin bij St Marie d’ Etolle 2 zijaltaren 1 biechtstoel 1 preekstoel 4 banken 4240
Juni Chiny hoogaltaar 2 zijaltaren preekstoel 2 voetstukken 7920
af te trekken communiebank 895
1897 Louette St Denis-Gedinne Hoogaltaar met ciborium 2 zijaltaren preekstoel
2 biechtstoelen communiebank 12425
1902 Den Eel Ravels hoogaltaar 2 zijalt preekstoel 2 biechtstoelen gestoelte sacristiekast
communiebank doopvont wijwatervat 16120
1903 nov Chiny biechtstoel gestoelten 8 banken 3210
1904 Hulsen 2 zijaltaren 2 biechtstoelen preekstoel (arduin) doopvont (arduin) 6150
1907 Heide Depret Romaans Altaar sacristiekast 1600
1908 Balen Wezel gekost 10000 getrokken 11268 13340
1908 Borgloon stadhuis meubels (arch 8%) 5830
1914 Winkelomheide Geel hoogaltaar steen en hout 2 zijaltaren biechtstoel sacristiekast
communiebank doopvont 4 beelden 5% 520 van 10920
1914 St Vincent preekstoel 18002 biechtstoelen 1560 10% 336 van 3360 = 3024

DB20
1922 Veerle gr communiebank 420 kl 200 hoogzaal en plafond 430 10% 1030 w 886
Kerk Ter Heide Kasteel altaar 575 sacristiekast 320 kleerkast 70 communiebank 155 boiserie 35 f de meter 150 f overschot
1922 junli Kerk Schilde hoogzaal me romp groep deuren afsluiten doopvont en deuren alles kathedraal glas 22515 f communiebank 600f de meter zonder beelden 3463 geh 2925
2 Biechtstoelen (dec 1923) 5900 f geh 4500 gestoelten (maart 1924) 5600 4700
Bidstoel 650 - 500 f (1924) hoekkast 100 sacristiekast 9226 – 8850 mei 1924
Voetstukken 640 – 580 (1924) katafalk 5250 (jan 1925)
Jezus-Eik 2 kruisbeelden 750 2 afsluitingen koor 3720 offerblok 150 boiserie 235 hoog 415 de meter deuren

15. INDEX (Napoleon Daems)
A Aarschot db10 Alken bij Hasselt db7 Antwerpen db2,4,6,8,9,10, 12, 13,14,15,16,18 St Antonius bij Westmalle db15 Ten Aart bij Geel db4,14 Arendonk db3,4,5,13,14,18 Arlon db7,9 Anderlecht bij Brussel db2,10,12 Asse-ter-Heide bij Asse db14 Averbode db4,11,12
B Balen-op-de-Neth db14 Baarle-Hertog db5,11 Beauraing db13 Bresse db4 Blegny-bij-Herve db 5,7,8,9,10 Berchem bij Antwerpen db5,11 Borstbeek bij Antwerpen Brussel db1,2,3,5,7,8,9,10, 11,12,13,16,15
C Calcutta Indien db6 Casterlee db 3,5,10,13 Charleroi db 7,8,9,12,18 Chiny db 19 Curechem db 4,7
D Diest db 2,7,13,14
E Ekeren db12,13 Den Eel bij Ravels db3,19 Evere bij Schaarbeek db 5
F Finneveau bij Beauraing db 11 Fratin bij St Marie d’ Etoile db19
G Galveston Amerika db6 Heel db5
H Hakendover db 4 Herentals db 3 ,9,13,14 bij Leuven db6 Hoogstra Louette St Denisten db 1,2,5, 9,13,14 Houdremont bij gedinne db19 Hulsen db20db7,8 Kiel bij Antwerpen db6,11
IJK Ixelles
bij Brussel Elsene
L Lahulpe db9 Laloux bij Villers-sur-Lesse db19 Leuven db2,16 Lafayette Amerika db6 Lichtaart db14 Lier db4,6,8,11,14 Liverpool Engeland db16 London db3,17 Louette bij St Denis bij Gedinne pr Namur db14,19 Luik db4,6,8,9 Lummen db7,10
M Marbeson Frankrijk Barbison db15 Mechelen db6,16,17 Merksplas db11,12 Meerle bij Hoogstraten db 16 Meersel bij Hoogstraten db5,6 Meer bij Hoogstraten db16 Mol db15 Meerlaar bij Groot Vorst db10 Montplainechamps bijNeufchateau pr Lux db7,9
N N Neuville bij Philipville db5
O Olmen db11 Oostmalle db2 Oplinter db12 Oud Turnhout db18
R Rillaar db4,6 Rochefort db6
S Schaarbeek db7,9,12 ‘s Gravenwezel db1,13,15 St Gillis bij Brussel db6,7,10,11,12,13,14,18 Severdonk Zevendonk db13 Seneffe pr Henegouwen db11 Strombeek bij Laken brussel ddb4 Wiekevorst bb 4,9,10
T Tielen db 7 Tienen db4 Turnhout db1,2,3,4,5,7,8,11,12,13,14,15,16,17,18
V Velaine-sur-Sambre pr Henegouwen bij fleurus db6,19 Villers-sur-Lesse bij Rochefort pr Namen db11 Vorst St Gertrudis db1,4,11 Vosselaar db4
W Weelde db14,18 Westmalle db4 Wiekevorst bij Herenthout db6 Westrode bij Londerzeel db7,8,9 Wilherd bij Antwerpen db11 Winkelomheide db8

TOEVOEGINGEN
16. WERKZAAMHEDEN GEDAAN VOOR DE HEREN CHARLES EN P FRANK ANTWERPEN
1908 maart een schouwmantel bewerkt 46,60
okt 47 trapbalusters bewerkt aan 13,50 ieder 632
1909 2 voetstukken voor werking 108 lindenhout inpakken 142,45
1910 april 2 voetstukken LXIV en LXV vergroot werking 145 linden 179,70
okt 2 voetstukken LXIV LXVI groot linden 253,80
sept maken van balusters 56 stuk uitgegeven aan 7,50 650
okt tafel L XV 86,10
nov tafel Lod XV groot 142 x 85 89,30
1911 jan bewerking van 12 grote kapitelen met levering hout 60 680
mei 2 hoge voetstukken LXVI lindenhout 22
juni 2 hoge voetstukken LXVI kleiner formaat hout 24
juni 3 tabourets lindenhout 22
juli 2 voetstukken LXIV en LXVI hout 32
aug 2 tabourets hout 31
1911 oct geleverd 4 zetels gestoken torsen eikenhout 24 230
1912 jan 4 stoelen 2 zetels 1 gr tafel 2 klein tafels geen hout gel 751
maart 2 kaders 350x200 couronnement boven en onder bekroning
Bewerkte moulures 20 meter 697,40
maart trapbalusters 21 stuks a 11,50 without 253,80
aug 3 lantaarns beukenhout hout draaiwerk 14 de m 374,60
1913 jan 2 kandelabers lindenhout 19,60 st 278,50
sept schouwmantel hout 19,50 de meter 158,30
okt trapbalusters 45 stuks per st 1,30 220
dec bewerking van 9 tafels eik torenpoten 394
tafels eik en linden 16 4 ovale 386
achtkantig eik 3 366
dec een paravent notenhout 97,50
2 ovale tafels 143
1914 feb een schouwmantel hout 19 f 165,40
maart tafel LXV lindenhout 152
maart 3 kleine voetstukken eikenhout 108,80
maart ronde tafel without 95,40
april 2 tafels 186,40
april 2 tafels ronde 198
mei 2 tafels en twee tafels 347
mei 2 torchères hout 195
1915 mei 4 achtkantige tafels eikenhout 315
juni 4 torchen 477 lindenhout 3 kisten 572
……………………………..
17. WERKZAAMHEDEN W CAPELLE WINDERT
1911 juli Preekstoel Militaire school 2800 biechtstoel 600
juli gotieke groep 240
juli Portaal Vollezele eikenhout 1260
1912 juli Morhet, hoogaltaar 2 zijaltaren 1450
Ay-la-neuve
maart communiebank hout 290
1914 mei Chanly 2 zijaltaren hout verguld 104 3100
mei Habay-la-neuf 2 biechtstoelen romaans 1200
juli Treigne 2 biechtstoelen 2250 2 zijaltaren 2576
1914 juni La Hulpe klooster ciborium en baldakijn hout 1450
juli Armentiere communiebank 650 altaar biechtstoel
18.VERSCHILLENDE WERKEN
1913 schouw H Graf steen geh 720 950
1914 orgelkast Balen-Wezel 970 get 1150
1909 Roldekes Coller 150
1920 Tielen verandering hoogzaal 1700
1920 zevendonkzel Dnieluik kader met paneel 1070
1925 april Biermans voetstuk 360 720
1927 Jezus Eik lambris 2 communiebanken 2 kristusbeelden
…………………………………….
……………………………………..
19. LOSSE NOTA
- Communiebanken
Lint 105 de meter A
Veulen 130 de meter B
Veulen 115 de meter C
Veulen Biechtstoelen
Olmen 800
SJ Nicolas 1600
- Offerblokken 150 f hoogte 160 A
- Altaar
Marmer met koper 5000
- Paneelen
Voor communiebank 25 f stuk
- Beelden
Sculpté bois blanc peint 2,50 par cm gebeeldhout lindenhout geschilderd 2,50 per cm
Sichenert? 3
Chène 3
- Kruisbeelden
À,40 x 70 100 f
0,65 x 1,50 145
0,48 X 1,20 110
- Franck
Piedestal eletricq 175 koopt 140
Tafeltje 72
Voetstuk (bloemen) ? f 82 f grootste
Kader kopstuk 90 f lijsten 10 f de meter
Panelen 25 het stuk (zonder hout)
- Sohie
Kader 195 180
- V Zina
Tabouret 50f
Stoelen Renaiss 47 zetel 80 zetel Romaans 85
Voetstuk van kandelaar 105
Voetstuk met offerblok 1 meter hoog 165

Napoleon Daems (1852-1939)

2024-06-08T19:55:42Z

Leen: Tekst vervangen door "1. Orderboek van Napoleon Daems 2. Napoleon Daems"

[[1. Orderboek van Napoleon Daems]]

[[2. Napoleon Daems]]

Twee in 1907 door de kerkfabriek Sint-Andreas verkochte schilderijen

2017-04-20T18:04:37Z

Jan:

<big>'''1907 De kerkfabriek van Sint-Andreas Balen verkocht twee schilderijen'''</big> 

'''door [[Jaak Jansen]]'''
[[Bestand:Voetwassing.jpg|miniatuur|Afbeelding 1 : Antwerpen, Kon. Museum voor Schone Kunsten, schilderij, Het laatste Avondmaal, Vlaamse School, ca 1470-1490, paneel, 121 x 46 cm (KIK Brussel )]]
[[Bestand:Kruisdraging KIK.jpg|miniatuur|Afbeelding 2 : Antwerpen, Kon. Museum voor Schone Kunsten, schilderij, Kruisdraging, Pieter Aertsen (1507-1578), paneel, 108 x 168 cm (KIK Brussel ]]

''In een vorig artikel van dit jaarboek wezen wij er reeds op dat in 1907 twee schilderijen uit de Sint Andrieskerk van eigenaar veranderden<ref name="ftn1">Jaak JANSEN, Verdwenen kerkelijk kunstbezit, in Jaarboek 2012 Erfgoed Balen, p. 177-184, in 't bijzonder p. 180. </ref> en verdween uit het kerkelijk patrimonium. In de archieven van de parochie werd deze overdracht rijkelijk gestoffeerd met briefwisseling tussen de verschillende betrokkenen; reden temeer om er een artikel aan te wijden maar ook bood het de gelegenheid om een foute lezing recht te zetten.
 

<big>''
Het Koninklijk Museum voor schone Kunsten te Antwerpen </big>

Twee schilderijen uit de Sint-Andrieskerk berustten inderdaad sinds 1907 in het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten te Antwerpen. Het oudste werk was op paneel geschilderd. Het stelde drie scènes voor uit het Passieverhaal van Jezus (afbeelding 1). Twee scènes werden voorgesteld in een binnenruimte met vloer, met een uitgang links en rechts, met een tongewelf bovenaan en een raam met ronde boog achteraan. Op enigszins naïeve manier werd het lijdensverhaal in beeld gebracht:
Op de voorgrond zien wij een scène voorafgaand aan het Laatste Avondmaal: Jezus wast de voeten van Petrus. Deze laatste zit op een stoel, zijn twee voeten in een schotel water; hij heeft zich nederig geschikt in zijn situatie. Jezus heeft een extra-versierd diadeem en draagt een schort op het kleed. Hij vervangt de slaaf die gebruikelijk alle voeten wast voor de aanvang van de maaltijd. Hij knielt voor Petrus en strekt de armen naar de schotel. 

De hoofdvoorstelling staat in het midden. Jezus en de apostelen zijn rond een tafel geschaard en nuttigen Het Laatste Avondmaal, de dag voor de kruisdood op de berg Golgotha. Elf apostelen dragen een diadeem zoals Jezus. Deze laatste zit centraal achteraan; hij drukt zijn lievelingsleerling Johannes tegen zich aan terwijl hij zijn linkerhand uitsteekt naar een schotel om iets te nuttigen. Het is het moment dat de Verlosser bekend maakt dat iemand onder hen Hem zal verraden. Judas zit aan de andere kant van de rijkgevulde tafel; hij draagt geen diadeem. In de doorgang links zien wij in de verte een derde scène: Jezus in de Hof van Olijven vraagt aan zijn Vader om "de kelk te laten voorbijgaan". 

In de catalogus van het museum wordt het schilderij als een luik van een altaarstuk beschouwd en beschreven als Zuidnederlandse, dus Vlaamse School van omstreeks 1470-1490<ref name="ftn2">Koninklijk Museum voor schone Kunsten Antwerpen, Catalogus Schilderkunst Oude Meesters, Antwerpen, 1988, p. 464, nr. 860, hout, 121 x 46</ref>. In een vorige catalogus werd het kunstwerk nog omschreven als "Noordfrans, mogelijk de School van Amiens". 

Het tweede schilderij is van jongere datum en werd toegeschreven aan Pieter Aertsen (1507-1578), die tussen 1536 en 1556 werkzaam was te Antwerpen<ref name="ftn3">Idem, 1988, p. 16, nr. 862, hout, 108 x 168</ref>Het schilderij stelt de laatste faze van het lijdensverhaal voor. De eerste aanblik van de voorstelling is eerder verwarrend; het oppervlak wordt grotendeels ingenomen door de berg Golgotha, gevuld met tientallen personages die groepjes vormen en verscheidene onderdelen van het lijdensverhaal in beeld brengen. Onderaan links zien wij Jozef van Arimathea die Jezus' kruis helpt dragen; zij worden omringd door soldaten, ruiters, rechters te paard. Langs het pad naar de top van de berg staan nieuwsgierige toeschouwers, soldaten en ruiters die bij het spektakel willen aanwezig zijn. Rechts vooraan een groep mensen te voet en te paard, beladen met manden en kruiken vermoedelijk op weg naar de markt en de stad die uiterst links in een berglandschap ligt; mogelijk zien deze handelaars in het Calvariegebeuren een gelegenheid om wat extra's te verdienen. Overal op de bodem liggen knoken en schedels, wij zijn op de Golgotha, de schedelplaats. Voor de groep van de Kruisdraging stappen twee figuren met een T-kruis op de schouders; het is bestemd voor één van de twee moordenaars die wat verder de heuvel optrekken en worden getergd door soldaten. Ter halve hoogte van de berg is een menigte volk samengetroept. Het kruis van de goede moordenaar staat reeds recht en de moordenaar wordt met de ladder omhoog gebracht. Het kruis waaraan Jezus is genageld wordt recht gezet. Links hiervan zien wij de Bezwijming van Maria, omringd door de drie Maria's en Johannes de evangelist. Op de top van de berg staan talrijke kruisen en zijn de beulen actief met andere executies. De hemel kleurt donker en overal vliegen er kraaien. 

<big>
De verkoop </big>

De beslissing om twee schilderijen uit het patrimonium te verkopen werd door de kerkfabriek genomen in 1907 naar aanleiding van de restauratiewerken die moesten uitgevoerd worden. Aanvankelijk was er alleen sprake van de vernieuwing van het dak maar spoedig zou blijken dat er nog ander werk op de plank lag. Uit financiële noodzaak ging de kerkfabriek op zoek naar nieuwe fondsen om hun deel van de onkosten te kunnen betalen. Pastoor Geudens had daarom een brief gestuurd naar députee Verachten van de provincie Antwerpen om hem raad te vragen. De bestendig afgevaardigde antwoordde dat hij twee personen kon vermelden die konden bijstaan bij het beoordelen van het stuk en vooral het bepalen van de financiële waarde van de kunstwerken<ref name="ftn4">Parochiearchief Balen (PAB) nr. 791, brief van 12 april 1907.</ref>. De heer Delehaye, wonende in de Lange Nieuwstraat te Antwerpen, was een kunstkenner van goede naam; hij was kunstschilder en hersteller van schilderijen. "Ik meen dat hij ook Katholiek is, doch verzekeren kan ik het niet". De tweede vermelde expert was de heer Maillard, kunstschilder en hersteller van schilderijen, wonende in de Gezondheidsstraat te Antwerpen. Maillard had, tot voldoening van de deputee, één van zijn schilderijen gerestaureerd. Maillard was geen lid van een officiële commissie. "Hij schijnt mij een heel bevoegd persoon. Ik ken zijne politieke denkwijze niet". 

Pastoor Geudens hield blijkbaar van aanpakken en nam onmiddellijk contact met de twee experts Delehaye en Maillard. Blijkbaar waren de schilderijen reeds overgebracht naar het Museum voor Schone kunsten te Antwerpen, waar ze voor het museum werden getaxeerd door het Komiteit voor Schone Kunsten maar waar ze ook konden worden bekeken en gewaardeerd door onze twee experts. Voorzichtigheidshalve had Geudens eerst naar de onkosten voor de expertise gevraagd. Louis Delehaye vroeg 25 franken, Maillard 10 franken<ref name="ftn5">PAB, nr. 791, brieven 13 en 15 april 1907.</ref>;de erelonen waren erg verschillend; de schattingen zouden evenredig zijn. 

Op 15 april stuurde L. Maillard, 'peintre-restaurateur Anvers', zijn schatting op naar de pastoor te Balen. De ''Kruisdraging van Christus'' werd geschat op vijftien honderd franken; ''Het laatste avondmaal'' werd geschat op 600 tot 800 franken. Op 17 april kwam de schatting toe van Louis Delehaye, 'peintre-expert tableaux Anvers'. Hij schatte de verkoopswaarde als volgt in: "1. voor de Vleugel van eene gothieke triptyque 2000 à 3000 franken. 2. voor de Kruisdraging welke ik toeschrijf aan Pieter Aertsen 5000 à 6000 franken". De cijfers van Delehaye lagen tot viermaal hoger dan deze van Maillard; daarbij wist Delehaye voor de eerste maal een toeschrijving te doen van de Kruisdraging; dit was een identificatie die blijkbaar nog altijd stand houdt. Op 19 mei 1907 stuurde Delehaye een bedankbrief naar pastoor Geudens voor het ontvangen postmandaat van 25 franken; terloops merkt hij op dat "Het Komiteit voor schoone Kunsten zich niet zeer mild heeft getoond voor het gedane aanbod". Ook Maillard stuurt op 23 mei 1907 een bedankbrief voor het postmandaat van 10 franken voor de bewezen diensten. Hij neemt de gelegenheid te baat om uit te halen naar de hoge schattingen van zijn collega Delehaye. "Die schatting is recht uit gezegd veel te hoog in prijs. Ik zou geensins eenen liefhebber of kooper kunnen vinden". 

De directie van het Koninklijk Museum van Antwerpen ging zich ook mengen in het debat. Enerzijds wilde men de twee schilderstukken wel in het bezit krijgen maar anderzijds waren zij ook wel door de centenkwestie geboeid geraakt. Alleszins hadden zij ruim de tijd om het probleem scherp te stellen vermits de stukken in het museum waren opgesteld. De toenmalige hoofdconservator was Pol De Mont. Met de nodige diplomatische truukken en redeneringen werd er een voorstel geformuleerd. Het loont de moeite om de argumenterende brief aan pastoor Geudens in extenso weer te geven; de onderstrepingen zijn van de hand van Pol de Mont. De brief werd verstuurd in de tweede helft van mei 1907.

''Zeer Eerwaarde,''

''Ik heb het genoegen U te berichten dat de Beheerraad van het Kon. Muzeum van Antwerpen, op mijn dringend voorstel, ertoe besloten heeft aan de fabriek van uw Kerk het volgende bod te doen:'' 
''2000 fr. voor de Kruisdraging''

''1000 fr. voor het Avondmaal''

''Het kwam den Beheerraad voor, dat deze prijzen, vergeleken bij die, welke, in openbare verkoopingen>, zelfs, voor werken van dat gehalte betaald werden, zeer aannemelijk zijn. Zooals ik u mondeling zei, kocht het Muzeum voor minder dan 2000 fr. een puik stuk van G. de Craeyer hoog ca 5 meter en breed ca 2 meter van de Kerkfabriek van Oud-Turnhout, pas 4 jaren geleden. Een merkwaardig tafereel van P. Aertsen, getekend nog erbij, werd in openbare veiling te Brussel gekocht in 1905 door Mr de Volder voor minder dan 500 fr. Een Joachim Beukelaer van waarde werd in Amsterdam openbaar verkocht minder dan 2000 fr en hangt nu in ons muzeum. ''
''De Raad herinnert er tevens aan, dat de Kruisdraging heel zeker moet geparketeerd<ref name="ftn6">''Parketteren: het schilderij achteraan voorzien van een lattenstelsel om het kromtrekken tegen te gaan.''</ref>worden, en daarom ontdaan van oude, slechte overschilderingen en eindelijk gerestaureerd. Het Avondmaal moet ook herstellingen ondergaan en zal best ook met parket belegd worden. Daarenboven is ons een groote en uiterst merkwaardige Joachim Beukelaer aangeboden, alsmede een Franken en â€™t is op mijn krachtig aandringen dat de raad de '''voorkeur'''geeft aan de 2 stuks uit Balen. ''

''Meer dan de gemelde sommen is de Raad nietbereid te besteden.''''Ik hoop, evenals de heer van Leemputten, dat onze aanbieding zal billijk bevonden worden en dat gij ons spoedig zult laten vernemen, dat de fabriek aanvaardt''Is dit laatste het geval, dan durf ik U dringendaanraden, in het rekwest , dat de fabriek zal zenden naar deCommissie van Monumenten en kan 't Ministerie tot verkrijging van de nodige autorisatie tot verkoop, wel uitdrukkelijk te doen begrijpen: 1. Dat de twee schilderijen voor de kerk van Balen geen nut of bijzondere beteekenis hoegenaamd opleveren; 2. dat zij aldaar gevaar loopen teloor te gaan; 3. dat de kerk voor andere doeleinden van onmiddellijk nut geld van noode heeft; 4. dat de 2 stuks voorloopigen onder alle voorbehoud van de gevraagde toelating naar den Muzeumraad van Antwerpen gezonden zijn.''
''Ikzal de stuks voorloopig hierhouden en kan u, ten slotte, beloven, de somme te doen uitbetalen begin van Mei, als de zaak doorgaat, zooals ik er durf op rekenen. Een sjek van 3000 fr. zou dan aan de fabriek geworden.''

''Met den meesten eerbied''</div>
''Pol de Mont ''</div>

''P.S. Nog eens aangeraden: vooral drukken op de nutteloosheid van de 2 werken aldaar en op den geldnood
Uit de brief kan afgeleid worden dat Pol de Mont erg geïnteresseerd was in de verwerving van dit patrimonium. Wat hij precies verstaat onder nutteloosheid voor het kerkpatrimonium zullen we wel nooit begrijpen. Enkele dagen later stuurt hij een herinneringsbriefje naar de pastoor. Hij drong aan op een snelle beslissing vermits er nog andere aanbiedingen waren..
 
 

<big>
Afwijzing van de kerkfabriek</big>

Op 12 juli 1907 stuurde Pol De Mont opnieuw een brief naar pastoor Geudens. Hieruit blijkt duidelijk dat de Balense kerkfabriek negatief geantwoord heeft op de voorstellen tot de verkoop. De conservator is bereid om de twee panelen terug naar de Sint-Andrieskerk te sturen. Hij betreurde het afspringen van de onderhandelingen. Hij geeft de raad om zonder veel uitstel, een verstandige en ernstige restauratie te laten uitvoeren bijvoorbeeld door de heer Maillard (!); hij geeft de kostprijs bij benadering. Hij betreurt dat de twee kunstwerken in zo'n slechte omstandigheden moeten bewaard worden. Tot slot voegde hij er nog een eigenaardig zinnetje aan toe: "Wij hadden er 4000 fr voor beide geboden. Wellicht zou de Raad er nog wel een briefje van 1000 hebben bijgedaan, alleen "om de dingen te redden".

Ondertussen had de pastoor ook niet stil gezeten. Op een eerste vraag in mei aan de bisschop om de schilderijen te koop aan te bieden, had de eminentie geantwoord dat dat niet mocht maar dat de kerkfabriek ze moest laten herstellen. In juli ondernam de pastoor een nieuwe poging om de goedkeuring te bekomen. De provinciale commissie gaf toch positief advies; volgens de heer Smeken van deze Commissie hadden de twee schilderijen meer een werelds dan een godsdienstig aanzien. Verder was er ook de mening van de kerkfabriek dat zij ontoereikende middelen hadden voor de noodzakelijke restauratie van het kerkgebouw; de verkoop van de schilderij zou een belangrijke verrijking zijn van hun budget. Daarom nam de pastoor "met groote verlegenheid de stoutheid" om nog eens te vragen of de verkoop toch niet kon doorgaan. De aartsbisschop antwoordde op 27 juli 1907. Kanunnik Laenen was de schilderijen gaan bekijken; Laenen was lid van de Commissie voor Monumenten. "Zijn verslag was voordeelig aan het verkoopen, daarom stemde de geestelijke overheid toe". Er werd aan toegevoegd dat er eerst een akkoord moest gemaakt worden over de verkoopprijs; daarna diende ook het Gouvernement nog zijn goedkeuring te geven..

Op 15 augustus 1907 ontving de pastoor van Balen vanuit Wenen een brief, geschreven door kanunnik Laenen. Deze laatste wenste zich niet uit te spreken over de marktwaarde van de twee schilderijen, zeker als er één bij was dat aan een bepaalde kunstschilder werd toegeschreven. Pol de Mont was vooral in dit schilderij geïnteresseerd. Laenen vond het 'onder geen enkel kunstoogpunt een groot meesterwerk. Enkel de personen op het voorplan, die boeren en boerinnen met hune paard of ezel, zijn oprecht wel en naar het leven geschilderd' <ref name="ftn7">ParochieArchiefBalen nr. 818</ref>. Met de aankoop wilde Pol de Mont de collectie van het museum vervolledigen. "Voor hem heeft eene schilderij ook waarde wanneer zij in de algemeene kunst-ontwikkeling, 't zij in die van eenen schilder dan toch, een tijdperk daarstelt. 't Is het geval met uwen Peter Aertsen. Ik denk, dat Pol de Mont niet op eenen hoogeren prijs zoude vitten, maar daar hij niet alleen meester is, dat de Commissie (van aankoop) hem, niet volgen zal". De voorgestelde prijs van 3.000 fr. is volgen Laenen niet bepaald onredelijk. Verder vroeg hij te overwegen dat noch het bisdom, noch de Commissie (van Monumenten) akkoord zou gaan met een verkoop van de schilderijen aan een privé-makelaar. De kanunnik gaf de raad om met de prijs akkoord te gaan, met de goedkeuring van de geestelijke overheid. Hij had al opgemerkt dat de algemene toestand van de schilderijen niet te best was; de restauratie zou ook nog geld kosten. Verder had hij geen groot gedacht van het schilderij van het Avondmaal dat 'niets merkwaardigs' voorstelde. Vanuit het oogpunt van de folklore kon worden opgemerkt dat de houten borden op de tafel een merkwaardige, vierkante vorm hadden, heel eigenaardig.
 
 

<big>Gemeentebestuur keurt de verkoop goed</big>

Zoals wij reeds in een vorig jaarboek vermeld hebben, keurde het gemeentebestuur de verkoop goed, dit gebeurde op 17 november 1907. Blijkbaar heeft de kerkfabriek nog verder onderhandelt met Pol de Mont en een hogere prijs bedongen. De twee schilderijen gingen voor 5.000 frank naar het museum<ref name="ftn8">De aankoop staat vermeld in de catalogus van het Museum: De Aertsen werd aangekocht in 1907, het Avondmaal in 1908. Hier gaat het vermoedelijk om een budgetaire truc om de betaling over twee begrotingsjaren te spreiden. </ref>.In 2012 hadden wij een bedrag gelezen van 75.000 frank, hetgeen een fenomenaal bedrag zou geweest zijn in de huidige contekst. De foute lezing kwam voort uit de schrijfwijze in het verslag. Er stond geschreven "f5000" met een gestyleerde "f" vooraan tegen het bedrag geplakt. Vandaar de verkeerde lezing.

Al bij al heeft de kerkfabriek haar rol goed gespeeld in de onderhandelingen. Het verdwijnen van de twee kunstwerken kunnen wij betreuren. Het retabelluik behoort tot het oudste erfgoed van de kerk en daar is in Balen slechts weinig van bewaard gebleven; het heeft veel bijzondere kwaliteiten die in onze tijd meer gewaardeerd worden dan in de tijd van Laenen. Wij zijn helemaal niet akkoord met de schamele waardering die Laenen aan het schilderij gaf. Het schilderij van Pieter Aertsen werd terecht hoog gewaardeerd door Pol de Mont; de zogezegde verwarde opstelling is helemaal in de stijl van de kunstschilder. Ik denk niet dat er op dit moment, gelukkig, een dergelijke, officiële verkoop van kerkelijk bezit nog mogelijk zou zijn, welke goede bedoelingen er ook achter schuil gaan. Vroeger dacht men daar anders over; ge weet toch dat het stadsbestuur van Gent ooit het Lam Gods van de gebroeders Van Eyck verkocht hebben. Hoe zeggen ze dat weer: het verstand komt met de jaren?

AFBEELDINGEN
Antwerpen Kon. Museum voor Schone Kunsten. Schilderij, Het laatste Avondmaal, Vlaamse School, ca 1470-1490, paneel, 121 x 46 cm (KIK Brussel) 

Antwerpen, Kon. Museum voor Schone Kunsten, schilderij, Pieter Aertsen (1507-1578), paneel, 108 x 168 cm (KIK Brussel)

----
<references/>

Tongerlo

2017-04-05T19:39:21Z

Christina: verbetering fotonummers

<big>
'''INVENTARIS VAN HET ROEREND KUNSTPATRIMONIUM VAN DE NORBERTIJNENABDIJ VAN TONGERLO'''
</big>
'''Deel 2'''

DOOR JAAK JANSEN en CHRISTINA CEULEMANS

FOTO’S DOOR JEAN-LUC ELIAS EN MARLEEN STERCKX

KONINKLIJK INSTITUUT VOOR HET KUNSTPATRIMONIUM BRUSSEL

ABDIJ DER NORBERTIJNEN

TONGERLO

2009

Lay-out en druk:
Gedrukt op duurzaam papier
Alle rechten voorbehouden
Copyright KIK Brussel

Foto’s: KIK Brussel; kleuropnamen door Jean-Luc Elias,
zwart-wit opnamen met nrs . M en N door Marleen Sterckx

Kleurencorrectie en omslag: Olivier De Pauw

INHOUDSTAFEL

I. Bibliografie

II. Inventaris van het kunstpatrimonium. Deel II

III Personenindex

====== I. Bibliografie ======

''Abt Paul Meyfoort'', in ''Tongerlo'', 3, 2002, p. 4-5.

BAUWENS J., ''Een bezoek aan Tongerloo'', in ''Jaarboek Vereniging van de Oudheidkundige en Geschiedkundige Kringen van België. Congres Antwerpen 32ste zitting'', 1947, p. 127-135.

IDEM, ''In memoriam Hugo Lamy'', in ''Pro Nostris'', 16, 1950, p. 15-19.

IDEM, De “Restauratie''” van Da Vinci’s “Laatste Avondmaal” en de kopie te Tongerlo'', in ''Wetenschappelijke tijdingen'', 8, 12, oktober 1952, p. 290-295.

BELLINCKX K.J., ''Man van bouwen'', in ''Tongerlo'', 2, 2003, p. 10-11.

BORTIER B.L., ''Man van vertrouwen'', in ''Tongerlo'', 2, 2003, p. 8.

BURIE L., ''Een partiële kopie van het Liber Floridus in de norbertijnerabdij van Tongerlo'', in ''Academische Tijdingen van de Katholieke Universiteit Leuven'', 4, 1970, p. 1-7.

CARDON B., ''Aantekeningen bij de Annunciatie uit het voormalig cellebroedersklooster te Diest, thans in het Stedelijk Museum aldaar (inv. nr. S/38)'', in ''Arca Lovaniensis'', 15-16, 1986-1987, p. 29-67.

CLEIREN I., ''Abba Antonius'', in ''Toren,'' 1, 1996, p. 17-21.

IDEM, ''Abt Joost Boel. Te Deum Laudamus'', in ''Tongerlo'', 2, 2003, p. 7.

COECK A., ''Kunstschilder Ernest Vanden Panhuysen (1874-1929)'', in'' Jaarboek van de Aarschotse Kring voor Heemkunde'', 30, 1964, p. 41-47.

COEKELBERGHS D., ''Les peintres belges à Rome de 1700 à 1830'', Brussel-Rome, 1976.

COOLS J. (red.), ''De begijnhofkerk van Herentals'', Herentals, 2010.

CORTHOUTS J., ''Inventaris van de handschriften in het abdijarchief te Tongerlo'', in ''Bibliotheca Analectorum Praemonstratensium'', 17, Tongerlo, 1987.

CROOY L. en F. CROOY, ''L’orfèvrerie religieuse en Belgique'', Brussel-Parijs, 1911.

IDEM, ''Trésor de l’art flamand du moyen âge au 18e siècle'', in ''Mémorial de l’Exposition d’art flamand ancien à'' ''Anvers'', 2, 107, Brussel, 1932.

''Dankbare hulde aan Monseigneur Dr. Hubertus Noots bij zijn gouden kloosterjubileum 1905-1955'', in ''Toren'', juni, 1955, p. 1-6.

DE BRABANDER K., ''In witte gewaden. H. Siardus van Mariëngaard (+13.11.1230)'', in ''Toren-Tongerlo'', 52, 6, 1996, p. 10-16.

DE CLERCK, D. en G. WOLF, ''Hagiologion. Levensbeelden van heiligen, zaligen en gedenkwaardige personen van de premonstratenzerorde'', Windberg, 2001.

DE CUYPER J., ''Als een kind zijt gij gekomen'', in ''Tongerlo'', 3, 2003, p. 10-11.

IDEM, ''Joannes-Chrysostomus De Swert, vijftigste abt van Tongerlo (1867/1868-1887). Een inleiding tot zijn leven en werken'', licentieverhandeling KUL, Leuven 1981.

DEKKERS W., ''Hoogw. Heer Prelaat Dr. Em. Alph. Stalmans, 54ste abt van Tongerlo'', in ''Toren'', mei-juni 1953, p. 23-41.

DELEN A.J.J., ''De grafische kunsten door de eeuwen heen'', Antwerpen-Amsterdam, 1956.

DE MAYER J., ''De Sint-Lucasscholen en de neogotiek 1862-1814'', Leuven, 1988.

DE PILLECYN C.J., ''Inwijding'', in ''Toren,'' 22, november, 1966, p. 24-27.

IDEM, ''Een norbertijnse stichting te Tongerlo, ''in'' Tongerlo, een abdij van Norbertijnen 1130-1980. Een kijk-, lees- en luisterboek'', Westerlo-Tongerlo, 1980, p. 13-19.

DE REN L., A.-M. CLAESSENS-PERE en W. NYS, ''De Zilvercollectie'', Antwerpen-Deurne, 1997.

DE RIDDER-SYMONS H., ''Streyters, Arnold'', in ''Nationaal Biografisch Woordenboek'', 5, Brussel, 1972, 866.

DESWERT A.J., ''De Heilige Siardus'', in ''Toren'', november, 1953, p. 57-60.

DE WITTE K., ''Leonardo da Vinci te Tongerlo'', in ''Toren'', augustus 1958, p. 1-5.

''Diamanten professiejubileum van Z. Exc. Mgr. Vanuytven'', in ''Toren'', oktober, 1960, p. 3-4.

''Dictionnaire des peintres belges'', internetsite www.kikirpa.be, BENEZIT met aanvullingen.

DONNET F., ''Spaendock (Gérard van)'', in ''Biographie nationale'', 23, Brussel, 1921-1924, kol. 287-290.

DUGNOILLE J., ''L’Orfèvrerie en Haînaut. Ath'', Tielt-Antwerpen, 1958.

ENGELS J.B., ''De parochiekerk van Tongerlo en de Eredienst van O.L.Vrouw'', Tongerlo, [1956].

ERENS A., ''De H. Siardus en zijn reliquiën ter abdij Tongerlo'', Tongerlo, 1917.

IDEM, ''L’héritage scientifique de Drunaeus (+1602''), in ''Analecta Praemonstratensia'', II, 4, 1926, p. 406-412.

FARNEL S., ''Daniel Seghers, Twee bloemstukken'', in ''Bulletin Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium Brussel'', 18, 1980/81, p. 222.

G.V., ''Z. Exc. Mgr. A.C. Vanuytven 50 jaar priester'', in ''Toren'', januari, 1954, p. 17-19.

GAREAU M., ''Charles Lebrun: premier peintre du roi Louis XIV'', Parijs, 1992.

GEPTS-BUYSAERT G., ''Guillielmus Ignatius Kerricx Antwerps beeldhouwer 1682-1745'', in ''Gentse Bijdragen tot de kunstgeschiedenis'', 14, 1953, p. 253-338.

GERITS T.J., ''Gids voor Vlaanderen'', Antwerpen, 1985.

IDEM, ''De ikonografie van de Heilige Norbertus'', in catalogus ''Sint Norbertus in de Brabantse kunst'', Averbode, 1971, p. 11-20.

GORIS J.-M., ''Een kaartboek van de abdij Tongerlo 1655-1794'', Brussel, 2001.

GOOVAERTS L., ''Ecrivains, artistes et savants de l’ordre de Prémontré. Dictionnaire bio-bibliographique'', 4 delen, Brussel 1899-1909.

GYSELEN G., ''De Brugse tak van de familie Grossé en haar kunstatelier'', in ''Biekorf'', 70, 1-2, 1969, p. 5-15.

HAIRS M.L., ''Les peintres flamands de fleurs au XVIIe siècle'', Brussel, 1965.

IDEM, ''Dans le sillage de Rubens. Les peintres d’histoire au XVIIe siècle'', Luik, 1977.

HÄRTING U., ''Adriaen van Stalbemt als Figurenmaler'', in ''Oud Holland'', 1, 95, 1981, p. 3-15.

HEINRICH A., ''Thomas Willeboirts Bosschaert'', Turnhout, 2002.

HEYNS P., ''Kallist Fimmers. Norbertijn van Tongerlo'', Kasterlee, [1956].

HOUTMAN E., ''Prieuré Het Besloten Hof à Herentals'', in ''Monasticon belge VIII. Province d’Anvers I'', Luik, 1992, p. 377-395.

IDEM, ''Prieuré de Leliëndael à Hombeek'', in ''Monasticon belge VIII. Province d’Anvers I'', Luik, 1992, p. 397-418.

''In memoriam Kallist Lode Fimmers'', in ''Toren'', 25, november, 1969, p. 6-9.

''In memoriam Monseigneur Hubertus Noots'', in ''Toren'', 23, september, 1967, p. 8-12.

''In memoriam Zijne Exc. Mgr. G.D. Raeymaekers, bisschop van Buta (Kongo)'', in ''Toren'', november, 1960, p. 1-5.

JACOBS P.M.J.E., ''Beeldend Benelux'', Hilversum, 2000.

JANSEN A. en C. VAN HERCK, ''Kerkelijke kunstschatten'', Antwerpen, 1949.

JANSEN J., ''Antwerpse paneelmakersmerken (vanaf 1617) in de Kempen en elders'', in ''Taxandria,'' 80 NR, 1998, p. 5-38.

JANSEN J. en H. JANSSENS, ''Beeldhouwkunst in de Premonstratenzerabdij van Averbode'', Herent, 1999.

JANSEN J.E., ''Overzicht der geschiedenis van de Premonstratenser Abdij van Tongerloo'', Leuven, 1904.

JANSEN J.E. en A. ERENS, ''De norbertijner abdij van Tongerloo 1133-1933'', Turnhout, 1933.

JANSSEN L., ''Karikaturen van kloosterlingen tijdens en na het bewind van de Verenigde Nederlandse Staten'' (catalogus), Brussel, 1990.

JANSSENS B., ''Liersche Kunstschilders uit Vorige Eeuwen'', Lier, 1942.

JANSSENS H., ''Heiligen in de premonstratenzerorde'', in JANSEN J. en H. JANSSENS, ''Beeldhouwkunst in de Premonstratenzerabdij van Averbode'', Herent, 1999, p. 91-108.

KENNES H. en R. STEYAERT, ''Westerlo/Tongerlo. Nr. 40 Norbertijnenabdij'', in ''Bouwen door de eeuwen heen. Inventaris van het Cultuurbezit in België. Architectuur. Deel 16N2. Arrondissement Turnhout. Kanton Westerlo'', Turnhout, 2000, p. 169-179.

KOYEN M.H., ''Bij het honderdjarig bestaan van de abdijkerk van Tongerlo'', in ''Pro Nostris. Ephemerides Norbertinae trimestres'', 23, 1958, p. 101-115; hernomen in M.H. KOYEN, ''Een keuze uit het geschiedkundig werk'', Averbode, 2002, p. 131-145.

IDEM, ''De abdij van Tongerlo in schrift en beeld'' (catalogus), Brussel, 1966.

IDEM, ''Abbaye de Heylissem à Opheylissem'', in ''Monasticon belge IV. Province de Brabant III'', Luik, 1969, p. 747-771.

IDEM, ''Tongerlo door de eeuwen heen'', in KOYEN M.H. en L.C. VAN DYCK, ''Kennismaking met de abdij Tongerlo'', 1973, p. 7-59; hoofdstukken overgenomen in ''Toren'', 29, 6, 1973, p. 13-22, p. 17-23, ''Toren'', 29, 7, 1973, p. 49-58, ''Toren'', 29, 8, 1973, p. 27-30, ''Toren'', 29, 9, 1973, p. 27-31, ''Toren'', 29, 10, 1973, p. 13-18, ''Toren,'' 30, 1, 1974, p. 33-36'', Toren'', 30, 2, 1974, p. 27-30, ''Toren'', 30, 3, 1974, p. 40-42, ''Toren'', 30, 4, 1974, p. 40-42; herdruk in 1984; hernomen in verzamelwerk M.H. KOYEN, ''Een keuze uit het geschiedkundig werk'', Averbode, 2002, p. 399-459.

IDEM, ''De Norbertijnenabdij van Tongerlo'', in ''Vlaanderen'', 131, 22, 1973, p. 34-37; herdruk in M.H. KOYEN, ''Een keuze uit het geschiedkundig werk'', Averbode, 2002, p. 369-371.

IDEM, ''Lamy, Hugues'', in ''Biographie Nationale'', 42, 2, 1982, kol. 478-483.

KOYEN M.H. (+) en L.C. VAN DYCK, ''Abbaye de Tongerlo'', in ''Monasticon belge IV. Province d’Anvers, 8, 1,'' Luik, 1992, p. 263-376.

LAMY H., ''L’abbaye de Tongerlo depuis sa fondation jusqu’en 1263'', Lier, [1918].

IDEM, ''Une compétition de sculpteurs pour l’exécution de la statue de Saint-Norbert dans la basilique de ''

''Saint-Pierre à Rome'', in ''Belgisch iijdschriftt voor Oudheidkunde en Kunstgeschiedenis'', 11, 1, 1941, p. 71-77.

LEFEVRE P., ''Les portraits conservés dans les abbayes norbertines de Belgique'', Brussel, 1917.

LOISE F., ''Habbeke, Gaspard Maximilien Van'', in ''Biographie nationale'', 8, 1884-1885, kol. 589-591.

MARIJNISSEN R.H., ''Het da Vincidoek van de abdij van Tongerlo'', Tongerlo, 1959.

MAUQUOY-HENDRICKX M., ''Les estampes des Wiericx-I'', Brussel, 1978.

MEEUSEN M., ''Het merkwaerdig avondmael door Leonardo da Vinci'', in ''Toren'', 2, 1992, p. 26-31; 4, 1992, p. 22-27; 6, 1992, p. 18-21; 2, 1993, p. 24-28; 6, 1993, p. 22-27; 2, 1994, p. 24-27; 4, 1994, p. 21-25; 2, 1995, p. 17-22; 4, 1995, p. 8-10.

MÖLLER E., ''Das Abendmahl des Lionardo da Vinci. Die Abendmahl-Kopie in Tongerlo'', Baden-Baden, 1952.

''Necrologium monasterii S. Mariae Sanctique Joannis Baptistae in Averbode Ordinis Praemonstratensis'', ed. G.

Slechten, in ''Analecta Praemonstratensia'', 57 (1981), 3-4 , p. 240; 58 (1982), 1-2, p. 241.

NIJS W. en A.M. CLAESSENS-PERE, ''Zilver uit Antwerpen'', Deurne, 2007.

PAS W. en G., ''Biografisch lexicon. Plastische kunst in België'', 2 delen, Antwerpen, 2000.

PEETERS D. en anderen, ''Kallist Fimmers'', Antwerpen, 1967.

PIRON P., ''De Belgische beeldende kunstenaars'', 2 delen, Brussel, 2000.

RICHARDEAU L., ''Le portrait dans le Namurois au XXe siècle'', in ''Portrait en Namurois'', o.l.v. JACQUES TOUSSAINT, Namen, [2002].

ROSENBERG M., ''Der Goldschmiede Merkzeichen'', Berlijn, 1928.

SAUR, ''Allgemeines Künstlerlexicon'', 60 banden, München-Leipzig, 1983-2008.

SIMON F., ''Corselis, Frans Thomas'', in ''Nationaal Biografisch Woordenboek'', 5, Brussel, 1972, kol. 234-239.

SNEYERS E., ''Bijdrage tot de geschiedenis van Retie'', 1972.

STINCKENS V., ''Een buitengewoon duo. De restauratie van twee monumentale schilderijen van Jan Erasmus ''

''Quellin'', in ''M&L'', 29/2, 2010, p. 26-42.

TARCIES MORJAEN, ''Uit de sacristie geklapt'', in ''Toren'', 2, 1993, p. 29-31 (abtsstaf en sacristiedecoratie); 3, 1993, p. 32-34 (liturgische gewaden); 6, 1993, p. 17-19 ( Siardusschrijn en –gewaad); 1, 1994, p. 48-51 (liturgische gewaden); 2, 1994, p. 36-39 (ciborie en processiekruis); 4, 1994, p. 26-29 (boekband); 1, 1995, p. 42-43 (reliekkastje); 2, 1995, p. 55-56 (stralenmonstrans).

THIEME-BECKER, ''Allgemeines Lexikon der bildenden Künstler von der Antike bis zur Gegenwart'', 36 banden, Leipzig, 1907-1947.

''Tongerlo, een abdij van Norbertijnen 1130-1980. Een kijk-, lees- en luisterboek'', Westerlo-Tongerlo, 1980.

''Tot vroom aandenken van ereprior M. Wendelen'', in ''Toren'', april 1958, p. 1-4.

VALVEKENS E., ''“La canonisation” de Saint Norbert en 1582'', in ''Annalecta Praemonstratensia'', 10, 1, 1934, p. 10-47.

VAN DAMME E., e.a., ''Catalogus schilderkunst Oude Meesters, Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen'', Antwerpen, 1988.

VAN DAMME J., ''De Antwerpse paneelmakers en hun merken. Identificatie en betekenis'', in ''Jaarboek Koninklijk Museum voor Schone Kunsten te Antwerpen'', 1990, p. 193-235.

VAN DE CRUYS M., M. SCHAUWERS en M. CHERON, ''Heraldiek van abdijen en klooster. 15 De Onze-Lieve-Vrouwabdij van Tongerlo'', Wijnegem, 2007.

VAN DEN NIEUWENHUYZEN J., ''Portretten van prelaten van de Antwerpse Sint-Michielsabdij'', in ''Jaarboek Koninklijk Museum voor Schone Kunsten te Antwerpen'', 1990, p. 193-235.

IDEM, ''Abbaye de Saint-Michel à Anvers'', in ''Monasticon belge VIII. Province d’Anvers I'', Luik, 1992, p. 195-261.

VAN DEN ABEELE A., ''Grossé van Brugge'', in ''Brugs Ommeland'', 1984, p. 115-154.

VAN DEN WIJNGAERT, ''Inventaris der Rubeniaanse prentkunst'', Antwerpen, 1940.

VAN DER MEER F., ''Kallist Fimmers'', in ''Toren'', 25, december, 1969, p. 43-57.

VAN DYCK L.C., ''Premonstratenzer leven en spiritualiteit'', in M.H. KOYEN en L.C.

VAN DYCK, ''Kennismaking met de abdij van Tongerlo'', Tongerlo, 1973, p. 61-94.

IDEM, ''De grafschriften uit de oude abdijkerk van Tongerlo, ''in ''Tongerloana, ''1979'', ''in L.C. VAN DYCK, ''De abdij van Tongerlo. Gebundelde historische studies'', Averbode, 1999, p. 635-647.

IDEM, ''Mannen van Tongerlo'', in ''Tongerlo, een abdij van Norbertijnen 1130-1980. Een kijk-, lees- en luisterboek'', Westerlo-Tongerlo, 1980, p. 24-34.

IDEM, ''Mensen uit het verleden. Tongerlo’s provisor Judocus Thijs (+1824) en de eed van trouw aan de Franse republiek'', in ''Toren'', 6, 1980, p. 24-34.

IDEM, ''Een Tongerlose astronoom Geeraard Adriaens van Drunen (+1603''), in ''Toren'', 37, 1, 1981, p. 40-48.

IDEM, ''Evermodus P.H. Backx, de tweede stichter van de abdij van Tongerlo. Bijdrage tot een levensschets (1835-1845)'', in ''De Lindeboom'', 5, Tilburg, 1981, p. 158-204; hernomen in L.C. VAN DYCK, ''De Abdij van Tongerlo. Gebundelde historische studies'', Averbode, 1999, p. 499-540.

IDEM, ''De abtsverkiezing van Thomas Ludovicus Heylen op 1 juni 1887'', in ''Toren'', 43, 5, 1987, p. 41-47; hernomen in L.C. VAN DYCK, ''De abdij van Tongerlo. Gebundelde historische studies'', Averbode, 1999, p. 606-611.

IDEM, ''Abt Godfried Hermans van Tongerlo en de Brabantse Omwenteling'', in ''Taxandria'', 61 NR, 1989, p. 279-304; hernomen in L.C. VAN DYCK, ''De Abdij van Tongerlo. Gebundelde historische studies'', Averbode, 1999, p. 361-388.

IDEM, zie KOYEN M.H. (+) en L.C. VAN DYCK, ''Abbaye de Tongerlo'', in ''Monasticon belge IV. Province d’Anvers, 8, 1,'' Luik, 1992, p. 263-376.

IDEM, ''Welkom in Tongerlo. Een kennismaking'', in ''Toren. Abdijnummer'', 49, 4, 1993, p. 3-59: hernomen in VAN

DYCK L.C., ''De abdij van Tongerlo. Gebundelde historische studies'', Averbode, 1999, p. 1-24; hernomen in Abdijnummer, in ''Tongerlo'', 3, 2001.

IDEM, ''De Norbertijnenabdij van Tongerlo. Beelden uit verleden en heden'', Westerlo-Tongerlo, 1994.

IDEM, ''Visitator Frans Thomas Corselis en de norbertijnen. De Vaticaanse dossiers (1841-1848)'', in ''Trajecta'', 3, 1994, p. 328-346; hernomen in L.C. VAN DYCK,'' De abdij van Tongerlo. Gebundelde historische studies'', Averbode, 1999, p. 585-606.

IDEM, ''De prelaten van de abdij van Tongerlo. Historische en juridische kanttekeningen bij de prelatenlijst van de abdij van Tongerlo'', in L.C. VAN DYCK, ''De abdij van Tongerlo. Gebundelde historische studies'', Averbode, 1999, p. 43-127.

IDEM, ''De abdijkerk van Tongerlo'', in ''Tongerlo'', 2, 1999, p. 14-17 (herneming van de gegevens van M.H. KOYEN 1958).

IDEM, ''Norbertus in Rome. Het Norbertusbeeld in de Sint-Pietersbasiliek te Rome'', in ''Tongerlo'', 2, 2001, p. 29-31.

IDEM, ''Vis en vasten'', in ''Tongerlo'', 1, 2002, p. 9-11.

VAN DYCK L.C. en H. JANSSENS, ''Woordenlijst betreffende de orde van Prémontré (Instrumenta Praemonstratensia fasc. V)'', Averbode, 2000.

VAN HEIJST C., ''Abdijschilfertjes. Haast u langzaam'', in ''Toren'', 35, 4, 1979, p. 31-33.

VAN HERCK J., ''Claes Frans'', in ''Nationaal Biografisch Woordenboek'', 3, 1968, kol. 158-161.

VAN HOVE J., ''Joost Boel'', in ''Toren'', 34, 5, 1978, p. 2-12.

VAN MINGROOT E., ''De stichtingsoorkonde van de abdij van Tongerlo: echt of vals''?, in ''Achief- en Bibliotheekwezen in België'', 43, 3-4, 1972, p. 615-654.

VANNOPPEN H., ''Het kasteel van Westerlo en de prinsen de Merode'', 1989.

VAN SPILBEECK I., ''Arbres hagiologiques de l’Ordre de Prémontré'', in ''Messager des sciences historiques de Belgique, ''67, 1893, p. 2-36, p. 37-60.

IDEM, ''Arbres généalogiques de l’Ordre de Prémontré'', in ''Messager des sciences historiques de Belgique,'' 1895, p. 37-60.

IDEM, ''Série de gravures représentant la vie de Saint-Norbert'', in ''Messager des sciences historiques de Belgique'', 70, 1897, p. 1-96.

IDEM, ''Gravures représentant les Saints de l’ Ordre de Prémontré, par JD Hertz'', in ''Bulletin de l’Académie royale d’ Archéologie de Belgique'', 1900, p. 3-14.

IDEM, ''Une relique de Saint Norbert'', in ''Bulletin de l’Académie royale d’ archéologie de Belgique'', 1900, p. 527-531.

IDEM, ''Les images des Saints de l’Ordre de Prémontré, par Ab. Van Diepenbeeck'', in ''Bulletin de l’Académie royale d’ Archéologie de Belgique'', 1902, p. 3-16.

IDEM, ''Les images des Saints de l’Ordre de Prémontré'', in'' Bulletin de l’Académie royale d’ Archéologie de Belgique'', 1902, p. 3-23.

VAN SPILBEECK W., ''De wapenschilden der abten van Tongerloo'', in ''Norbertijnsche mengelingen'', Antwerpen, 1881, p. 1-16; ''Eenige plaatsneden van Abraham Van Diepenbeeck'', p. 38-42; ''Zegels der Abdij van Tongerloo'', p. 46-85.

IDEM, ''De voormalige abdijkerk van Tongerloo en hare kunstschatten'', Antwerpen, 1883.

IDEM, ''De abdij van Tongerloo. Geschiedkundige navorsingen'', Lier-Geel, 1888.

IDEM, ''Les martyrs de Tongerloo au XVIe siècle. Les VV. Pierre Janssens, Arnould Vessem, Henri Bosch, ''Brussel, 1890.

IDEM, ''Het Herentalsch klooster Onze-Lieve-Vrouwen Besloten Hof der Orde van Premonstreit'', Averbode, 1892.

IDEM, ''Necrologium Ecclesiae B.M.V. de Tongerloo Ordinis Praemonstratensis'', Tongerlo, 1902.

VERREZEN R., ''Gravin Jeanne de Merode en haar kasteel'', in ''Jaarboek Heemkring Ansfried Westerlo'', 1983, p. 35-48.

WAMBACQ B.N., ''De kerk''..., in ''Tongerloana'', 1, 1980, p. 8-15.

WEYNS G. , ''Abbaye de Grimbergen'', in ''Monasticon belge. Province de Brabant 3'', Luik, 1969, p. 721-746.

WEYNS N.J., ''Wichmans (Wijchmans), Augustinus Franciscus, abt en geestelijk schrijver'', in ''Nationaal Biografisch Woordenboek'', 5, Brussel, 1972, 1003-1009.

IDEM, ''Craywinckel, Joannes'', in ''Nationaal Biografisch Woordenboek'', 5, Brussel, 1972, p. 258-262.

IDEM'', Heylen Thomas-Louis'', in ''Nationaal Biografisch Woordenboek'', 6, Brussel, 1974, 461-469.

IDEM, ''Thijs, J.F. (1749-1824)'', in ''Nationaal Biografisch Woordenboek'', Brussel, 7, 1977, 954-960.

Tentoonstellingen

1910 BRUSSEL ''Exposition internationale d’art ancien et de l’art belge au 17e siècle''

1922 TURNHOUT ''Oude kunst in de Kempen''

1930 ANTWERPEN ''Wereldtentoonstelling. Afdeling Oud-Vlaamsche kunst''

1948 ANTWERPEN ''Kerkelijke kunst''

1954 ANTWERPEN ''De Madonna in de kunst''

1955 ANTWERPEN ''Antwerpens Gouden Eeuw''

1955 DEURNE-BRUSSEL ''Zilveren kunstschatten''

1956 ANTWERPEN ''Scaldis''

1960 DOORNIK ''La madonne dans l’art''

1961 HILVARENBEEK ''Kunstschatten uit Kempische abdijen''

1962 BRUSSEL ''Ile de france-Brabant''

1962 MECHELEN ''Mechelen en de farmacie''

1963 DEURNE ''Oude kerkelijke kunst in de provincie Antwerpen''

1964 DEURNE ''De gedekte tafel''

1965 ANTWERPEN ''Scaldis''

1966 TONGERLO ''De abdij van Tongerlo in schrift en beeld''

1967 AVERBODE ''St. Jan de Doper''

1969 LEUVEN ''Erasmus en Leuven''

1970 BRUSSEL ''Van Koningin Blanche tot Koningin Astrid''

1971 AVERBODE ''Sint Norbertus in de Brabantse kunst''

1971 AARSCHOT ???

1973 HEVERLEE ''De glans van Prémontré''

1973 LEUVEN ''Drinken in het verleden''

1974 AVERBODE ''Retrospectieve Ernest Vanden Panhuysen''

1976 ANTWERPEN ''Langs de Schelde''

1976 LEUVEN ''550 jaar universiteit Leuven''

1978 GRIMBERGEN ''850 jaar abdij van Grimbergen''

1978 OOSTENDE ''7 X Antwerpen''

1979 ANTWERPEN ''Keur van tin uit de havensteden Amsterdam, Antwerpen en Rotterdam''

1984 GRIMBERGEN ''Kallist Fimmers''

1987 HOOGSTRATEN ''Retrospectieve Kallist Fimmers''

1988 ANTWERPEN ''Zilver uit de Gouden Eeuw van Antwerpen''

1988 ANTWERPEN ''Maria-jaarkrans. Mariale kunst uit Oost en West''

1990 BRUSSEL ''Karikaturen van kloosterlingen tijdens en na het bewind van de Verenigde Nederlandse Staten''

1990 SINT-TRUIDEN ''Kunstwerkplaats Esser 1838-1938''

1992 VALKENSWAARD ''De Heilige Kempen''

1994 BRUSSEL'' Hooglied (''P. VANDENBROECK'')''

1995 VALKENSWAARD ''Kunst uit norbertijnerabdijen in Brabant''

1998 TURNHOUT ''De Boerenkrijg 1798''

1998-1999 ANTWERPEN ''Fascinerende facetten van Vlaanderen''

2000 MECHELEN ''Mechels houtsnijwerk in de eeuw van Keizer Karel''

2004 ANTWERPEN ''Een zee van toegelaten lust''

2005 ANTWERPEN ???

====== Deel II Inventaris van het kunstpatrimonium ======

BLAZOEN

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82891 82891]

1. Wapenschild

in de voorgevel van de abdijhoeve

van abt Theodoor Verbraeken (1629-1644)

1640

zandsteen, hoogte ca. 88 cm

Wapenschild met devies AGENDO ET PATIENDO, geplaatst op drapering die op de hoeken is geknoopt. Boven het wapenschild de abtelijke pontificalia: mijter, abtsstaf en pallium. Wapenschild van de abt: keper van keel vergezeld van drie braken op gouden veld (voor biografie zie deel I, p. 37).

Bibliografie: M.H. KOYEN, ''Tongerlo door de eeuwen te horen'', 1973, p. 5; L.C. VAN DYCK, 1993, p. 20; M. VAN DE CRUYS, 2007, p. 26.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277982 M277982] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82900 82900]

2. Wapenschild

in fronton van de gevel van de prelatuur

van abt Jozef Vander Achter (1723-1745)

Willem Ignatius Kerricx (°1682-+1745 )

1725-1728

zandsteen

Wapenschild met devies FESTINA LENTE is omringd door architecturale versiering: schelpen, bloemslingers, voluten; boven het wapenschild mijter en dubbele abtsstaf. Gevierendeeld wapenschild van de abt: in het 1ste en 4de kwartier een vliegend hert van zilver op keel, in het 2de en 3de kwartier een schildpad van keel op zilver (voor de biografie zie deel I, p. 41).

Willem Ignatius Kerricx (°1682-+1745) was de ontwerper van de prelatuur en was ongetwijfeld ook de tekenaar van het ontwerp voor het wapenschild. Hij was Antwerps kunstschilder, architect en beeldhouwer (biografie zie deel I, p. 67, nr.7).

Bibliografie: M.H. KOYEN, ''Tongerlo door de eeuwen heen'', 1973, p. 53; C. VAN HEIJST, 4, 1979, p. 31-33; L.C. VAN DYCK, 1993, p. 2-3; M. VAN DE CRUYS, 2007, p. 28.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277983 M277983] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X000452 X000452] (2003).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=158741 158741]

3. Wapenschild

van abt Godfried Hermans (1780-1799)

1796-1799

geschilderd en verguld hout, hoogte 44 cm, breedte 33 cm

Wapenschild met blanke tekstband onderaan; bovenaan mijter en twee afgebroken abtsstaven; flankerende versiering met bladwerk. Wapenschild van de abt: op grond van azuur een keper van goud vergezeld in het hoofd van twee ossenkoppen en in de middelbasis een liggend lam (biografie zie deel I, p. 43). De gebroken abtsstaven brengen de sluiting van de abdij in herinnering (1796).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004795 Z004795] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82904 82904]

4. Wapenschild

in de achtergevel van het convent

van abt Jan Chrysostomus De Swert (1868-1887)

met datering 1868

zandsteen, hoogte ca. 88 cm, breedte ca. 58 cm

Wapenschild met devies MITIS ET HUMILIS CORDE, bekroond met mijter en abtsstaf en pallium. Zie ook vorig nummer.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277990 M277990] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=158742 158742]

5. Wapenschild

van abt Jan Chrysostomus De Swert (1868-1887)

1868-1887

geverniste eik, hoogte 76,5 cm

Ovaal medaillon op ovale plank; wapenschild met devies MITIS ET HUMILIS CORDE. Versierd met schelp en twee strikken. Gevierendeeld wapenschild van de abt: in het 1ste en 4de kwartier een hart van keel op gouden grond met ingeplant kruis, in het 2de en 3de kwartier op goud drie kepers van keel (biografie zie deel I, p. 45).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z007145 Z007145] (2003).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=131304 131304]

6. Wapenschilden van de abten (31)

geplaatst in de muren van de kloostergang

signatuur P KERKSTOEL M PLEKKER

Petrus Kerkstoel (° - + ) ???

1904, met latere aanvullingen

steen

In 1904 gaf abt Adriaan Deckers (1899-1915) de opdracht om de wapenschilden van de erkende abten van Tongerlo in het kloosterpand aan te brengen. Een aantal zijn voorzien van hun devies. De reeks werd na 1904 aangevuld. De dateringen verschillen soms enigszins van deze opgenomen in het historisch overzicht in deel I, p. 19-54, waar ook de wapenschilden beschreven staan (zie ook W. VAN SPILBEECK 1881, L.C. VAN DYCK 1999).

Petrus Kerkstoel was een vondeling uit het Antwerpse; hij werd geplaatst te Westerlo waar hij een succesvolle toekomst zou uitbouwen als stucadoork Hij noemde zichzelf meester-plekker. De latere familie zou in dezelfde sector van stucwerk en bouwvakken actief blijven in de Kempen; zoon ??? Leonard Kerkstoel zou na de brand van de abdij in 1929 een groot deel van het stucwerk voor zijn rekening nemen (mededeling).

Bibliografie: zie VAN DE CRUYS, 2007.

Foto: wapenschilden

van abten Jan Brief van Grave (1385-1400) en Jan Geerts (1401-1428), breedte 96 cm [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004740 Z004740] (2002);

van abt Diederik van Haren (1428-1447), breedte 65 cm [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004741 Z004741] (2002);

van abten Hendrik van Voren (1447-1458) en Jan Kinschots (1470-1477), breedte 93 cm [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004742 Z004742] (2002);

van abt Jan Jansz. S’Mans van Westerhoven (1487-1501), breedte 78 cm [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004743 Z004743] (2002);

van abt Peter Mans van Westerhoven (1501-1504), breedte 57 cm [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004744 Z004744] (2002);

van abten Antoon Tsgrooten (1504-1530) en Arnold Streyters (1530-1560), breedte 89 cm [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004745 Z004745] (2002);

van abten Jakob Mijs, Franciscus Vanden Velde, Laurentius Metsius en Wouter van Corsworm, telkens met devies, breedte 88 cm [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004746 Z004746] (2002);

van abt Nicolaas Mutsaerts (1592-1608), met devies, breedte 69 cm [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004747 Z004747] (2002);

van abten Adriaan Stalpaerts (1608-1629) en Diederik Verbraecken (1629-1644), telkens met devies, breedte 92 cm [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004748 Z004748] (2002);

van abten Augustinus Wichmans (1644-1661) en Albert Ursino (1663-1664), telkens met devies, breedte 87 cm [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004749 Z004749] (2002);

van abt Jakob Crils (1664-1695), met devies, breedte 69 cm [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004750 Z004750] (2002);

van abten Gregorius Piëra (1695-1723) en Jozef Vander Achter (1724-1745), telkens met devies, breedte 85 cm [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004751 Z004751] (2002);

van abten Siard Vanden Nieuweneijnde (1746-1779) en Godfried Hermans (1780-1799), telkens met devies, breedte 78 cm [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004752 Z004752] (2002);

van abt Jan Chrysostomus De Swert (1867-1887), met devies, breedte 60 cm [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004753 Z004753] (2002);

van abten Thomas Heylen (1887-1899) en Adriaan Deckers (1899-1915), telkens met devies, breedte 74 cm [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004754 Z004754] (2002);

van abten Hugo Lamy (1915-1937) en Emiel Stalmans (1937-1953), breedte 76 cm [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004755 Z004755] (2002);

van abt Joost Boel (1953-1981), breedte 55 cm [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004756 Z004756] (2002);

van abten Hermenegild Noyens (1981-1993) en Reinout Meyfroot (1993-2002 ), breedte 74 cm [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004757 Z004757] (2002).

BOEKBAND

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=83251 83251]

7. Boekband, van evangeliarum

met voorstelling Calvarie

met merken op cartouche: Antwerpen (hand), decanale letter K en meesterteken sfeer met kruisje

Hiëronymus I Mannacker (°1493-+1555)

gedateerd 1543, 1544 nieuwe stijl

verguld zilver, hoogte 39 cm, breedte 29 cm

Rijkelijk versierd voorplat in de vorm van een renaissance portiektravee, in het midden Jezus aan het kruis, geflankeerd door twee nissen met Maria en Johannes. Bovenaan beeldjes van de evangelisten en reliëfs voorstellend De Koperen Slang en Abraham offert Isaak; onderaan de vier westerse kerkvaders en de wapenschilden van de abdij van Tongerlo en abt Arnold Streyters (1530-1560). Gedateerd opschrift van de opdrachtgever onder midden: ME FECIT FIERI RPD ARNOLDUS DIEST ABB TONGERLEN ANO 1543. Rijke renaissance-decoratie met acanthusranken, maskers, vogels, engelenkoppen, hermen, vazen en voluten. Onderaan het kruis: later toegevoegde reliek van het H. Kruis.

De gegevens op de boekband werden aangevuld door archiefbronnen; op 15 februari 1544 werden aan Hiëronymus Mannacker 228 Rijnsgulden betaald voor dit boekplat (AAT, 7F47, 1).

Hiëronymus I (vanden) Mannacker (°1493-+1555) behoorde bij de bekwame drijvers te Antwerpen. Hij was de zoon van Peeter Mannacker en Margriete Cobbe, dochter van Herman Cobbe, meester-particulier van de Munt. Hiëronymus I was zilversmid en stempelsnijder van de Munt; hij had twee zonen die bij hem een opleiding volgden: Hiëronymus II en Jan Baptist. In 1536 werkte Hiëronymus I reeds voor Tongerlo toen hij veranderingen aanbracht aan een gekochte kromstaf. In 1526 en 1531 leverde hij kandelaars en monstransen aan kanunnik Alexander Gallenoy van Aberdeen in Schotland (catalogus 1988 Antwerpen ''Zilver uit de Gouden Eeuw van Antwerpen'', nr. 19).

Bibliografie: F.W. VAN SPILBEECK, 1888, p. 319-320; L. en F. CROOY, 1911, p. 28 en 174; M. ROOSENBERG, 1928, 4, nr. 5089; J. BAUWENS, 1947, p. 130; Ad. JANSEN en Ch. VAN HERCK, 1949, nr. 331; M.H. KOYEN, ''Tongerlo door de eeuwen heen'', 1973, p. 55; M.H. KOYEN, ''De Norbertijnenabdij van Tongerlo'', 1973, p. 37; M.H. KOYEN(+) en L.C. VAN DYCK, 1992, p. 322, noot 728; TARCIES, 1994, 4, p. 26-29.

Tentoonstelling: 1922 Turnhout, nr. 282; 1930 Antwerpen, dl. 2, nr. F22; 1948 Antwerpen, nr. 715; 1955 Antwerpen, nr. 191; 1956 Antwerpen, nr. 988; 1961 Hilvarenbeek, nr. 57; 1962 Brussel, nr. 450; 1966 Tongerlo, nr. 359; 1970 Brussel; 1973 Heverlee, nr. 206; 1976 Antwerpen; 1988 Antwerpen ''Zilver uit de Gouden Eeuw van Antwerpen'', nr. 19; 1998-1999 Antwerpen, nr. C17.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=C002816 C002816] (ca. 1920), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B156781 B156781] (1955), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004122 Z004122] (2002); details: merk gekroonde hand [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X000706 X000706] (2004), merken: meesterteken en jaarletter [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X000707 X000707] (2004), De Koperen Slang en evangelisten Johannes en Lucas [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X000708 X000708] (2004), Abraham offert Isaak en evangelisten Marcus en Mattheus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X000709 X000709] (2004), wapenschild van abt Streyters en HH. Augustinus en Gregorius [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X000710 X000710] (2004), wapenschild van de abdij en HH. Gregorius en Ambrosius [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X00071 X00071]1 (2004), Jezus aan het kruis [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X000712 X000712] (2004).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82927 82927]

8. Boekband, van missaal

met wapenschild van abt Jozef Vander Achter (1723-1745)

1736

leder en zilver, hoogte 37,5 cm, breedte 25 cm

Centrale plaat met ovaal medaillon, met wapenschild en devies FESTINA LENTE van abt Jozef Vander Achter (1723-1745) (biografie zie deel I, p. 41); versierd met voluten en acanthusbladeren. Hoekplaten en sluitingsplaten versierd met schelpen en acanthusbladeren.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97090 B97090] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277783 M277783] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004205 Z004205] (2001), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004206 Z004206] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=158748 158748]

9. Boekband, van graduale

1779

leder, hout, koperbeslag, hoogte 50 cm, breedte 36 cm

Gedateerd opschrift: VENETIIS SVMPTIBUS HEREDIS NICOLAI PEZZANA MDCCLXXIX;

geschonken in 1779 door bemiddeling van de familie van Nicolaas Pezzana; deze laatste was een Italiaans drukker uit de tweede helft van de 18de eeuw. In leder gedrukte versiering met geometrische patronen.

Herkomst: schenking Guilielmus Cope.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004207 Z004207] (2001).

CERAMIEK

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=158749 158749]

10. Plateel, schotel

Delft

18de eeuw

plateel, blauw en roze geglazuurd, lengte 33 cm x breedte 26 cm x hoogte 7,3 cm

Langwerpige, achtzijdige, diepe schotel; rand versierd met ruiten waarin vierpassen; bodem met Chinees landschap: een meer met eilandjes. Gebarsten.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004164 Z004164] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=158750 158750]

11. Plateel, schotel

Delft

18de eeuw

plateel, roze en blauw geglazuurd, diameter 28,5 cm

Schotel met schuinoplopende boord met gelobde rand. Versierd met bloempot, bloemen, bladmotieven en hekje.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004165 Z004165] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=158752 158752]

12. Plateel, visschotel met deksel

met merk onderaan: initialen VP

Brussel

18de eeuw

plateel, rood, groen, geel, purper en zwart geglazuurd, hoogte 21 cm, breedte 33 cm

Ovale schotel met gegolfde rand en deksel, op vier poten, versierd met bloemen. Op de uiterste hoeken een salamander; bovenop het deksel: vissen en mosselen. In de abdij werd er dikwijls vis gegeten; hiervoor waren ter plaatse de nodige bedrijfseconomische voorzieningen aanwezig (L. VAN DYCK, 2002).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004185 Z004185] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=158753 158753]

13. Plateel, bord (1van 2)

19de eeuw

plateel, blauw, rood, groen en grijs geglazuurd, diameter 23,2 cm

Diep bord met schuine boord. Versiering met bloemen en takken.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004167 Z004167] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=158754 158754]

14. Plateel, reukvaas

China

19de eeuw

plateel, roze, groen, blauw en geel geglazuurd, hoogte 66,5 cm

Ronde vaas met bredere voet en vernauwende hals; met openingen in de zijwanden en de afdekking bovenaan. Versiering met bloemen, ranken en banderollen.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004186 Z004186] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82933 82933]

15. Plateel, vaas (2)

niet geïdentificeerd merkteken in de voet

Brussel

19de eeuw, Louis-Philip-stijl

geglazuurd plateel, hoogte 36 cm

Ronde, conische voet met parels; ronde, ingebogen romp met geschilderde bloemen; ronde ingebogen hals eindigend in grote gelobde bladeren; vanuit de hals vallen bloemstengels met bladeren naar beneden en vormen de twee handvaten.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A92801 A92801] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A92802 A92802] (1945).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=158755 158755]

16. Pateel, vaas

Delft

19de eeuw

plateel, bruin, groen en blauw geglazuurd, hoogte 15 cm

Eenvoudige vaas met vernauwende en uitgroeiende hals. Romp versierd met boompje waarin een vogel zit.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004169 Z004169] ( 2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=158756 158756]

17. Plateel, vaas (1 van 2) 

19de-20ste eeuw

plateel, zwart, rood en goud geglazuurd, hoogte 71,5 cm

Ronde vaas met lange hals en brede opening met gegolfde rand. Romp versierd met kraanvogels, riviertje, waaiers, geometrische motieven.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004187 Z004187] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=158757 158757]

18. Porselein, scheerbekken

Japan, Imari-stijl

einde 17de eeuw

porselein, blauw, rood, groen en beige geglazuurd, diameter 26,5 cm

Bord met inkeping voor de hals, opstaande platte rand; plat versierd met bloemenvaas en hekjes, op boord takken, vogels, voluten, hekjes. Met barsten.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004177 Z004177] ( 2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=158758 158758]

19. Porselein, bord

Chinees, famille verte Kangxi (1662-1722)

einde 17de-begin 18de eeuw

porselein, groen, rood, blauw, geel en grijs geglazuurd, diameter 35,3 cm

Bord met schuine, opstaande rand; versiering met pauwen, bloemen, hek, vogels, insekt, vis. Met barsten.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004180 Z004180] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=158759 158759]

20. Porselein, bord

Chinees, famille rose

midden 18de eeuw

porselein, paars, rood, groen en beige geglazuurd, diameter  38,2 cm

Rond bord met platte boord, dieper plat. Versiering op plat: rotstuin met boom en hekje, op de boord bloemenranken. Met barsten.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004179 Z004179] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=158760 158760]

21. Porselein, kopje en ondertas

portret van Godefridus Verberck

gedateerd 1786

porselein, groen en goud gekleurd, hoogte kopje 3,5 cm; diameter ondertas 13,3

Cirkelvormige ondertas, in het plat symbolen van de misviering en opschrift G: VERBERCK PROV: TONGS DELM ROM: ANNO 1786 AET. 29; rand versierd met bladfries. Kopje met portret van de opdrachtgever G. Verberck.

Godefridus Engelbertus Verberck (°Zoerle 1757-+Tilburg 1823) trad binnen in 1777, werd assistent in de parochie Essen-Nispen na zijn studies te Rome (1783-1786). Nadien werd hij kapelaan te Tilburg in 1788-1793. In 1793 werd hij op het landgoed De Greef privésecretaris van abt Hermans die hem later rechtstreeks tot provisor aanstelde (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloënsis nr. 17.330).

Foto: ensemble ondertas [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005943 Z005943] (2002); detail van het kopje, portret van G. Verberck [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005947 Z005947] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82916 82916]

22. Porselein, bord (1 van 2)

met niet geïdentificeerd wapenschild

18de eeuw

porselein, blauw, oranje en goud geglazuurd, diameter 26,2 cm

Rond bord, platte boord met opstaande rand, diep plat; versierd met niet geïdentificeerd wapenschild, vogels, bandwerk, bladornamenten en bloemen; het bandwerk vormt een Sint-Andrieskruis en vier compartimenteringen.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277767 M277767] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004173 Z004173] ( 2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=158762 158762]

23. Porselein, bord (1 van 8)

Delft

18de eeuw

poselein, blauw geglazuurd, diameter 33 cm, hoogte 7,3 cm

Rond bord met ondiep plat, lichtgebogen boord. Eenvoudig versierd op de boord; in het plat een landschapje met figuurtje.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004166 Z004166] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=158764 158764]

24. Porselein, bord (1 van 2)

Delft

18de eeuw

porselein, rood, blauw, groen en beige geglazuurd, diameter 30,5 cm

Rond schotel met geribde bodem en wand, gelobde boord. Versiering met vogels in een boom, bloemenvaas, bladornamenten.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004174 Z004174] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82918 82918]

25. Porselein, schotel

met merk: ovaal met twee strepen

China of Delft

18de eeuw

porselein, rood, blauw, groen, oranje en goud geglazuurd, diameter 46,5 cm, hoogte 7 cm

Gelobde en gegolfde boord; diep plat. Centraal medaillon met bloemenvaas en hekje; errond drievoudige versiering met leeuwen, medaillons, planten en bloemen.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277768 M277768] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004181 Z004181] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=158765 158765]

26. Porselein, kommetje (1 van 2)

18de-19de eeuw

porselein, paars, blauw, groen en beige geglazuurd, diameter 10,3 cm, hoogte 6 cm

Rond kommetje met gebogen, schuine wanden; versierd met bloemen en bladornamenten.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004168 Z004168] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=158766 158766]

27. Porselein, bord (1 van 2)

19de eeuw

porselein, blauw geglazuurd, diameter 23 cm

Ondiep bord; in het plat Chinees landschap met drie Chinese figuren; boord versierd met vegetale en geometrische motieven.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004170 Z004170] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=158767 158767]

28. Porselein, fruitschotel

in voet: onleesbaar opschrift, =2

19de eeuw

porselein, groen, mauve en geel geglazuurd, diameter 39 cm x 34 cm

Ovale witte schotel met diep plat, geribbelde opstanden en boord; met bloemenversiering; vergulde, licht gegolfde rand.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004182 Z004182] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=158768 158768]

29. Porselein, vaas

onderaan Chinese tekens

Chinees

19de eeuw

porselein, wit, rood, blauw, groen en grijs geglazuurd, hoogte 29 cm

Ronde, bolle vaas met standring, lange, smalle hals met licht uitbuigende rand bovenaan. Met voorstellingen van drie personages, een berglandschap; versierd met bloemen, pauwen en bladmotieven.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004171 Z004171] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=158769 158769]

30. Porselein, vaas

met Japanse tekens

Japans

19de eeuw

porselein, rood, geel, grijs, wit en goud geglazuurd, hoogte 60 cm

Hoge, conische vaas met inbuigende hals met bredere rand bovenaan; versierd met figuren van Japanse edelen; versiering met opgelegde punten.

Herkomst: schenking bij testament in 1938 door Mevrouw E. Leroux-Van Spilbeeck (AAT, Brief van 24.11.1938).

Foto: ensemble ene zijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004183 Z004183] (2001), andere zijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004184 Z004184] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=158770 158770]

31. Porselein, bord (1 van 2)

19de-20ste eeuw

porselein, blauw geglazuurd, diameter 26,5 cm

Ondiep bord met schuine, gebogen boord; versierd met bloemen en landschapjes, in het plat een vogel in een boom.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004172 Z004172] (2001).

CULTUSOBJECT

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82160 82160]

32. Ampullen (2)

merken: Antwerpen, gekroonde decanaatsletter Q (1742-1743) en meesterteken: bij

Jan Baptist Cassé (°1712-+1777)

1742-1743, Lodewijk XIV-stijl

zilver, hoogte 19 cm

Balustervormig, met acht, afwisselend gebogen en rechte zijden voor voet, stam, recipiënt en deksel. De rechte zijden zijn versierd met schubben, schijven, punten en lijnen; de gebogen zijde van het deksel is alleen versierd met lijnen in schelpvorm. De recipiënt heeft bovenaan een ver uitstekende, hoekige giettuit en een volutevormig handvat, in het midden is er rondom een profilering en versiering met ruitvormige motieven. De deksels zijn getopt met een kleine vaas. Verder dragen de ampullen respectievelijk een letter A van aqua en een vogel; of anderzijds een V van vinum en een klauwende leeuw.

Opschrift onder op de voetrand FR. M. DE FOURMESTREAULX PASTOR IN NISPEN & ESSCHEN. Norbertijn Marc de Fourmestraux werd geboren te Antwerpen in 1683; priester gewijd te Tongerlo in 1701; 1715 vicarius te Roosendaal; 1727 rector te Nieuwmoer; pastoor in Essen en Nispen (1740-1763); overleed op 17 november 1763 (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloensis nr. 17.021).

Jan Baptist Cassé werd te Brussel geboren in 1712 en stierf te Antwerpen in 1777 (L. DE REN, 1997, p. 281).

Tentoonstelling: 1963 Deurne, nr. 210.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A93662 A93662] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004113 Z004113] (2002); detail: merken meesterteken en decanale letter [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X000717 X000717] (2004).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82159 82159]

33. Ampullen (1 van 2)

met Hollandse merken (1814-1831) en meesterteken: ruit met V

meester met letter V

1814-1831

zilver, hoogte 13,5 cm

Eenvoudige kan op ronde voet en stam, uitgroeiende recipiënt met brede, gelengde, snavelvormige tuit en aangepast, gebogen deksel; bovenaan en op de voetrand is er een sierband. Slechts één ampul is nog aanwezig.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A93661 A93661] (1945).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82157 82157]

34. Ampullen

1ste helft 20ste eeuw

metaal

Ronde, geprofileerde voet; ronde recipiënt met gegaveerd kruisje; verbredende hals met snavelgeut. S-vormig handvat. Deze ampullen behoorden vroeger tot het bezit van de abdij.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A93660 A93660] (1945).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82161 82161]

35. Ampullenschaal

Antwerpen

2de helft 17de eeuw

gedreven zilver, lengte 38,5 cm, breedte 27,5 cm

Ovale schotel; brede, vlakke boord versierd met wijnranken en korenaren, waartussen engeltjes. Met gegraveerde inscriptie achteraan: LDL, mogelijk de initialen van Lambertus De Leeuw (°’s Hertogenbosch 1616-+Retie 1689), deed de eeuwige professie in 1636, 1642 currator en novicemeester, supprior in 1648, prior in 1658, pastoor te Retie van 1663 tot zijn overlijden in 1689 (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloensis nr. 16.122).

Tentoonstelling: 1963 Deurne, nr. 206.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A93663 A93663] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004116 Z004116] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82237 82237]

36. Chrismatorium

16de eeuw

zilver

Cilindervormige bus, onder, midden en boven versierd met ringen; puntig deksel, rand versierd met kantelen.

Dit chrismatorium behoorde vroeger tot het bezit van de abdij.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A93664 A93664] (1945).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=160039 160039]

37. Ciborie

met voorstellingen: Christus, Norbert van Prémontré, Evermodus van Ratzeburg, O.-L.-Vrouw, Isfried van Ratzeburg, Augustinus van Hippo

met Belgische merken (1831-1868) en meesterteken vierkant met letter S en erboven pijl naar rechts

meester met de letter S en pijl

gedateerd 1862

zilver, hoogte 37 cm

Voet in de vorm van een geprofileerde zespas, op de versmallende, gebogen vlakken voorstellingen van Christus, Norbert van Prémontré, Evermodus van Ratzeburg, O.-L.-Vrouw, Isfried van Ratzeburg, Augustinus van Hippo; zeszijdige stam met platgedrukte greep versierd met zes ruiten; ronde, bolvormige cuppa met devotieopschrift en siercuppa met neogotische bladdecoratie; laag, rond deksel bekroond met zeszijdig lantaarntje met kruis, versiering met passiewerktuigen.

In de voet gedateerd opdrachtopschrift van superior Evermodus Backx: ME FIERI FECIT REV ADM DNS E BACKX SUPERIOR ABBATIAE TONGERLOENSIS Ao 1862.

Evermodus Backx (1805-1867), gekleed in 1835, onderpastoor te Broechem, in 1839 tot superior gekozen van de jonge gemeenschap die zich in het Kasteel van Bossenstein had gevestigd. Kort daarop trekt hij terug in te Tongerlo, nadat in december 1839 de gebouwen terug waren gekocht. In 1847 begon men aan de bouw van de zuidelijke vleugel, de refter en de bibliotheek; in 1852 legde de nuntius Gonella de eerste steen van de neogotische kerk. Hij wordt wel eens de tweede stichter van Tongerlo genoemd (biografie zie deel I, p. 43-45; L.C. VAN DYCK, 1981).

De H. Evermodus was bisschop van Ratzeburg (1145); een van de eerste volgelingen van Norbert (1120), proost in het klooster te Maagdenburg in 1138. Als bisschop organiseerde hij zijn bisdom en begon met de bouw van de domkerk te Ratzeburg omstreeks 1173. Hij overleed in 1178 (zie deel 1, p. 69, nr. 9; H. JANSSENS 1999, p. 95).

Biografie: Norbert zie deel 1, p. 68, nr. 8; Isfried van Ratzeburg zie deel 1, p. 122, nr. 67.

Bibliografie: TARCIES MORJAEN 1994 (2), p. 36-39.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001348 X001348] (2005).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=129842 129842]

38. Ciborie

op voet medaillons met voorstellingen Jezus aan het kruis, HH. Norbert van Prémontré, Milo van Terwaan en Herman-Jozef van Steinfeld

1898

zilver en verguld zilver, hoogte 25,5 cm

Ronde, vlakke voet; cilindervormige stam met grote, platgedrukte, bolvornige greep; conische cuppa; eenvoudig, licht gebogen deksel bekroond met benedictuskruis.

Inschrift in de voet: FAMILIA SUA CLARISSIMO MILONI BERTRAM ORD PRAEM IN DIE PRIMILIARUM 18 APRILIS MDCCCXCVIII. Geschonken door de familie van Milo Bertram bij gelegenheid van zijn eerste H. Mis op 18 april 1898. Milo Bertram (°Lüftelberg 1871 -+ Basel 1933) werd novice in 1892, priester in 1898; kunstschilder in de abdij; werd in 1915 als ongewenste Duitser uitgewezen. Wilde tevergeefs in Zwitserland de norbertijnenabdij van Bellelay heroprichten. Hij bekleedde in dat land verscheidene pastoorsplaatsen; aanvankelijk was hij er als aalmoezenier en leraar actief. Stelde zijn schilderstalent ten dienste van de abdij van Tongerlo. Deze schoonheidsminnende man was een bloedverwant van orgelbouwer Johan Klais senior ( AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloënsis nr. 18.133; zie ook deel I, p.79).

Milo van Terwaan werd geboren omstreeks 1080; hij kreeg zijn opleiding vermoedelijk aan een kapittelschool en werd pastoor. Hij was de stichter van verscheidene gemeenschappen van reguliere kanunniken. In 1131 werd hij in tegenwoordigheid van paus Innocentius II tot bisschop gewijd. Hij stierf in 1158 (H. JANSSENS, 1999, p. 104-105).

Herman-Jozef van Steinfeld werd geboren omstreeks 1160; hij trad binnen in de abdij van Steinfeld; werd er refectorist en sacrist. Zijn levenswijze werd gekenmerkt door ascetische gestrengheid; hij had een grote devotie voor Maria. Hij stierf in 1241 (zie deel 1, p. 70, nr. 9; H. JANSSENS, 1999, p. 99-100).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004108 Z004108] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=129838 129838]

39. Ciborie

merken: ruit met lopend dier en letters D FRS, mannenhoofd

meester met letters D FRS en lopend dier

einde 19de-begin 20ste eeuw, neogotisch

verguld zilver, parels en email, hoogte 21,2 cm

Cirkelvormige voet, balusterstam en halfbolle kuip. Versierd met ruiten, palmetten, bandwerk, driepassen, bloemmotieven met sierstenen.

Schenkingsopschrift op de voetrand: RDO DNO SULPITIO MACKEN CAN TONGERLSI QUI SACRA LIBANDO PER CARIS MEIS PARENTIBUS ANNIS XX SANCTO FUIT SOLATIO JOANNA COMITSA DE MERODE. Geschonken door gravin Jeanne de Merode Westerlo aan E.H. Sulpitius Macken kanunnik van de abdij van Tongerlo, die gedurende twintig jaren de religieuze diensten opdroeg en aldus een troost was voor de dierbare ouders van de gravin.

Sulpitius Macken (°1833-+1907) was geboren in Diest; hij trad binnen in 1858, werd priester in 1864 (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloënsis nr. 18.055; biografie zie deel I, p. 110, nr. 52).

Gravin Jeanne de Merode Westerlo (°1853-+1944) was een grote weldoenster voor Westerlo. Zij woonde in Westerlo in het neogotische kasteel dat in haar opdracht werd gebouwd door architect Pieter Langerock (°1859-+1923). De architect liet zich inspireren door de architectuur van Rombout Keldermans in de abdij van Tongerlo (R. VERREZEN, 1983).

Foto: ensemble zonder deksel [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004112 Z004112] (2002); detail: merk meesterteken [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X000719 X000719] (2004).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=129841 129841]

40. Ciborie

op voet Christus met kelk en H. Johannes; op greep H.Hart van Jezus en H. Margaretha Maria Alacocque, wapenschild en devies OPERE ET VERITATE van Jan Van Cauwenbergh

wapenschilden van de Stad Lier en de Sint-Gummaruskerk te Lier

Petrus Bertels en zonen

1944

gehamerd edelmetaal en ivoor, hoogte 28,5 cm

Ronde, conische voet met platte voetrand; ronde, ivoren greep; cilindervormige cuppa; conisch deksel met brede, platte boord. De H. Margaretha Maria Alacoque (1647-1690) kreeg verschijningen van het H. Hart van Jezus.

De kelk werd in 1944 geschonken door de Stad Lier aan haar stadsgenoot Jan Van Cauwenbergh, hulpbisschop van Kardinaal Van Roey, bij gelegenheid van de vijfenzestigste verjaardag van de hulpbisschop (1879-1944).

Herkomst: tijdelijk bewaard in de parochie van het Onbevlekt Hart van Maria te Balen (Olmen-Stotert).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004106 Z004106] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82195 82195]

41. Hostieschaal

met voorstellingen: Wonderbare visvangst, Roeping van Petrus, Bruiloft te Cana en Vermenigvuldiging der broden en der vissen

Egino Weinert (°1920)

ca. 1966

zilver, email, diameter 23,3 cm

Ronde schaal met vlakke boord en gebogen plat. Voorstellingen in email op de boord.

Egino Weinert is een Duits kunstenaar geboren in Berlijn (Schöneberg). Als kloosterleerling trad hij in 1934 binnen bij de benedictijnen-missionarissen. Hij kreeg een opleiding als edelsmid tussen 1941 en 1944. In 1941 kwam hij tijdelijk in de gevangenis omdat hij te Wurzburg had geweigerd de Hitlergroet te brengen. In 1945 verloor hij zijn rechterhand bij de ontploffing van een projectiel. Het jaar daarop maakte hij ondanks zijn handicap een paxtafel. Vanaf 1947 mocht hij met instemming van abt Burkhard Urz een verdere opleiding volgen aan de kunstschool te Keulen. Hij was actief in de edelsmeedkunst, de schilderkunst en de beeldhouwkunst. In 1952 richt hij een studio voor religieuze kunst op in Duitsland, in 1963 een tweede in Spanje (Internetinfo).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277902 M277902] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004117 Z004117] (2002), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z009621 Z009621] (2004).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82215 82215]

42. Kelk

met proefsteek in de voet

15de eeuw

zilver, hoogte 22,1 cm

Achtlobbige, geprofileerde voet versierd met cirkels en vierpassen, verder acht verjongende vlakken met kruisje, zonder versiering; achtzijdige stam met gegraveerde lijnversiering, platgedrukte knoop met lobben en ruiten versierd; onversierde cuppa met uitbuigende rand.

Bibliografie: J. BAUWENS, 1947, p. 131; M.H. KOYEN, ''Tongerlo door de eeuwen heen'', 1973, p. 56; M.H. KOYEN, ''De Norbertijnenabdij van Tongerlo'', 1973, p. 37.

Tentoonstelling: 1955 Antwerpen, nr. 2; 1961 Hilvarenbeek, nr.63.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B156752 B156752] (1955), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B169470 B169470] (1957), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004061 Z004061] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82174 82174]

43. Kelk

met voorstellingen op voet: Calvarie en Aanbidding van de herders

merken: Antwerpen, gekroonde E; twee proefsteken

met inscriptie: IA

Antwerpen

1615-1616

verguld zilver, hoogte 24 cm

Zeslobbige, geprofileerde voet met zes verjongende, gebogen vlakken waarin: Calvarie, Aanbidding van de herders en engelenkoppen; balustervormige stam met grotere, centrale knoop; versiering met bladornamenten, bandwerk, bloempjes en engelenkoppen; cuppa met uitbuigende rand; sierkelk met bladornamenten, bandwerk, bloempjes en engelenkoppen.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277879 M277879] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004069 Z004069] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82235 82235]

44. Kelk

voorstellingen op voet: O.-L.-Vrouw met Kind, H. Catharina van Alexandrië en H. Donatus van Munstereifel

ged. eigendomsinscriptie 1626

1626

zilver, hoogte 26,5 cm

Ronde, geprofileerde voet met gebogen, verjongende vlakken met gegraveerde voorstellingen in medaillons: O.-L.-Vrouw met Kind, H. Catharina van Alexandrië en H. Donatus van Munstereifel, met gegraveerde versiering; balustervormige stam met eivormige, met ringen versierde knoop; uitbuigende cuppa met sierkelk waarop acanthusbladeren.

In de voet gedateerde eigendomsinscriptie: ADRIAEN VANDER BLOCKERYEN 1626; met zijn wapenschild en devies: NIET SONDER GODT.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A93656 A93656] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004062 Z004062] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82199 82199]

45. Kelk

op voet HH. Norbert van Prémontré, H. Norbert ontvangt de regel van Sint-Augustinus en H. Norbert

ontvangt het ordekleed van O.-L.-Vrouw

met inscriptie en wapenschild van prelaat Theodorus Verbraeken (1629-1644)

tussen 1629-1644; gerestaureerd in 1862

zilver, hoogte 31 cm

Ronde, geprofileerde en gewelfde voet; op de welving drie voorstellingen gescheiden door engelenkoppen; balustervormige stam met eivormige greep; uitgebogen cuppa met sierkelk waarop wapenschild en devies van prelaat Theodorus Verbraecken (1629-1644): AGENDO ET PATIENDO (biografie zie deel I, p. 37). Versiering met engelenkoppen, schelpen, bladornamenten en parels.

Met inscriptie: ME FIERI FECIT RDUS ADM AC AMPL DNUS T VERBRAEKEN CAENOB TONGERLOEN ABB XXXVII RESTAURARI AUTEM ET PENITUS RENOVARI RDUS ADM DNUS E BACKX EJUSD ABBATICE SUPERIOR Ao 1862. De kelk werd vervaardigd in opdracht van abt T. Verbraeken (1629-1644) van Tongerlo, hersteld en vernieuwd in 1862 in opdracht van superior Evermodus Backx (1840-1867).

Bibliografie: M.H. KOYEN, ''Tongerlo door de eeuwen heen'', 1973, p. 56.

Tentoonstelling: 1955 Deurne-Brussel, nr. 14.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A93655 A93655] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004068 Z004068] (2002); details: voorstelling H. Norbert [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X000721 X000721] (2004), H. Norbert ontvangt het ordekleed uit handen van O.-L.-Vrouw [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X000722 X000722] (2004), H. Norbert ontvangt de regel van Sint Augustinus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X000723 X000723] (2004).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82163 82163]

46. Kelk

voorstelling op voet: Calvarie

met wapenschild van Tousiour Leusne en wapenschild met devies van de abdij van Tongerlo.

merk: letter B en proefsteek

datering op voet: 1640

deels verguld zilver, hoogte 25,5 cm

Zeslobbige, geprofileerde voet met zes gebogen, versmallende vlakken; opschrift AEGIDIUS IUNIUS RELIGIOSUS TONGERLONSIS ET PASTO....; bovenaan de voet datering 1640, voorstelling van Calvarie, wapenschild van "TOUSIOUR LEUSNE", wapenschild en leuze VERITAS VINCIT van de abdij; diep geprofileerde stam met eivormige nodus; cuppa met licht uitbuigende rand.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A93658 A93658] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004065 Z004065] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82217 82217]

47. Kelk

met voorstellingen: Calvarie, H. Norbert van Prémontré en H. Barbara

merken: Antwerpen, gekroonde decanaatsletter L en meesterteken: peer met twee blaadjes

meester met peer met twee blaadjes

Antwerpen

1643-1644

verguld zilver, hoogte 28,5 cm

Zeslobbige, gebombeerde en geprofileerde voet met voorstellingen van Calvarie, H. Norbert van Prémontré en H. Barbara; balustervormige stam met eivormige greep; cuppa met uitbuigende rand en sierkelk. Versiering met engelenkoppen, bladornamenten, vruchten, parels en schelpmotieven. Op sierkelk wapenschild van schenker Mattheus Van der Biest (°Duffel 1607-+1667), pastoor te Tongerlo (1639), te Kalmthout (1641) en proost van O.-L.-Vrouw Besloten Hof te Herentals (1645-1667) (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloënsis nr. 16.076).

Bibliografie: M.H. KOYEN, ''Tongerlo door de eeuwen heen'', 1973, p. 56.

Tentoonstelling: 1955 Deurne-Brussel, nr. 16; 1971 Averbode, nr. 69; 1978 Grimbergen, nr. 317; 1995 Valkenswaard, nr. 55.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B156755 B156755] (1955), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M66832 M66832] (1971), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004067 Z004067] (2002); detail: merken op de voetrand [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X000718 X000718] (2004).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=129395 129395]

48. Kelk

proefsteek

2de kwart 17de eeuw

verguld zilver, hoogte 26 cm

Zeslobbige, geprofileerde voet; balustervormige stam met eivormige greep; cuppa met uitbuigende rand. Onversierd.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277875 M277875] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004066 Z004066] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=134862 134862]

49. Kelk

met merken: stadsmerk ’s Hertogenbosch, letter F, gekroonde Q en meesterteken PT

meester met initialen PT

midden 17de eeuw

zilver, hoogte 25,3 cm

Zeslobbige voet, balustervormige stam, cuppa met sierkelk. Versierd met engelenkoppen, bladornamenten, vruchten, palmetten, accolades, lijstwerk. Met proefsteek.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004082 Z004082] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=134860 134860]

50. Kelk

merken: Antwerpen, meesterteken JJ HENNEKIN, jaarcijfer H

Joannes Josephus II Hennekin

1732-1733

zilver, hoogte 27

Bijna onversierde kelk met ronde, geprofileerde voet, balustervormige stam met peervormige greep, cuppa met schuine wand. Versieringen: op voet parellijst, op stam bladmotieven en parellijst. Voet met wapenschildmet wolf (?); geflankeerd door de letters D en B.

Joannes Josephus II Hennekin (°Antwerpen 1689-+Antwerpen 1758) kreeg zijn opleiding bij zijn vader Josephus I Hennekin (1643-1720); meester vermoedelijk in 1720; mededeken in 1721; deken in 1722. Werd na 1748 lid van de Meerse als koopman in brandewijn en siroop.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004081 Z004081] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=134864 134864]

51. Kelk

op voetrand 3 niet-geïdentificeerde merken

2de kwart 18de eeuw

zilver, cuppa verguld, hoogte 27 cm

Ronde, gebogen voet met vlakke rand, versierd met accolades, bladornamenten, voorstellingen van Brandoffer, Toonbroden en Vijgeboom. Balustervormige stam, met vaasvormige greep, versierd met bladornamenten en bloemenlijsten. Licht uitbuigende cuppa, sierkelk met druivenranken en korenaren.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004083 Z004083] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82172 82172]

52. Kelk

1ste helft 18de eeuw

verguld zilver, hoogte 28 cm

Zeslobbige, geprofileerde voet; balustervormige stam met brede, platgedrukte greep; cuppa met uitgebogen rand en sierkelk. Decoratie met engelenkoppen, bladornamenten en fruit.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277877 M277877] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004070 Z004070] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82165 82165]

53. Kelk

merken op voetrand: Antwerpen, jaarcijfer 86 en meesterteken: verstrengelde letters VB

Jan Baptist I Verberckt (°1735-+1819)

Antwerpen

1786

verguld zilver, hoogte 27,5 cm

Ronde, geprofileerde, verjongende voet, straalsgewijs versierd met laurierbladeren, op de rand dubbele meander met roosjes; balustervormige stam versierd met parelsnoer, laurierbladeren en rankwerk; cuppa met uitbuigende rand, sierkelk met rankwerk en drie medaillons met Jezus aan het kruis en twee monniken.

De Antwerpse zilversmid Jan Baptist I Verberckt was aanvankelijk werkzaam in het atelier van zijn vader Michiel Verberckt. Hij volgde lessen aan de Antwerpse academie. Hij werd meester in 1771 en nam het atelier van zijn vader over in 1775. Hij was tevens professor aan de academie. Zijn zoon Jan Baptist II Verberckt nam zijn atelier over in 1811 (L. DE REN, 1997, p. 496).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A93654 A93654] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004071 Z004071] (2002); detail: merken [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X000720 X000720] (2004).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=161527 161527]

54. Kelk

einde 18de eeuw

tin, hoogte 24,2 cm

Ronde, geprofileerde voet; balustervormige stam versierd met ringen, greep bestaande uit twee tegen elkaar staande klokvormen; cuppa met vlakke bodem, rechte wand, licht uitbuigende rand.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004812 Z004812] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=161524 161524]

55. Kelk

einde 18de eeuw

tin, hoogte 26 cm

Ronde, geprofileerde voet; balustervormige stam versierd met peervormige greep; cuppa met gebogen bodem, rechte wand.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004813 Z004813] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=161522 161522]

56. Kelk

einde 18de eeuw

tin, hoogte 26 cm

Vierzijdige voet met rechte en gebogen rand, ingezonken en versmallend naar de stam toe; balustervormige stam met peervormige greep versierd met getorste lijnen; cuppa met schuine bodem, schuine wand en licht uitbuigende rand, versierd met drie evenwijdige lijnen.

Herkomst: verworven uit de collectie C. van Heijst uit Nijmegen.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004814 Z004814] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=161523 161523]

57. Kelk

einde 18de eeuw

tin, hoogte 22,8 cm

Ronde, geprofileerde voet met ingezonken en versmallende vlakken naar de stam toe; ronde versmallende stam met ringvormige greep; cuppa met gebogen bodem en rechte wand.

Herkomst: verworven uit de collectie C. van Heijst uit Nijmegen.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004815 Z004815] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=161519 161519]

58. Kelk

einde 18de eeuw

tin, hoogte 25,2 cm

Ronde, geprofileerde voet, verjongend naar de stam toe; stam versierd met ringen, greep bestaande uit twee tegen elkaar staande klokvormen; cuppa met gebogen bodem en rechte wand, evenwijdige sierlijnen op de cuppa.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004817 Z004817] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=161521 161521]

59. Kelk

einde 18de eeuw

tin, hoogte 27,5 cm

Ronde, geprofileerde voet, verjongend naar de stam toe; lange, ronde stam met bolvormige geprofileerde knoop; cuppa met gebogen bodem en licht ingebogen wand.

Herkomst: bruikleen van Museum De Ghulden Roos te Roosendaal (inv. 2353).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004820 Z004820] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=161520 161520]

60. Kelk

met engelmerk met inscriptie FI MATTHYS

Frans Josephus Matthys (°1755-+1798)

Antwerpen

4de kwart 18de eeuw

tin, hoogte 24,3 cm

Ronde, geprofileerde voet, tweemaal verzinkend en verjongend naar de stam toe; lange, ronde stam; cuppa met gebogen bodem en rechte wand.

In 1768 werd Frans Matthijs leerjongen bij de Antwerpse tinnegieter Jacobus Cockelet; hij werd meester- tinnegieter en loodgieter in 1785. Gommarus van Cuyck werd leerjongen bij hem in 1788. Frans Josephus Matthijs bleef vermeld tot in 1793 toen het ambacht werd opgeheven (catalogus Antwerpen 1979, p. 318).

Herkomst: bruikleen van Museum De Ghulden Roos te Roosendaal (inv. 2354).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004819 Z004819] (2002); detail: merk [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z008114 Z008114] (2003).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82164 82164]

61. Kelk

Hollandse merken (1814-1831) en meesterteken V met bloempje erboven

Jan Baptist II Verberckt (°1774)

1814-1831

verguld zilver, hoogte 25,5 cm

Ronde, geprofileerde en verjongende voet met vier hogere banden waartussen voorstellingen van De voetwassing, Calvarie, H. Carolus Borromeus brengt de communie aan de pestlijders; balustervormige stam met peervormige greep, versierd met lobben, acanthusbladeren; cuppa met uitbuigende rand, sierkelk met wolken, engelenkoppen en medaillons met de Drie Goddelijke Deugden.

Jan Baptist II was de zoon van zilversmid Jan Baptist I Verberckt. In Antwerpen nam hij in 1811 het atelier van zijn vader over. Hij had twee zonen die in zijn sporen zouden lopen: Jan Baptist III en Hypolite Michel (L. DE REN, 1997, p. 496).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A93657 A93657] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004072 Z004072] (2002); detail: merken [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X000724 X000724] (2004).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=134872 134872]

62. Kelk

merken: ovaal met gekroond kruisje en letter R; ruit met niet-geïdentificeerd merk

1ste helft 19de eeuw

zilver, cuppa verguld, hoogte 24,5 cm

Ronde, geprofileerde voet versierd met lijstwerk; balustervotmige stam met eivormige greep, versierd met lijstwerk; hoge, uitbuigende cuppa met opliggende sierband en lijstwerk. Merken op voet en op cuppa.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004087 Z004087] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82168 82168]

63. Kelk

voorstellingen op voet: Calvarie, Jezus in het graf en O.-L.-Vrouw Onbevlekt Ontvangenis

op voetrand: Belgische merken (1831-1868) en meesterteken V met gekruist bestek ?

in de voet: signatuur en datering: I.P.A. VERSCHUYLEN ME FECIT ANTVERPIAE 1857

Jan Pieter Antoon Verschuylen (°1801-+1865)

Antwerpen

1857

verguld zilver, hoogte 28,5 cm

Ronde, geprofileerde, verjongende voet, met drie opliggende sierbanden, waartussen de voorstellingen van Calvarie, Jezus in het graf en O.-L.-Vrouw Onbevlekt Ontvangenis, omringd door schubben, parels, bandwerk en schelpen; op de grillig uitgewerkte sierbanden: acanthusbladeren, druiven, maïskolven; peervormige greep versierd met schelpen, voluten en symbolen van de eucharistie; cuppa met uitgebogen rand, sierkelk met voorstellingen van HH. Anna met Maria, Jozef met Jezuskind en Georgius van Capadocië, decoratie met schelpen, bandwerk en symbolen van de eucharistie.

Twee inscripties verduidelijken de verdere geschiedenis van het cultusobject. De kelk werd gemaakt tot vrome gedachtenis van een oom langs moederszijde Josephus Peeters pastoor van de O.-L.-Vrouweparochie van Borgerhout: IN PIAM MEMORIAM DESIDERATISSIMI AVUNCULI SUI RD JOSEPHI PEETERS QUONDAM PAROCHIO ECCLESIAE BMV IN BORGERHOUT. In 1890 werd de kelk doorgegeven door de nieuwe eigenaar, priester Edmundus Dockx aan zijn broer Basilius: DILECTO FRATRI SUO FR BASILIO CAN ECCLESIAE TONGERLOENSIS EDMUNDUS DOCKX SAC DD 1890.

Jan Pieter Antoon Verschuylen was een Antwerps zilversmid. Hij volgde les aan de Antwerpse academie en kreeg een opleiding bij Charles Aulit en Joseph Lecocqmartin. Hij huwde in 1835 Regine Monteyremar (°1805-+1847). Hij was de leermeester van Lambert I Van Rijswijck. Vanaf 1821 betaalde hij een patentbelasting (L. DE REN, 1997, p. 497).

Basilius Dockx (°Turnhout 1846-+Tongerlo 1920) kreeg zijn priesterwijding in 1874; hetzelfde jaar trok hij naar de nieuwe stichting Crowle (Engeland), keerde terug in 1881, werd onderpastoor te Tongerlo, in 1882 cellier en provisor tot in 1910 (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloënsis nr. 18.077).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277876 M277876] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004073 Z004073] (2002); detail: merken Janushoofd 2 en meesterteken [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X000725 X000725] (2004), voorstelling Jezus in het graf [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X000726 X000726] (2004), Anna en Maria [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X000727 X000727] (2004).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=134911 134911]

64. Kelk

op voetrand: Belgische merken (1831-1868) en meesterteken: ruit met letter B met hamer(?) erboven

meester met letter B met hamer(?) erboven

1831-1868

deels verguld zilver, hoogte 28 cm

Ronde, geprofileerde, verjongende voet; balustervormige stam; cuppa met uitbuigende rand en sierkelk. Versiering met bandwerk, acanthusbladeren, lobben en schijven; op de voet tussen het bandwerk voorstelling van de symbolen der Drie Goddelijke Deugden.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277874 M277874] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004074 Z004074] (2002); detail: merken Janushoofd 2 en meesterteken [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X000728 X000728] (2004).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82173 82173]

65. Kelk

Belgische merken (1831-1868) en meesterteken: letter W (?)

meester met letter W

op voetrand: gedateerd schenkingsinscriptie 1866

1866

deels verguld zilver, hoogte 26 cm

Ronde, geprofileerde voet, versierd met schelpornamenten, symbolen van de eucharistie, hoorns van de overvloed en bladornamenten; balustervormige stam met bladversiering; cuppa met uitgebogen rand, sierkelk met Jezusmonogram, Mariamonogram en de H. Harten van Jezus en Maria, versiering met bladornamenten en schelpen.

Met schenkingsinscriptie: OFFERT AU TRES REVERENT MICHEL VAN SPILBEECK D' ANVERS VICAIRE DE LA PAROISSE NOTRE DAME A VERVIERS POUR SON DEVOUMENT PENDANT LE CHOLERA DE 1866. LES PAROISSIENS RECONNAISSANTS. De kelk werd uit dankbaarheid geschonken aan onderpastoor Michiel Van Spilbeeck door de parochianen van de O.-L.-Vrouwparochie te Verviers, omwille van zijn toegewijde bijstand tijdens de cholera-epidemie in 1866 (biografie zie deel I, p. 107, nr. 49).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277878 M277878] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004075 Z004075] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82183 82183]

66. Kelk

niet geïdentificeerd merk

gedateerde schenkingsinscriptie 1869

1869

zilver, hoogte 24,4 cm

Zeslobbige, geprofileerde voet met drie medaillons: O.-L.-Vrouw, H. Jacobus de Meerdere en H. Stanislas Kostka, versiering met druivenranken, bladfriezen en parellijst; centrale greep van cilindervormige stam, versiering met druivenranken; conische cuppa met sierkelk, versiering met druivenranken en bladornamenten.

In de voet schenkingsinscriptie: GEDACHTENIS ONZER OUDERS J.M. ANTHONY & THA VERHOEVEN AAN PATER STANISLAS KOSTKA TER GELEGENHEID ZIJNER 1ste H. MISSE 1869

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277881 M277881] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004078 Z004078] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=134866 134866]

67. Kelk

met merken: mannenhoofd, vrouwenhoofd en meesterteken LG in ruit

meester met de initialen LG in een ruit

1897, neogotisch

zilver en email, hoogte 25 cm

Zeslobbige, geprofileerde voet, met zes medaillons voorstellend: HH. Augustinus van Hippo, Gummarus, Evermodus van Ratzeburg, Herman-Jozef van Steinfeld, Albertus van Leuven (?), Leopold III van Oostenrijk (?), gescheiden door draken. Zeslobbige stam met platte, ronde greep, met bladornamenten en opschriften SPES – CARITAS – FIDES. Schuine cuppa met sierkelk in filigraanwerk; medaillon met H. Adriaan van Hilvarenbeek.

Schenkingsopschrift van de Brabantse circarie aan novicemeester Adriaan Deckers 1872-1897: CIRCARIA BRABANTIA DD REV. DNO. ADRIANO DECKERS MAG. NOV. 1872-1897. Biografische gegevens prelaat Deckers (1899-1915) zie deel I, p. 47.

Adriaan Jansen (°Hilvarenbeek ca. 1528), norbertijn van de abdij van Middelburg (NL), pastoor te Aagtenkerk, later te Monster (1572); werd samen met zijn kapelaan Jacob Lacops gevangen genomen door de watergeuzen; nadien opgehangen te Den Briel in 1572 (H. JANSSENS 1999, p. 92). Zie ook nr. 179.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004085 Z004085] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=134906 134906]

68. Kelk

gedateerd 1891

zilver, cuppa verguld, hoogte 21,5 cm

Ronde voet met geprofileerde rand; ronde stam met ronde platgedrukte knoop; schuine cuppa met sierkelk. Versierd met bloemen en lijnen.

Gedateerde schenkingsinscriptie in de voet: GESCHONKEN AAN DEN EERW. PIUS (EDMOND) MERTENS OP 8 JUNI 1891 DOOR ZIJNE BROEDERS EN ZUSTERS.

Edmundus M. (kloosternaam Pius) Mertens (°Oevel 1867-+Tongerlo 1945) trad in het klooster in 1886, priester gewijd in 1891. Werd onderpastoor te Vissenaken (1896), te Stelen (1901), co-adjutor te Spalbeek en onderpastoor te Roost-Kremwich (1904), pastoor te Spalbeek (1906). In 1934 keert hij terug naar de abdij (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloënsis nr. 18.114).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004101 Z004101] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=134905 134905]

69. Kelk

merken: schild met drie kruisjes, niet geïdentificeerd merk en gehaltemerk 800

gedateerd 1895, neogotisch

verguld zilver, email, hoogte 22,5 cm

Voet in de vorm van een zespas, met opengewerkte, geprofileerde rand, met zes vlakken waarop drie medaillons met voorstellingen van buste van Christus, buste van O.-L.-Vrouw en H. Jozef van Nazareth; met gestyleerd rankwerk. Ronde stam en zeslobbige knoop versierd met bladornamenten en druivenranken. Schuine cuppa, sierkelk met kruisbloemen.

Met schenkingsinscriptie: RDO. ADM. DOMO. FERDINANDO GEUKENS PASTORI IN EXEL DD.

Gedateerd door chronogram: CALIX SANGUINIS QUEM PASSUS EFFUDIT CRUCE JESUS (1895).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004100 Z004100] (2001) detail: merken [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X000733 X000733] (2004).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=134883 134883]

70. Kelk

merken in de voet: BOURDON GAND, B met anker en gehaltemerk 800

Bourdon

Gent

gegraveerde datering 1896

zilver en email, hoogte 22 cm

Zeslobbige voet met geprofileerde rand, met zes medaillons voorstellend: Jezus aan het kruis, O.-L.-Vrouw en vier evangelisten. Met rankwerk. Zeszijdige stam versierd met venstertjes, platgedrukte knoop met zes edelstenen, versierd met druivenranken. Schuine cuppa met devotietekst, sierkelk met bladornamenten. Onder voetrand eigendpmsinscriptie: H.J. DE CLERCK.

Jozef Pieter Catharina (kloosternaam Hippoliet) De Clerck (°Herentals 1913-+Heist-op-den-Berg 1988) trad in het klooster in 1932, priester gewijd in 1938. Hij werd vicarius in 1942 te Itegem, in 1944 te Nieuwmoer, in 1956 te Manchester; pastoor te Manchester in 1976. 1978 in priorij te Storrington, 1981 terug te Tongerlo als hulp in de bibliotheek en het documentatiecentrum (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloënsis nr. 19.247).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004092 Z004092] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82175 82175]

71. Kelk

Kruisje op de voet

19de

zilver, cuppa verguld, hoogte 22,5 cm

Onversierde kelk met geprofileerde, achtzijdige voet met vier gebogen en vier rechte randen; met eenvoudig ingegraveerd kruisje; balusterstam met achtlobbige greep; eenvoudige cuppa met uitbuigende rand.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277880 M277880] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004077 Z004077] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82190 82190]

72. Kelk

gedateerde schenkingsinscriptie 1901

1901, neogotisch

verguld zilver, hoogte 24 cm

Neogotische kelk versierd met traceerwerk, engelen, rozetten en bladornamenten. Voet in de vorm van een zespas, met verjongende vlakken; zeszijdige stam met greep; cuppa met sierkelk.

Gedateerde schenkingsinscriptie op voetrand: P SPREUX, A P CROMBE, LEONARDO H POLLET, SUO NEPOTI HUNC CALICEM DEDERUNT 27 JANUARII 1901. Familieleden schenken aan norbertijn Leonard Hendrik Pollet een kelk bij gelegenheid van zijn eerste misviering in 1901.

Leonard Henri Pollet (°1877-+1955) was herkomstig van Doornik, zoon van Léonard Pollet en Hernriette Spreux. Hij trad binnen in 1895, werd priester gewijd op 27 januari 1901. Hij voerde verscheidene pastorale opdrachten uit te Doornik, Allain en Vaulx. In 1933 werd hij proost van de zusters van de H. Franciscus te Willaupuis (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloënsis nr. 18.151). Bij dezelfde aangelegenheid werd er ook een koorlezenaar aan de abdij geschonken door de familie Pollet (zie deel I, p. 190, nr. 203).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277900 M277900] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004084 Z004084] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=134874 134874]

73. Kelk

op voet Taferelen uit het leven van de H. Norbert

merken:op cuppa meesterteken initialen CE in een rechthoek en niet geïdentificeerde merk (ovaal met hoofd en 2); op voetrand C ESSER en niet geïdentificeerd merk

Camille ESSER

1901, neogotisch

verguld zilver, hoogte 22 cm

Vlakke, zeslobbige voet met geprofileerde rand; met zes voostellingen: Taferelen uit het leven van de H. Norbert. Zeslobbige stam met platgedrukte greep, versierd met ruiten en bloemornamenten. Eenvoudige, schuine cuppa met onderaan sierkelk met kruisbloemen, lijstwerk en bladornamenten.

Schenkingsopschrift van Camille Esser op voetrand: CAMILLE ESSER WEERT DONO FEC CARISSIMO NOSTRO CHARSICIO ELIBERTO IN DIE PRIMILIARUM 30 JANUARI 1901.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004089 Z004089] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=134873 134873]

74. Kelk

Lam met wimpel, symbolen van de Evangelisten

gedateerde inscriptie: 1904

1904, neogotisch

verguld zilver, hoogte 23 cm

Zeslobbige voet met platte opengewerkte rand, met voorstellingen op de zes oplopende vlakken: Lam met wimpel, symbolen van de vier evangelisten. Zeszijdige stam versierd met venstertraceerwerk; zeszijdige greep met uitstekende knopen. Schuine cuppa met devotie-opschrift. Onderaan sierband van kruisbloemen. Opschriften 1904 en 1943.

Behandeling: hersteld in 1943.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004088 Z004088] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82187 82187]

75. Kelk

op voet: HH. Ivo, Augustinus van Hippo, Norbert van Prémontré

twee merken op cuppa: lopend leeuwtje? en meesterteken CE

gesigneerd op voetrand CAMILLE ESSER WEERT FEC

Camille Esser (°1844-+1918)

Weert (NL)

gedateerde schenkingsinscriptie 1905, neogotisch

1905

zilver, hoogte 22,5 cm

Neogotische kelk met voet in de vorm van een zespas met spitse lobben, in de lobben medaillons met voorstellingen van H. Ivo, H. Augustinus van Hippo en H. Norbert van Prémontré, het wapenschild van de abdij van Tongerlo, van de Orde van Prémontré en prelaat Adrianus Dekkers (1899-1915), versiering met rankwerk, parelsnoeren en geprofileerde lijsten; zeszijdige stam met centrale greep, versierd met rankwerk, parelsnoeren en traceerwerk; conische cuppa met gegraveerd rankwerk, sierkelk met drielobben en druivenranken.

In de voet gedateerde schenkingsinscriptie aan prior Ivo Aertnijs bij het jubileum van zijn vijftig jaar priesterschap: V D IVONT AERTNIJS PRIORI IN MEMORIAM DECIMI IN SACRO SACERDOTIO COMPLETI LUSTRI 1905.

Ivo Aertnijs (°Roosendaal 1831-+Tongerlo 1914) was veertig jaar lang prior van de abdij van Tongerlo; hij stopte dit mandaat in 1909. Hij trad in op 19 november 1848, werd priester gewijd op 16 juni 1855 (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloënsis nr. 18.033; zie ook deel I, p. 110, nr. 53).

Camille Esser was de tweede zoon van Hubert Esser, de stichter van de Kunstwerkplaatsen Esser. Hij kreeg zijn opleiding als goudsmid in het atelier van zijn vader. In 1873 kreeg hij een erkenning als verkoper van gouden en zilveren kunstwerken. In 1892 volgde Camille zijn vader op en werd zijn meesterteken gebruikt in het atelier. Begin 20ste eeuw telde de Kunstwerkplaats 26 werknemers. Op 20 februari 1914 droeg Camille Esser de leiding over aan zijn zoon Henri (catalogus Sint-Truiden, 1990).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277899 M277899] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004079 Z004079] (2002); detail: signatuur [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X000730 X000730] (2004).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=134878 134878]

76. Kelk

1907, neogotisch

verguld zilver, hoogte 22 cm

Zeslobbige voet met geprofileerde, opengewerkte rand, met zes medaillons waarin buste van O.-L.-Vrouw Onbevlekt Ontvangenis, H. Paulus van Tarsos, H. Renatus van Anger, H. Georgius van Capadocië, H. Marcella en H. Edwinus; versiering met druivenranken. Zeszijdige stam, versierd met venstertraceringen, platgedrukte ronde greep met bladornamenten en devotie-opschrift. Schuine cuppa met devotie-opschrift.; sierkelk met druivenranken.

Schenkingsopschrift op voetrand: IN DIE PRIMILIARUM FILII SUI JOSEPH PAULI BAUWENS PARENTES DONUM DEDERUNT 7 FEB. MDCCCCVII. De kelk werd geschonken aan Jozef Bauwens door zijn ouders bij gelegenheid van zijn priesterwijding in 1907 (biografie zie deel I, p. 79, nr. 18).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004090 Z004090] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=134884 134884]

77. Kelk

gesigneerd en gedateerd J. JVNES FEC 1912

Jos Junes

1912 , neoromaans

verguld zilver, hoogte 19 cm

Ronde schuine voet met inscriptie op de rand: J. JVNES FEC. MCMXII SVMPTIBVS AEMILIAE AERTS AMITAE D. SERV. SAC. CAN. ECCL. B.N. DE TONGERLOO; versierd met dieren, maskers, parellijsten, bladmotieven, met Jezus aan het kruis tussen alpha en omega. Stam en greep versierd met druivenranken, engelen, parellijsten. Gebogen cuppa met tekstband en sierkelk met dieren en parellijsten. De kelk werd aan Servaas Aerts geschonken door zijn tante Aemilia Aerts bij gelegenheid van zijn priesterwijding.

Antoon (kloosternaam Servaas) Aerts (°Geel 1886-+ 1967) trad in het klooster in 1906, priester gewijd in 1912. Werd achtereenvolgens circator (1912), bibliothecaris (1914-1919), proprior (1914-1916), leraar theologie (1915-1916), novicemeester (1919), cellier en provisor (1921), broedermeester en vestiarius (1922), vicarius te Strombeek (1926), pastoor te Chermizy, Boucouville en Neuville (1927), deken te Beaurieu en pastoor te Sainte-Croix (1955) (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloënsis nr. 19.030).

Jos Junes was een Antwerps edelsmid die actief was einde 19de eeuw en eerste kwart 20ste eeuw. Hij vervaardigde ook een staf in ivoor en metaal voor abt H. Lamy (zie deel I, nr. 115).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004093 Z004093] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=134909 134909]

78. Kelk

gedateerd 1920

zilver, cuppa verguld, hoogte 23 cm

Ronde, geprofileerde voet met gedateerde schenkingsinscriptie: OPGEDRAGEN AAN DEN EERW. HEER FL. SCHILLEBEECKX TER GELEGENHEID ZIJNER EERSTE PLECHTIGE MIS DOOR L. SCHILLEBEECKX EN MME FL. CLAES 8-9-1920. Ronde stam met peervormige greep. Cuppa met uitbuigende rand. Versiering met korenaren, palmetten, eierlijsten, lopende motieven.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004104 Z004104] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=129843 129843]

79. Kelk

voorstellingen op voet: chiro, alpha, omega; op greep: Lam Gods met wimpel

gesigneerd J C SPOORENBERG FECIT

J.C. Spoorenberg

gedateerd 1922

gehamerd, verguld zilver, hoogte 25,5 cm

Ronde, platte voet; conische stam met bovenaan ronde, platte, opengewerkte greep, versierd met ranken, parels en bladornamenten; bolvormige kuip met naar buiten gekrulde boord.

In de voet 1922 gedateerd schenkingsinscriptie van de ouders en bloedverwanten van Lucas Dehing bij ersier PARENTES & CONSANGUINEI 1922. Op voetplat votiefopschrift REDEMISTI NOS DOMINE IN SANGUINE TUO.

Lukas Dehing (°1897-+1949) was geboortig van Dessel; hij deed zijn intrede in 1916; werd piester gewijd in 1922. Aanvankelijk (1923) werd hij professor te Porrentuy (Zwitserland); in 1925 werd hij proost van de Katholieke Middenstand, in 1932 pastoor te Westerlo-Blauberg (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloënsis nr. 19.080).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004107 Z004107] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=134871 134871]

80. Kelk

merken: gehaltemerk voor goud en letter K

gedateerde schenkingsinscriptie 1924

1924, neogotisch

zilver, goud en diamant, hoogte 20,7 cm

Zeslobbige, vlakke voet met geprofileerde rand, met kruisje, met edelstenen; zeszijdige stam, zeszijdige greep met twee parellijsten, bovenaan zes vensterversieringen; schuine cuppa versierd met lijstwerk. In de voet schenkingsinscriptie: OPGEDRAGEN DOOR DE R.K. WERKLIEDENVEREENIGING TE ROOSENDAAL AAN HAREN BEMINDEN ADVISEUR DR. N. V. DREGT BIJ ZIJN 25 JARIG PRIESTERFEEST ROOSENDAAL 8 SEPT. 1924.

Nicolaus (kloosternaam Bonaventura) Van Dreght (°Haarlemmermeer 1873-+Tongerlo 1957) trad in het klooster in 1894, priester gewijd in 1899, studies te Rome aan de Gregoriana (1902 doctor philosophiae, 1906 doctor theologiae) . 1906 lector filosofie te Tongerlo, 1915 docent H. Schrift. Kapelaan te Roosendaal in 1916 met sociaal engagement; 1926 pastoor te Nieuwmoer. In 1937 keert hij terug naar de abdij; 1944 docnt theologie

(AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloensis nr 18.145).

Herkomst: Roosendaal.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004086 Z004086] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=134885 134885]

81. Kelk

merken: meesterteken HN, gehaltetekens 950 en 800

gedateerd 20 XII 1924

meester met initialen HN

1924, neoromaans

zilver, sierstenen, hoogte 19 cm

Ronde voet met inscriptie op de rand: DILECTO FILIO NOSTRO ANDREAE LUDO HELLEMANS NEOPRESBYTERO IN MEMORIAM FILII NOSTRI FRANCISCI DEFTI TONGERLOAE 20 XII 1924. De kelk werd geschonken door de ouders van Andreas Lodewijk Hellemans bij gelegenheid van zijn priesterwijding in 1924 en tot gedachtenis van de overleden zoon Franciscus.

Stam met versierde knoop. Gebogen cuppa met medaillons met Jezus aan het kruis. Versiering met parellijsten, edelstenen, lopend rankwerk, bloemen, bloemenbanden,

Karel Lodewijk (kloosternaam André) Hellemans (°Hoboken 1897-+Geel 1980) trad binnen in 1919, priester in 1924. Was vicarius te Nieuwmoer (1925), te Tongerlo (1926), te Sint-Agatha-Berchem (1928), pastoor te Heultje-Westerlo (1953), rector van het ziekenhuis Maria-Boodschap te Niel (1964). Hij ging op rust in 1971 (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloensis nr 19.110).

.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004094 Z004094] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=134907 134907]

82. Kelk

China

gedateerd 17 october 1924

zilver, email, hoogte 16 cm

Zeslobbige voet met geprofileerde rand; met kruis, bloemen, korenaren. Ronde stam met platte, zeslobbige knoop. Schuine cuppa met ruime sierkelk, met druivenranken en medaillons met voorstellingen Duif, Lam Gods en Offertafel. Met schenkingsinscriptie in de voet van A.F. Van Reeth aan zijn broer Emiel: ORPHELINAT DE TOU SE WEI ZIKA WEI CHINE. A.F. VAN REETH AAN MIJN BROEDER EMIEL IN ’T KLOOSTER DER PREMONSTRATENZERS FR. JUSTINUS SHANGHAI DEN 17 OCTOBER 1924. A.F. Van Reeth was werkzaam aan de spoorweg in China, hij chonk een kelk aan zijn broer Emiel bij gelegengeid van zijn priesterwijding.

Emiel M.J. (kloosternaam Justinus) Van Reeth (°Boom 1899-+Leuven 1891) trad in het klooster in 1918, priester gewijd in 1924. Werd succentor in 1924, directeur van de Sint-Norbertusdrukkerij in 1926, supprior in 1950, prior en vestiarius van 1955 tot 1966 (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloënsis nr. 19.097).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004102 Z004102] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=134904 134904]

83. Kelk

gesigneerd in de voet: A.H. HAAN FECIT ANTVERPIAE

Aloïs Hubertus Haan

Antwerpen

gedateerd 1929, art deco

zilver, hoogte 18,5 cm

Brede, ronde voet; ronde stam met ronde platte knoop, gebogen cuppa. Het edelmetaal werd gehamerd: de kelk is verder onversierd.

Schenkingsinscriptie in de voet: FAMILIA OBTULIT FRATRI MAURITIO VAN TOL CRP IN PRIMITIIS 10 SEPTEMBRIS A D 1929. Schenking van de familie Van Tol aan Maurits Van Tol bij gelegenheid van zijn priesterwijding.

Korneel H.M. (kloosternaam Maurits) Van Tol (°Amsterdam 1900-+Eindhoven 1969) trad in het klooster in 1923, priester gewijd in 1926; was orgelist. 1930-1960 missionaris te Uélé (Congo). 1960 assistent te Den Helder, 1961 vicarius te Roosendaal. 1963-1964 terug naar de missie te Buta (Congo). 1965 vicarius te Breda H. Theresia, 1965 rector te Aalst (Noord-Brabant) (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloënsis nr. 19.136).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004099 Z004099] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=134903 134903]

84. Kelk

gesigneerd H HAAN FECIT ANTVERPIAE

Aloïs Hubertus Haan

Antwerpen

gedateerd 1932, art deco

deels verguld zilver, hoogte 19,5 cm

,

Ronde, licht gehoogde voet met schuine rand waarop votiefopschrift COMMITTO TIBI SACERDOTI SANGUINEM SALUTIFERUM; met gesyleerde landkaarten tussen golvende decoratie van de paradijsstromen, ook op de ronde stam; platte knoop versierd met diamantkoppen en opschrift CIBA. Schuin lopende cuppa.

Schenkingsinscriptie in de voet: TIBI SVMMAE TRINITATI IN DIE S. ORDINATIONIS FILII NOSTRI ET FRATRIS GUMMARI VAN DEN BROECK ABBATIAE TONGERLOENSIS CANONICI PRIDIE NONAS SEPTEMBRIS 1932. Schenkingsopschrift van de ouders en de broer van Gummarus Van den Broeck bij gelegenheid van zijn priesterwijding in 1932.

Jozef E.K. (kloosternaam Gummarus) Van den Broeck (°Lier 1908-+Rome 1982) trad binnen in 1926, priester gewijd in 1932; studies te Rome (doctor in kerkelijk recht). In Tongerlo werd hij circator, geprofestenmeester en succentor (1937), novicemeester (1939), tussen 1937-1941 leraar kerkelijk recht, gewijde rede en H. Schrift, 1945 prior en vestiarius. 1949 overste van S. Bernard de Lacolle. Nadien verscheidene functies: Visitator Apost. Congreg. Religiosarum, Moderator delegatus (Canada), Membrum commisionis (consilievoorbereiding), Procurator Generalis Ordinis(1962), 1953-1966 Membrum et secretarius et consultor S. Congregationis de Religiosis (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloënsis nr. 19.175).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004098 Z004098] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=134910 134910]

85. Kelk

gedateerd 1932

deels verguld zilver, hoogte 20 cm

Ronde, platte voet met geprofileerde rand, met medaillons met voorstellingen bustes van acht apostelen. Ronde stam met ronde platte knoop met votiefopschrift. Brede, gebogen cuppa met medaillons met bustes van vier apostelen. Onder in de voet gedateerde schenkingsinscriptie: DONO DEDIT MAGDALENA ET JOSEPH MARX.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004105 Z004105] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=134879 134879]

86. Kelk

merken: stadsmerk Londen, gotische letter R en B&WL

meester (atelier) met initialen R&WL

gedateerd 1932, neogotisch

zilver, sierstenen, hoogte 20,2 cm

Zeslobbige voet met geprofileerde rand, versierd met parels, bladornamenten en gestyleerde bloemen in vierpassen. Ronde stam met platgedrukte greep, versierd met druivenranken en parels, opschriften. Schuine cuppa met sierkelk met bloemen en accolades.

Gedateerde schenkingsopschrift vanwege zijn ouders onder in de voetrand: PRESENTED TO REV. OSWALD LYONS C.R.P. ON HIS ORDINATION SEPTEMBER 4 1932 BY HIS FATHER & MOTHER.

Ernest (kloosternaam Oswald) Lyons (°Manchester 1908-+ 1977) trad in het klooster in 1926, priester gewijd in 1932, 1933 in de priorij van Kilnacrott, 1934 leraar in de abdij van Leffe, 1937 medewerker in Stainforth, 1940 vicarius te Koekelberg, 1941 vicarius in Villers-aux-Tours-Anthisnes en aalmozenier in ’t leger, 1947-1948 vicarius te Cambridge. Treed uit in 1958 (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloensis nr 19.172).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004091 Z004091] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=134902 134902]

87. Kelk

merken: JACQUES, BRUXELLES, gehaltemerk 800

dateringen 25-X-1944, 21-X-1977 en 12-VIII-1945

Jacques (frères)

1944

zilver, hoogte 17 cm

Platte ronde voet met rechte rand, verjongend naar de stam; vooraan vis en mand met broden. Ronde, platgedrukte knoop met druivenranken. Gebogen cuppa.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004097 Z004097] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=134908 134908]

88. Kelk

op voet buste van Man van Smarten

gedateerd 1948

gehamerd zilver, hoogte 16 cm

Ronde, verjongende voet met voorstelling buste van Man van Smarten; opschrift POPULE MEUS QUID FECI TIBI. Ronde greep met druivenranken. Gebogen cuppa.

Gedateerde schenkingsinscriptie in de voet: AANGEBODEN DOOR DE FAMILIE PEETERS-DE NEF TER GELEGENHEID MIJNER H. PRIESTERWIJDING 1948.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004103 Z004103] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=129840 129840]

89. Kelk

ca. 1940-1960

edelmetaal, vergulde cuppa, hoogte 16,5 cm

Ronde, conische voet; vierkante stam met kubusvormige knoop, versierd met gevlochten bandwerk; ronde, conische cuppa, licht gehamerd.

Kruis en opschift op de voet: UW WIL GESCHIEDE.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004110 Z004110] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=134886 134886]

90. Kelk

merken: meesterteken DN met kelk; gehaltemerk A 950 (?)

gesigneerd en gedateerd op voetrand: E. DENAYER FECIT ANTVERPIAE 1954

E. Denayer

1954, neoromaans

zilver, sierstenen, hoogte 20 cm

Ronde voet versierd met wijnranken, kruis en votieftekst; wapenschild Prémontré; gouden kruisje. Greep met parellijsten, Pelikaan voedt zijn jongen, Arend…. Gebogen cuppa met inscriptie en met druivenranken. In de voet schenkingsinscriptie van de ouders van Boudewijn Luc Dierckx: OP 22 OOGST VAN HET JAAR DES HEREN 1954 WERD FRATER BOUDEWIJN LUC DIERCKX PRAEMONSTRATENZER TOT PRIESTER GEWIJD. DOOR DE OUDERS GESCHONKEN.

Lukas (kloosternaam Boudewijn) Dierckx (°Antwerpen 1927-+Tongerlo 2000) trad in het klooster in 1948, priester in 1954. Verbleef te Storrington (1955, 1960), was vicarius te Manchester. In 1962 terug te Tongerlo: socius van de novicemeester en secretaris van het Eerherstellend Priesterwerk Fatima, 1964 medewerker van de canonie van Leffe, 1965 aalmoezenier van de Bouworde in Wallonië, 1968 godsdienstleraar in het atheneum in Turnhout, 1969 secretaris van de abt, 1971 vicarius te Oevel, 1983 pastoraal medewerker te Beauraing (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloënsis nr. 19.411).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004095 Z004095] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=134887 134887]

91. Kelk

met Genadestoel, O.-L.-Vrouw met Kind, Boodschap aan Maria

gedateerd 8 mei 1955

zilver, ivoor, cuppa verguld, hoogte 17 cm

Ronde voet met zes verjongende vlakken en voorstellingen; met devotie-opschrift. Zeszijdige knoop met twaalf vlakken. Gebogen cuppa. Onder de voetrand schenkingsinscriptie: AAN E.P. RUDOLF STRUYF VANWEGE SINT STEPHANUSPAROCHIE 8 MEI 1955.

Karel (kloosternaam Rudolf) Struyf (°Sint-Gilles 1931) trad binnen in 1948, priester gewijd in 1955. Vertrok als missionaris naar het apostolisch vicariaat van Buta in Congo (1955-1961). 1962 student te Parijs. 1967 gehuwd (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloënsis nr. 19.408).

.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004096 Z004096] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82193 82193]

92. Kelk

voorstellingen op voet: Emmaüsgangers, Calvarie en Boodschap van de aartsengel Gabriël aan Maria

gesigneerd: WEINERT KEULEN

Egino Weinert, van Keulen (°1920)

Keulen

gedateerd 1966

zilver, email, hoogte 18,5 cm

Verjongende voet en stam, met ge-encloisoneerde voorstellingen. Korte greep met vier edelstenen. Uitbuigende cuppa zonder versiering

Gedateerde eigendomsinscriptie: P. MATTHIAS MISCHE O. PRAEM. 24.7 AD 1966.

Mathias Mische (kloosternaam Norbert) werd geboren te Wichenau (D) op 19 augustus 1940. De inkleding gebeurde in de abdij van Leffe op 8 december 1959; in 1963 kwam hij over naar de abdij van Tongerlo; hij werd priester gewijd op 29 juli 1966. Hij studeerde aan de universiteit van Trier en werd licentiaat in de liturgische wetenschappen in het jaar 1968. Tijdens de periode 1971-1986 was hij pastor te Neugraben bij Hamburg. In 1990 vertrok hij naar Zaïre als medewerker in de norbertijnenpriorij van Kinshasa (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloënsis nr. 19.528).

Zie ook pateen nr. 105.

Foto: ensemble met pateen [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277902 M277902] (1991), kelk [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004080 Z004080] (2002), zijde met Calvarie [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z009617 Z009617] (2004), zijde met Emmausgangers [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z009619 Z009619] (2004), zijde met Boodschap aan Maria [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z009620 Z009620] (2004), pateen [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z009621 Z009621] (2004).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=129839 129839]

93. Kelk

met wapenschild van schenker paus Paulus VI (1963-1978)

gesigneerd in de voet: SC B ANGELICO, met vis en rozet

B. Angelico

ca. 1965

metaal, sierstenen, cuppa verguld, hoogte 17,4 cm

Ronde, gehamerde, gebogen, conische voet; ronde, eenvoudige, gebogen, conische cuppa.

Opschrift op de voetrand: HIC EST ENIM CALIX SANGUINIS MEI. Wapenschild in de voet.

De kelk werd door paus Paulus VI geschonken aan Mgr. Noots, abt-generaal van de orde der norbertijnen.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004111 Z004111] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82239 82239]

94. Kruisbeeld

op voetstuk met Jezus in het graf

gesigneerd MVB

meester met initialen MVB

midden 17de eeuw

hout, schildpadschub en zilver, hoogte 145 cm

Aan het kruis hangt de naakte Christus met lendendoek, armen in V-vorm, hoofd met baard en snor neerneigend op de rechterschouder, rechtervoet op linkervoet, ogen en mond gesloten. Op de hoeken van het kruis zilveren versieringen met bladornamenten en schelpen. Rechthoekig, geprofileerd voetstuk op acht platte pootjes. In het voetstuk zilveren beeldje van Jezus in het graf. Versiering met voluten en obelisken.

Bibliografie: M.H. KOYEN, ''Tongerlo door de eeuwen heen'', 1973, p. 58.

Tentoonstelling: 1948 Antwerpen, nr. 559; 1955 Deurne-Brussel, nr. 152.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97091 B97091] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=N15302 N15302] (1991); detail: corpus van Jezus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277786 M277786] (1991), met doornenkroon [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97092 B97092] (1945), Jezus in het graf [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277785 M277785] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82243 82243]

95. Kruisbeeld, in een omlijsting

17de eeuw

ivoor en hout, hoogte 68 cm

Atletische, naakte Christus met lendendoek opgehouden met een touw, de armen schuin, de voeten naast elkaar. Het hoofd met baard, snor en lang haar, neigt naar zijn linkerschouder; het is opwaarts gericht, met geopende mond en in de hoogte starende ogen.

De figuur hangt aan een kruis met geprofileerde randen; bovenaan de kruistitel; onder het kruis hangt een wijwatervaatje. Het geheel is opgesteld in een geprofileerde, achtzijdige omlijsting.

Herkomst: uit de pastorie van Attenrode (AAT Sectie D).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277820 M277820] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=160035 160035]

96. Kruisbeeld, Altaar-

2de helft 19de eeuw, Lodewijk XIV-stijl

witgeschilderd en verguld hout, hoogte 86,5 cm

Atletische, naakte Christus met lendendoek, opgehouden met een touw. De armen hangen gespreid, de voeten zijn op elkaar geplaatst. Het hoofd met doornenkroon, baard, snor en lang haar neigt neerwaarts naar zijn rechterschouder.

Eenvoudig kruis eindigend op drielobben. Vierzijdig, verjongend voetstuk op bol-en-klauwpoten, met uitstekende rechte hoeken, versierd met voluten, laurierslingers en bladornamenten.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004789 Z004789] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82245 82245]

97. Kruisbeeld, Altaar-

2de helft 19de eeuw

verzilverd metaal, hoogte 103 cm

Naakte Christus met gespreide armen, met lendendoek, met de voeten naast elkaar. Het hoofd, met baard en snor, is omhoog gericht. Kruis met geprofileerde rand, staande op een wereldbol met slang, op de hoeken bladversiering, stralen in de vier oksels, in top de kruistitel. Onderaan een driezijdig voetstuk op drie bollen, medaillons met buste van Christus, versiering met knorren, acanthusbladeren, parellijsten en vogels.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277829 M277829] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82241 82241]

98. Kruisbeeld

in een omlijsting

19de eeuw

palmhout, hoogte 44 cm

Naakte atletische Christus, met doornenkroon en lendendoek, opgehouden met een dubbel touw en geknoopt op de linkerheup; de armen in V-vorm; het hoofd met lang haar, baard en snor neigt tegen de linkerbovenarm; de mond is geopend en de ogen omhoog gericht; de rechtervoet geplaatst op de linker.

Het hout van het corpus is gespleten op de borst.

Vernieuwd kruis en vernieuwde omlijsting met fluwelen bekleding.

Herkomst: vermoedelijk uit nalatenschap H. De Ceuster (AAT D/ 27, doos 188, nr. 7).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277815 M277815] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82246 82246]

99. Kruisbeeld

19de eeuw

hout, hoogte 119 cm

Naakte Christus met lendendoek, opgehouden met een dubbel touw en rechts geknoopt; de armen in V-vorm; hoofd met baard, snor, lang haar en gesloten ogen, neigend tegen zijn rechterschouder; de rechtervoet op de linker geplaatst.

Vernieuwd, eenvoudig kruis.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277922 M277922] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82248 82248]

100. Kruisbeeld

einde 19de-begin 20ste eeuw, neogotisch

messing, hoogte 36 cm

Eenvoudige, half-ronde voet rustend op drie pootjes, verjongend, versierd met drie banden; kruis met kruisbloemen op de hoeken, kruistitel; eenvoudige Christus met gespreide armen, lendendoek, doornenkroon, voeten naast elkaar.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A93670 A93670] (1945).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=160036 160036]

101. Kruisbeeld

door Kamiel Colruyt (°1908-+1973)

1952

koper en brons, hoogte 120 cm

Solide kruisbeeld. Christus hangt aan het kruis met bijna horizontale armen, de voeten naast elkaar. Zie ook kandelaars nr. 517.

Kamiel Colruyt (°Lembeek/Halle 1908-+Halle 1973) was beeldhouwer en goudsmid. Kreeg zijn opleiding bij edelsmid Henri Holemans en aan de academie te Brussel, leerling van Victor Rousseau. Debuteerde met religieus werk en borstbeelden. Meester in het zilver- en koperplaatdrijven; in de Franse middeleeuwse edelsmeedkunst vond hij zijn inspiratie. Na de verwoesting tijdens de Tweede Wereldoorlog gaf hij een nieuw interieur aan de Sint-Trudokerk te Meerhout (P. PIRON 1999-2000, p. 231).

Herkomst: geschonken door de familie Morel (AAT D 15, 88/10).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001425 X001425] (2005).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=160037 160037]

102. Kruisbeeld, boven het hoofdaltaar

tegels met scènes uit het leven van Jezus

gesigneerd op verscheidene tegels: W

Egino Weinert (°1920)

1999

metaal en geglazuurde tegels, hoogte 66 cm

In een metalen omlijsting werden zestien tegels gerangschikt met scènes uit het leven van Jezus: vooraan Calvarie, Maaltijd met de Emmaüsgangers, Boodschap van de aartsengel Gabriël aan Maria, Jezus ontmoet de ongelovige apostel Thomas, Doop van Jezus door Johannes; achteraan Maria Magdalena wast de voeten van Jezus, Graflegging, Jezus in den Hof van Olijven, Jezus verschijnt aan Maria Magdalena, Jezus verschijnt aan de apostelen; op zijkanten Bruiloft te Cana, Opwekking van Lazarus, Vermenigvuldiging der broden en der vissen, Laat de kinderen tot mij komen. Vooraan de centrale voorstelling van de Calvarie met in metaal gegoten Jezus aan het kruis. De beperkte omvang van de scènes noopten tot een gebalde compositie en stijl.

Foto: ensemble, voorzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001406 X001406] (2005), achterzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001407 X001407] (2005); details: tegel met voorstelling Vermenigvuldiging der broden en der vissen [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001408 X001408] (2005), Laat de kinderen tot mij komen [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001409 X001409] (2005), Maria Magdalena wast de voeten van Jezus, met signatuur [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001410 X001410] (2005), Jezus ontmoet de ongelovige apostel Thomas [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001411 X001411] (2005), Jezus op de bruiloft te Cana, met signatuur [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001412 X001412] (2005), Opwekking van Lazarus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001413 X001413] (2005).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82253 82253]

103. Monstrans, Toren-

door Jozef Schaepmans, van Mechelen

1861, neogotisch

messing, hoogte 73 cm

Voet in vorm van zespas, verjongend bovenvlak met medaillons waarin Paaslam en symbolen van de vier evangelisten; zeszijdige stam met greep; torenvormig bovengedeelte, glazen cilinder met lunulla, beeldjes van HH. Norbert van Prémontré en Augustinus van Hippo onder baldakijntje. Architecturale, neogotische versiering met traceerwerk, pinakels, kruisbloemen, hogels, vierpassen, bladornamenten, leliemotieven.

Bibliografie: M.H. KOYEN, 1958, p. 113.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277898 M277898] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82251 82251]

104. Monstrans, Toren-

met Calvarie, HH. Rosalia, Nobert van Prémontré, Augustinus van Hippo en Johannes de evangelist, met musicerende engelen en God de Vader

gesigneerd en gedateerd: ESSER WEERT 1914 FEC

Camille (°1844-+1918) en Henri Esser (°1879-+1958)

Weert (NL)

1914, neogotisch

zilver, 160 diamanten, hoogte 92,5 cm

Brede voet met vier lobben voor en achter; medaillons met voorstellingen van Calvarie, HH. Rosalia, Norbert, Augustinus en Johannes de evangelist; achtzijdige stam met greep; lunulla met stralen en symbolen van de vier evangelisten, geplaatst onder baldakijn omringd met musicerende engelen en stralenkrans. Bovenaan neogotisch baldakijn met zetelende God de Vader met tiara en boek; bovenaan H. Geestduif en kruisje in top. Het wapen en devies van prelaat Deckers (1899-1915) is aanwezig samen met het wapenschild van de abdij.

Neogotische versiering met traceerwerk, steunberen, luchtbogen, zuiltjes, pinakels, spuwers, hogels, vierpassen, rozetten en bladornamenten.

De monstrans zou vervaardigd zijn uit de zilveren drinkbekers van een aantal confraters van de abdij.

In 1914 tekent Henri Esser de factuur af voor de levering van een monstrans aan de abdij; de factuur is gericht aan celier A. Noots; de monstrans weegt 4,900 kgr, is verguld en heeft 210 diamanten en paarlen, in goud gezet; kostprijs 7.000 fr. Volgens dit document werd de monstrans geschonken door de heer en mevrouw Moortgat van Westerlo; de edelstenen kwamen grotendeels uit het nalatenschap van juffrouw Emilie Biddeloo, door gift aan haar broer Michiel Biddeloo (AAT doos 200, nr. 127).

Henri Esser was de tweede zoon van Camille Esser. Hij kreeg een opleiding als zilversmid in de werkplaats van zijn vader. Op 20 februari 1914 werd de werkplaats officieel overgedragen aan Henri Esser; vanaf 13 maart kreeg Henri zijn eigen meesterteken. De Kunstwerkplaatsen Esser kenden een bloeiperiode tussen 1900 en 1930. Henri beëindigde zijn activiteiten op 22 april 1938; zijn meesterteken werd drie dagen later vernield; hij had geen familiale opvolger (catalogus Sint-Truiden, 1990).

Michiel Biddeloo (°Geel 1844-+Geel 1920) trad in het klooster in 1862. Hij werd succentor in 1865, circator in 1869, rector van de monialen te Neerpelt in 1871. In 1873 werd hij pastoor te Liesel-Stelen; in 1913 rector van de Annuntiaten te Geel (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloënsis nr. 18.062).

Bibliografie: TARCIES, 1995/2, p. 55-56.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277889 M277889] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004125 Z004125] (2002); detail: signatuur op voetrand [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X000731 X000731] (2004).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=134912 134912]

105. Pateen

met voorstellingen: Laatste Avondmaal

Egino Weinert, van Keulen (°1920)

Keulen

1966

zilver en email, diameter 18 cm

Ronde pateen met voorstellingen straalsgewijs op de rand.

Zie ook kelk nr. 92.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004118 Z004118] (2002), ensemble met kelk [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277901 M277901] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=83552 83552]

106. Processiekruis

op de hoeken: symbolen van de evangelisten

achterzijde met Passiewerktuigen

merken: Brussel (leeuw, masker), decanale letter K en meesterteken: gekroond klaverblad

meester met gekroond klaverblad

Brussel

gedateerd 1613

zilver, hoogte 78,5 cm

Kruis met drielobben op de hoeken, telkens getopt met bladornament en parel; met symbolen van de vier evangelisten: boven leeuw met boek (Marcus), links engel met boek (Mattheus), rechts os met boek (Lucas), onder arend met boek (Johannes). Het kruis rust op een platgedrukte sfeer, versierd met voluten, engelenkoppen, bladornamenten en vruchten. Naakte Christus met lendendoek, gespreide armen, hoofd op de rechterschouder, rechtervoet op linkervoet.

Achteraan: Passiewerktuigen, bladornamenten en wapenschild van besteller prelaat Adriaen Stalpaerts (1608-1629) (biografie zie deel I, p. 35-37).

Bibliografie: J. BAUWENS, 1947, p. 131; A. JANSEN en C. VAN HERCK, 1949, nr. 267; M.H. KOYEN, ''Tongerlo door de eeuwen heen'', 1973, p. 56; M.H. KOYEN, ''De Norbertijnenabdij van Tongerlo'', 1973, p. 37; TARCIES, 2, 1994, p. 36-39.

Tentoonstelling: 1910 Brussel, nr. 440; 1922 Turnhout, nr. 282 bis; 1930 Antwerpen, nr. F 24; 1948 Antwerpen, nr. 560; 1949 Antwerpen, nr. 269; 1955 Deurne-Brussel, nr. 151; 1961 Hilvarenbeek, nr. 59; 1966 Tongerlo, nr. 360; 1995 Valkenswaard, nr. 54.

Foto: ensemble voorzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277884 M277884] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004124 Z004124] (2002), achterzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277885 M277885] (1991); detail: merken [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277886 M277886] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82258 82258]

107. Reliekenkoffertje

met beeldje van O.-L.-Vrouw met Kind

15de eeuw, gotisch, vernieuwd begin 17de eeuw

zilver, hoogte 22 cm, breedte 25,3 cm, diepte 15,3 cm

Rechthoekig koffertje, deksel in de vorm van een zadeldak; versiering met lijsten en kruisbloemen; glazen afsluiting van wand en deksel; geheel rustend op vier zittende leeuwtjes; deksel afgrendelbaar met hengsel: met conventsteken van de abdij. Op deksel wapenschild van prelaat Mutsaerts (1592-1608); hij herstelde het koffertje en liet vermoedelijk ook bovenaan een houten beeldje van O.-L.-Vrouw met Kind aanbrengen; mogelijk gaat het hier om een beeldje van O.-L.-Vrouw van Scherpenheuvel.

Inscriptie: ISTAS S. CATHERINAE ET ALIORUM SS RELIQUIAS AB HOMINUM MEMORIA IN TONGERLO AD SANCTAS SUPPLICATIONES A DIACONO DEFERRI SOLITAS PER TURBAS BELGY CIRCA ANNUM DOMINI 1576 IN AUSTRIAM DELATUS ET INIBI SUIS SYMBOLIS DESTITUTAS AC CONFUSAS R.D. NICOLAUS MUDZAERTS ABBAS TUNGERLOENSIS DIGNISSIMUS, MAGNO REDEMIT ET EAS HEC CAPSULA ADORNAVIT Ao 1607.

Volgens het opschrift bevatte het schrijntje aanvankelijk de relieken van de H. Catharina en een aantal andere heiligen. Tijdens de godsdiensttroebelen werd het in veiligheid gebracht in Oostenrijk in 1576. In 1607 werd het terug overgebracht en hersteld in opdracht van abt Nicolaas Mutsaerts.

In het koffertje zijn er naast deze van de H. Catharina nog relieken bewaard van het Lijden van Jezus en van de twaalf Apostelen..

Bibliografie: J. BAUWENS, 1947, p. 131; A. JANSEN en C. VAN HERCK, 1949, nr. 300; M.H. KOYEN, ''Tongerlo door de eeuwen heen'', 1973, p. 56; M.H. KOYEN, ''De Norbertijnenabdij van Tongerlo'', 1973, p. 37; TARCIES, 1995/1, p. 42-43.

Tentoonstelling: 1930 Antwerpen, nr. F.56; 1948 Antwerpen, nr. 621; 1954 Antwerpen, nr. 528; 1955 Deurne-Brussel, nr. 112; 1961 Hilvarenbeek, nr. 60; 1966 Tongerlo, nr. 358.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98357 B98357] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277882 M277882] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004114 Z004114] (2002); detail: bekronend beeldje [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277883 M277883] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82257 82257]

108. Reliekenkoffertje

van het Thebaans legioen

17de eeuw

messing en ivoor, hoogte 25 cm, breedte 28 cm, diepte 18,5 cm

Rechthoekig koffertje met deksel in de vorm van een zadeldak; op de hoeken bladvoluten en klauw-bol-poten; de naden van het deksel werden ook met bladornamenten afgewerkt; slot met hengsel vooraan midden.

In het koffertje is er een schedel van het Thebaans legioen bewaard.

Behandeling: 1869 gerestaureerd door Jozef Schaepmans, van Mechelen (AAT, scetie D, Doos 39, nr. 276/4, losse nota).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98358 B98358] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004115 Z004115] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=154486 154486]

109. Reliekenkoffer

met talloze relieken

in medaillons bustes van O.-L.-Vrouw, HH. Evermodus van Ratzeburg, Gerlach van Houthem, Adriaan van Hilvarenbeek, Jacob Lacops, Augustinus van Hippo, Norbert van Prémontré, Herman-Jozef van Steinfeld, Gertrudis van Altenberg en Bronislawa

ca. 1930-1940

eik, hoogte 47 cm, breedte 93 cm, diepte 47,5 cm

Om de talrijke, in de abdij aanwezige relieken op te bergen werd een gemeenschappelijke bergplaats gemaakt. Rechthoekige koffer op plint, met zadeldak. Opengewerkte wanden met medaillons waarin bustes van heiligen.

Gertrudis van Altenberg (Duitsland) groeide op in het klooster van de norbertinessen aldaar. Toen ze 24 jaar was, werd ze de derde magistra van het klooster. Zij ondersteunde de oproep tot een kruistocht van paus Urbanus IV. Zij deed diensten in het hospitaal en onderwierp zichzelf aan zware boetedoeningen. Zij stierf in 1297 op zeventigjarige leeftijd (D. DE CLERCK, 2001, p. 208).

Bronislawa werd geboren in 1203 op het slot Kamien (Polen). Zij trad binnen bij de norbertinessen van Zwierzyniec-Krakau. Zij had een bijzondere verering voor het H. Kruis. Ze overleed in 1259. Zij werd aanroepen als de patrones van Krakau (D. DE CLERCK, 2001, p. 228).

Biografieën van de andere norbertijnenheiligen in deel I.

Foto: ensemble zijde met HH. Norbert, Herman-Jozef en Augustinus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z009625 Z009625] (2004), zijde met HH. Evermodus, O.L.Vrouw en Gerlach [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z009624 Z009624] (2004)

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82260 82260]

110. Reliekosculatorium van de H. Norbert (?)

Belgische merken (1831-1868) en meesterteken: V met bloem

Jan Baptist II Verberckt (°1774)

1831-1868

zilver, hoogte 18,5 cm, breedte 15,7 cm

De reliekhouder is versierd met voluten, schelpen, acanthusbladeren, blad- en bloemslingers; rustend op drie volute-pootjes; bovenaan een mijter, staf en abtskruis, hetgeen laat vermoeden dat het hier oorspronkelijk om een reliekosculatorium ging. Nu is er een agnus dei in geplaatst.

Tentoonstelling: 1955 Deurne-Brussel, nr. 123.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A93659 A93659] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004120 Z004120] (2001); detail: merk meesterteken [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X000732 X000732] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82264 82264]

111. Reliekostensorium

Augsburg

2de helft 18de eeuw

messing, hoogte 34 cm

Ovale voet met vier opgehoogde banden, versiering van de gebogen vlakken met schelpen en voluten; ronde stam met greep die is versierd met schelpen en bladornamenten, bovenaan bladornament; ovale reliekhouder in stralenkrans met knielende en zwevende engeltjes, bovenaan kroon gedragen door twee engeltjes.

In de houder zitten de relieken uit het gevangenschap van Jezus, van HH. Anna, Joachim, de sluier van O.-L.-Vrouw, de mantel van Jozef, het H. Kruis, HH. Ignatius van Loyola, Franciscus Xaverius, Johannes de Doper, Aloysius van Conzaga, Franciscus Borgia en Stanislas Kostka.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277921 M277921] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=154485 154485]

112. Reliekostensorium (1 van 3)

van H. Publianus

1ste helft 20 ste eeuw, neogotisch

koper, hoogte 42,3 cm

In de vorm van een torenmonstrans; zeslobbige voet met zes vernauwende opstanden; zeszijdige stam met ronde, gedrukte greep versierd met gestyleerde bladeren; cilindervormige houder met glazen wand, met neogotische architecturale versiering, zeszijdig puntdak bekroond met kruisbloem; met opschrift CORPVS S. PVBLIANI. In de voet inscriptie: 300.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z009622 Z009622] (2004).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82277 82277]

113. Reliekschrijn

van H. Siard van Mariëngaard

met ligbeeld van de H. Siard van Mariëngaard, beelden van HH. Augustinus van Hippo, Norbert van Prémontré, Evermodus van Ratzeburg, Frederik van Hallum

wapenschild van opdrachtgever abt Adrianus Stalpaerts (1608-1627)

kast door Franciscus van Strijp, zilverwerk door Willem Couwenbergh

1619, hersteld en vernieuwd in 1860 door Jozef Schaepmans, van Mechelen

ebbenhout en zilver, hoogte 70 cm, breedte 68 cm

Rechthoekig schrijn met hoge basis, Korintische zuiltjes en hoofdgestel; geprofileerd, rechthoekig deksel met bovenaan ligbeeld van de H. Siard. Franciscus van Strijp ontving voor zijn werk 250 gulden, Willem Couwenbergh iets meer dan 950 gulden. Superior Evermodus Backx liet in 1860 het schrijn restaureren en een nieuw ligbeeld plaatsen; kardinaal Sterckx leverde een authenticiteitsattest.

Aan de lange zijde vooraan is in het midden de schedel van de heilige zichtbaar; links en rechts een nis met beeldjes van respectievelijk H. Augustinus van Hippo, rechts H. Norbert van Prémontré; op de basis medaillons met de relieken van hoger vermelde heiligen. Aan de lange zijde achteraan midden opschrift: CRANIUM ET PARS CORPORIS BEATI SIARDI ABB. In de nis links de H. Evermodus met eronder de reliek; in de nis rechts de H. Frederik van Hallum, met reliek onderaan. Aan de korte zijden staan in een nis de beelden opgesteld van O.-L.-Vrouw en Verrezen Christus Zaligmaker. Bovenaan wordt de H. Siard op zijn sterfbed voorgesteld; hij draagt het norbertijnenhabijt en houdt een staf op de linkerschouder.

De H. Siard van Mariëngaard (feestdag 14 november) wordt bijzonder vereerd te Tongerlo; zijn relieken werden verworven door abt Adrianus Stalpaerts in 1617 (biografie zie deel I, p. 35-37). Siard was de vijfde abt van de abdij van Mariëngaard in Friesland (1194-1230). In 1728 keurde paus Benedictus XIII de verering van deze heilige goed. Deze “vader der armen” wordt te Tongerlo aanroepen tegen blindheid, koorts en ziekten; hij is de beschermer van de jonge moeders en de boeren (K. DE BRABANDER 1996, A.J. DESWERT 1953, A. ERENS 1917).

Na de voltooiing van zijn studies werd Frederik van Hallum pastoor te Hallum, zijn geboorteplaats. Op vijftigjarige leeftijd besloot hij een kloosterleven te gaan leiden volgens de regel van Sint-Augustinus. Na zijn noviciaat begon hij een eigen stichting. In 1173 sloot het klooster aan bij de premonstratenzerorde. Abt Frederik stierf in 1175. Hij is de stichter van de abdij van Mariëngaarde (H. JANSSENS, 1999, p. 96).

Bibliografie: W. VAN SPILBEECK, 1883, p. 86-88; W. VAN SPILBEECK, 1888, p. 439-442; J.E. JANSEN, 1903, p. 11; A. ERENS, 1917, p. 71, 81; J. BAUWENS, 1947, p. 131; A.J. DESWERT, 1953, p. 57-60; M.H. KOYEN, 1958, p. 113; M.H. KOYEN, ''Tongerlo door de eeuwen heen'', 1973, p. 54; M.H. KOYEN, ''De Norbertijnenabdij van Tongerlo'', 1973, p. 37; M.H. KOYEN en L.C. VAN DYCK, 1992, p. 335, noot 893; TARCIES, 1993, p. 17-19; L.C. VAN DYCK, 1993, p. 14-16.

Tentoonstelling: 1955 Deurne-Brussel, nr. 131.

Foto: ensemble lange zijde vooraan [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=N15317 N15317] (1991), achteraan [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=N15318 N15318] (1991); details: ligbeeld [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277861 M277861] (1991), O.-L.-Vrouw in nis [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277862 M277862] (1991), Christus Zaligmaker in nis [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277863 M277863] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82282 82282]

114. Wierookscheepje

meesterteken: ruit met M met punt onder

meester met letter M en punt onderaan

1831-1868, neogotisch

zilver, hoogte 8 cm, lengte 15 cm

Voet in de vorm van zespas, geprofileerde rand; zeszijdige knoop, gebogen vlootje met scharnierend deksel. Neogotische versiering met traceerwerk, bladornamenten en engelenkop.

Zie ook wierookvat nr. 116.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277904 M277904] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=154484 154484]

115. Wierookscheepje

met Belgisch merk (1831-1868) en meesterteken ruit met letter W en punt erboven

meester met letter W met punt erboven

1831-1868

zilver, hoogte 8,5 cm, diameter 14,8 x 9,8

Ovale, geprofileerde voet, versiering met palmetten; eenvoudige, vernauwende, ovale stam, ovaal recipiënt, onderaan versierd met acanthusbladeren; eenvoudig, scharnierend deksel, versierd met lopend geometrisch motief. Zie ook wierookvat nr. 117.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z009616 Z009616] (2004).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82279 82279]

116. Wierookvat (1 van 2)

Belgische merken (1831-1868), neogotisch

zilver, hoogte 38 cm

Zeslobbige voet, geprofileerde rand, zeszijdige knoop, zeszijdig vat en opengewerkt deksel. Versiering met traceerwerk, engelenkoppen, bladslingers, parellijst, in de top een kruisbloem. Met ketting en hengsel.

Zie ook wierookscheepje nr.114.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277903 M277903] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z009613 Z009613] (2004).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=154483 154483]

117. Wierookvat

Belgische merken (1831-1868)

meester met letter W met punt erboven

zilver, hoogte 24 cm

Ronde voet, randversiering met palmetten; ronde stam, ronde, geprofileerde recipiënt met stevige boord, versiering onderaan met acanthusbladeren; rond, ingebogen deksel met openingen, afgedekt met bol, versiering met laurierbladeren en lopend geometrisch motief; met ketting en hengsel.

Zie ook wierookscheepje nr. 115.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z009614 Z009614] (2004).

HANDSCHRIFT

118. Handschrift

Middeleeuwse encyclopedie, Sigillum Aeternitatis

Leuven

4de kwart 15de eeuw

inkt, waterverf en perkament, hoogte 44 cm, breedte 32 cm

In dit handschrift (AAT nr. V.325; CORTHOUTS nr. 264) werden verschillende filosofisch-theologische en kosmologische opvattingen opgenomen van rector en theologieprofessor HEMERICUS DE CAMPO (Heijmeric van de Velde +1460) en zijn leerling NICOLAAS VAN CUSA. HEMERICUS DE CAMPO was een vertegenwoordiger van de neoplatoonse, realistische filosofie uit de vijftiende eeuw, die met name in Keulen en Firenze bloeide. Het tweede gedeelte van het handschrift (vanaf folio 25) gaat bijna integraal terug op het ''Liber Floridus'' van LAMBERT VAN SINT-OMAARS (1120). Het handschrift telt 42 folio’s en is geschreven in het latijn.

Bibliografie: L. BURIE, 1970, p. 1-7; J. CORTHOUTS, 1987, nr. 264; L.C. VAN DYCK, ''De Norbertijnenabdij van Tongerlo'', 1994, pl. p. 14.

Tentoonstelling: 1969 Leuven, nr. 113; 1973 Heverlee nr. 182; 1976 Leuven nr. 467; 2004 Antwerpen nr. 7.

Foto:

Ensemble boekband [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001486 X001486] (2005);

Schutpagina: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001465 X001465] (2005);

Folio 1 ro: SIGILLUM ETERNITATIS, Driehoek, symbool van de Drievuldigheid [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005843 Z005843] (2002);

Folio 1 vo: SOL, zes schematische voorstellingen van de zonnestanden en de klimaatsgordels [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005865 Z005865] (2002);

Folio 2 ro: MUNDUS, schematische voorstelling van het heelal [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005844 Z005844] (2002);

Folio 2 vo: IN PRINCIPIO CREAVIT DEUS, zes ingekleurde tekeningen van het scheppingsverhaal [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005866 Z005866] (2002);

Folio 3 ro: SCIENS EGO, stamboom van Adam tot Christus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005845 Z005845] (2002);

Folio 3 vo: A GENESI VI° CAPITULO INCLUSIVE USQUE AD UNDECIMUM EIUSDEM USQUE AD FINEM EIUSDEM LIBRI, geschiedenis van het Oude Testament, de Toren van Babel [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005867 Z005867] (2002);

Folio 4 ro: AB XI° CAPITULO GENES, stamboom van Abraham [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005846 Z005846] (2002);

Folio 4 vo: DECURSUS LIBRI EXODI, NUMERI ET IUDICUM, geschiedenis van het Oude Testament [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005868 Z005868] (2002);

Folio 5 ro: DECURSUS DUORUM LIBRORUM REGUM PRIORUM ET LIBRI RUTH, twee Boeken van de Koningen, stamboom van David [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005847 Z005847] (2002);

Folio 5 vo: FIGURA TEMPLI SALOMONIS, ingekleurde tekening van de tempel van Salomon [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005869 Z005869] (2002);

Folio 6 ro: A XII° CAPITULO TERCII LIBRI REGUM// USQUE AD XXI UM QUARTI, derde Boek van de Koningen, vervolg van de stamboom van Jesse, via David en Roboam [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005848 Z005848] (2002);

Folio 6 vo: TOBIAS ET QUARTUS LIBER REGUM A XXI° CAPITULO USQUE AD FINEM ET DANIEL, vierde Boek van de Koningen [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005870 Z005870] (2002);

Folio 7 ro: DECURSUS LIBRI ESDRE, tekening van de stad Jeruzalem [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005849 Z005849] (2002);

Folio 7 vo: DE CURSUS DUORUM LIBRORUM MACHABEORUM [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005871 Z005871] (2002);

Folio 8 ro: EX HISTORIA EBRANA ET LIBRIS MACHABEORUM, vervolg van de stamboom van Jacob en Jozef [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005850 Z005850] (2002);

Folio 8 vo: EX HISTORIA EBRAIEN SUB COMPENDIS, tekening van de stad van het Nieuw Verbond [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005872 Z005872] (2002);

Folio 9 vo: tot 24 vo lijst van pausen en keizers van het H. Roomse Rijk, folio 9 vo [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001466 X001466] (2005);

Folio 10 vo: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001467 X001467] (2005);

Folio 10 ro: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001446 X001446] (2005);

Folio 11 ro: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001447 X001447] (2005);

Folio 11 vo: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001468 X001468] (2005);

Folio 12 ro: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001448 X001448] (2005);

Folio 12 vo: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001469 X001469] (2005);

Folio 13 ro: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001449 X001449] (2005);

Folio 13 vo: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001470 X001470] (2005);

Folio 14 ro: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001450 X001450] (2005);

Folio 14 vo: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001471 X001471] (2005);

Folio 15 ro: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001451 X001451] (2005);

Folio 15 vo: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001472 X001472] (2005);

Folio 16 ro: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001452 X001452] (2005);

Folio 16 vo: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001473 X001473] (2005);

Folio 17 ro: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001453 X001453] (2005);

Folio 17 vo: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001474 X001474] (2005);

Folio 18 ro: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001454 X001454] (2005);

Folio 18 vo: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001475 X001475] (2005);

Folio 19 ro: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001455 X001455] (2005);

Folio 19 vo: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001476 X001476] (2005);

Folio 20 ro: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001456 X001456] (2005);

Folio 20 vo: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001477 X001477] (2005);

Folio 21 ro: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001457 X001457] (2005);

Folio 21 vo: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001478 X001478] (2005);

Folio 22 ro: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001458 X001458] (2005);

Folio 22 vo: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001479 X001479] (2005);

Folio 23 ro: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001459 X001459] (2005);

Folio 23 vo: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001480 X001480] (2005);

Folio 24 ro: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001460 X001460] (2005);

Folio 24 vo: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001481 X001481] (2005);

Folio 25 ro: Augustinus, schematische voorstellingen van macrocosmos en microcosmos volgens Augustinus, voorstellingen van de tijd en de elementen [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005852 Z005852] (2002);

Folio 25 vo: SUPREMA REGIO SYDEREA, opvattingen van Plato over heelal, natuur en mens [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005873 Z005873] (2002);

Folio 26 ro: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001461 X001461] (2005);

Folio 26 vo: PLATO MUNDI ANIMAM, idem [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005874 Z005874] (2002);

Folio 27 ro: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001462 X001462] (2005);

Folio 27 vo: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001482 X001482] (2005);

Folio 28 ro: NE ET SIC LUNA, opvattingen van Plato over het planetenstelsel [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005853 Z005853] (2002);

Folio 28 vo: PTHOLOMEUS PHILADEPHUS, verhoudingen tussen planeten met de natuurelementen en anderzijds de temperamenten van de mens [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005875 Z005875] (2002);

Folio 29 ro: ASYA TRIBUS, volkeren van de werelddelen en de stadia van de Bijbelse geschiedenis [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005854 Z005854] (2002);

Folio 29 vo: MUNDI ETATES, de tijdvakken van de wereld en de levenstijden van de mens [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005876 Z005876] (2002);

Folio 30 ro: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001463 X001463] (2005);

Folio 30 vo: CURSUS SEPTEM PLANETARUM PER ZODIACUM, tekening van de banen van de planeten door de dierenriem [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005877 Z005877] (2002);

Folio 31 ro: CURSUS LUNARIS ET ANNI DESCRIPTIS, de baan van de maan en haar invloed op de temperatuur [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005855 Z005855] (2002);

Folio 31 vo: MACROBIUS, verhouding tussen zon, aarde en maan [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005878 Z005878] (2002);

Folio 32 ro: SIGNA XII IN JANUARIO, plaats van de dierenriem in het heelal [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005856 Z005856] (2002);

Folio 32 vo: OCEANUS NON UNO SED GHEMIO, de invloed van de maan op het klimaat [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005879 Z005879] (2002);

Folio 33 ro: VENTUS EST AER COMMOTUS, de windrichtingen [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005857 Z005857] (2002);

Folio 33 vo: SPERA MACROBII, invloed van de zon en de dierenriem op de bewoonbaarheid van de aarde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005880 Z005880] (2002), idem folio 34 vo [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005881 Z005881] (2002);

Folio 34 ro: SPERA CELI ET TERRE ET ORDO SEPTEM PLANETARUM, het uitspansel, de aarde en de zeven planeten (dierenriem) [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005858 Z005858] (2002);

Folio 35 ro: DE ANNO MUNDANO, schema ter verduidelijking van het jaarbegrip [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005859 Z005859] (2002);

Folio 35 vo: DE ASTROLOGIA SECUDUM BEDAM, verduidelijking van de astrologische opvattingen van Beda [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005882 Z005882] (2002);

Folio 36 ro: AQUARIUS IN IANUARIO, schematische voorstelling van de onderlinge verhoudingen tussen de seizoenen, de natuurelementen, de dierenriem en de maanden [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005860 Z005860] (2002);

Folio 36 vo: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001483 X001483] (2005);

Folio 37 ro: AUCTOR MEI GENERIS, stamboom van menselijke bloed- en aanverwantschappen [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005861 Z005861] (2002);

Folio 37 vo: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001484 X001484] (2005);

Folio 38 ro: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001464 X001464] (2005);

Folio 38 vo + folio 39 ro: de aarde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005886 Z005886] (2002);

Folio 39 vo: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001485 X001485] (2005);

Folio 40 ro: HYSOPUS ARBOR: de boom der deugden [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005862 Z005862] (2002);

Folio 40 vo: ARBOR MALA SYNAGOGA, de boom der ondeugden [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005883 Z005883] (2002);

Folio 41 ro: SPERA APULEI VITE ET MORTIS [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005863 Z005863] (2002);

Folio 41 vo: SPERA AQUA POST CONGREGATIONEM [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005884 Z005884] (2002);

Folio 42 ro: CIRCULI SEPTEM PLANETARUM VII, verduidelijking van de maans- en zonsverduisteringen [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005864 Z005864] (2002);

Folio 42 vo: APUD HEBREOS, voorstelling van het heelal [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005885 Z005885] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=154482 154482]

119. Handschrift

EPISTOLAE ET EVANGELIAE EX MISSALI ORDINIS PRAEMONSTRATENSIS AD USUM ABATIS

einde 19de-begin 20ste eeuw, neogotische decoratie

inkt op papier

Foto: titelblad met de vier evangelisten en wapenschild van de abdij [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X000713 X000713] (2004); blad voor het Paasfeest DOMINIRA RESURRECTIONIS DOMINI, met Verrezen Christus en twee krijgers [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X000714 X000714] (2004); blad voor het feest van de kerk IN ANNIVERSARIO DEDICATIONIS ECCLESIAE, met O.-L.-Vrouw met kind [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X000715 X000715] (2004); blad voor de feestdag van de H. Jozef IN FESTO S. JOSEPH, voorstelling H. Jozef [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X000716 X000716] (2004).

KLEINOOD

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=160649 160649]

120. Doosje

19de eeuw

hout, hoogte 6,5 cm, breedte 10,5 cm

Doosje met deksel, verbredend ter halve hoogte; versiering met op elkaar geplaatste reeksen puntige hoeken. Een centrale band in het midden houdt de omtrek bij elkaar. Bovenaan een hengsel.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005991 Z005991] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=160651 160651]

121. Doosje

19de eeuw

hoorn en zilver, hoogte 2,5 cm, breedte 7,5 cm, diepte 3,2 cm

Ovaal doosje in witte hoorn, deksel met een zilveren hengsel, zwarte afdekking onderaan.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005993 Z005993] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=160710 160710]

122. Koker

19de eeuw

hoorn, hoogte 10 cm, diameter 3,3 cm

Conische koker met standring, verdikt benedengedeelte, bovenaan een ring met twee ogen voor ophanging, deksel met ingebogen top en een doorboring voor de ophanging.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005995 Z005995] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=160660 160660]

123. Notitieboekje

19de eeuw

ivoor

Negen rechthoekige plakjes ivoor werden verbonden; uitwisbare gegevens konden erop worden genoteerd. Misschien was het oorspronkelijk wel een balboekje. Met sluiting.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005935 Z005935] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=160662 160662]

124. Rozenkrans

vijf tientjes, kruis en medaillon

Gmünd  (D)

19de eeuw

filigraan zilver en koraal, lengte 66,5 cm, hoogte kruis 6 cm

Vijfmaal tien kralen gescheiden door een bolletje in filigraanwerk. Verdwenen kralen onderaan bij het kruisje in filigraanwerk. Toegevoegd medaillon in filigraanwerk met voorstelling van het gekroond Jezuskind ( ?) met kruisje.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005973 Z005973] (2002).

160663

125. Sigarenboor 

merk: 18CR

1ste kwart 20ste eeuw

goud, lengte 6,8 cm

Zeszijdige romp met cirkelvormige conische kop. Met inscriptie: CHANOINE THARSICIUS NAMUR. Kanunnik Tharsicius was secretaris van Mgr. T. Heylen, bisschop van Namen (1899-1941). Versierd met lijnen en ruiten.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005951 Z005951] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=160668 160668]

126. Sigarettenkoker

1ste helft 20ste eeuw

zilver, hoogte 1,6 cm, breedte 8,2 cm, diepte 7,1 cm

Bijna vierkante koker met geronde hoeken. Op het deksel initialen SJ in cartouche, gegraveerde randversiering.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005932 Z005932] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=160678 160678]

127. Snuifdoos

van Ignatius Van Spilbeeck 

merken, Ath, gekroonde A (1740) en IS

meester met initialen IS

Pierre Joseph Serrure (?) (1734-1774)

1740

zilver, hoogte 3,1 cm, breedte 7,4 cm, diepte 8,4 cm

Schelpvormige snuifdoos, op deksel bloementak.

Pierre Joseph Serrure was werkzaam tussen 1734 en 1774. In 1766 was hij deken van het ambacht (J. DUGNOILLE, p. 132, 129).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005961 Z005961] (2002); detail: merken [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005963 Z005963] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=160680 160680]

128. Snuifdoos

met wapenschild en devies van de abdij van Tongerlo

18de eeuw

zilver, niellotechniek, hoogte 2,1 cm, breedte 8,5 cm, diepte 5,2 cm

Rechthoekige snuifdoos met gebogen randen en hoeken; niello met regelmatig wisselende vierkantjes; op het deksel centraal wapenschild en devies VERITAS VINCIT.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005954 Z005954] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=160684 160684]

129. Snuifdoos

met Hollandse merken (1814-1831): leeuw met cijfer 2, sterretje en VW, letter R (1826)

meester met initialen VW en sterretje

1826

zilver, breedte 6,5 cm, diepte 4,2 cm

Rechthoekige snuifdoos met geronde hoeken. Op deksel ovaal met vaas.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005958 Z005958] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=160696 160696]

130. Snuifdoos

O.-L.-Vrouw Onbevlekt Ontvangenis

gedateerd 1830

goud en schildpadschub, hoogte 3,2, breedte 8,5 cm, diepte 6,2 cm

Ovale, openklapbare snuifdoos met vergulden randen; in het deksel, achter glas, een gedateerd medaillon met de voorstelling van O.-L.-Vrouw Onbevlekt Ontvangenis.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005990 Z005990] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=160697 160697]

131. Snuifdoos

op deksel: Prediking van Jezus

gedateerd 1854

zilver, niëllotechniek

Rechthoekige snuifdoos met geronde randen en hoeken. Inscriptie: AL FRANCO ZELO DEL DOTT F. GALLONE APRO DEI CHOLEROSI DELL ANNO 1854.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005967 Z005967] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=160698 160698]

132. Snuifdoos

met Belgische merken (1831-1968) en meesterteken letter D

meester met letter D

1831-1868

zilver

Rechthoekige snuifdoos; op deksel gegraveerde bladdecoratie en rivierlandschap met visser. Met schenkingsinscriptie VAN ROOSBROECK BLAUBERG. In de periode 1837-1889 was Henricus Norbert Van Roosbroeck onderwijzer te Wezel-Blauberg.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005952 Z005952] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=160699 160699]

133. Snuifdoos

drie niet-geïdentificeerde merken

gedateerd 1873

zilver en niellotechniek, hoogte 2,6 cm, breedte 9 cm, diepte 3,7 cm

Langwerpige, rechthoekige snuifdoos met afgeronde randen en hoeken. Versiering met kruisjes in ruiten. Op deksel ovaal met letters MB in schild, met inscriptie LIBERVANI FRT ANI GRATI 1873.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005959 Z005959] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=160700 160700]

134. Snuifdoos

op deksel: Laatste avondmaal (?)

1859-1884

zilver en niellotechniek, hoogte 2,5 cm, breedte 8,2 cm, diepte 4 cm

Rechthoekige snuifdoos met geronde wanden en hoeken. Inscriptie J. DANCO 1859-1884.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005965 Z005965] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=160708 160708]

135. Snuifdoos

merken: gehelmd hoofd en niet-geïdentificeerd merk

2de helft 19de eeuw

zilver, hoogte 4,5 cm, breedte 7,5 cm, diepte 4,5 cm

Rechthoekige doos met geronde wanden; scharnierend deksel. Met gegraveerde schenkingsinscriptie E. MOEREMANS GESCHONKEN DOOR DE ZANGERS VAN St. JOSEPH. Versierd met rankwerk, bloemen, driepassen, vierpassen.

Foto: ensemble bovenaan [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005934 Z005934] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=160702 160702]

136. Snuifdoos

merk: vrouwenhoofd naar rechts

voorstelling: Herbergscène met snuivende mannen

19de

zilver en paarlemoer, hoogte 2 cm, breedte 9,1 cm, diepte 7,2 cm

Ovale snuifdoos; scharnierend deksel volledig bezet door de voorstelling.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005979 Z005979] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=160701 160701]

137. Snuifdoos

merken: hoofd naar links, ruit met ster en hand

19de eeuw

zilver, hoogte 1,1 cm, breedte 8,1 cm, diepte 5,4 cm

Rechthoekige snuifdoos met afgeronde hoeken en zijden. Scharnierend deksel versierd met bladmotieven.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005953 Z005953] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=160671 160671]

138. Snuifdoos

merk: ruit

19de eeuw

zilver, hoogte 2,1 cm, breedte 7,2 cm, diepte 3,1 cm

Langwerpige, rechthoekige snuifdoos met geronde randen en hoeken; scharnierend deksel versierd met visgraatmotieven; met initialen AJV.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005960 Z005960] (2002).

139. Snuifdoos

merk: meesterteken HD

meester met initialen HD

19de eeuw

zilver, hoogte 2,3 cm, breedte 7,2 cm, diepte 3,1 cm

Rechthoekige snuifdoos met geronde randen en hoeken. Scharnierend deksel versierd met vierpassen, ruiten, voluten, bloemen en blanke cartouche.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005964 Z005964] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=160703 160703]

140. Snuifdoos

met merken: J, eendje, K in ovaal

19de eeuw

zilver, hoogte 1,3 cm, breedte 7,8 cm, diepte 4,3 cm

Rechthoekige snuifdoos met afgeronde hoeken. Deksel versierd met twee rozen.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005970 Z005970] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=160704 160704]

141. Snuifdoos

met merk: meesterteken DJP

meester met de initialen DJP

19de eeuw

zilver, hoogte 2,5 cm, breedte 6,2 cm, diepte 4,5 cm

Rechthoekige snuifdoos met geronde hoeken en wanden. Scharnierend deksel met blanke cartouche en rozen.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005971 Z005971] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=160705 160705]

142. Snuifdoos

niet-geïdentificeerd merk

19de eeuw

zilver, hoogte 1,6 cm, breedte 7,1 cm, diepte 3,9 cm

Rechthoekige snuifdoos met scharnierend deksel, geronde wanden en hoeken. Op deksel gegraveerde bladornamenten en ovaal met gebouwen.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005956 Z005956] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=160707 160707]

143. Snuifdoos

met niet-geïdentificeerd merk

19de eeuw

zilver, hoogte 2,2 cm, breedte 9,5 cm, diepte 5,2 cm

Rechthoekige snuifdoos met in- en uitgebogen, geronde wanden; scharnierend deksel met openingsklep. Versierd met gegraveerd bandwerk: accolades, volutes, krullen.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005969 Z005969] (2002).

160709

144. Snuifdoos

19de eeuw

zilver, hoogte 2 cm, diepte 5,4 cm

Rechthoekige snuifdoos met geronde randen en hoeken; scharnierend deksel met openingsklep. Versierd met boek en bloemen, lijnen, punten en gewafelde ruitmotief.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005968 Z005968] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=160650 160650]

145. Snuifdoos

19de eeuw

schildpadschub en hoorn, hoogte 3,2 cm, breedte 7,5 cm, diepte 2,2 cm

Rechthoekige, ingebogen snuifdoos met halfronde smalle wanden; scharnierend deksel met klep.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005994 Z005994] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=160711 160711]

146. Snuifdoos

merken: vrouwenhoofd, maantje

ca. 1925

zilver, hoogte 1,4 cm, breedte 7,1 cm, diepte 4 cm

Rechthoekige doos met afgeronde wanden en hoeken. Golvende, evenwijdige siermotieven. Met eigendomsinscriptie van R. J. JORDENS.

Rombout “Janneke” Jordens (°Mechelen 1873-+Tongerlo 1953) was dichter, vanaf 1906 hoofdopsteller van het blad “Het H. Misoffer” uitgegeven door de abdij. Later trok hij op missie naar Manchester (Engeland); van 1934 tot 1939 was hij leraar te Bois-Seigneur-Isaac (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloënsis nr. 18.142).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005930 Z005930] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=160712 160712]

147. Snuifdoos

1ste helft 20ste eeuw

zilver en email, hoogte 2 cm, breedte 9,6 cm, diepte 4,5 cm

Rechthoekige snuifdoos met geronde zijwanden. Versiering met ovalen, ruiten, florale motieven en parellijsten.

Foto: ensemble bovenaan [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005931 Z005931] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=160714 160714]

148. Tondeldoos

merken: RES, anker, leeuw en letter Z

gedateerd opschrift APRIL 1926

1926

zilver

Rechthoekig doosje met gebogen wanden. Versierd met ruw gegraveerde bladmotieven. Met scharnierend deksel. Inscriptie van eigenaar Rumoldus Joannes Jordens: F R JORDENS FROM THE DODDS APRIL 1926 (biografie zie nr. 146).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005929 Z005929] (2002).

OFFERANDE

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82905 82905]

149. Schotel

19de eeuw

zilver, diameter 30 cm, hoogte 3 cm

Ronde schotel, rand met accoladeboord; centraal cartouche met inscriptie AVM.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277888 M277888] (1991).

PRENT

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80820 80820]

150. Prent, gravure

Wapenschild van abt Wichmans (1644-1661), met zetelende Onze-Lieve-Vrouw Koningin met Kind, H. Norbert van Prémontré en H. Augustinus van Hippo

gesigneerd onder rechts M. BAS F

graveur Martinus Bas

ca. 1645

inkt en papier, hoogte 17 cm, breedte 21 cm

Centraal het wapenschild met het devies SICVT AQVILA van abt Wichmans (1644-1661) van Tongerlo, bekroond met mijter en staf; erboven in een wolkenkrans zetelt een gekroonde Lievevrouw met Kind, patrones van de abdij. Twee heiligen, in bisschoppelijk ornaat, flankeren het wapenschild: Norbert met monstrans, Tanchelm, duivel en pallium, Augustinus met doorboord brandend hart.

Martinus Bas (Baes, Basse, Bassius) was een Antwerps kopersteker die als portrettist vermaard zou worden in de periode 1614-1631 (St. Omer, Doornik, Arras, Douai). Hij werkte in de stijl van Hiëronymus Wiericx en Jean Valdor (SAUR).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277989 M277989] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80440 80440]

151. Prent, gravure

Christus aan het kruis verschijnt aan Thomas van Aquino, omringd door zeven pausen

gesigneerd onder rechts MART. BAS F

gesigneerd onder links I G INVENTOR

graveur Martinus Bas

ontwerper IG, meester met initialen JG (Jan Galle?)

midden 17de eeuw

inkt en papier, 31 cm x 20 cm

In een kerkgebouw knielt de H. Thomas van Aquino neer voor een altaar waarop een kruisbeeld staat. De H. Geestduif inspireert hem. De gekruisigde, omringd door een stralenkrans en engelenkopjes, spreekt hem toe. Het tafereel wordt omringd door de portretten van zeven pausen die hun vertrouwen uitspreken in de kerkleraar: Johannes XXII (1305-1316), Clemens VI (1334-1352), Paulus V (1605-1621), Urbanus V (1362-1370), Clemens VIII (1592-1605), Innocentius VI (1352-1362) en Pius V (1566-1572). Thomas wordt als het licht van de H. Kerk voorgesteld, de bedwinger van het kwaad. Bovenaan is er een wapenschild en houden twee engelen een banderol. Onderaan Lering van de H. Thomas; verder voorstellingen van de duivel en mogelijk Averroës, de Arabische filosoof als de verpersoonlijking van het ongeloof.

De ontwerper van deze prent met de initialen IG is mogelijk Jan Galle (°1600-+1676). Hij was kopersnijder en prentenhandelaar in Antwerpen, meester in 1627-1628, deken in 1638-1639. Bij het overlijden van zijn vader Theodoor Galle nam hij diens drukkerij over.Hij drukte alle koperplaten van zijn neef Cornelius II Galle (SAUR).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277948 M277948] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80791 80791]

152. Prent, gravure

Onze-Lieve-Vrouw

gesigneerd onder rechts S. À BOLSWERT SCULPSIT/ GILLIS HENDRICX EXCUD. ANTVERPIAE

gesigneerd onder links ANTON. VAN DYCK PINXIT

graveur Schelte Adamsz Bolswert (°1586-+1659)

drukker Gillis Hendricx

naar een schilderij van Antoon Van Dyck (°1599-+1641)

midden 17de eeuw

inkt en papier, 25 cm x 18 cm

Opschrift: MARIA MATER DEI. O.-L.-Vrouw is voorgesteld ten halve lijve, met hoofddoek en ruime mantel, de twee handen met lange vingers sprekend voor zich gehouden, de ogen starend in de verte, een aureool achter het hoofd.

Schelte Adamsz Bolswert (°Bolsward ca.1586-+Antwerpen 1659) was afkomstig uit Friesland. Werkte samen met zijn broer Boëtius Adam Bolswert. Actief te Brussel maar vooral te Antwerpen; was één van de Rubens-graveurs, werkte ook voor Plantijn en andere meesters in Antwerpen (SAUR).

Gillis Hendrickx drukte in 1636 de beroemde iconografie welke door 1626 door Van Dyck was begonnen en waaraan ook Bolswert zou meewerken; in deze iconografie waren talrijke portretten van kunstenaars en historische figuren opgenomen (A.J.J. DELEN 1956, p. 136, 138).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277967 M277967] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80413 80413]

153. Prent, gravure

H. Norbert van Prémontré

gesigneerd onder rechts S. À BOLSWERT SCULPSIT

gesigneerd onder links ABRAH. À DIEPENBEKE INVENIT

gesigneerd onder midden MARTINUS VANDEN ENDEN EXCUDIT CUM PRIVILEGIO ANTVERPIAE

graveur Schelte Adamsz Bolswert (°ca.1586-+1659)

drukker Martinus I Van den Enden

naar een ontwerp van Abraham Van Diepenbeek (°1596-+1675)

midden 17de eeuw

inkt en papier, 26 cm x 14 cm

De heilige wordt ten voeten uit voorgesteld op een stenen plint, in norbertijnen koorhabijt, met attributen: monstrans, abtsstaf, mijter, mozetta, pallium, olijftak, duivel, Tanchelm.

Met opschrift: SANCTUS NORBERTUS CANONICORUM PRAEMONSTRATENSIUM PATRIARCHA ARCHIEPISCOPUS MAGDEBURGENSIS TOTIUS GERMANIAE PRIMAS ANTVERPIAE APOSTOLUS. Norbert wordt voorgesteld als premonstratenzer kanunnik, aartsbisschop van Maagdenburg en apostel van Antwerpen.

Abraham Van Diepenbeek (°1590-+1675) schilderde een echt portret (vera effigies) van de H. Norbert voor de kathedraal te Antwerpen (zie ook W. VAN SPILBEECK 1881). Christopher Clough reconstrueerde het gelaat van Norbert aan de hand van de bewaard gebleven schedel (''Tongerlo'', 4, 2001).

Bibliografie: I. VAN SPILBEECK, 1902, p. 4.

Tentoonstelling: 1971 Averbode, nr. 49; 1978 Grimbergen, nr. 266.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M66790 M66790] (1971).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80388 80388]

154. Prent, gravure

H. Drievuldigheid vereerd door de H. Norbert en alle heiligen

gesigneerd onder links PHI. BOUTTATS IUN: FECIT

graveur Philibert Bouttats de Jongere (°1675)

begin 18de eeuw

inkt en papier, 22 cm x 15 cm

De H. Drievuldigheid onder de gedaante van twee personen en de duif verschijnt in de wolken aan de gemeenschap van de heiligen. Links verschijnt de H. Maagd, zij treedt naar voor uit de groep van apostelen. Tegenover hen zitten de heilige maagden. Onderaan worden de anderen per groep uitgebeeld: de ridders met Sebastiaan en Joris, de diakens met Stefanus en Damianus, de pausen met Gregorius de Grote, centraal de ordestichters. De gekende compositie, waarvan een olieverfschets door Rubens en een gravure van zijn hand voor een Rooms missaal bestaat, werd aangepast aan de context van een premonstratenzenklooster. De H. Norbert werd onderaan geplaatst in het midden van de groep ordestichters, met Dominicus en Franciscus.

Philibert Bouttats de Jongere (°Amsterdam omstreeks 1675), zoon en leerling van Antwerpse kopersteker Philibert Bouttats de Oude; omstreeks 1700 werkzaam te Den Haag. Activiteiten aanwijsbaar tot in 1736 (SAUR).

Tentoonstelling: 1971 Averbode, nr. 21; 1978 Grimbergen nr. 257.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M66788 M66788] (1971).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=160718 160718]

155. Prent, lithografie

Portret van apostolisch visitator François Thomas Corselis (1834-1850)

gesigneerd onder links DESSINE ET LITH. D’APRES NATURE PAR I.G. CANNEEL

gesigneerd onder rechts IMP. SIMONAU & TOUVAY

lithograaf Théodore-Joseph. Canneel (°1817-+1892)

drukker Simonau & Touvay

tussen 1834 en 1850

papier en inkt, hoogte 54 cm, breedte 36,5 cm

François Thomas Corselis (°Wervik 1767-+Gent 1853) was priester, magister artium, in 1817 pastoor van San Salvator te Brugge, vicaris-generaal te Brugge en apostolisch visitator. Corselis was een verdediger van de kerkelijke instellingen; hij was tegen de inmenging van de burgelijke overheid. Vanaf 1834 werden de reguliere kloosters onder het gezag van een apostolisch visitator geplaatst, indien zij geen generaal overste bezaten. F.T. Corselis was visitator voor de reguliere geestelijken met als opdracht: het herstel van de kloosters, het toezicht op de kloosters, het toelaten van kloosterlingen, het bijeenroepen van de kapittels enz. Er was echter wantrouwen tegenover zijn optreden; er waren wrijvingen. Corselis bleef trouw aan de kerkelijke overheid (F. SIMON 1972, kol. 234-239; L.C. VAN DIJCK 1994).

Corselis werd voorgesteld ten halve lijve, in superplie en mantel, zittend in een zetel, een boek in de rechterhand. Met wapenschild en devies AVE SPES UNICA (Gegroet enige hoop). Opschrift: VISIT. APOST. ORD. RELIG. IN BELGICO. FRANCOIS THOMAS CORSELIS PRELAT DOMESTIQUE DE S.S. LE PAPE. VISITATEUR APOSTOLIQUE DES COUVENTS DE LA BELGIQUE, VICAIRE GENERAL DE L’EVÊCHE DE BRUGES. NE A WERVICQ, LE 29 AOUT 1767. Dit is apostolisch vicaris van de religieuze orden België. François Thomas Corselis huisprelaat van Zijne Heiligheid de Paus. Apostolisch visitator van de kloosters van België, vicaris-generaal van het bisdom Brugge. Geboren te Wervik op 9 augustus 1767.

Théodore-Joseph. Canneel (°Gent 1817-+Gent 1892) was drukker, lithograaf, tekenaar en schilder. Kreeg zijn opleiding te Gent. Werd in 1846 leraar aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten aldaar, later directeur van 1850 tot 1892. Inspecteur van de tekenscholen en de academies vanaf 1869. Hij schilderde religieuze taferelen, historiestukken, portretten. Na 1857 schakelde hij over op murale decoratieve schilderkunst ( Gent, Sint-Annakerk) (SAUR).

Gustave Adolphe Simonau (°Brugge 1810-+Brussel 1870) was lithograaf en aquarellist; kreeg zijn opleiding van zijn vader Pierre Simonau. Van 1819 tàt 1828 verbleef hij te Londen met zijn vader. Daarna kwamen ze naar Brussel om er een drukkerij op te richten. Tijdens de Belgische omwenteling kregen ze problemen. Nadien kon de draad weer worden opgenomen. Ze verzorgden uitgaven van historische zichten en historische figuren onder meer: ''Principaux monuments gothiques de l’Europe ''(THIEME-BECKER).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z010674 Z010674] (2004).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=160719 160719]

156. Prent, lithografie

Rouwportret van apostolisch visitator François Thomas Corselis (1834-1850)

gesigneerd: DESSINE ET LITH. D’APRES NATURE PAR I.G. CANNEEL

lithograaf Théodore-Joseph Canneel (°1817-+1892)

drukker Simonau & Touvay

1853

papier inkt, hoogte 55, breedte 72 cm

Opschrift: MONSEIGNEUR LE VENERABLE PRETRE COIS THOMAS CORSELIS VICAIRE GENERAL DU DIOCESE DE BRUGES PRELAT DOMESTIQUE DE S.S. LE PAPE ... DECEDE DANS SA DEMEURE A BRUGES ... 1853. Met wapenschild.

Monseigneur de eerbiedwaardige priester François Thomas Corselis vicaris-generaal van het diocees Brugge huisprelaat van Zijne Heiligheid de Paus … overleden in zijn woonst te Brugge …

De apostolisch visitator ligt op zijn lijkbed in priestergewaad met albe, kazuifel en amict; kruisbeeld in de handen.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z010679 Z010679] (2004).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80442 80442]

157. Prent, gravure

H. Norbert

gesigneerd onder rechts HENRICUS CAUSE SCULP.

graveur Hendrik Causé (°1648-+1699)

4de kwart 17de eeuw

inkt en papier, 22 x 14 cm

Geïnspireerd op de geschilderde voorstelling door Abraham Van Diepenbeek (°1596-+1675). Norbert is voorgesteld in koorhabijt; attributen: monstrans, abtsstaf, mijter, mozetta, pallium, olijftak, duivel, Tanchelm. In de achtergrond twee torens; links deze van de kathedraal van Antwerpen, rechts deze van de Sint-Michielsabdij van Antwerpen; bovenaan twee engeltjes en de H. Geest. Op de voorgrond steen met opschrift: S. NORBERTUS PRAEMONSTRATI ORDINIS PATRIARCCHA ARCHIEPISCOPUS MAGDEBURGENSIS ANTVERPIAE APOSTOLUS. Hendrik Causé (°Antwerpen 1648-+Antwerpen 1699), werkzaam in Antwerpen, tijdelijk in Amsterdam 1676-1681; graveur en tekenaar; maakte boekillustraties, aanzichten van de stad Antwerpen, portretten en heiligenvoorstellingen (SAUR).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277949 M277949] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80428 80428]

158. Prent, gravure

Kapel met het altaar en de reliekschrijn van de H. Norbert te Praag

gesigneerd onder rechts HENR. CAUSE SCULP.

graveur Hendrik Causé (°1648-+1699)

4de kwart 17de eeuw

inkt en papier, hoogte 31cm, breedte 17 cm

Verklarend opschrift onderaan: SACELLVM CORPORIS S. NORBERTI PRAGAE. Een afzonderlijke kapel met altaar voor de relieken van de H. Norbert in de abdijkerk van Strahov te Praag. Het rechthoekig heiligdom in de vorm van een prieel in smeedwerk heeft een dubbele deur vooraan, en boven driehoekige kappen, een hoekige, vernauwende bedekking, een engel met kroon en palmtak in top. Bovenop de hoeken van het prieel staan er engeltjes; vooraan zijn er twee consoles met engelen met zwaarden. Het heiligdom is overhuifd door een grote kroon waarnaast de wapenschilden van abt Kaspar Questenberg (1612-1640) en de abdij van Strahov te Praag. Kaspar von Questenberg (°Keulen 1571) trad in het klooster te Strakov; werd abr in 1612, later raadgever van de Duise keizer en visitator van norbertijnenkloosters. In 1626-1627 verwierf hij de relielen van de H. Norbert (L. GOOVAERTS, 2, p. 71-74).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277943 M277943] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80433 80433]

159. Prent, gravure

Reliekschrijn van de H. Norbert te Antwerpen; altaar en reliekschrijn van de H. Norbert te Praag

gesigneerd onder links HENRICUS CAUSE SCULPSIT

gesigneerd onder rechts ADRIANUS GIJBENS DELINEAVIT

graveur Hendrik Causé (°1648-+1699)

ontwerper Adrianus Gijbens (+1709)

4de kwart 17de eeuw

inkt en papier, hoogte 32 cm, breedte 18 cm

Onderaan het reliekschrijn van de H. Norbert bewaard in de Sint-Michielsabdij te Antwerpen: ARCA REL. ANTVERPIAE:. Dit reliekschrijn van Antwerpen bestaat nu niet meer; het had een rijkelijk versierde, grote tombe op vier klauwpoten; erboven twee engelen met de portretbuste van de H. Norbert; op de tombe voorstelling van het bezoek van Norbert aan Antwerpen. Een wapenschild van de Antwerpse abdij onder een opengeslagen boek verwijst naar de opdrachtgever van de sarcofaag. In 1626 verwierf de Sint-Michielsabdij een eerste maal relieken van de H. Norbert. Abt N. van Couwerven verwierf voor een tweede maal relieken in 1655; hij liet er een reliekschrijn voor maken.

Bovenaan opschrift: ALTARE ET ARCA CORPORIS S. NORBERTI PRAGAE: het altaar van de H. Norbert in de norbertijnenabdij van Strahov te Praag; op het altaar staan twee engelen die een sarcofaag dragen. Onder de sarcofaag in een cartouche wordt de heilige in aanbidding voor het H. Sacrament voorgesteld. In 1627 werd het lichaam van Norbert vanuit de O.-L.-Vrouwekerk van Maagdenburg overgebracht naar de abdij van Strahov door abt Kaspar Questenberg (1612-1640).

Bibliografie: I. VAN SPILBEECK, 1900, p. 527-531; E. VALVEKENS, 1934, p. 10-47.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277945 M277945] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80390 80390]

160. Prent, gravure

Kruisoprichting

gesigneerd onder rechts A PARIS CHEZ J.S. CHEREAU RUE S. JACQUES AU COQ

gesigneerd onder links P.P. RUBENS INVENIT

graveur en handelaar Jacques Simon Chereau (°1732-+1786)

naar een schilderij of tekening van Pieter Paul Rubens (°1577-+1640)

Parijs

3de kwart 18de eeuw

inkt en papier, hoogte 61 cm, breedte 125 cm

Over een grote breedte worden de drie scènes van het drieluik van de Kruisoprichting van Rubens uit de kathedraal te Antwerpen voorgesteld: in het centrum trekken de beulen het kruis recht; links is er een groep wenende vrouwen en kinderen, op het tweede plan Johannes en Maria; rechts een groep krijgsmannen te paard, op het tweede plan de kruisiging van de twee moordenaars. De prent werd gedrukt te Parijs.

Jacques Simon Chereau (°Parijs 1732-+Parijs 1786) lid van een koperstekersfamilie, als handelaar actief tot in het jaar 1767, toen zijn vrouw stierf. Slechts weinig gravures werden hem toegeschreven (SAUR).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B224387 B224387] (1978).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=160720 160720]

161. Prent, gravure

Portret van Simon Wouters, abt van de Parkabdij (1779-1792)

gesigneerd onder rechts G. CHEVILLET SCULP.

gesigneerd onder links DE QUERTENMONT DEL.

graveur Justus Chevillet (°1729-+1802)

ontwerper Andreas De Quertenmont (°1750-+1835)

4de kwart 18de eeuw

papier en inkt, hoogte 29 cm, breedte 19 cm

Simon Wouters (°Tremelo 1734-+Brussel 1792) was abt van de Parkabdij; werd priester in 1758, studeerde theologie aan de universiteit van Leuven; tot abt gekozen in 1778. In 1789 werd de abdij voor korte tijd gesloten, alle goederen werden aangeslagen en te koop aangeboden. Twee jaar later keerde het tij. Wouters stierf in het refugium van de abdij te Brussel. Medaillon met portretbuste in licht profiel links; onderaan wapenschild en devies van de geportretteerde: LUCE ET CANDORE.

Justus Chevillet (°Frankfurt/Oder 1729-+Parijs 1802), kopersteker, opleiding te Berlijn en te Parijs. Hij stak genretaferelen naar gekende meesters, portretten en illustraties bij publicaties (SAUR).

Andreas Bernardus de Quertenmont (°Antwerpen 1750-+Antwerpen 1835), kunstschilder en graveur, opgeleid aan de Antwerpse academie, waar hij later leraar en directeur werd (THIEME-BECKER).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z010673 Z010673] (2004).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80436 80436]

162. Prent, gravure

H. Norbert

gesigneerd onder links PETR. CLOUET SCULPSIT

gesigneerd onder links P. P. RUBENS PINXIT

gesigneerd onder rechts FRANC HUBERTI EXCUD. ANTVERPIAE

graveur Pieter Clouet (°1606-+1670)

naar schilderij door Pieter Paul Rubens (°1577-+1640)

uitgever Franciscus Huberti (Huybrechts) (+1687)

midden 17de eeuw

inkt en papier, hoogte 26 cm, breedte 14 cm

Onderaan opschrift S NORBERTUS. De heilige wordt voorgesteld op voetstuk als norbertijnenabt met mozetta, mijter en abtstaf, monstrans, Tanchelm aan de voeten. De prent werd gedrukt te Antwerpen.

Franciscus Huberti (Huybrechts) (+ 1687), kopersteker en kunsthandelaar te Antwerpen, werd in 1656-1657 als meesterszoon opgenomen in de Sint-Lucasgilde; had enkele leerlingen (Gerard de Groot, Peter de Loos en zoon Gaspar Huybrechts) (THIEME-BECKER).

Pieter Clouet (°Antwerpen 1929-+Antwerpen 1670) was een Antwerps etser en prentenverkoper (P.M.J.E. JACOBS).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277946 M277946] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80391 80391]

163. Prent, gravure

Wapenschild van abt Gerard Knyff (1642-1687), abt van de Sint-Michielsabdij te Antwerpen

gesigneerd onder rechts PETRUS CLOUWET SCULPSIT

gesigneerd onder links ABR. A DIEPENBEKE DELINEAVIT

graveur Pieter Clouet (°1629-+1670)

naar ontwerp Abraham Van Diepenbeek (°1596-+1675)

midden 17de eeuw

inkt en papier, hoogte 20 cm, breedte 16 cm

Gerard Knyff (°Antwerpen 1642-+Brussel 1687), priester gewijd in 1666, provisor, 1679 pastoor te Beerse en te Vorselaar. Abt van 1682 tot 1687. Hij gaf Jan Erasmus Quellinus de opdracht om voor de Sint-Michielsabdij vier grote doeken te schilderen voor de muren van de eetzaal. In 1686 nam hij het initiatief om in Turnhout een norbertinessenklooster op te richten: “Sint-Agnetendal”. In 1687 verbood de bisschop van Antwerpen hem om een bidstoel te hebben in de kathedraal of een zetel die met purper was gedecoreerd (J. VAN DEN NIEUWENHUYZEN, 1992, p. 195-261 in ‘t bijzonder p. 249-250).

Wapenschild van abt Gerard Knyff (1642-1687) van de norbertijnenabdij te Antwerpen, met devies AD ASTRA PER ARCEM. Het wapenschild wordt geflankeerd, links door de aartsengel Michaël die de duivel verslaat, rechts door de H. Norbert van Prémontré.

Tentoonstelling: 1971 Averbode nr. 105; 1978 Grimbergen nr. 295.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M66813 M66813] (1971).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80792 80792]

164. Prent, gravure

H. Maria Magdalena, met 12 taferelen uit het leven van Maria Magdalena

gesigneerd onder ADRIAN. COLLAERT FE.

gesigneerd onder midden SNY EXCUD.

gedateerd onder midden 1614

graveur Adrianus Collaert (°ca.1560 - +1618)

1614

inkt en papier, hoogte 27 cm, breedte 20 cm

Centraal wordt de H. Maria Magdalena voorgesteld als kluizenares met haar attributen: lang haar, rieten mat, schedel, kruisbeeld. Rondom deze voorstelling twaalf taferelen uit haar legendarische levensverhaal: VITA SANCTAE MARIAE MAGDALENAE:

(van beneden naar boven, van links naar rechts)

1. Maria Magdalena is gesteld op weelde en luxe

2. Martha spoort Maria Magdalena aan om naar het woord van de Heer te luisteren

3. Maria Magdalena wordt getroffen door de woorden van Jezus

4. Maria Magdalena geselt zich met haar gouden sieraden

5. Maria Magdalena zalft de voeten van Jezus bij Simon de Farizeeër

6. Maria Magdalena wordt door de ongelovigen weggestuurd per boot

7. Met de hulp van God landt de boot van Maria Magdalena in Marseille

8. Maria Magdalena predikt in Gallië

9. Maria Magdalena in gesprek met de prins van Marseille

10. Maria Magdalena verschijnt in een droom aan de vrouw van de prins van Marseille

11. De prins van Marseille en zijn echtgenote per boot op weg naar de H. Plaatsen

12. Maria Magdalena trekt zich terug in de woestijn.

Adriaan Collaert (°Antwerpen 1560-+Antwerpen 1618) graveerde op gelijkaardige wijze de vita van de H. Gertrudis met tien taferelen. Hij was lid van een Antwerpse kopersnijderfamilie; opgenomen in het ambacht als meesterszoon in 1580; hij huwde de dochter van F. Galle, graveur en uitgever, in wiens atelier hij ging werken. Hij was tekenaar, graveur, drukker en handelaar (SAUR).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277968 M277968] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80777 80777]

165. Prent, lithografie

Portretbuste van Willem Herreyns (°1743-+1827)

gesigneerd onder rechts LITHO DE BURGGRAAFF

gesigneerd onder links J.J. EECKHOUT

lithograaf de Burggraaff

ontwerper Jacques Joseph Eeckhout (°1793-+1861)

2de kwart 19de eeuw

papier en inkt, hoogte 16 cm, breedte 14 cm

De Antwerpse historieschilder Willem Herreyns (°1743-+1827) behandelde vooral religieuze thema’s, was voortzetter van de Rubenstraditie. Opleiding in de familie en aan de academie te Antwerpen (B. Beschey). In 1764 werd hij vervangend directeur van de academie te Antwerpen. In 1771 verhuisde hij naar Mechelen en stichtte er een tekenacademie. In 1804 werd hij directeur van de academie te Antwerpen. Willem Jacob Hereyns wordt voorgesteld in buste driekwart naar links, het gelaat gekeerd naar de toeschouwer.

Jacques-Joseph Eeckhout (°Antwerpen 1793-+Parijs 1861) was zowel schilder als edelsmid, beeldhouwer en lithograaf. Hij werd gevormd aan de Antwerpse academie; verbleef ook in Nederland en Parijs. Tentoonstellingen in Frankrijk, Engeland, Duitsland en Nederland. Lid van het Koninklijk Nederlands Instituut (1829); werd in 1839 directeur van de academie in Den Haag. In 1859 trok hij naar Parijs waar hij een bank beheerde (SAUR).

De Belgische lithograaf de Burggraaff was actief in het midden van de 19de eeuw; hij maakte portretten van belangrijke persoonlijkheden zoals H. Cuypers, A.C. Lens of G.L. Godecharles; er is ook een gezicht van Kleef van hem bekend (THIEME-BECKER).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277959 M277959] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130760 130760]

166. Prent, gravure (7)

De zeven sacramenten

gesigneerd L. DE CHASTILLON SCUL.

gesigneerd N. POUSSIN IN

gesigneerd N. DE POILLY EX. CUM PRI. REGIS

graveur Louis de Châ(s)tillon (°1639 - +1734)

ontwerper Nicolas Poussin (°1594-+1665)

uitgever Nicolas De Poilly (°1626 - +1696)

2de helft 17de eeuw

papier en inkt, hoogte 61 cm, breedte 75 cm

Louis de Châtillon (°Sainte-Menehould / Marne 1639-+Parijs 1734) Frans miniaturist, tekenaar en kopersteker; leerling van Charles Le Brun; werd kopersteker van de Académie royale des Sciences. Verwezenlijkte veelzijdige drukgrafiek: religieuse thema’s, monumenten, historische gebeurtenissen, plantkunde. Werd hofschilder van Lodewijk XIV (SAUR).

Nicolas Poussin (°Les Andelys 1594-+Rome 1665), Frans schilder en tekenaar; vertrok in 1626 naar Rome samen met de Italiaanse dichter Cavaliere Marino; bestudeerde er de antieke kunst. Hij werd de vertegenwoordiger bij uitstek van het Franse classicisme met een persoonlijke interpretatie en een eigen coloriet. Hij schilderde grote reeksen zoals de zeven sacramenten of de vier jaargetijdendie door reproduktieprenten gemeengoed werden. Hij verbleef meestal te Rome(THIEME-BECKER).

Nicolas de Poilly (°Abbeville 1626-+Parijs 1696), lid van koperstekers- en handelaarsfamilie uit Abbeville, werkzaam te Parijs. Gespecialiseerd in de uitgave van kopieën van grote, vooral Italiaanse en Franse meesters (THIEME-BECKER). De uitgever kreeg de toelating van de koning om de reeks te publiceren.

Sacrament van de biecht: SACRAMENTUM POENITANTIAE. Voorstelling: Maria Magdalena zalft de voeten van Jezus. In een ruim interieur met Korintische zuilen ligt het gezelschap aan een rijkgevulde tafel. Dienaars en dienaressen brengen volgeladen schotels aan. Links ligt Jezus; hij maakt een vermanend gebaar naar Maria Magdalena die aan zijn voeten neerknielt. Met vergezicht tussen de zuilen.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004652 Z004652] (2002)

Sacrament van het doopsel: voorstelling van Johannes doopt Jezus in de Jordaan. In een heuvelachtig landschap heeft het gebeuren plaats; Johannes gebruikt een schelp om te dopen; de H. Geest zweeft boven het hoofd van Jezus. Verscheidene volgelingen bereiden zich voor om gedoopt te worden.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004655 Z004655] (2002)

Sacrament van de eucharistie: SACRAMENTUM EUCHARISTIAE. Voorstelling van het Laatste Avondmaal. In een ruim, eerder duister interieur met brede pilasters liggen de genodigden aan de rechthoekige, gedekte tafel; in het midden Jezus, met aureool, met geheven rechterhand; Johannes rust met zijn hoofd tegen de borst van Jezus. Boven de tafel hangt een lamp die de andere personages belicht

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004653 Z004653] (2002)

Sacrament van het huwelijk: SACRAMENTUM MATRIMONII. In een antikiserend interieur met Korintische zuilen wordt het Huwelijk van Maria en Jozef uitgebeeld; zij worden geknield voorgesteld; een hogepriester voert de zegening uit; de H. Geest zweeft erboven. Een twintigtal personen zijn aanwezig

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004651 Z004651] (2002)

Sacrament van het priesterschap: SACRAMENTUM ORDINIS. Nabij een rivier in een antikiserende landelijke omgeving wordt het gebeuren voorgesteld: Jezus overhandigd Petrus de sleutels. In aanwezigheid van de andere apostelen knielt Petrus neer voor Jezus: deze laatste overhandigt met zijn rechterhand de sleutels en wijst de apostel op zijn missie.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004650 Z004650] (2002)

Sacrament van de stervenden: SACRAMENTUM EXTREMAE-UNCTIONIS. In een ruim interieur ligt een stervende op zijn ziekbed; een priester zalft hem met de H. Olie. Rondom het sterfbed zijn een twaalftal rouwende personen opgesteld.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004649 Z004649] (2002)

Sacrament van het vormsel: SACRAMENTUM CONFIRMATIONIS. In een kerkgebouw met antikiserende pilasters worden de vormelingen voorgeleid door hun peters en meters. Rechts zit de vormheer; hij zalft de vormeling; twee helpers staan hem bij. Hierachter is er een kapel met een altaar en een beeld van Onze-Lieve-Vrouw met Kind.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004654 Z004654] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80437 80437]

167. Prent, lithografie

H. Jacob Lacops

gesigneerd onder rechts F. DEFOIN CHÂTELET

lithograaf Félicien Defoin

Châtelet

1ste helft 20ste eeuw

papier en inkt, hoogte 28 cm, breedte 16 cm

De heilige wordt voorgesteld met superplie en stola, strop om de hals, in de rechterhand een hostiedragende kelk, in de linker een martelaarspalm; hij vertrapt de duivel die de ketterij symboliseert. Een zwevende engel plaats een lauwerkrans op zijn hoofd; een tweede engel knielt bij hem neer en houdt een norbertijnenhoofddeksel vast.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277947 M277947] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=160721 160721]

168. Prent, lithografie

Rouwportret van François René Boussen, 18de bisschop van Brugge (1833-1848)

gesigneerd: DESSINE ET LITH. D’APRES NATURE PARLITH. ROYALE P. DE GOBERT, BRUXELLES

lithograaf P. De Gobert

Brussel

1848

papier en inkt, hoogte 51 cm, breedte 71 cm

Opschrift: SA GRANDEUR LE TRES VENERABLE PRELAT SEIGNEUR FRANCOIS RENE BOUSSEN XVIIIe EVEQUE DE BRUGES... PRELAT DOMESTIQUE DE S.S. LE PAPE... DECEDE DANS SON PALAIS A BRUGES LE 8e OCTOBRE 1848... Met wapenschild. Zijne Hoogheid de zeer eerbiedwaardige prelaat François Rene Boussen 18de bisschop van Brugge, huisprelaat van Zijne Heiligheid de Paus … overleden in zijn paleis te Brugge op 8 oktober 1848 …

François René Boussen (°Veurne 1774-+Brugge 1848) kreeg zijn eerste opleiding bij de oratorianen te Veurne; na het concordaat van Napoleon (1801) ging hij naar het seminarie te Gent. Priester gewijd in 1805. Werd gewaardeerd secretaris van de Gentse bisschoppen tijdens de moeilijke Napoleontische en Hollandse periodes. In 1833 werd hij tot bisschop gewijd van het nieuwe bisdom Brugge; hij benoemde het nieuwe kapittel en stichtte een seminarie.

De bisschop ligt opgebaard in volle ornaat, kruisbeeld in de handen, insignes aan de voeten.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z010677 Z010677] (2004).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80808 80808]

169. Prent, gravure

Portret van Aartshertog Ferdinand van Oostenrijk (+1641)

gesigneerd onder links PETRUS DE JODE FECIT

graveur Pieter II de Jode (°1606-+1674)

ca 1640

inkt en papier, hoogte 15 cm, breedte 11 cm

Voorgesteld in ovaal, ten halve lijve, lichtjes in profiel driekwart links: SERENISSIMVS PRINCEPS FERDINANDVS, HISPANIARVM INFANS, ARCHIDVX AVSTRIAE, S.RE.CARD. BELGARVM ET BVRGVNDIONVM GVBERNATOR ETC.; met zwaard en commandostaf. Onderaan toegevoegd: obijt an° 1642 IX nov. Aetatis suae XXXIII. Dit is de zeer serene heerser Ferdinand, infant van Spanje, aartshertog van Oostenrijk, eerbiedwaardig kardinaal van de Belgen, gouverneur van Bourgondië enz. Hij stierf in het jaar 1642 op 11 november; hij was 33 jaar.

De kardinaal-infant Ferdinand van Spanje (°Madrid 1609-+Brussel 1642) was de broer van Filips IV. In 1634 tot gouverneur van de Nederlanden benoemd; hij beschermde het gebied tegen een Frans-Hollandse inval.

Pieter II de Jode (°1606-+1674) was een Antwerps kopersnijder; leerling van zijn vader Pieter I de Jode; werd meester in 1628. Werkte tijdelijk te Parijs. Zijn zoon Arnold was kopersnijder en was actief in Engeland. Pieter II werkte samen met Pieter Paul Rubens, Antoon Van Dyck en Jacob Jordaens (THIEME-BECKER).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277976 M277976] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80815 80815]

170. Prent, gravure

Portret van Leopold van Oostenrijk (°1614-+1662)

gesigneerd onder rechts PET DE JODE EXC.

gedateerd door chronogram onderaan LEOPOLDVS AVSTRIACVS ARCHIDVX PACIFICVS BELGII NOSTRI SALVS

uitgever Pieter II de Jode (°1606-+1674)

1647

inkt en papier, hoogte 17 cm, breedte 13 cm

Opschrift: LEOPOLDVS AVSTRIACVS ARCHIDVX PACIFICVS BELGII NOSTRI SALVS; Leopold aartshertog van Oostenrijk vredebrenger en heil van de Belgen.

Leopold Willem van Oostenrijk (°1614-+1662) was landvoogd van de Nederlanden van 1647 tot 1656. Voorgesteld in ovaal, in buste, vooraanzicht; met harnas, hermelijnen mantel, kroon, commandostaf.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277980 M277980] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80803 80803]

171. Prent, gravure

Portret van Aluar Bazan

Pieter II de Jode (toegeschreven)

midden 17de eeuw

papier en inkt, hoogte 17 cm, breedte 13 cm

Opschrift: EXCELL. D. DON ALUAR. BAZAN. MARCH. DE STA CRUC. CATH. MA. A STAT. CONSIL. ET CUBICUL. OCEAN. QUACUNQ HISP. MONARCH. DOMIN. PROPRAEF. REGIOR ARM. PER BELG. GUBER.

Voorgesteld ten halve lijve, in krijgsornaat met commandostaf, lichtjes in profiel rechts. Vergelijking met de vorige gravures wettigen de toeschrijving.

Don Alvaro de Bazan, markies van Santa Cruz (°Granada 1526-+Lissabon 1588), Spaans admiraal en zeeheld in dienst van Filips II. Nam deel aan de Slag van Lepanto (1571) en de inname van Tunis, toen het Spaanse leger het Ottomaanse versloeg. Nadien beheerste hij de toestand in de Middellandse Zee. Hij legde de basis voor het tot stand komen van de Spaanse Armada (internetinformatir).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277974 M277974] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80814 80814]

172. Prent, gravure

Portret van Eleonora van Bourbon-Condé, prinses van Oranje (°1587-+1619)

gesigneerd onder rechts PET. DE JODE EXC.

uitgever Pieter II de Jode (°1606-+1674)

midden 17de eeuw

inkt en papier, hoogte 16 cm, breedte 12 cm

Opschrift: HELIONORA BORBONIA PRINCEPS AVRAICAE ETC. Eleonora van Bourbon-Condé is voorgesteld ten halve lijve, in vooraanzicht, in pronkgewaad met rijkelijke sieraden, hoge kanten kraag en wijd uitstaande rok.

Eleonora van Bourbon was de echtgenote van prins Filips Willem (°Buren 1554-+Brussel 1618), zoon van Willem van Oranje, heer van Diest; zij huwden in 1606. Eleonora van Bourbon was de nicht van Hendrik IV, koning van Frankrijk. Bij gelegenheid van het huwelijk schonk de stad Diest 2.000 gulden.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277979 M277979] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80810 80810]

173. Prent, gravure

Portret van Franciscus de Melo (°1597-+1651)

gesigneerd onder links PET. DE JODE EXC.

uitgever Pieter II de Jode (°1606-+1674)

midden 17de

inkt op papier, hoogte 16 cm, breedte 10 cm

Francisco de Melo was van 1641 tot 1644 landvoogd van de Nederlanden. Opschrift: EXCELLENTISSIMVS DOMINVS D. FRANCISCVS DE MELLO COMES DE AZUMAR ETC. GVBERNATOR BELGII ET BVRGVNDIAE. Dit is de zeer uitmuntende heer Franciscus De Mello graaf van Assumar enz. gouverneur van België en Bourgondië. Voorgesteld ten halve lijve, in profiel driekwart rechts, met harnas, zwaard, commandostaf.

Francisco de Melo (°1597-+1651), graaf van Assumar, markies van Tor de Laguna, was Spaans militair, van Portugese afkomst; commandeerde de Spaanse troepen in Duitsland. Werd onderkoning van Sicilië (1639-1641), landvoogd in de Zuidelijke Nederlanden (1641-1644), onderkoning van Catalonië (1645). Saneerde de financiën in de Nederlanden. Versloeg herhaaldelijk de Fransen; leed een nederlaag in 1643.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277977 M277977] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=160723 160723]

174. Prent, lithografie

Portret van Gérard. Van Spaendonck (°1746-+1822)

gesigneerd LITH DE LANGLUMER DE L ABBAYE

gesigneerd DESSINE PAR N.H. JACOB

gesigneerd PEINT PAR TONAY MEMBRE DE L INSTITUT

lithograaf de Langlumer

tekenaar N.H. Jacob

naar portret geschilderd door Tonay

19de eeuw

papier en inkt, hoogte 46 cm, breedte 32 cm

Met opschrift: G. VAN SPAENDONCK PROFESSEUR D’ICONOGRAPHIE AUX MUSEUM D’HISTOIRE NATURELLE. MEMBRE DE L’INSTITUT. Dit is G. V Spaendonck professor iconografie aan het natuurhistorisch museum, lid van het “Institut” (de France).

Ovaal met portretbuste in driekwart profiel rechts.

Gérard Van Spaendock (°Tilburg 1746-+Parijs 1822) kreeg zijn eerste opleiding te Antwerpen bij een decorateur. Tien jaar later trok hij terug naar Nederland (Breda) en werkte er aan de voorbereidingen van de feesten van Willem I. Op 24-jarige leeftijd trekt hij naar Parijs en schildert er miniaturen op allerlei gebruiksvoorwerpen. Gedurende acht jaar verbindt hij zijn lot aan dat van Lavalette. In 1774 krijgt hij de titel van miniatuurschilder van de koning; hij maakt ontwerpen voor de porceleinmanufacturen (Sèvres). Bekendheid kreeg hij echter als schilder van bloemen. In 1781 werd hij lid van de Franse Academie voor schilderkunst even later lid van het instituut. Hij legt zich toe op schilderwerk voor de botanische tuin. Tijdens de revolutie vond hij hier onderdak als administrator en professor in iconografie. Hij maakte naam als bloemenschilder en werkte ook mee aan enkele pubicaties over bloemen en planten (F. DONNET 1921, kol. 287-290).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z010675 Z010675] (2004).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80800 80800]

175. Prent, gravure

Portret van Cornelius Jansenius (°1585-+1638), 7de bisschop van Ieper

gesigneerd onder rechts F. DE WIT EXCUD.

uitgever Frederik De Wit

2de kwart 17de eeuw

inkt en papier, hoogte 24 cm, breedte 18 cm

Opschrift: CORNELIVS IANSSENIVS EPISCOPUS IPRENSIS. Voorgesteld in buste profiel links, met onder links zijn wapenschild, rechts onder zijn bisschopshoed; bovenaan zijn devies IN VERITATE ET CHARITATE. Onderaan huldeopschrift.

Cornelis Jansen (°Akkooi 1585-+Ieper 1638) godgeleerde, in 1617 hoogleraar te Leuven, 1636 bisschop van Ieper. De publicatie van zijn werk over Augustinus en de interpretatie van diens genadeleer was de aanleiding voor het ontstaan van de leer van het Jansenisme.

Fredrik De Wit (Widt, Witt) was als kopersteker en uitgever, actief te Amsterdam omstreeks 1650. Hij tekende landkaarten en gaf ze uit; verder was hij uitgever van stadsgezichten en gebouwen (THIEME-BECKER).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277972 M277972] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80398 80398]

176. Prent, gravure

H. Norbert van Prémontré, met 12 taferelen uit het leven van Norbert

gesigneerd onder midden JOAN. GALLE EXCUDIT

uitgever Jan Galle (°1600-+1676)

midden 17de eeuw

papier en inkt, hoogte 25 cm, breedte 20 cm

In een centraal medaillon staat de heilige ten halve lijve voorgesteld met mijter, mozetta, pallium, monstrans, kruisstaf en palmtak. Onder de beeltenis staat zijn naam en een opschrift.

Hier omheen wordt de cyclus van het leven van de H. Norbert in twaalf kleine medaillons voorgesteld, met bijpassend opschrift eronder. Het begint in het midden bovenaan en de taferelen volgen elkaar op van rechts naar links:

1. Geboorte van de H. Norbert

2. Bekering van de H. Norbert

3. H. Norbert ziet af van zijn rijke kleding

4. H. Norbert deelt zijn bezit uit aan de armen

5. H. Norbert brengt vrede waar tweedracht is

6. O.-L.-Vrouw overhandigt de H. Norbert het wit habijt

7. H. Norbert ontvangt de kloosterregel uit handen van de H. Augustinus

8. Paus Honorius II bekrachtigt de stichting te Prémontré in 1126

9. H. Norbert bezit de kracht om de demonen te bedwingen

10. Bisschopswijding van de H. Norbert te Maagdenburg

11. H. Norbert duidt Hugo van Fosse aan als zijn opvolger

12. H. Norbert op zijn sterfbed.

Jan Galle (°1600-+1676) was Antwerps kopersnijder, prentenhandelaar en uitgever. Werd meester in 1627-1628, deken in 1638-1639. Na het overlijden van zijn vader Theodoor Galle in 1633 werd hij leider van diens drukkerij De Witte Lelie. Hij drukte werk van zijn neef Cornelis II Galle en herdrukte ook prentwerken uit de zestiende eeuw; in 1677 werden er in het grafische nalatenschap ongeveer 7.000 koperplaten geteld (SAUR).

Biografie Hugo van Fosses zie deel 1, p. 70, nr. 9.

Bibliografie: I. VAN SPILBEECK, 1896, p. 390-395.

Tentoonstelling: 1971 Averbode nr. 2; 1978 Grimbergen nr. 249.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M66807 M66807] (1971).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80403 80403]

177. Prent, gravure

Verheerlijking van de H. Norbert van Prémontré

graveur Theodoor Galle (°1571-+1633)

1622

papier en inkt, hoogte 16 cm, breedte 9 cm

Onderaan knielen bisschoppen, prelaten, kloosterlingen en gelovigen neer rond het wapenschild van prémontré; zij bidden tot de H. Norbert van Prémontré en zijn volgelingen die worden voorgesteld in de hemel. Onder links de opdrachtgever C. Van der Sterre, abt van de Antwerpse Sint-Michielsabdij, met wapenschild en devies CANDORE ET FIDE. De prent komt uit de publicatie ''Viai S. Noberti ''(1622) door J.C. Van der Sterre.

Theodoor Galle (°1571-+1633) was Antwerps kopersnijder; leerling van zijn vader Filips Galle; meester in 1596; deken van de Sint-Lucasgilde 1609-1610; bezocht Italië; huwde in 1598 Catharina Moerentorf, kleindochter van Christoffel Plantijn. De koperplaten voor de drukkerij van Balthasar I Moretus werden in het atelier van Theodoor Galle bewerkt en gedrukt. Het atelier werkte grotendeels voor de Plantijnse officina. Van Theodoor Galle zelf zijn niet zoveel eigenhandige prenten gekend. Na zijn afsterven werden er 3.600 drukplaten in het atelier geteld (SAUR).

Bibliografie: I. VAN SPILBEECK 1897 p. 48-50.

Tentoonstelling: 1971 Averbode nr. 22; 1978 Grimbergen nr. 258.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M66816 M66816] (1971).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80786 80786]

178. Prent, gravure, bedevaartprent

H. Blasius van Sebaste, vereerd in het Gasthuis te Lier (3 februari)

gesigneerd onder rechts JO. BAP. GROSSENS SCULP.

graveur Johannes Baptist Grossens

18de eeuw

papier en inkt, hoogte 19 cm, breedte 11 cm

H. Blasius wordt voorgesteld ten halve lijve, als bisschop, met attribuut: een hekel. Met devotie-opschrift en de melding dat de prent geraakt heeft aan de reliek van de H. Blasius, bewaard in het gasthuis te Lier. In het bijzonder werd hij aanroepen tegen “quaey keilen en gheswillen”.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277964 M277964] (1991).

179. Prent, lithografie

Marteldood van de martelaren van Gorcum

gesigneerd : C. FRACASSINI DIP, CATUFI IMP. (ROMA), G. GUGLIELMI LIT.

naar schilderij door Cesare Fracassini (°1838-+1868)

drukker Catufi

lithograaf G. Guglielmi

Rome

1867

papier en inkt, hoogte 75 cm, breedte 55cm

Negentien rooms-katholieke religieusen werden door de Watergeuzen gemarteld en opgehangen te Den Briel (NL) in 1572; hieronder één dominicaan, elf franciscanen (onder meer Nicolaas Pieck), twee norbertijnen (Adriaan van Hilvarenbeek, Jacob Lacops) (W. VAN SPILBEECK 1890).

Opschrift: SS. NICCOLO PIECK E COMPAGNI MARTIRI GORCOMIESI CANONIZATTI DAL SOMMO PONTEFICE PIO IX LI 29 GIUGNO 1867. Met stempel van de drukker. Vervaardigd naar aanleiding van de canonisatie van de martelaren van Gorcum door paus Pius IX in 1867.

Cesare Fracassini (°Orvieto 1838-+Rome 1868) was een Italiaans kunstschilder; leerling van Minardi; hij schilderde fresco’s in verscheidene kerken te Rome; hij schilderde in 1867 een altaarstuk over de Marteldood van de martelaren van Gorcum, bewaard in de Pinacotheek van het vatikaan, een meesterwerk in opdracht van paus Pius IX (SAUR).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z010678 Z010678] (2004).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80419 80419]

180. Prent, ets

H. Norbert van Prémontré

gesigneerd ELIAS CHRISTOPH HEISS SCULPS. ET EXCUD. AUG. VIND.

etser en uitgever Elias Christoffel Heiss (°1660-+1731)

Augsburg

1716 (?)

papier en inkt, hoogte 96 cm, breedte 71 cm

H. Norbert van Prémontré wordt voorgesteld ten halve lijve, omringd door drie engelen met zijn attributen: mijter, aartsbisschoppelijke staf, monstrans. Onderaan 50 stellingen uit de norbertijnenregelgeving, genoteerd in 1716.

Elias Christoffel Heiss (°Memmingen 1660-+Memmingen 1731), kunstschilder, graveur en gravureverkoper; kreeg zijn opleiding in Augsburg bij grootoom Johan Heiss. Was een meester in de mezzotintotechniek. Het portret was een geliefd thema (THIEME-BECKER).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277821 M277821] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80779 80779]

181. Prent, ets

Portret van Augustinus Wichmans (°1596-+1661), abt van Tongerlo (1644-1661)

gesigneerd en gedateerd onderaan WENCESLAUS HOLLAR BOLRAMUS Ao 1651

etser Wenzel Hollar (°1607-+1677)

1651

inkt en papier, hoogte 18 cm, breedte 12 cm

Opschrift: ADMODUM RE. ET AMPLISS. DOMINO D. AVGVSTINO WICHMANNO ABBATI TUNGERLOENSI ET STATUUM BRABANTIAE ASSESORI ORDINARIO DD. Deze afbeelding werd aangeboden aan zeer hoogwaardig en luisterrijk heer Augustinus Wichmann abt van Tongerlo, gewoon bijzitter van de Staten van Brabant.

Voorgesteld als norbertijn in buste, driekwart profiel rechts. Met wapenschild en devies SICUT AQUILA; bovenaan opschrift: AETATIS 55 Ao 1651.

Wenceslaus Hollar (°Praag 1607-+Londen 1677) was een Tsjechisch etser en tekenaar. Hij verbleef in verschillende Europese steden en zou tenslotte vooral in Engeland verblijven, waar hij werd begraven. Van 1644 tot 1651 had hij een atelier te Antwerpen. Ook in deze ets verwees Hollar naar zijn land van herkomst, hij was Bohemer (Bolramus). Hij etste topografische prenten, stillevens en dieren, modeprenten (THIEME-BECKER).

Bibliografie: L.C. VAN DYCK, 1994, p. 24.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277960 M277960] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80406 80406]

182. Prent, gravure

HH. Norbert van Prémontré en Juliana van Mont Cornillon (+1258)

gesigneerd onderaan VIGOR BOUCQUET DELIN. FRANC. HUBERTI EXC.

graveur en uitgever Franciscus Huberti (+1687)

ontwerper Victor Boucquet (°1619-+1677)

midden 17de eeuw

papier en inkt, hoogte 14 cm, breedte 10 cm

De twee heiligen houden een cilindermonstrans in het midden; beiden bedwingen de duivel onder de voeten. Norbert draagt de aartsbisschoppelijke staf en een lauriertak, de Luikse augustijnenzuster Juliana draagt een lelie. Beide heiligen droegen bij tot de verering van het H. Sacrament. Onderaan het wapenschild van besteller abt Carolus Fernandes de Velasco, abt van Grimbergen (1647-1665); de prent werd verder opgedragen aan vicaris-generaal Petrus de Waegenaere.

Victor Boucquet (°Veurne 1619-+Veurne 1677) was historie- en portretschilder in de stijl van Jacob Jordaens en Pieter Van Lint; in West-Vlaanderen (Lo) zijn er verscheidene werken van hem bewaard (SAUR).

Petrus De Waghenare (°Nieuwpoort ca. 1599-+Veurne 1662) trad binnen in de norbertijnenabdij van Sint-Niklaas te Veurne. Hij werd professor van de poësis en later prefect in het humanioracollege te Veurne; schreef een vita over de H. Norbert en de H. Herman-Jozef; hij omschreef de elementen die het charisma uitmaakten van de orde (D. DE CLERCK, 2001, p. 228).

Chares Fernandez De Velasco werd tot abt van Grimbergen gekozen in 1647; hij stierf in 1668. In 1660 legde hij de eerstesteen van de nu nog bestaande kerk. Hij onderhield nauwe kontakten met de norbertijnenabdijen in Duitsland (G. WEYNS 1969, p. 740-741).

Tentoonstelling: 1971 Averbode nr. 103; 1978 Grimbergen nr. 293.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M66814 M66814] (1971).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80781 80781]

183. Prent, ets

Portret van Maurice Jean Madeleine de Broglie (°1766-+1821), bisschop van Gent

gesigneerd en gedateerd onderaan GRAVE PAR I. HUNIN A MALINES 1811

etser Joseph Hunin (°1770-+1851)

Mechelen

1811

papier en inkt, hoogte 9 cm, breedte 6 cm

Maurice, prins de Broglie (°Parijs 1766-+Parijs 1821) emigreerde tijdens de Franse Revolutie met zijn vader vanuit Frankrijk naar Duitsland. In 1792 werd hij in Trier tot priester gewijd. Keerde naar Frankrijk terug na het concordaat van Napoleon (1801); werd hofaalmoezenier, in 1805 bisschop van Acqui, in 1807 bisschop van Gent. Onder Napoleon en onder koning Willem I verzette hij zich tegen de inmenging van de overheid in kerkelijke zaken. Keerde herhaaldelijk terug naar Frankrijk (internetinformatie). Prins de Broglie wordt voorgesteld in buste, profiel links.

Graveur en tekenaar Mathieu Joseph Charles Hunin (°Mechelen 1770-+Mechelen 1851) was werkzaam te Mechelen; zijn zoon Pierre Paul Aloys was een genreschilder. Joseph graveerde kopieën naar P.P. Rubens, verder portretten, stadsaanzichten en gebouwen van Belgische steden (THIEME-BECKER).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277961 M277961] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80821 80821]

184. Prent, gravure

Genealogische stamboom der norbertijnenstichtingen 1120-1727

gesigneerd onder rechts JOS. ET JOAN KLAUBER CATH. Smi R.R.I.ELECT. PALAT. RHENI ET Smi S.R.I. PR. ET EP. AUG. CHALC. SCULPS. AUG...

graveurs Joseph (°1710-+1768), Johan Baptist (°1712-+1787) en Catharina Klauber

Augsburg

3de kwart 18de eeuw

papier en inkt, hoogte 134 cm, breedte 79 cm

Titel: ARBOR GENEALOGICA ORDINIS PRAEMONSTRATENSIS AB EJUS ORIGINE SUB ANNO 1120 USQUE AD ANNUM 1727 EPOCHAM POSTREMAE AQUISITIONIS EJUS ORDINIS. Genealogische stamboom van de orde der praemonstratenzers vanaf hun oorsprong in het jaar 1120 tot in het jaar 1727 de periode van de allerlaatste uitbreiding van deze orde.

De keizerlijke toelating voor deze publicatie werd aan de uitgevers toegekend: CUM PRIV. S.C. MAJEST. KLAUBER CATH. SC. ET INVEN. AUC. VINDEL.

Vanuit 18 hoofdstichtingen vertrekken tientallen bijvestigingen over gans Europa; van de 700 stichtingen wordt telkens het wapenschild uitgebeeld en de status toegelicht. Onderaan de boom staat de H. Norbert van Prémontré in pontificaal gewaad met Tanchelm aan de voeten, links de H. Johannes de Doper (patroon van de kapel van Prémontré), rechts de H. Augustinus van Hippo (inspirator van de regelgeving van de orde). In de top van de boom is de verheerlijkte O.-L.-Vrouw voorgesteld. Ignatius Van Spilbeeck geeft een uitvoerige en grondige beschrijving van deze prent.

De prent werd opgedragen door Arsenius Theodorus Fasseau, norbertijn van de O.-L.-Vrouwabdij van “Thenolias” (Thenailles, nabij Vervins (F)) aan keizer Frans I van Duitsland (°1708-+1765), echtgenoot van Maria-Theresia. Fasseau was archivaris en archeoloog die verscheidene publicaties verzorgde ( L. GOOVAERTS, 1899, p. 248). Met wapenschild van Frans I.

Joseph Sebastian Klauber (°Augsburg 1700-+Augsburg 1768) kreeg zijn opleiding bij Melchior Rein in Augsburg; later werkte hij bij A. Birkhart in Praag. Keerde terug en werkte bij J.A. Pfeffel. Huwt in 1733 en sticht in 1740 met zijn broer Johan Baptist een uitgeverij.

Johann Baptist Klauber (°Augsburg 1712-+Augsburg 1787) is medestichter van de uitgeverij “J.u J. Klauber” of “Fratres Klauber Catholici”. Het was een uitgesproken katholieke onderneming: gebedsprenten, bedevaartprenten, Bijbelse voorstellingen, voorstellingen van heiligen, portretten van belangrijke geestelijken, thema-uitgaven, kalenders enz. (THIEME-BECKER).

Bibliografie: uitvoerige beschrijving en duiding door I. VAN SPILBEECK 1895, p. 37-60.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=N15327 N15327] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80407 80407]

185. Prent, gravure

H. Norbert bestrijdt Tanchelm te Antwerpen

gesigneerd onder rechts A. LOMMELIN

graveur Adriaan Lommelin (actief 1640-1677)

3de kwart 17de eeuw

papier en inkt, hoogte 27,3 cm, breedte 18,7 cm

Norbert komt te Antwerpen met zijn volgelingen en toont de eucharistische monstrans aan ketter Tanchelm die kronkelend op de bodem ligt terwijl de slangen vluchten uit zijn valse geschriften. In de achtergrond de Sint-Michielsabdij. Boven links de Verrezen Christus met een kruis en een hostiedragende kelk; de aartsengel Michaël daalt neer uit de hemel. Vermoedelijk gemaakt in opdracht van de Sint-Michielsabdij te Antwerpen.

Onderaan duidend opschrift: DEN H. NORBERTUS IS VAN CANONIJKEN VAN ANTWERPEN GEROEPEN UIJT VRANCKRIJCK; HIJ KOMT DERWAERT MET TWAALF VAN SIJNE RELIGIEUSEN, DOEN DE KETTERIJE VAN TANCHELINUS GANTSCHELIJCK TE NIETE, ENDE HERSTELLEN DE CATHOLIJCK RELIGIE.

Adriaen Lommelin (actief 1640-1677) was een Antwerpse kopersteker, zoon en medewerker van zijn vader Samuel Lommelin. Hij werkte voor de uitgevers Gillis Hendricx en Gaspar de Hollander; vaak naar werken van Rubens, Van Dyck en Van Diepenbeeck (THIEME-BECKER).

Tentoonstelling: 1971 Averbode nr. 56; 1978 Grimbergen nr. 271.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M66791 M66791] (1971).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80812 80812]

186. Prent, gravure

Portret van baron Guillaume de Lamboy

gesigneerd onder links CORN. MEYSSENS SCULPSIT

gesigneerd onder rechts IOAN. MEYSSENS EXCUDIT ANTVERPIAE

graveur Cornelius Meyssens (°voor 1640-+1673)

uitgever Joannes Meyssens te Antwerpen (°1612-+1670)

Antwerpen

ca. 1660-1670

papier en inkt, hoogte 18 cm, breedte 12 cm

Identificatieopschrift: GVILLIAVME BARON DE LAMBOY SEIGNEUR DE DESSENER, WINTERSHOVEN, CORDESHEM, ETC. DU CONSEIL DE GUERRE. MARISCHAL DE CAMP. GENERAL POUR SA MAITE IMPERIALE. Dit is baron Guillaume de Lamboy heer van Dessener, Wintershoven, Cordeshem, enz., maarschalk van de krijgsraad van de algemene kampleiding voor zijne keizerlijke hoogheid. Voorgesteld in buste, driekwart profiel links; de baron draagt een harnas. Met wapenschild.

Joannes Meyssens (°Brussel 1612-+Antwerpen 1670), kunstschilder, tekenaar, kopersteker en uitgever, was een leerling van A. Van Opstal en N. Van der Horst. In 1640 werd hij lid van de Sint-Lucasgilde te Antwerpen. Hij legde zich toe op het kopersteken en stichtte een uitgeverij. Zijn zoon Cornelius (°Antwerpen voor 1640-+Wenen na 1673) werkte voor zijn vader. De uitgeverij publiceerde portretten van vooraanstaanden: ''Effigies Imperatorum Domus Austriacae'' (14 platen) en ''Les Portraits des Souverains, Princes et Comtes de Hollande'' (40 platen) (Dictionnaire, FRANCESCO ROSSI).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277978 M277978] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80801 80801]

187. Prent, gravure

Portret van graaf Alfonsus Peres de Vivero

gesigneerd onder midden I. MEYSSENS EX.

uitgever Joannes Meyssens (°1612-+1670)

midden 17de eeuw

papier en inkt, hoogte 16 cm, breedte 11 cm

Opschrift ALFONSVS PERES DE VIVERO COMTE DE FUENSALDANA GENTILHOME DE LA CHAMBRE DV ROY DE SON CONSEIL SVPREME DE GVERRE GOVVERNEVR GENER DE CES ARMES EN PAYS BAS. Dit is Alfonsus Peres de Vivero, graaf van Fuensaldana, edelman van de koninklijke kamer van de hoge krijgsraad, algemeen gouverneur van het leger in de Lage Landen. Voorgesteld met harnas, in buste, driekwart profiel rechts. Met wapenschild.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277973 M277973] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80783 80783]

188. Prent, gravure

Portret van Daniël Seghers (°1590-+1661)

gesigneerd onder rechts I. MEYSSENS EXCUDIT

gesigneerd onder links I. LIEVENS PINXIT

uitgever Joannes Meyssens (°1612-+1670)

naar een geschilderd portret door Jan I Lievens (°1607-+1674)

midden 17de eeuw

papier en inkt, hoogte 17 cm, breedte 12 cm

Opschrift: DANIEL SEGERS FRERE IESUITE. Voorgesteld als jezuïet ten halve lijve, profiel links; in de hand een tekening van een architecturale versiering. Het bijgevoegd opschrift bezingt de kwaliteiten van de bloemenschilder, die werk leverde aan de groten der aarde: de keizer van Duitsland, aartshertog Leopold-Willem, prins Frederik-Hendrik van Oranje.

Daniel Seghers (°Antwerpen 1590-+Antwerpen 1661), werkzaam te Antwerpen, was leerling van Jan I Breughel, werd meester in 1611. Trad binnen bij de jezuïeten (1614); verbleef te Mechelen, Antwerpen, Brussel en Rome. Verwierf faam als bloemenschilder; zijn bloemstukken zijn een festijn voor het oog met een warm en levensvol koloriet (Dictionnaire, Marie-Louise HAIRS).

Jan I Lievens (°Leiden 1606-+Amsterdam 1674) Hollands schilder, etser en houtsnijder. Verbleef van 1634 tot 1643 in Antwerpen; werkte samen met bloemenschilders Daniel Seghers en J. Van Hecke.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277962 M277962] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80785 80785]

189. Prent, steendruk 

Portret van een gasthuiszuster

gesigneerd onder links J.B. MICHIELS

graveur Jan Baptist Pieter Michiels (°1821-+1890)

3de kwart 19de eeuw

papier en inkt, hoogte 7 cm, breedte 7 cm

De onbekende gasthuiszuster wordt voorgesteld ten halve lijve, in vooraanzicht.

Jan Baptist Pieter Michiels (°Antwerpen 1821-+Antwerpen 1890) was kopersteker en etser, leerling van E. Corr. Hij werd leraar graveerkunst aan de academie te Antwerpen (1868) en later aan het Hoger Instituut (1886). Hij graveerde platen naar bekende oude meesters en eigentijdse kunstenaars (THIEME-BECKER).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277963 M277963] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80443 80443]

190. Prent, gravure

H. Norbert van Prémontré

gesigneerd onder rechts JACOBUS NEEFFS SCULPSIT

gesigneerd onder links PH FRITIERS DELINEAVIT

graveur Jacobus Neeffs (°1610-+1660)

ontwerper Philips Fruytiers (°1610-+1666)

ca. 1660

papier en inkt, hoogte 24 cm, breedte 30 cm

Norbert is voorgesteld in een portiek, als aartsbisschop met monstrans; hij vertrapt Tanchelm en de ketterij. Boven zijn hoofd zweven engeltjes met een laurierkroon en een lauriertak. Hij wordt geflankeerd door de wapenschilden en devies van de abdij van Tongerlo en van Jacobus Rhoznata Crils, abt van Tongerlo (1664-1695), telkens vastgehouden door twee engeltjes. Devies van abt Crils: FUNDAMENTUM EIUS IN MONTIBUS SANCTIS. De respectieve biografische gegevens laten veronderstellen dat Jacobus Neeffs de gravure had gestoken naar een ontwerp van Philips Fruytiers voordat abt Crils zijn functie waarnam: het wapenschild van de prelaat werd later toegevoegd.

Philips Fruytiers (°Antwerpen 1610-+Antwerpen 1666) was schilder, miniaturist en kopersteker; bezocht het jezuïetencollege (1630 lid van de solidaliteit van de mannen). In 1631-1632 werd hij meester; had meerdere leerlingen. Werkte in de geest van de jezuïeten zowel in de literatuur als in de plastische kunst (''Imago Primi Saeculi''). Vooral door zijn geëtste portetten verwierf hij faam (SAUR).

Jacob Neefs (°Antwerpen1610-+Antwerpen na 1660) was een Antwerps kopersteker en handelaar in prenten. Hij werd meester in 1632; had Marinus als leerling (THIEME-BECKER).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277950 M277950] (1991).

191. Prent, houtsnede

Portret van Frans Claes (°1860-+1933)

gesigneerd onder rechts EDW. PELLENS SC

houtsnijder Edward Pellens (°1872-+1947)

1933

papier en inkt, hoogte 33 cm x breedte 26 cm

Opschrift 1860 FRANS CLAES 1933. Portretbuste, profiel links; met wapenschild van Frans Claes en de stad Antwerpen.

Frans Claes (°Antwerpen 1860-+Antwerpen 1933) studeerde handel en talen, werd vooral bekend als oudheidkundige en archeoloog. Van 1911 tot 1933 was hij conservator van de Antwerpse musea Steen en Vleeshuis, die door zijn voorbereidend werk tot stand kwamen; Van 1910 tot 1933 was hij de bezielende voorzitter van Antwerpens Oudheidkundige Kring. Tijdens de uitbaggering van de Scheldeoevers in 1884-1885 deed hij samen met zijn broer een grote hoeveelheid Scheldevondsten. Hij had bijzondere aandacht voor het gildeleven. Toen zijn privécollectie werd geveild, waren er 3.500 nummers (J. VAN HERCK, 1968).

Edward Pellens (°1872-+1947) was een Antwerps houtsnijder; Jan Claessens en René Declercq waren zijn leerlingen (A.J.J. DELEN 1956, p. 222).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z010676 Z010676] (2004).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80446 80446]

192. Prent, gravure

Mystiek huwelijk van de H. Herman-Jozef van Steinfelt

gesigneerd onder links ANT. VAN DIJCK PINXIT. PAUL PONTIUS SCULP. MICHAEL HAIJE EXCUDIT

graveur Paulus Pontius (°1603-+1658)

naar schilderij van Antoon Van Dyck (°1599-+1641)

uitgever Michiel Haye

midden 17de eeuw

papier en inkt, hoogte 33 cm, breedte 26 cm

De norbertijn Herman-Jozef van Steinfelt knielt neer en strekt de rechterhand uit naar O.-L.-Vrouw. Deze laatste neigt naar voor en reikt de rechterhand. Een engel ondersteunt de hand van de norbertijn. In de kleding van de personages is een grote variatie aan plooien, sterk plastisch en met grote vaardigheid uitgevoerd.

Onderaan wapenschild en devies VIGILA van Macarius Simeomo (1662-1676), abt van de Sint-Michielsabdij te Antwerpen.

Deze prent is gestoken naar een schilderij van Antoon Van Dyck met eenzelfde onderwerp, uitgevoerd in 1630 voor het altaar van de Solidaliteit van de ongehuwden in de Jezuïetenkerk te Antwerpen. Het schilderij is thans bewaard in het Kunsthistorisches Museum te Wenen.

Paulus Pontius (°Antwerpen 1603-+Antwerpen 1658) Rubeniaans kopergraveur, kreeg aanvankelijk een schildersopleiding bij O. Beet, was later leerling van graveur Lucas I Vorsterman; zijn vroegst gedateerde werk is van 1626-1627, zijn laatst gedateerde van 1657. Hij graveerde verschillende werken naar Antwerpse tijdgenoten (THIEME-BECKER).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277951 M277951] (1991).

193. Prent, lithografie

Portret van Joannes Josephus Faict, bisschop van Brugge (1864-1894)

gesigneerd en gedateerd SCHUBERT 1864

lithograaf Schubert

uitgever Beyaert-Defeurt

1864

papier en inkt, hoogte 90 cm, breedte 60 cm

Opschrift in het Frans en het Latijn: JOANNES JOSEPHUS EPISCOPUS BRUGENSIS MONSEIGNEUR JEAN JOSEPH FAICT VINGTIEME EVEQUE DE BRUGES NE A LEFFINGHE LE 22 MAI 1813 CONSACRE A BRUGES LE 18 OCTOBRE 1863 / ILLUST. AC REVEREND. DOM. JOANNES JOSEPHUS FAICT EPISCOPUS BRUGENSIS VIGESIMUS NATUS IN LEFFINGHE DIE 22 MAII 1813 CONSECRATI BRUGIS DIE 18 OCTOBRIS 1863. Joannes Josephus bisschop van Brugge. Monseigneur Joannes Josephus Faict twintigste bisschop van Brugge, geboren te Leffinghe op 22 mei 1813 gewijd op 18 oktober 1863. Met wapenschild. De bisschop wordt voorgesteld ten halve lijve met rocket en mantel, borstkruis om de hals; rechts een zetel met zijn wapenschild.

Uitgegeven te Brugge: BRUGES BEYAERT-DEFEURT EDITEUR LIBRAIRE

Joannes Josephus Faict (°Leffinghe 1813-+ Brugge 1894) was bisschop van het bisdom Brugge (1864-1894); priester gewijd in 1839. Werd in 1849 professor aan het grootseminarie te Brugge en superior van het kleinseminarie te Roeselare (internetinformatie).

Joseph Schubert (°Brussel 1816-+Brussel 1885) was tekenaar en lithograaf (THIEME-BECKER).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z010680 Z010680] (2004).

194. Prent, lithografie

Portret van H.E.H. A. Van Dongen, 1ste apostolisch vicaris van Breda

gesigneerd onder rechts L VAN DEN WILDENBERG DEL

gesigneerd onder links LITH DE BAUDUIN

lithograaf L. Van den Wildenberg

drukker De Bauduin

19de eeuw

papier en inkt, hoogte 44 cm, breedte 31 cm

Met opschrift: DE HOOG. EERW HEER A. VAN DONGEN 1e APOSTOLIEKE VICARIUS VAN BREDA. Voorgesteld in buste, met soutane, boek in de rechterhand.

L. Van den Wildenberg was een Brussels lithograaf die in 1833 samen met G. Simonau een publicatie verzorgde: ''Portraits des peintres les plus célèbres sur pierre par L. Van de Wildenberg et S. Simonau'' (THIEME-BECKER).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z010672 Z010672] (2004).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80788 80788]

195. Prent, houtsnede

Jezus in het voorgeborchte

gesigneerd boven midden MPETRI EX

gesigneerd boven midden met monogram L

houtsnijder Lucas Van Leyden

uitgever-handelaar Maarten Peeters

gedateerd boven links 1521

papier en inkt, hoogte 12 cm, breedte 8 cm

Jezus is omkleed met een groot doek; in de linkerhand houdt hij een kruisvaan; hij knielt neer en reikt de hand naar de figuren beneden waar ook monsters aanwezig zijn. Boven links een tafereel waarbij een oude man een jonge vrouw waarschuwt terwijl hij naar een monster wijst dat op een balkon staat.

Lucas van Leyden (°Leyden 1489(?)-+1533) was een Hollands schilder, houtsnijder, kopergraveur, etser en ontwerptekenaar voor houtsneden; hij kreeg een opleiding bij zijn vader. In 1521 ontmoette hij te Antwerpen Albrecht Dürer; deze laatste zou grote invloed uitoefenen op Lucas van Leyden; Dürer tekende ook een portret van de Hollandse meester. Hij maakte boekillustraties en losse prenten (THIEME-BECKER).

Maarten Peeters (°Geel ca. 1500-+Antwerpen na 1565) was schilder, graveur en uitgever, actief te Antwerpen; hij had er een vruchtbare handel in een winkel genaamd “In de gouden Fontein”. Tot vijfmaal toe werd hij gekozen tot deken van de Sint-Lucasgilde. Hij werkte naar Rafaël, Primaticcio, Frans Floris, Maarten Van Heemskerk, Lucas van Leyden en Albrecht Dürer. Zijn zoon Maarten II Peeters werd vrijmeester in 1548. (BIOGRAPHIE NATIONALE, 16, 1901, kol. 864-865).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277966 M277966] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80787 80787]

196. Prent, gravure

Verrijzenis van Jezus

gesigneerd onder rechts MPETRI EX

gesigneerd onder midden met monogram L

houtsnijder Lucas Van Leyden

uitgever-handelaar Maarten Peeters

gedateerd onder links 1521

1521

papier en inkt, hoogte 12 cm, breedte 8 cm

Boven het openstaande graf verschijnt Jezus in een wolkenkrans; hij draagt een ruime mantel, houdt een kruisvaan in de linkerhand, maakt een zegenend gebaar met de rechter. Drie soldaten zitten bij het graf en kijken verbaasd op.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277965 M277965] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80414 80414]

197. Prent, gravure

H. Norbert van Prémontré en vier norbertijnenbisschoppen

gesigneerd onder rechts C. DE MALLERY FECIT

graveur Karel Van Mallery (°1571-+1635)

1ste kwart 17de eeuw

papier en inkt, hoogte 14 cm, breedte 8 cm

H. Norbert van Prémontré en vier norbertijnenbisschoppen met hun attributen: gelukzalige Milo van Terwaan (lelietje-van-dale), H. Evermodus van Ratzeburg (boeien), H. Isfried van Ratzeburg (boek) en H. Ludolf van Ratzeburg (palm). De vijf zijn voorgesteld als bisschop in een zetel; boven hun hoofden hangt de H. Geestduif in een stralenkrans. De aanwezige teksten maken allusie op hun bisschoppelijke taak. Bovenaan een tekst uit de Apocalyps; onderaan een gebed.

Karel Van Mallery (°Antwerpen 1571-+na 1635) Antwerps graveur, werd opgeleid bij Filips Galle, wiens dochter hij later huwde. Werd meester in de Sint-Lucasgilde vanaf 1597; deken in 1620-1621. Tijdelijk verbleef hij in Parijs waar hij zich tot Fransman liet naturaliseren. Hij werkte voor Parijse en voor Antwerpse uitgevers, vooral heiligenvoorstellingen en religieuze scènes (meer dan 340 bladen) (THIEME-BECKER).

Biografie H. Ludolf zie deel 1, p. 104, nr. 45.

Bibliografie: I. VAN SPILBEECK, 1902, p. 17-18.

Tentoonstelling: 1971 Averbode nr. 97; 1978 Grimbergen nr. 288.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M66818 M66818] (1971).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80415 80415]

198. Prent, gravure

H. Norbert van Prémontré en gelukzalige Waltman van Antwerpen

gesigneerd onder rechts MICHAEL HAYE EXCUDIT ANTVERPIAE

graveur Karel Van Mallery (°1571-+1635)

uitgever Michiel Haye (° -+ )

Antwerpen

2de kwart 17de eeuw

papier en inkt, hoogte 13 cm, breedte 9 cm

Norbert is voorgesteld als bedwinger van de ketterij, met monstrans, pallium, staf en mijter; hij draagt een kazuifel. Waltman (+1138), de eerste abt van de Sint-Michielsabdij te Antwerpen, knielt naast hem neer. De twee zijn omringd door dertien symbolen uit de litanie van Sint-Norbert. Onderaan een wapenschild met devies MODERATE van de Sint-Michielsabdij van Antwerpen. De onderstaande tekst maakt allusie op de betekenis van Norbert voor Antwerpen. In de achtergrond de toren van de Antwerpse norbertijnenabdij.

Deze prent werd heruitgegeven door Michiel Haye; de vorige uitgave gebeurde door Theodoor Galle (°1571-+1633), deze was de schoonbroer van K. Van Mallery.

Biografie Waltman zie deel 1, p. 71, nr. 9.

Bibliografie: I. VAN SPILBEECK, 1902, p. 6.

Tentoonstelling: 1971 Averbode nr. 95; 1978 Grimbergen nr. 285.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M66815 M66815] (1971).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130491 130491]

199. Prent, ets (staat 15/150)

De Isabellastraat te Hasselt

gesigneerd IS VAN MENS HASSELT

etser Isidoor Van Mens (+1985)

midden 20ste eeuw

papier en inkt, hoogte 20 cm, breedte 14 cm

In de straat zien wij een viertal huizen en links een blinde muur met een kapelletje; midden de straat loopt alleen een figuur met regenscherm die we zien op de rug.

Buiten de ets staat in potlood onder links het nummer van het exemplaar 15 / 150 en de titel; rechts opnieuw de signatuur IS. VAN MENS.

Isidoor Van Mens (°Berlicum-+Oosterhout 1985) was een Nederlands schilder, tekenaar en journalist; hij maakte etsen, houtgravures, lithografieën en pentekeningen. Hij kreeg zijn opleiding te brussel en te Utrecht. In traditionele stijl bracht hij kermistaferelen, straatscènes of markttaferelen. Hij maakte verscheidene reizen naar het buitenland, verbleef tijdelijk in Schaarbeek (P.M.J.E. JACOBS).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004503 Z004503] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130490 130490]

200. Prent, ets (staat 24/150)

Hasselt: onder de Molenpoort

gesigneerd onder rechts IS. VAN MENS HASSELT

etser Isidoor Van Mens (+1985)

Hasselt

midden 20ste eeuw

inkt op papier, hoogte 20 cm, breedte 14 cm

De kunstenaar koos een open straatgezicht van Hasselt met vooraan rechts een volkse vrouw die de stoep dweilt, van op de rug gezien.

Buiten de ets staat in potloof onder links het nummer van het exemplaar 24 / 150 en de titel vermeld; onder rechts opnieuw de signatuur IS. VAN MENS.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004502 Z004502] (2002).

201. Prent, ets

Panoramisch zicht van de abdij van Tongerlo

gesigneerd onder links LUCAS VORSTERMANS JUNIOR FECIT AQUA FORTI

gesigneerd onder links JACQUES VAN WERDEN ARCHER ET GARDE DE CORPS DE SA MAGte DELINEAVIT

graveur Lucas II Vorsterman

ontwerper Jacques Van Werden

1659

papier en inkt, hoogte 40,5 cm, breedte 63 cm

Panoramisch zicht van het abdijdomein vanuit het westen; weerspiegelt de toestand van de abdij tijdens het bestuur van opdrachtgever abt Wichmans (1644-1661). Met wapenschild van de abt en van het convent. De gravure werd in 1659 opgenomen in de publicatie van A. SANDERUS, ''Chronographia sacra Tongerloae''.

Bovenaan verheerlijkend opschrift met foutief stichtingsjaartal 1029: TVNGERLOA CELEBERRIMVM TOTIVS TAXANDRIAE COENOBIVM ORDINIS PRAEMONSTRATENSIS CIRCA Ao Dni M.I.XXX. FVNDARI COEPTVM. Dit is de in de gans Taxandrië meest vermaarde abdij van Tongerlo van de praemonstratenzenorde werd gesticht in het jaar van de Heer 1029.

Onderaan de legende bij de prent: 1. abdijkerk 2. klooster 3. bibliotheek en ontspanningsruimte 4. abbatiaat 5. parochiekerk 6. hertogelijk verblijf en school 7. ziekenverblijf 8. lokaal voor de jaarlijkse bijeenkomst 9. bakkerij 10. secretariaat 11. woning met het washuis 12. stallen 13. hoofdingang 14. grote tuin 15. appelgaard van de kanunniken 16. werkplaatsen van de werklieden. Voorstelling van de voormalige abdijkerk en de afzonderlijk gelegen parochiekerk.

Onderaan midden werd een voorstelling toegevoegd van het Sint-Norbertuscollege te Rome: COLLEGIUM S. NORBERTI DE URBE ABBATIAE TONGERLOENSIS. Uitgevoerd door graveur I. Causé. Het Sint-Norbertuscollege werd in 1627 te Rome opgericht in opdracht van de Brabantse abten. Het beheer en de financiering gebeurde door de abdij van Tongerlo.

Lucas II Vorsterman (°Antwerpen 1624-+Antwerpen 1666 of 1667) kreeg een opleiding als graveur in het atelier van zijn vader Lucas I Vorsterman; meester in de Sint-Lucasgilde vanaf 1651-1652. Hij werkte in de lijn van zijn vader; maakte gavures naar P.P. Rubens, A. Van Dyck, J. Jordaens, C. Schut, J. Peeters en D. Teniers (THIEME-BECKER).

Jacques Van Werden was ontwerper en tekenaar die zich in Parijs aan het Franse hof van Lodewijk XIV had opgewerkt tot boogschutter van de Koninklijke wacht. Hij maakte voortekeningen voor L. Vorsterman en W. Hollar. Hij werkte ook mee aan de publicatie van J. LE ROY ''Castella'' ''nobilium Brabantiae'' (THIEME-BECKER).

Tentoonstelling: 1973 Heverlee, nr. 178. 

Bibliografie: W. VAN SPILBEECK 1888, p. 531-532.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005887 Z005887] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80804 80804]

202. Prent, gravure

Portret van Christophorus de Moura (+1613)

gesigneerd onder rechts COENR WAUMANS SCULP. ANTUERPIAE APUD PETRUM DE IODE.

gesigneerd onder links NIC. VANDER HORST DELINEAU.

graveur Coenraad Waumans (°1619-+1652)

ontwerper Nicolaas Vander Horst (+1646)

uitgever Pieter II de Jode (°1606-+1674)

Antwerpen

2de kwart 17de

papier en inkt, hoogte 17 cm, breedte 12 cm

Opschrift: D. CHRISTOPHORVS DE MOVRA PRIMUS CASTELRODRICI MARCHIO, ET PRIMUS PROREX PORTUGALLIAE, PHILIPPI SECUNDI NOBILIS A CUBICULO, ET TERTII CUBICULARIUS MAJOR, ORDINIS MILITARIS ALCANTARAE MAJOR COMMENDATARIUS, OBIIT MANTUAE CARPETANORUM ANNO MDCXIII. Dit is Christophorus de Moura eerste maarschalk??? Van Castelrodricus en eerste vicekoning van Portugal, kamerheer van Filips II, grootkamerheer van FILIPS III?; oppervertrouweling in de militaire orde van Alcantarra??? Voorgesteld ten halve lijve, driekwart profiel links; met sleutel achter de buikriem. Het opschrift onderaan beschrijft de eretitels van de geportretteerde.

Koenraad Waumans (°Antwerpen 1619), Antwerps tekenaar en graveur, leerling van Paulus Pontius; werd vrijmeester in 1636-1637. Graveerde vooral portretten van onder meer kunstenaars, heersers van Brabant, politieke figuren (THIEME-BECKER).

Nicolaas Van der Horst (°Antwerpen 1587-+Brussel 1646) was schilder en tekenaar; in de leer bij P.P. Rubens. Te Brussel trad hij in dienst van de aartshertog Albrecht. Hij maakte ontwerpen voor Cornelis II Galle, Wenzel Hollar, Paulus Pontius en Lucas Vorsterman; maakte ontwerpen voor portretten, gezichten van Brussel, titelbladen voor boeken (THIEME-BECKER).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277975 M277975] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80420 80420]

203. Prent, gravure

H. Norbert van Prémontré

gesigneerd onder midden C. WEIGEL EXC.

uitgever Christoph Weigel

einde 17de-begin 18de eeuw

papier en inkt, hoogte 17 cm, breedte 13 cm

Norbert wordt voorgesteld ten halve lijve, in profiel, als norbertijn met monstrans in de linkerhand. Volgens de bijhorende verklarende tekst werd de orderegel erkend door paus Honorius II in 1125; Norbert stierf in 1134.

Christoph Weigel (°Redwitz 1654-+Nurenberg 1725) Duits graveur en uitgever, kreeg een opleiding als goudsmid, vervaardigde mathematische instrumenten; later werd hij graveur en uitgever (opleiding bij Georg A. Wolfgang en Matth. Küsel); hij had talrijke medewerkers, maakte stadsplannen, bijbelvoorstellingen, sculptuurvoorstellingen, belangrijke persoonlijkheden (THIEME-BECKER).

De vermelding van Weigel als uitgever zou er kunnen op wijzen dat de gravure in zijn werkatelier is tot stand gekomen.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277942 M277942] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80417 80417]

204. Prent, gravure

H. Norbert geneest een bezetene

gesigneerd onderaan HIERONYMUS WIERX FECIT ET EXCUD. CUM GRATIA ET PRIVILEGIO. PIERMANS.

graveur en uitgever Hiëronymus Wiericx (°ca. 1553-+1619)

einde 16de-begin 17de eeuw

papier en inkt, hoogte 10 cm, breedte 7 cm

Met opschrift waarin het voorgestelde wordt toegelicht: MULTOS ENERGUMENOS A DAEMONIBUS LIBERAT CRUCIS SIGNO. Met het teken van het kruis bevrijdde hij velen die door demonen waren bezeten.

Interieur met op het eerste plan rechts Norbert en een andere norbertijn, links een bedwongen bezetene die van zijn kwaal wordt verlost, achteraan een zieke en drie personages. De uitgave gebeurde met toelating van de kerkelijke overheid (Piermans).

Van de Antwerpse broers Antoon, Jan en Hiëronymus Wiericx (°1553?-+1619) was de laatste de meest begaafde. Ze hadden een enorme productie waarvan het auteurschap niet altijd duidelijk is; Albrecht Dürer had grote invloed op hun werk. Zij graveerden scènes uit het Nieuwe Testament, voorstellingen van heiligen; Hiëronymus kende een bijzondere uitdaging: het levensgroot voorstellen van hoofden (THIEME-BECKER).

Tentoonstelling: 1971 Averbode nr. 7; 1978 Grimbergen nr. 250.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M66819 M66819] (1971).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80416 80416]

205. Prent, gravure

Kruisoprichting

gesigneerd en gedateerd onder links H. WITHOUC SCULPSIT Ao 1638

gesigneerd onder links P.P. RUBENS PINXIT

graveur Hans. Witdoeck (°1615-+na 1642)

naar de schilderij van Peter Paul Rubens (°1577-+1640)

1638

papier en inkt, hoogte 61 cm, breedte 126 cm

Over een grote breedte worden in spiegelbeeld de voorstellingen van het drieluik van de Kruisoprichting in de O.-L.-Vrouwekathedraal te Antwerpen voorgesteld: in het centrum trekken de beulen het kruis recht; rechts is er een groep wenende vrouwen en kinderen, op het tweede plan Johannes en Maria; links een groep krijgsmannen te paard, op het tweede plan de kruisiging van de twee moordenaars. Deze gravure werd volledig hernomen in de prent van Jacques Simon Chereau uit het 3de kwart van de 18de eeuw, met dezelfde afmetingen (zie nr. 160); de schikking kwam toen ook overeen met het drieluik.

Hans Witdoeck (°1615-+na 1642) was een Antwerps kopergraveur en prentenuitgever, leerling van graveur Lucas I Vorsterman; leerling-schilder bij Cornelis Schut. Werd meester in 1631-1632. Voor 1635 was hij als kopersnijder in dienst bij Rubens. Hij huwt in 1642 en daarna is zijn levensloop niet meer te volgen. Behoorde tot de tweede generatie Rubensgraveurs (F. VAN DEN WIJNGAERT, 1940, p. 106-107).

Bibliografie: F. VAN DEN WIJNGAERT, 1940, nr. 760.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B224386 B224386] (1978).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80819 80819]

206. Prent, houtsnede 

O.-L.-Vrouw met Kind op de maansikkel

onbekend graveur

Vlaamse School

einde15de-begin 16de eeuw

papier en inkt, hoogte 13 cm, breedte 10 cm

Voorgesteld ten halve lijve, omringd door de rozenkrans en de stigmata; boven God de Vader en de H. Geestduif; onder de Vrouw-slang met de appel. Prentje met devotioneel randschrift voor de Roos van Jericho. Met huismerk onder midden.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277981 M277981] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80775 80775]

207. Prent, gravure

De vinding van de H. Dimpna door haar vader

Vlaamse School

begin 17de eeuw

papier en inkt, hoogte 14 cm, breedte 20 cm

In een bosrijke omgeving, in een hut, hebben Dimpna en Gerebernus een schuiloord gezocht te Geel-Zammel; daar worden ze gevonden door de Ierse koning en zijn soldaten. De koning staat voor zijn geknielde dochter; priester Gerebernus poogt een aanvallende soldaat af te weren. In de achtergrond links de Onthoofding van de H. Dimpna door haar vader en de Overbrenging van het lichaam van de H. Dimpna. Zammel is nabij Tongerlo gelegen. Stijl Maarten De Vos.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277957 M277957] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80798 80798]

208. Prent, gravure

Portret van abt Ludovicus Blosius (°1506-+1566)

Vlaamse School

1ste helft 17de eeuw

papier en inkt, hoogte 17 cm, breedte 12 cm

Opschrift: LVDOVICVS BLOSIVS ABBAS LAETIENSIS APVD HANNONES. Met hulde-opschrift en bovenaan: OBIT VII ID IANUAR MDLXVI AET. LIX; hij stierf in 1566 op de leeftijd van 59 jaar. De abt wordt voorgesteld in buste, driekwart profiel rechts.

Franciscus Ludovicus Blosius (°Donstienne 1506-+Liessies 1566) was een benedictijnenabt te Liessies; verdediger van een strenge discipline. Hij was een invloedrijk schrijver van religieuse werken. Zijn verzameld werk werd te Leuven uitgegeven in 1568 (internetinformatie).

Maximiliaan Van Habbeke (°Brussel 1580-+Antwerpen 1637), jezuïet, dichter, orator en religieus schrijver; verbleef te Brussel, Antwerpen en Brugge (F. LOISE). Het opschrift onder rechts is vermoedelijk een verwijzing naar de opdrachtgever en bewonderaar van Blosius, die te Brussel verbleef: MAX. HABBECANUS BRUXELL. SOC. JESU.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277970 M277970] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80797 80797]

209. Prent, gravure

Portret van Joannes Augustinus Adorno (°1551-+1591)

Vlaamse School

1ste helft 17de eeuw

papier en inkt, hoogte 23 cm, breedte 16 cm

Opschrift: AUGUSTINUS ADORNUS JANUENSIS CLERICORUM REGULARIUM MINORUM FUNDATOR ET PATER OBIIT NEAP. DIE 29 SEPTEMB. 1591. In een kapel knielt de geportretteerde voor een altaar waarop een zonnemonstrans staat uitgestald onder een baldakijn. Links zijn er volgelingen. Op het antependium is de Verrijzenis van Jezus voorgesteld; aan de voet van het altaar een regelboek.

Joannes Augustinus Adorno (°Genua 1551-+1591) richtte in 1588 samen met Franciscus Caraccio (1563-1608) en Fabricius Caraccio de orde op van de Clerici Regulares Minores (CRM, Caracciolijnen, Adorno Fathers); het was een katholieke, religieuze orde van priesters en religieuzen. Ze hielden zich bezig met parochiële zielzorg en opvoeding. De orde heeft vestigingen in Italië, Duitsland, Congo, India, de Filipijnen en de Verenigde Staten (internetinformatie).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277969 M277969] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80799 80799]

210. Prent, gravure

Portret van Justus Lipsius (°1547-+1606)

Vlaamse School

1ste helft 17de eeuw

papier en inkt, breedte 17 cm, breedte 12 cm

Opschrift: IVSTVS LIPSIVS NATUS EST ISCANO IN MUNICIPIO, III. MILLIARI A BRUXELLA, MDXLVII. XV. KAL. NOVEMB. OBIJT LOVANIJ MDCVI. X. KAL. APRILIS. Dit is Justus Lipsius geboren op 15 november 1547 in de gemeente Overijse op drie mijlen van Brussel, gestorven te Leuven op 10 april 1606. Voorgesteld in buste driekwart links. Huldeopschrift onder het portret.

Justus Lipsius (Joost Lips) (°Overijse 1547-+Leuven 1606) was humanist en taalgeleerde die talrijke Latijnse schrijvers bestudeerde.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277971 M277971] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80418 80418]

211. Prent, gravure

Hagiologische stamboom der norbertijnen

Vlaamse School

ca. 1665

inkt en papier, hoogte 12 cm, breedte 15 cm

Titelpagina voor een publicatie in 1665 “''Legende der H.H. van de Ordre vanden H. Norbertvs''”, door norbertijn F. Io. Ludolphus van Craywinckel. Uit het lichaam van de liggende abt Nobert van Prémontré (met olijftak) ontspringt een boom met op de takken 22 norbertijnenheiligen en in top Onze-Lieve-Vrouw met Kind. De heiligen of gelukzaligen zijn voorgesteld met hun attributen: Waltman van Antwerpen (abtsstaf), Adrianus van Hilvarenbeek (palm, stola), Macarius van Ratzeburg (kroon, staf), Jacob Lacops (palm, stola), Frederik van Hallum (abtsstaf, bloementuil), Siard van Mariëngaard (abtsstaf, gesel?), Eelko Liaukaman (abtsstaf, palm, rozen?), Gilbert van Neuffontaines (abtsstaf, pelgrimsstaf), Hildegundis (kerkmodel), Gertrudis (kroon), Herman-Jozef van Steinfeld (lelietak, Jezuskind), Hroznata van Tepla (boeien, palm), Ludolf van Ratzeburg (abtsstaf), Hugo van Fosses (abtsstaf, omgekeerde geldbeugel), Oda, Christina (Jezuskind), Evermodus van Ratzeburg (abtsstaf, kwispel), Beatrix (bloementak?), Juliana (monstrans), Godfried van Cappenberg (kroon, schedel), Milo van Terwaan (lelietjes-van-dalen), Isfried van Ratzeburg (abtsstaf, kelk).

Deze hagiologische boom met 22 heiligen is geïspireerd op de boom van Ninove met 28 personages, door graveur Charles de Mallery.

Ludolphus Van Craeywinckel (°Lier 1609-+ Tongerlo 1679) werd regulier kanunnik in 1629 in de abdij van Tongerlo; 26 jaar lang hulp-proost bij de norbertinessen van Leliëndaal te Mechelen; 1667 pastoor te Oelegem; schrijver van pastorale en geestelijke werken; maakte studies over de orde (D. DE CLERCK, 2001, p. 321; zie ook N.J. WEYNS 1972).

Eelco Liaukma (°Liaukama-Friesland 1270-+1332) trad binnen bij de premonstratenzers te Lidlum (NL); werd pastoor te Tuitgum; abt in 1325. Hechtte veel belang aan de kloosterdiscipline; werd vermoord door stokslagen (D. DE CLERCK 2001, p. 74).

Hildegonde (°ca.1110-1115-+1186) was de echtgenote van Lotharius, graaf van Ahr, richtte een premonstratenzerinnenklooster op te Meer (D); zij werd de eerste magistra van de gemeenschap. Haar dochter Hedwige werd er kloosterlinge en volgde haar op als magistra (D. DE CLERCK 2001, p. 37).

Oda (°Allouet-sous-Andelmes ca.1120-+1158) legde de gelofte van eeuwige zuiverheid af en trad in het klooster der premonstratenzerinnen te Rivreville bij Bonne-Espérance (B). Tijdelijk leefde zij in een kluis; later werd ze tot priorin verkozen (D. DE CLERCK 2001, p. 107).

Christina van Retters (°1269-+1292) ging zeer jong in het klooster van Hane (D); ze kreeg verschijningen en verliet tijdelijk het klooster. In 1293 werd ze getroffen door een zenuwziekte (D. DE CLERCK 2001, p. 309-310).

Beatrix van Cappenberg (12de eeuw) was de zuster van Godefridus van Cappenberg. Zij werd premonstratenzer zuster in het Niederklooster te Cappenberg (D. DE CLERCK, 2001, p. 21).

Biografie Gilbert van Neuffontaines (deel 1, p. 125, nr. 76), Godfried van Cappenberg (deel 1, p. 69, nr. 9), Hroznata van Tepla (deel 1, p. 104, nr. 46).

Bibliografie: I. VAN SPILBEECK,1893, p. 19-26.

Tentoonstelling: 1971 Averbode nr. 115; 1978 Grimbergen nr. 298.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M66817 M66817] (1971).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80773 80773]

212. Prent, gravure

Onze-Lieve-Vrouw ter Sneeuw van Werbeek-Retie

Vlaamse School

2de helft 17de eeuw

papier en inkt, hoogte 17 cm, breedte 13 cm

Geklede Onze-Lieve-Vrouw met Kind op voetstuk. In de achtergrond de kerk van Retie en de kapel van Werbeek. Met devotieopschrift. De kapel kreeg haar huidig uitzicht omstreeks 1665.

Bibliografie: E. SNEYERS 1972, p. 196.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277956 M277956] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80776 80776]

213. Prent, gravure

Portret van Johannes Bollandus (+1665)

Vlaamse School

2de helft 17de eeuw

papier en inkt, hoogte 24 cm, breedte 19 cm

Opschrift: JOANNES BOLLANDUS OBIIT Ao MDCLXV. Voorgesteld in ovaal, in buste driekwart links.

Joannes Bollandus (°Judemont bij Bolland 1596-+Antwerpen 1665) was jezuïet en historicus, begon met Heribertus Rosweyde (°1570-+1629) de ''Acta Sanctorum'' uit te werken, het grootse plan om op historisch gefundeerde wijze de levensbeschrijvingen van de heiligen uit te geven. Bolland verbrede het opzet en werd de eigenlijke stichter van het studiecentrum. De documentatie werd door de bollandisten te Brussel verzameld. Bij de opheffing van de jezuïetenorde in 1773 waren er reeds 50 delen verschenen. In de periode 1773-1794 verschenen nog zes delen. In 1794 trok abt Hermans de hagiologische onderneming naar de abdij van Tongerlo. In 1837 vertrok het opzet terug naar Brussel (zie W. VAN SPILBEECK 1888, p. 565-572).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277958 M277958] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130514 130514]

214. Prent, gravure

Binnenzicht in Sint-Pieterskerk te Rome

wapen van paus Pius VI (1775-1799)

onbekend graveur

1775

papier en inkt, hoogte 71 cm, breedte 97,5 cm

Binnenzicht van de basiliek van West naar Oost tijdens het Heilig Jaar 1775; talrijke kerkelijke hoogwaardigheidsbekleders bevolken de middenbeuk. Gemaakt in opdracht van Errigo Benedetto Maria Vescovo di Frascati en Piedi Giusseppe Vasi.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004548 Z004548] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130515 130515]

215. Prent, gravure

Sint-Pietersplein te Rome

wapen van paus Pius VI (1775-1799)

onbekend graveur

1775

papier en inkt, hoogte 70 cm, breedte 97,5 cm

Gezicht op het Sint-Pietersplein tijdens het Heilig Jaar 1775; koetsen met gasten rijden af en aan op het plein. . Gemaakt in opdracht van Errigo Benedetto Maria Vescovo di Frascati en Piedi Giusseppe Vasi.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004549 Z004549] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80771 80771]

216. Prent, gravure

Abt Godefridus Hermans (+1799) als legeraanvoerder

onbekend graveur

ca. 1790

papier en inkt, hoogte 25 cm, breedte 18 cm

Een van de vele spotprenten (zie ook L. JANSSEN 1990). Abt Hermans (1779-1799) voorgesteld in norbertijnenhabijt, met militaire uitrusting. In de achtergrond soldaten en gewapende norbertijnen, klaar voor het gevecht tijdens de Brabantse Omwenteling van 1790. Een Duitse tekst onderaan verklaart de toedracht van de voorstelling; de abt van Tongerlo was overste en ondersteuner van verscheidene regimenten bij het Hollandse leger. Abt Hermans was tegenstander van de politiek van Jozef II; hij was hoofdaalmoezenier van het leger van de patriottische troepen en had twee Kempense regimenten geronseld.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277954 M277954] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80772 80772]

217. Prent, gravure

Portret van Kardinaal Joannes Henricus van Franckenberg (1759-1801)

Vlaamse School

4de kwart 18de eeuw

papier en inkt, hoogte 41 cm, breedte 30 cm

Opschrift: IOANNES-HENRICUS S.R.E PRESBYTER-CARDINALIS COMES A FRANCKENBERG ET SCHELLENDORFF, ARCHIEPISCOPUS MECHLINIENSIS, PRIMAS BELGIIS. Dit is priester-kardinaal Joannes Henricus graaf van Franckenberg en Schellendorff, aartsbisschop van Mechelen, primaat van België. Voorgesteld in ovaal, ten halve lijve, profiel rechts. Met wapenschild.

Graaf Joannes-Henricus van Franckenberg (°Gross-Glogau 1726-+Breda 1804) trad toe tot de jezuïetenorde, in 1759 werd hij aangeduid tot aartsbisschop van Mechelen door Maria-Theresia; hij verzette zich na 1780 tegen de inmenging van keizer Jozef II in kerkelijke zaken, tijdens de Franse republiek keerde hij zich tegen de autoriteiten..

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277955 M277955] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80447 80447]

218. Prent, gravure

negen norbertijnenheiligen met hun attributen

onbekend graveur

einde 19de-begin 20ste eeuw

papier en inkt, hoogte 36 cm, breedte 29 cm

De heiligen of gelukzaligen zijn voorgesteld met hun attributen in een omlijsting met loofwerk:

Adalbertus van Bohemen, Henricus van Bohemen, Dominicus van Castilië, Macarius van Ratzeburg, Juliana van Mont Cornillon, Richardus, Adrianus van Hilvarenbeek, Henricus van Arenberg, Jacob Lacops.

Adalbertus van Bohemen (°ca.1145-+1200) was de zoon van de koning van Bohemen, ontving het wit habijt in de abdij van Strahov; aartsbisschop van Salzburg in 1168; verzette zich tegen Frederik Babarossa; voerde hervormingen door in Gregoriaanse geest (D. DE CLERCK 2001, p. 110).

Henricus Zdiki was herkomstig uit Praag; werd bisschop van Olomouc in 1126; oprichter van de norbertijnenabdij van Strahov “Berg Sion”. Overleed in 1150. Deed stichtingen in Bohemen en Moravië; was raadgever van pauzen, bisschoppen en prinsen (D. DE CLERCK 2001, p. 172-173).

Richardus van Arnsberg werd “de engelachtige” genoemd; hij schreef een traktaat over de canon van de mis (D. DE CLERCK 2001, p. 337).

Graaf Henricus I van Arnsberg stichtte een norbertijnenabdij te Wedinghausen (1173). Trad binnen in 1185 na het overlijden van zijn vrouw en noemde zich Richardus. Overleed in 1200 (D. DE CLERCK 2001, p. 188-189).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277952 M277952] (1991).

SCHILDERIJ

AUTEURS

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130423 130423]

219. Schilderij

Portret van norbertijn Gerard Lambertus Boeracker (°1682-+1759)

gesigneerd en gedateerd GODEFRIDUD BEKE PINXIT 1784 (?)

Godefridus Beke

1784 (?)

olieverf op doek, hoogte 130 cm, breedte 98,5 cm

Voorgesteld ten halve lijve, in vooraanzicht, in norbertijnenhabijt, staande achter een tafel, hierop steunend met een boek in zijn rechterhand, met de linkerhand de mantel ophoudend. Achteraan gordijn en klein landschap.

Lambertus Boeracker (°Reek 1682-+Waalwijk 1759) trad in te Tongerlo in 1703; hij studeerde te Rome van 1706 tot 1710 en werd er in 1707 tot priester gewijd. In 1725 publiceerde hij een verzameling sermoenen. Hij was vicarius te Tilburg (1712), te Diest (1720), nadien pastoor te Waalwijk van 1725 tot 1759 (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloensis nr. 17.015; AAT D: doos 27, nr. 186/ i).

Lambertus ad nog een oudere broer die ook was ingetreden. In 1703 deed zich een tragische gebeurtenis voor. Hun vader, Hendrik Boeracker was vanuit Reek overgekomen om zijn zonen te bezoeken. Hij stierf te Tongerlo op 3 augustus. De familie zou in de abdij een grafsteen laten plaatsen (L.C. VAN DYCK 1979, p. 641-543)

Herkomst: overgedragen door de familie Smits, te Reek; tijdelijk bewaard in de pastorie te Roosendaal.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004426 Z004426] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80823 80823]

220. Schilderij

Landschap met herders

Nicolaas Berchem (°1620-+1683)

17de eeuw

olieverf op doek, ovaal, hoogte 78 cm

Aan de rand van een meer, nabij een ruïne hoedt een herder enkele koeien; hij is te paard en

heeft een hond. Hij voert een gesprek met twee vrouwen die met hun hond voorbij trekken.

Nicolaas Berchem (°Haarlem 1620-+Amsterdam 1683), Nederlands schilder, graficus,

illustrator en etser, belangrijk italianiserend landschapsschilder. Leerling van zijn vader

Pieter Berchem en van C. Moeyaert. Vanaf ca. 1642 ingeschreven in de Sint-Lucasgilde te

Haarlem. Reisde naar Italië; schilderde graag het Romeinse buitenleven met herders; naast

landschappen of havengezichten schilderde hij ook mythologische en relgieuze onderwerpen

(P.M.J.E. JACOBS; SAUR).

Foto: ensemble met kader [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97031 B97031] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004463 Z004463] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80822 80822]

221. Schilderij

Landschap met herders

Nicolaas Berchem (°1620-+1683)

17de eeuw

olieverf op doek, ovaal, hoogte 78 cm

Aan de rand van een meer, nabij een heuvel met een ruïne hoedt een herder enkele koeien;

hij is te paard. Hij is vergezeld van twee vrouwen en twee honden (zie vorig nummer).

Foto: ensemble met kader [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97032 B97032] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004464 Z004464] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130727 130727]

222. Schilderij

Portret van Willibrord Verbraeken (°1638-+1705), pastoor van Wijnegem

Mattheus Berckmans de Jonge (toegeschreven aan)

ca. 1681

olieverf op doek, hoogte 107 cm, breedte 92 cm

Willibrord Verbraeken (°Geel 1638-+Wijnegem 1705) werd geprofest te Tongerlo in 1665. Hij werd tot priester gewijd en werd kapelaan te Ravels in 1668 en in het klooster van de norbertinessen te Herentals in 1674. Vervolgens werd hij in 1681 pastoor te Wijnegem waar hij stierf in 1705 (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloensis nr. 16.227).

Hij wordt ten halve lijve voorgesteld voor een tafel waarop een kruisbeeld, een boek en een schedel; in de hoek links onder zijn wapenschild.

Mattheus Berckmans de Jonge was de zoon en de leerling van Mattheus Berckmans de Oude (°Lier ca. 1600-+1667); zij werkten voor de streek van Lier en de Kempen (schilderijen, polychrolie, gewoon schilderwerk). In 1661 schilderde Mattheus Berckmans de Jonge een tafereel van Sint-Remigius voor de kerk van Beerse (B. JANSSENS, 1942, p. 7-10). Lefèvre vermeldde verkeerdelijk de familienaam Beekmans in de plaats van Berckmans.

Bibliografie: P. LEFEVRE, 1917, p.58.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004599 Z004599] (2002).

223. Schilderij

Portret van Antonius Varendonck, abt van Sint-Michiels (1755-1771)

Balthasar Beschey (°1707-+1776) (toegeschreven aan)

1755-1771

olieverf op doek, hoogte 130 cm, breedte 115 cm

Antonius Varendonck (°Antwerpen 1708-+1771) trad binnen in de Sint-Michielsabdij te Antwerpen in 1730. Na zijn wijding in 1733 werd hij apostolisch notaris, provisor en cellier. Bestuurde de abdij in 1753 en 1762 tijdens een machtsvacuüm. In 1762 werd hij tot abt verkozen; hij stierf in 1771. Zijn devies: CRESCITE IN GRATIA. (J. VAN DEN NIEUWENHUIZEN 1992, p. 257).

Hij is zittend voorgesteld ten halve lijve met zijn wapenschild boven rechts. Ook in de abdij van Averbode wordt een portret van hem bewaard.

Balthasar Beschey (°1707-+1776) is een schilder van historietaferelen en religieuze werken. Hij maakte ook kopieën van meesters uit de 17de eeuw. Hij kreeg zijn opleiding bij Pieter Strick, schilder uit Amstel die in Antwerpen gevestigd was. Volgens P. Rombouts et T. Van Lerius, werd hij pas meester in 1752. In 1755/1756 was hij deken van de gilde en professor-directeur van de Academie voor Schone Kunsten. Hij was tevens een getallenteerd protrettist (Dictionnaire, Alain JACOBS).

Bibliografie: P. LEFEVRE, 1917, p. 57.

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80345 80345]

224. Schilderij

Portret van onbekend pauselijke visitator

gesigneerd en gedateerd op keerzijde LUISA BIGIOLI FECIT 1854

Luisa Bigioli

1854

olieverf op doek, hoogte 60 cm, breedte 49 cm

De onbekende kardinaal wordt voorgesteld in buste in profiel driekwart rechts. Hij draagt aan een breed lint het groot Kruis van de Koninklijke Hongaarse Orde van Sint-Stefanus. P. Lefèvre vermeldt drie namen van Italiaanse kardinalen die met dit protret zouden kunnen geïdentificeerd worden: Mgr. E. Gonella, apostolisch visitator, Mgr. Gacomo Cattani apostolisch nuntius en Mgr. Rafaelle Fornari, eerste pauselijke Nuntius te Brussel in 1841-43. Rond het midden van de 19de eeuw herrezen de Brabantse norbertijnerabdijen, zoals die van Tongerlo, Averbode, Park en Postel. In België stonden de kloosters nog onder de toezicht van een pauselijke nuntius en hadden ze een prior als bestuurder. Deze situatie kan de aanwezigheid van deze portretten in de abdij verklaren (zie ook volgende nrs. 225-226).

De kunstschilder Luisa Bigioli tekende het doek op de keerzijde (zie ook nota Bauwens AAT, D27, nr. 182). Van deze Italiaanse kunstenares werden geen gegevens gevonden.

Bibliografie: P. LEFEVRE, 1917, p. 22, 24.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277806 M277806] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004467 Z004467] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80347 80347]

225. Schilderij

Portret van onbekend pauselijk visitator

gesigneerd en gedateerd op keerzijde LUISA BIGIOLI FACE 1855

Luisa Bigioli

1855

olieverf op doek, hoogte 60 cm, breedte 49 cm

Buste van de kardinaal met borstkruis aan een ketting, in vooraanzicht voorgesteld. Voor de identificatie zie nummers 224 en 226.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277808 M277808] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004468 Z004468] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80346 80346]

226. Schilderij

Portret van onbekend pauselijk visitator

Luisa Bigioli

gesigneerd en gedateerd op keerzijde LUISA BIGIOLI FECIT 1855

Luisa Bigioli

1855

olieverf op doek, hoogte 60 cm, breedte 49 cm

Buste van kardinaal, voorgesteld in profiel driekwart links.

Gesigneerd en gedateerd op keerzijde LUISA BIGIOLI FECIT 1855.

Zie ook vorige nummers 224 en 225.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277807 M277807] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004466 Z004466] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130753 130753]

227. Schilderij

Bruiloft te Kana

Hiëronymus Bosch (°’s Hertogenbosch ca.1450-+’s Hertogenbosch 1516) (kopie naar)

17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 103,5 cm, breedte 68,50 cm

Op dit gekende tafereel uit het evangelie van Johannes voltrekt het wonder zich op het voorplan: een knecht

vult er zes kruiken met water terwijl een gezelschap aan de L-vormige bruiloftstafel toekijkt. Het originele

werk van Bosch bleef slechts via een tekening bewaard. In tegenstelling tot andere kopieën is de versie van

Tongerlo geschilderd op doek en kan dus ook in de 17de eeuw zijn ontstaan. Ze staat ook ver af van het

gekende voorbeeld uit Boymans van Beuningen te Rotterdam dat rond 1561 werd vervaardigd. Zo ontbreken

de twee honden op de voorgrond links en werd de figuur van Jezus, gezeten op de ereplaats onder het

baldakijn, niet meer herkend en daardoor zonder baard weergegeven. De afmetingen stemmen wel met

de andere kopieën overeen (over het origineel: catalogus 1967 ’s Hertogenbosch, nrs. 17-19; 2001 Rotterdam, p.159-162).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004628 Z004628] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81017 81017]

228. Schilderij

Dode Christus ondersteund door engelen

Thomas Willeboirts Bosschaert (+1654) (kopie naar)

1601-1700

olieverf op doek, 116 cm x 106 cm

Twee engelen tonen het dode lichaam van Christus dat zij met moeite kunnen rechtop houden. Onderaan links zit een engeltje en liggen enkele passiewerktuigen, de schaal, de nagelen, het kruisopschrift INRI.

Volgens Hairs leunt het werk sterk aan bij dat van Thomas Willeboirts Bosschaert. Deze Nederlandse schilder is geboren in Bergen-op Zoom, ging in Antwerpen in de leer bij Gerard Seghers. Meester in de Sint-Lucasgilde in 1636-1637, dan hofschilder van Frederik Hendrik van Nassau en later zeker gevestigd in Antwerpen waar hij deken werd van de gilde. Hij had meerdere leerlingen en stierf in 1654. Hairs schrijft hem de compositie toe waarvan zeker vier kopies gekend zijn: één in het OCMW in Brussel, één in ‘s Hertogenbosch Kathedraal Sint-Jan, en één in Antwerpen bij de Zwartzusters (tentoonstellingscat Hooglied 1994, fig. 60). Het werk van Tongerlo wordt in haar boek niet vermeld. Volgens een vermelding in een uitgave over de Kathedraal van ’s Hertogenbosch (''Sprekende Stilte'', 1958), zou Abraham Janssens (Janson) de auteur van het werk zijn (AAT/D/prel.prov.). In ieder geval is de invloed van Van Dyck merkbaar.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98363 B98363] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277816 M277816] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004452 Z004452] (2004).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80340 80340]

229. Schilderij

Portret van Frans Thomas Corselis, visitator apostolicus (°1767-+1853)

gesigneerd en gedateerd links midden I.G. CANNEEL BRUGES 1850

Théodore Joseph. Canneel (°Gent 1817-+Gent 1892)

1850

olieverf op doek, hoogte 110 cm, breedte 93 cm

Frans Thomas Corselis (°1767-+1853), priester, magister artium, 1817 pastoor van San Salvator te Brugge; vicaris-generaal te Brugge en visitator. Corselis was een verdediger van de kerkelijke instellingen, tegen de inmenging van de burgerlijke overheid. Vanaf 1834 werden de reguliere kloosters onder het gezag van een apostolisch visitator geplaatst indien zij geen generaal overste bezaten. F.T. Corselis was visitator voor de reguliere geestelijken, met als opdracht: het herstel van de kloosters, het toezicht op de kloosters, het toelaten van kloosterlingen, het bijeenroepen van kapittels enz.. Er was echter wantrouwen tegenover zijn optreden, er waren wrijvingen. Corselis bleef echter trouw aan de kerkelijke overheden (F. SIMON 1972). Over Corselis en de norbertijnen zie L.C. VAN DYCK, 1994, ''Visitator Frans Thomas Corselis''.

Voorgesteld met hermelijnen schoudermantelje boven een rocket, ten halve lijve, zittend in een zetel, driekwart profiel links. Boven links wapenschild. Geschilderde portretten van T. Corselis treffen wij aan in de abdijen van Averbode, Bornem, Grimbergen, Sint-Kruis en Westmalle (databank KIK).

Theodore Joseph Canneel (°Gent 1817-+Gent 1892) staat bekend als schilder van historische en religieuze onderwerpen en van portretten; hij was ook lithograaf en tekenaar. Hij heeft een belangrijke reeks muurschilderingen nagelaten in Gentse kerken. Kreeg zijn opleiding aan de academie te Gent; later werd hij er leraar en directeur; vanaf 1869 inspecteur van de academies en tekenscholen. Werd in 1892 lid van de Koninklijke Academie van België (Dictionnaire, Judith OGONOVSKY-STEFFENS).

Bibliografie: P. LEFEVRE, 1917, p. 12; KOYEN M.H. (+) en L.C. VAN DYCK, 1992, p. 360.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277805 M277805] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004447 Z004447] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130500 130500]

230. Schilderij

Portret van onbekend norbertijnenpater

gesigneerd en gedateerd rechts midden H. CAUWENBERGHS AVERBODE 1904

Hilarius Cauwenberghs (°1854-+1914)

1904

olieverf op doek, hoogte 74 cm, breedte 55,5 cm

De pater is zittend en ten halve lijve geportretteerd, in driekwart profiel rechts met in de achtergrond een boekenkast en een kruisbeeld.

Victor (kloosternaam Hilarius) Couwenberghs (°Scherpenheuvel 1854-+Schaarbeek 1914) werd norbertijn te Averbode in 1875, priester gewijd in 1881. Sacrist te Averbode in 1882-1898, pastoor te Wolfsdonk (1888), pastoor te Molenstede (1898-1901), kapelaan in het Jezuïetencollege te Brussel (1907-1911), kapelaan van de O.-L.-Vrouwekerk te Schaarbeek (Necrologium… Averbode). Hij bezat enkele artistieke vaardigheden: op het gebied van de schilderkunst: kruisweg te Aarschot-Wolfsdonk (J. GERRITS 1985, p. 22), zelfportretten te Averbode (databank KIK); hij was ook organist en componist, hij componeerde talrijke liederen, orgelstukken, geestelijke liederen, een Missa in honorem St. Michaelis, hij verzorgde verscheidene publicaties over muziek en orgel (L. GOOVAERTS, 1, 1899, p. 142-143, 4, 1909, p. 34-35). Als kunstschilder gebruikte hij een andere schrijfwijze voor zijn naam.

Wie is onbekende ???

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004519 Z004519] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130501 130501]

231. Schilderij

Portret van onbekend norbertijnenpater

H. Cauwenberghs, gesigneerd en gedateerd Averbode ???

Hilarius Cauwenberghs (°1854-+1914)

???

olieverf op doek, hoogte 74 cm, breedte 54 cm

De pater is zittend geportretteerd, ten halve lijve, in driekwart profiel links met een missaal in de hand en een boekenkast achter zich.

Wie is onbekende ???

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004520 Z004520] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80824 80824]

232. Schilderij

Heilige familie

Pieter Coecke van Aelst (°voor 1502-+voor 1550) (atelier-navolger)

1530-1540

olieverf op paneel, hoogte 46 cm, breedte 35 cm

Het schilderij stelt de H. Familie voor in een interieur met doorkijk op een landschap, waarin een ranke boom, enkele hoeven, een toren en bergen zichtbaar zijn.

Het Jezuskind reikt van op de schoot van zijn moeder naar de vrucht (een granaatappel ?) die Jozef aanbiedt. Twee engeltjes met veelkleurige vleugels houden een doek achter de H. Maagd en het kind. Verder valt nog de gemarmerde zuil met renaissancemotieven op en het rolwerk onder de vensteropening. Mogelijk was het Jezuskind oorspronkelijk naakt en werd het lendendoek later aangebracht ten gevolge van de voorschriften van het Concilie van Trente. Als een klein stilleven ligt naast het fruit vooraan een mes met ivoren heft. Heel wat schilderijtjes uit de school en omgeving van Pieter Coecke hebben dezelfde afmetingen zodat we mogen aannemen dat het om een standaardmaat ging al kan het bovenaan oorspronkelijk ook halfrond geweest zijn. Er bestaan vele voorbeelden van de H. Familie meestal in een landschap, waarbij Jozef, Maria of engelen vruchten aanbieden aan het kind. Doorgaans wordt dit tafereel geïnterpreteerd als een Rust op de vlucht naar Egypte, zelfs als het niet in een landschap wordt gesitueerd.

Stijl en kledij van de personages verwijzen naar een ''Aanbidding van de Wijzen'' uit Valenciennes. De compositie met de engelen met het doek vindt men ook terug in het Museum Vanderkelen-Mertens te Leuven.

Pieter Coecke was schilder, graveur, bouwmeester, beeldhouwer, ontwerper en schrijver. Na een reis naar Italië werd hij lid van de Sint-Lucasgilde te Antwerpen. Hij verbleef in Aalst, Antwerpen, Constantinopel en Rome. Hij was een veelzijdig kunstenaar die veel invloed uitoefende op zijn tijdgenoten. Onder zijn leerlingen bevond zich zijn schoonzoon Pieter Breughel de Oude (P.M.J.E. JACOBS).

Behandeling: 1998 in La Cambre, Brussel ( AAT/D/ Prelatuur I,'' Restauratieverslag ''door Ilona HEVESI).

Bibliografie: J. BAUWENS 1947, p. 129, nr. 8.

Tentoonstelling.: 1961 Hilvarenbeek, nr. 26; 1973 Heverlee, nr. 189; 1995 Valkenswaard, nr. 46 (ged. 1560).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97037 B97037] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M110960 M110960] (1973), KM859 (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004221 Z004221] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=12216 12216]

233. Schilderij

De jonge huishoudster

signatuur onder links: HENRI DE BRAEKELEER

Henri De Braekeleer (°1840-+1888)

1861-1888

olieverf op doek, hoogte 29 cm, breedte 30 cm

Andere titels die aan het werk werden gegeven zijn: ''Interieur'' of ''Moeder en kind''. Een vrouw zit in profiel voor het raam in een burgerlijk interieur kleren te verstellen terwijl een blond meisje rechts aan een kleine tafel zit. Het is een typisch intimistisch schilderij van Henri De Braekeleer, die werkte onder invloed van zijn vader en zijn oom Henry Leys. Wegens de vrije schildertoets met enige impressionistische invloed kan het werk misschien in zijn latere periode situeren.

Henri De Braekeleer (°Antwerpen 1840-+Antwerpen 1888) volgde lessen aan de Antwerpse academie (1854-1856) en bij zijn oom Henri Leys. Aanvankelijk geboeid door de 17de-eeuwse Hollandse schilders. Vanaf de jaren 1870 genreschildering: intimistische binnenhuizen in Oud-Antwerpen; met eigenzinnige impressionistische toets. Werd sterk gewaardeerd in het Brusselse milieu van de modernisten van Les XX (Dictionnaire, Gaston FERNANDEZ-CARRERA).

Herkomst: Bij testament geschonken door weduwe E. Leroux-Van Spilbeeck (+1938) (AAT Doos 72, nr. 218/2).

Tentoonstelling: 1988-1989 Antwerpen, p.194.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M198445 M198445] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004494 Z004494] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81453 81453]

234. Schilderij

Piëta met engelen met passiewerktuigen

toegeschreven aan Hendrik De Clerck (°ca.1570-+ca.1630)

begin 17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 71 cm, breedte 87 cm

O.-L.-Vrouw houdt het dode lichaam van haar zoon op de schoot. Een zwaard doorboort haar hart zoals de oude Simeon bij de opdracht in de tempel had voorspeld (Lucas). Zij wordt geflankeerd door twee engelen waarvan de linker een spons op een stok en een geselroede in de handen houdt en de doornenkroon tegen de borst drukt terwijl de rechter engel de nagelen en de lans vasthoudt. Op een hoogte rechts staan drie lege kruisen en in de verte ontwaart men een stad met kerktorens en een rond gebouw dat de tempel van Jeruzalem voorstelt.

Zoals in de catalogus van Valkenswaard werd aangegeven gaat de compositie terug op een ontwerp van Maarten de Vos waarschijnlijk de leermeester van De Clerck, dat door Hiëronymus Wierickx werd gegraveerd in 1584 (M. MAUQUOY-HENDRICKX, 1978, nr. 787, pl. 111). De gelijkenis is treffend, op de achtergrond na die in de gravure werd opgevat als de plaats onder het kruis. Ook werden op de gravure vooraan nog andere passiewerktuigen zoals de tang en de hamer en de kruik met het bekken weergegeven. De kledij en het voorkomen van de engelen is bij De Clerck geëvolueerd naar een meer renaissancistische uitvoering, met losse gewaden in de plaats van dalmatieken. Ook hebben de engelen het typisch mannelijke uiterlijk en ontbreken de nimbi. De figuren van Maria en Jezus zijn qua compositie redelijk getrouw overgenomen maar iets minder fijn. Een identiek tafereel op een doek van nagenoeg dezelfde afmetingen treft men aan in een andere premonstratenzerabdij, namelijk deze van Leffe bij Dinant (70 op 90 cm).

Prelaat J. Bauwens, via dewelke het werk in Tongerlo terecht is gekomen, was ook prelaat in de abdij van Leffe. In de Sint-Vincentiuskerk van Evere wordt een Verrezen Christus tussen twee engelen bewaard die gesigneerd en gedateerd werd door De Clercq in 1600. Hier zijn zowel de engelen als de atletische Christusfiguur vrijer en sterker geschilderd wat haast zou doen vermoeden dat de Piëta’s van Tongerlo-Leffe tot het vroegere werk behoren.

Hendrik De Clerck (°1570-+1630) werd geboren te Brussel. Hij schilderde historiestukken, portretten; maakte tekeningen. Was leerling van Maarten De Vos. Hij verbleef in Rome, Brussel en Mechelen; in 11596 trad hij in dienst van de aartshertogen, in 1606 werd hij hofschilder. Hij werkte samen met Denis Van Alsloot, Hendrik sr. Van Balen en Josse jr. De Momper (P.M.J.E. JACOBS, SAUR).

Herkomst: Vermoedelijk uit de verzameling van de familie Bauwens uit Antwerpen en via prelaat J. Bauwens in de abdij gekomen (AAT/D/Prelatuur).

Tentoonstelling: 1995 Valkenswaard, nr. 47.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B34083 B34083] (1942), M 277781 (1991), KM855 (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004259 Z004259] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130436 130436]

235. Schilderij

H. Franciscus van Assisi in aanbidding voor het kruisbeeld

gesigneerd en gedateerd boven links P. DE CLERCQ A NINOVE 1852

Pieter De Clercq (°1821-+1884)

1852

olieverf op doek, hoogte 87,5 cm, breedte 60 cm

De heilige met volle witte baard en kalende schedel wordt voorgesteld ten halve lijve in profiel rechts. Hij zit geknield voor een kruisbeeld waarnaast een schedel zichtbaar is.

Pieter De Clercq (°Dendermonde 1821-+Ninove 1884) kreeg zijn opleiding te Dendermonde aan de academie onder de leiding van E. Verhas. In 1842 vestigde hij zich te Ninove. Hij is bekend om zijn religieuze werken en portretten die meestal dateren van na 1852. In 1870 kende hij succes; hij werd directeur van de academie van Ninove (C.P. PIRON 1999, p. 310; Dictionnaire, Sybille VALCKE).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004465 Z004465] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130755 130755]

236. Schilderij

Gelukzalige Petrus Janssens

gesigneerd onder rechts MA KELLY DE GALWAY

Kelly De Galway

20ste eeuw

olieverf op doek, hoogte 58 cm, breedte 43 cm

Voorgesteld in norbertijnenhabijt met schoudermantel en bonnet; palm in de linkerhand, bijl in de rechter. Hij staat voor een tafel waarop een bord met neus en oor, die met een mes werden afgesneden. In de achtergrond: onthoofding van Petrus Janssens. Opschrift onderaan: B. PETR, MARTYR COLLEGY TONGERLOENS. CAN.

Petrus Janssens (°Kalmthout-+Haarlem 1572) trad binnen te Tongerlo in 1556, werd er circator, later pastoor te Haaren (NL). In 1572 werd hij te Haaren overvallen door de Geuzen; zij bedreigden de pastoor, sneden neus en rechteroor af. Toen hij zijn geloof niet wilde afzweren, hakten zij zijn hoofd af met een bijl. In de abdij van Windberg is er een geschilderd portret van hem bewaard (W. VAN SPILBEECK, 1890; D. DE CLERCK, 2001, p. 101).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004641 Z004641] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=157663 157663]

237. Schilderij

H. Norbert van Prémontré 

door P. Delahaye, 

17de eeuw, 

olieverf op doek, hoogte 112 cm, breedte 91 cm

Norbert zit geknield en met gevouwen handen voor een tafeltje met een monstrans; hij draagt het norbertijnenhabijt, mozetta en pallium op de schouders. Achter de monstrans staat er een mijter.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001436 X001436] (2005).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80321 80321]

238. Schilderij

Portret van provisor Judocus Thijs (°1754-+1824)

Andreas Bernardus De Quartenmont (°1750-+1835)

1792

olieverf op doek, hoogte 75 cm, breedte 57 cm

Judocus Carolus Josephus Thijs (°Beerse 1754-+1824) werd priester gewijd in 1781; van 1783 tot 1786 studeerde hij te Rome. Werd circator in 1788, in 1789 vicaris van de Sint-Sulpitiuskerk te Diest; in 1790 volgt hij Adrianus Heylen op als provisor; deze functie blijft hij bekleden na de uitdrijving uit de abdij; door de Fransen werd hij tot de ‘fanatieke en onruststokende priesters’ gerekend. (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloensis nr. 17.331; zie ook N.J. WEYNS 1977).

De norbertijn wordt voorgesteld ten halve lijve in vooraanzicht. Hij draagt een solidee en over zijn pij een witte hermelijnen schoudermantel. In de rechterhand houdt hij een kerkboekje. De identificatie van het portret is niet zeker maar vermoedelijk gaat het hier om pater Judocus Thijs.

Andreas Bernardus De Quartenmont of De Quertenmont (°Antwerpen 1750-+Antwerpen 1835) was een historieschilder, portretschilder, graveur; kreeg zijn opleiding aan de Antwerpse academie, werd er leraar (1778) en directeur (1790). Hij maakte verscheidene portretten van politieke en religieuze figuren (Dictionnaire,

M. PACCO).

Bibliografie: P. LEFEVRE, 1917, p. 45; L.C. VAN DYCK, 1980, p. 24-34.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97078 B97078] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004545 Z004545] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130428 130428]

239. Schilderij

Portret van abt-generaal Hubert Noots (1937-1962)

met monogram DK boven rechts

gedateerd opschrift boven rechts ROMAE MCMLII

Meester met initialen DK

1952

olieverf op doek, hoogte 102 cm, breedte 89 cm

Voorgesteld ten halve lijve, in profiel, zittend in een zetel, in norbertijnenhabijt; met abtskruis en abtsring: purperen bonnet in de rechterhand, mutsje (kalot) op het hoofd. Met wapenschild en devies MINISTRARE ET BENEFACERE; met wapen van de abdij van Tongerlo. Het portret werd te Rome geschilderd; sinds 1937 verblijft de abt-generaal te Rome op het generalaat. Biografie Hubertus Noots (°1881-+1967) (zie deel I, nr. 16; zie ook ''Dankbare hulde'' 1955, ''In memoriam'' 1967).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004446 Z004446] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130517 130517]

240. Schilderij

Lindendreef, toegang tot de abdij van Tongerlo

gesigneerd en gedateerd HARRY GERARD DIERICKX 1890

Harry Gerard Dierickx

1890

olieverf op doek, hoogte 134,50 cm, breedte 200 cm

Panoramisch zicht vanuit de lindendreef naar de abdij. In de pastorie van Roosendaal waren vijftien schilderijen van deze schilder aanwezig (AAT, Doos 28, nr. 190/1).

Herkomst: uit de pastorie van Roosendaal.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004584 Z004584] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80869 80869]

241. Schilderij

Bloemenstuk

gesigneerd en gedateerd onder links P. FAES 1782

Peter Faes (°1750-+1814)

1782

olieverf op doek, hoogte 96,50 cm, breedte 86 cm

In een brede, lage vaas, op de hoek van een afsluiting zijn talrijke bloemen (pioen, papaver…), bladeren en aren geschikt.

Peter Faes (°Meer 1750-+Antwerpen 1814) kreeg zijn opleiding aan de academie te Antwerpen; vanaf de jaren 1780 was hij actief in het artistieke leven van de Scheldestad (Sint-Lucasgilde); medestichter van een nieuw artistiek genootschap. Exposeerde op de Antwerpse salons in 1804,1805 en1813. Een van de belangrijkste bloemenschilders van zijn tijd. Schilderde vaak op paneel; zijn neoklassieke stijl verwijst naar de 18de eeuw (Dictionnaire, Richard KERREMANS).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277759 M277759] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004414 Z004414] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80870 80870]

242. Schilderij

Bloemenstuk

Peter Faes (°1750-+1814)

1782

olieverf op doek, hoogte 96,50 cm, breedte 86 cm

In een brede, lage vaas, op de bovenrand van een afsluiting zijn talrijke bloemen (iris, roos, anjer, tulp) en bloemstengels geschikt.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277760 M277760] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004415 Z004415] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80867 80867]

243. Schilderij

Reliëf met Apollohoofd, omringd door bloemen

gesigneerd onder rechts P. FAES

Peter Faes (°1750-+1814)

ca. 1782

olieverf op doek, hoogte 97 cm, breedte 89 cm

Een reliëf met een hoofd van Apollo, met lier, werd aangebracht tegen een console; hierrond werd een krans aangebracht van druiven, takjes en bloemen: clematis, papaver, trompetbloem, camelia, pioen...

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277764 M277764] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004418 Z004418] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80868 80868]

244. Schilderij

Reliëf met Minervahoofd, omringd door bloemen

gesigneerd onder rechts P. FAES

Peter Faes (°1750-+1814)

ca. 1782

olieverf op doek, hoogte 96,50 cm, breedte 86 cm

Een reliëf met een hoofd van Minerva, met helm, werd aangebracht tegen een console; hierrond werd een krans aangebracht van druiven, takjes en bloemen: pioen, hibiscus, tulp, winde, clematis...

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277763 M277763] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004416 Z004416] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80864 80864]

245. Schilderij

Stilleven met bloemen en fruit

gesigneerd onder rechts HENRY FIMMERS

Henry Fimmers

2de helft 19de eeuw

olieverf op paneel, hoogte 107,5 cm, breedte 78 cm

Op een tafel liggen verscheidene voorwerpen uitgestald op een tafelkleed: een hoge vruchtenschaal met ronde geprofileerde voet op pootjes, een ronde platte schaal gedragen door drie putti; verder een geopend koffertje met flesjes; verder liggen enkele boeken. Fruit ligt op de schaal en op het tafelkleed; bloemen staan er achter het koffertje. In de achtergrond een ruime, diagonaal hangende drapering.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277845 M277845] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130497 130497]

246. Schilderij

Portret van pater Martinus Philippe

gesigneerd onder links KALLIST FIMMERS O. PRAEM.

Kallist Fimmers (°1906-+1969)

ca. 1930

olieverf op doek, hoogte 71,50 cm, breedte 61,50 cm

Voorgesteld in norbertijnenhabijt met bonnet, in buste driekwart rechts, tegen een effen achtergrond (biografie Kallist Fimmers zie deel I, p. 88).

Martinus Philippe (°Sint-Huibrechts-Lille 1893-+Herentals 1932) trad in het klooster in 1914, werd priester gewijd in 1920. Hij werd sacrist in de abdij te Tongerlo, professor in Porrentuy (Zwitserland), later vicaris te Hulshout (1925), pastoor te Blauberg in 1928 (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloënsis nr. 19.066).

Herkomst: was tot 1997 in bruikleen bewaard op de pastorie te Blauberg-Herselt.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004516 Z004516] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130494 130494]

247. Schilderij

Portret van abt-generaal monseigneur Noots (1937-1962)

gesigneerd en gedateerd onder rechts KALLIST FIMMERS O. PRAEM. A° 48

Kallist Fimmers (°1906-+1969)

1948

olieverf op doek, hoogte 70 cm, breedte 84 cm

De abt-generaal wordt voorgesteld in buste, driekwart rechts. Hij draagt een borstkruis en op het hoofd een rode bonnet. Rechts bovenaan het wapenschild en de spreuk van Hubert Noots (°Neerpelt 1880-+Antwerpen 1967): MINISTRARE ET BENEFACERE, met opschrift A 67, de ouderdom van de prelaat in 1948 (biografie zie deel I, nr. 16).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004506 Z004506] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=157664 157664]

248. Schilderij (inv. nr. 65)

Afscheidsrede van Jezus bij het Laatste Avondmaal

gesigneerd onder links: KALLIST FIMMERS

Kallist Fimmers (°1906 -+1969)

midden 20ste eeuw

olieverf op doek, hoogte 98,7 cm, breedte 78,5 cm

De Jezusfiguur staat recht temidden de apostelen, draagt een lang, rood kleed, heeft een langgerekte gestalte, is blootsvoets, heeft een eerder klein hoofd en houdt de twee smalle handen in een sprekend gebaar voor zich. De apostelen zijn zittend voorgesteld, rond een lange tafel met groen kleed; zij hebben zich nu rond en naar Jezus gericht. Zij zijn blootsvoets en dragen gewone kleren: hemden en broeken. Op de tafel staan enkele borden en een kruik. Judas heeft het hoofd afgewend.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001292 X001292] (2005).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130493 130493]

249. Schilderij

Bloemen in een vaas

gesigneerd onder links KALLIST FIMMERS

Kallist Fimmers (°1906 -+1969)

midden 20ste eeuw

olieverf op doek, hoogte 70 cm, breedte 84 cm

In een koperen (?) vaas staat een ruiker van witte, paarse en blauwe hortensia’s.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004505 Z004505] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=157665 157665]

250. Schilderij (inv. nr. 73)

Boslandschap

gesigneerd onder links KALLIST FIMMERS

Kallist Fimmers (°1906 -+1969)

midden 20ste eeuw

olieverf op doek, hoogte 69,3 cm, breedte 69,1 cm

Rond een open pleintje zien wij de rand van het bos. In grote vlakken en soms felle kleuren worden de loverpartijen geschilderd. Het geheel geeft een herfstige indruk.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001296 X001296] (2005).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=157677 157677]

251. Schilderij (inv. nr. 123/45/35)

Drie vazen met bloemen

gesigneerd onder links KALLIST FIMMERS

Kallist Fimmers (°1906 -+1969)

midden 20ste eeuw

olieverf op doek, hoogte 68,8 cm, breedte 92,3 cm

Vooraan een donkere vaas met veel, kleurige bloemen; daarachter een rode en gele vaas met vooral rode en bruinkleurige bloemen. Donkere bodem, lichte achtergrond. Geschilderd met het paletmes.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001297 X001297] (2005).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=157685 157685]

252. Schilderij (inv. nr. 85)

Prediking van Jezus aan het meer van Genesareth

gesigneerd onder links KALLIST FIMMERS

Kallist Fimmers (°1906-+1969)

midden 20ste eeuw

olieverf op doek, hoogte 198 cm, breedte 83,5 cm

Vanuit de hoogte kijken wij neer op een aanlegplaats bij een groot meer, met talrijke roeiboten en zeilboten; een menigte mensen staat te wachten aan de kade. Jezus spreekt hen toe vanop een platte schuit in het meer; hij is in het wit gekleed en heeft de armen gespreid; in de boot zitten de apostelen.

Tentoonstelling: 1984 Grimbergen, nr. 85.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001293 X001293] (2005).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=157699 157699]

253. Schilderij

Vreugde om de oogst

Kallist Fimmers (°1906-+1969)

midden 20ste eeuw

olieverf op doek, hoogte 99 cm, breedte 120 cm

Rond een centrale groep van een hoofdfiguur en twee kinderen zijn een negental personen portretmatig weergegeven. Op het tweede plan wordt een oogstfeest gevierd; het graan staat te rijpen in schoven.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001290 X001290] (2005).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130492 130492]

254. Schilderij

Zingende en biddende zusters-norbertinessen van Veerle

gesigneerd onder links KALLIST FIMMERS

Kallist Fimmers (°1906-+1969)

midden 20ste eeuw

olieverf op doek, hoogte 50 cm, breedte 60 cm

Drie zusters staan met gevouwen handen en ten halve lijve opgesteld achter een groot open boek waarin ze samen zingen en bidden.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004504 Z004504] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=157714 157714]

255. Schilderij

Vlucht naar Egypte

gesigneerd onder rechts KALLIST FIMMERS

Kallist Fimmers (°1906 -+1969)

midden 20ste eeuw

olieverf op doek, hoogte 43,5 cm, breedte 33,5 cm

In het duister van een indrukwekkend woud trekt de Heilige Familie verder naar Egypte. Jozef gaat voorop en leidt de ezel door een kleine rivier.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001299 X001299] (2005).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80336 80336]

256. Schilderij

Portret van prior Lambertus Wendelen (°1880-+1958)

gesigneerd onder links KALLIST FIMMERS

Kallist Fimmers (°1906-+1969)

1953 (?)

olieverf op doek, hoogte 89 cm, breedte 47 cm

De prior wordt voorgesteld in vooraanzicht, ten halve lijve; met koorhemd, koorkap en witte bonnet; in de rechter hand houdt hij een cantorstaf<nowiki>; de linkerhand rust op de borst. In de achtergrond het silhouet van het interieur van de abdijkerk van Tongerlo.</nowiki>

Lambertus Wendelen (°Tongerlo 1880-+Tongerlo 1958) trad in het klooster op negentienjarige leeftijd; hij werd priester gewijd in 1903. In 1903 werd hij cantor, een functie die hij met vuur zou blijven uitoefenen gedurende vijftig jaar als voorzanger en leider van de zang. Circator in 1908, suprior 1912-1916, 1914-1918 magister van het algemeen noviciaat, 1914-1918 legeraalmoezenier van het Belgisch leger, 1919 circator, 1925 cellier, 1927 prior, 1945-1950 suprior. Hij kreeg verscheidene eretekens (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloënsis nr. 18.174; ''Tot vroom aandenken'' 1958). Mogelijk is dit portret gemaakt in 1953 bij gelegenheid van de viering van het vijftigjarig cantorschap.

Tentoonstelling: 1984 Gimbergen, nr. 3.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277804 M277804] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004546 Z004546] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=154491 154491]

257. Schilderij, drieluik

Christus in het graf, op zijluiken twee norbertijnen

Gesigneerd op middenluik o.r. KALLIST FIMMERS O. PRAEM.

Kallist Fimmers (°1906-+1969)

1958

olieverf op paneel, middenluik hoogte 78 cm, breedte 77 cm, zijluik hoogte 78 cm, breedte 30 cm

In het middenpaneel wordt in een donkere grot de naakte, dode Christus voorgesteld, vanaf het middel, liggend op een witte lijkwade, met baard en snor, bloedsporen over het lichaam. Een vrouw beweent het lijk, de handen tegen het aangezicht. Doorheen de uitgang van de grot zien wij in de verte de drie kruisen van de Calvarieberg.

Op de twee zijluiken wordt telkens een norbertijn voorgesteld: Adriaan van Hilvarenbeek en Jacob Lacops, gericht naar het middenpaneel; zij dragen een mantel met kap, een kelk in de handen.

Bibliografie: D. PEETERS 1967, p. 67; M. KOYEN, ''Tongerlo door de eeuwen heen'' 1973, p. 57; TARCIES MORJAEN, 2, 1993, p. 29-31.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z009635 Z009635] (2004).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130499 130499]

258. Schilderij

Portret van pater Engelbert Docx

gesigneerd onder rechts KALLIST FIMMERS

Kallist Fimmers (°1906-+1969)

ca. 1950-1960

olieverf op doek, hoogte 70 cm, breedte 84 cm

De pater zit op een stoel en is geportretteerd op een gele achtergrond, ten halve lijve driekwart links. Hij houdt een rood boek op de schoot.

Engelbert Docx (°Antwerpen 1910-+Geel 1990) werd in 1933 tot priester gewijd door Mgr. T. Heylen. In 1936 was hij coadjutor te Nimes, in 1937-1940 bibliothecaris in Tongerlo. Hij was actief in verscheidene parochies: Oosterwijk, Oevel, Geel-Punt, Itegem; tot slot werd hij pastoor te Blauberg (1949). In de periode 1968-1970 godsdienstleraar te Herselt; 1976-1984 rector van de zusters franciscanessen te Oosterlo-Geel (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloensis nr. 19.188).

Herkomst: was tot 1997 in bruikleen bewaard op de pastorie te Blauberg-Herselt.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004518 Z004518] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=157720 157720]

259. Schilderij

De schepping

gesigneerd onder rechts KALLIST FIMMERS

Kallist Fimmers (°1906 -+1969)

1963

olieverf op doek, hoogte 248 cm, breedte 179 cm

Een wijds, feestelijk gekleurd landschap is bevolkt met vooral exotische fauna. Rechts midden zit de witte figuur van Jaweh; hier wordt de mens geschapen.

Bibliografie: D. PEETERS 1967, p. 68.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001289 X001289] (2005).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=157721 157721]

260. Schilderij (inv. nr. 35)

Portret van een jonge schilder

gesigneerd onder links KALLIST FIMMERS

Kallist Fimmers (°1906-+1969)

1964

olieverf op doek, hoogte 75 cm, breedte 75,5 cm

De jonge man zit op een stoel, is vanaf de knieën in beeld gebracht; hij is gekleed in hemd, pull-over, broek en vest. De linkerhand steunt op de linkerdij; de rechterarm rust op de rechterdij. Het hoofd is karaktervol en gevoelig geschilderd. De achtergrond is lichtgeel naar lichtgroen.

Bibliografie: D. PEETERS 1967, p. 96.

Tentoonstelling: 1984 Grimbergen, nr. 4.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001294 X001294] (2005).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=157723 157723]

261. Schilderij

Zelfportret

gesigneerd onder rechts KALLIST FIMMERS

Kallist Fimmers (°1906-+1969)

1964

olieverf op vezelplaat, hoogte 98,7 cm, breedte 52 cm

Frontaal voorgesteld, vanaf het middel, met witgroene werkjas; in de rechterhand houdt hij vier penselen voor het lichaam; de linkerhand reikt buiten het schilderij waar de schildersezel staat. Het hoofd met de bril is naar de ezel gericht. Oranje-gele achtergrond. Over Kallist Fimmers zie ''In memoriam'' 1969, P. HEYNS 1956, D. PEETERS 1967, F. VAN DER MEER 1969.

Bibliografie: D. PEETERS 1967, bij titelpagina.

Tentoonstelling: 1984 Grimbergen, nr. 1.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001291 X001291] (2005).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=157722 157722]

262. Schilderij (inv. nr. 35)

De barmhartige Samaritaan

gesigneerd onder links KALLIST FIMMERS

Kallist Fimmers (°1906 -+1969)

1966

olieverf op doek, hoogte 68,7 cm, breedte 58,5 cm

Op het voorplan staat de barmhartige Samaritaan in donkere broek en rood hemd; hij ondersteunt en kijkt meewarig naar het halfnaakte slachtoffer, met een windel om het hoofd. Op het tweede plan staat een paard te grazen. Op het derde plan is er een Kempense boerderij met woning en stal, omringd door bomen. De egale lucht is licht-oranje.

Bibliografie: D. PEETERS 1967, p. 71.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001295 X001295] (2005).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80238 80238]

263. Schilderij

Portret van Anna Van Boechout (+1417), priorin van het Besloten Hof te Herentals

Peter Franchois (°1606-+1654) (toegeschreven)

ca. 1640-1650

olieverf op paneel, hoogte 43,5 cm, breedte 40 cm

Portret van priorin Anna de Boechout met opschrift bovenaan: V D SR ANNA DE BOUCHAUT 1 PRIORISSA HORTI CONCLUSI IN HERENTALS... 1411.

Anna Van Boechout (+1417), norbertines van Leliëndaal te Mechelen, stichteres van de priorij te Herentals 1411; droeg de titel van rectrice. Zij bekwam voordelen van de hertog van Brabant in 1413 en 1416 (E. HOUTMAN, P''rieuré Het Besloten Hof'', 1992, p. 382; zie ook W. VAN SPILBEECK 1892). Ze is voorgesteld ten halve lijve in profiel driekwart links, in aanbidding geknield voor het kruis.

Peter Franchois of François (°Mechelen 1606-+1654), zoon en leerling van Lucas Franchois de Oude; staat bekend om zijn portretten en historiestukken. Herkomstig uit Mechelen werd hij meester in de Sint-Lucasgilde te Antwerpen. In navolging van A. Van Dyck schilderde hij zeer fijne portretten in licht koloriet (Dictionnaire, H. COLSOUL).

Bibliografie: J. BAUWENS, 1947, p. 128; M. KOYEN, ''De Norbertijnenabdij van Tongerlo'', 1973, p. 37; M. KOYEN, ''Tongerlo door de eeuwen heen'', 1973, p. 57; E. HOUTMAN, ''Prieuré Het Besloten Hof'',1992, p. 382.

Tentoonstelling: 1973 Heverlee, nr. 225; 1995 Valkenswaard, nr. 50.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97061 B97061] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004220 Z004220] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80995 80995]

264. Schilderij

Aanbidding van de Wijzen, vier scenes uit Nieuwe Testament en voorstellingen van de evangelisten

Frans II Francken (°1581-+1642) (navolger)

1ste helft 17de eeuw

olieverf op paneel, hoogte 22 cm, breedte 36 cm (midden), hoogte 48,5 cm, breedte 63 cm (omlijsting)

Het middenpaneel met de voorstelling van de Aanbidding van de Wijzen is gevat in een lijst waarin nog eens acht kleine tafereeltjes voorkomen: in de hoeken de evangelisten, rechts de Visitatie, links de Doop van Jezus, boven Jezus en de Samaritaanse vrouw bij de waterput en onder Noli me Tangere. In de compositie en in het omgeven van het centrale tafereel met sub-tafereeltjes is de inspiratie van het werk van Frans II Francken zeker aanwijsbaar, al werkte hij ze meestal uit in grisaille. De kwaliteit van het werk situeert het echter bij de navolgers van de Antwerpse schilder. De vier evangelisten zitten in een interieur met vloer; de vier kleinere scènes spelen zich af in een landschappelijke omgeving.

Frans II Francken (°Antwerpen 1581-+1642), best bekende schilder van de dynastie, werd door zijn vader opgeleid. Vrijmeester in de Sint-Lucasgilde in 1605 en deken in 1615, leidde hij ongetwijfeld een belangrijk atelier dat voor een deel met familieleden werd bevolkt. Hij staat vooral bekend als figurenschilder en schilder van kleine werken voor privé-verzamelaars maar ook van enkele altaarstukken (Dictionnaire, Ursula HÄRTING).

Bibliografie: J. BAUWENS, 1947, p. 130; M. KOYEN, ''Tongerlo door de eeuwen heen'' 1973, p. 57.

Tentoonstelling: 1961 Hilvarenbeek, nr. 21; 1967 Averbode nr. B/46; 1973 Heverlee, nr. 198; 1995 Valkenswaard, nr. 48.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97055 B97055] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277779 M277779] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004254 Z004254] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130757 130757]

265. Schilderij

Kruisiging (fragment)

Frans II Francken (°1581-+1642)

1ste helft 17de eeuw,

olieverf op paneel, hoogte 17.5 cm, breedte16 cm

Dit fragment is een onderdeel van een Gogothatafereel. Het stelt een wenend meisje voor en een kleine jongen die bij de arm gehouden wordt door een vrouw waarvan het hoofd ontbreekt. Links staat een vrouw die haar tranen opdroogt met haar sluier.

Het werk werd onlangs verworven.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004645 Z004645] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130463 130463]

266. Schilderij

Kruisoprichting

Gesigneerd onder links … FFRANKEN …

Frans II Francken (°1581-+1642)

1ste helft 17de eeuw

olieverf op paneel, hoogte 40,5 cm, breedte 56,5 cm

Op dramatische wijze wordt de oprichting van het kruis van Jezus voorgesteld; het kruis van de Goede Moordenaar staat reeds recht, terwijl rechts de Slechte Moordenaar, op zijn kruis gezeten, nog ondersteund wordt door een Joodse priester met de tafelen der wet. Maria en Johannes en enkele wenende vrouwen staan uiterst rechts opgesteld; achter de kruisen bevindt zich een menigte met soldaten en voetvolk.

Het tafereel is fijn, uiterst los en levendig geschilderd in een zacht kleurenpalet. De schuine balk met de verlosser, wiens hoofd zich in het midden van het schilderij bevindt, geeft het geheel een dynamisch aspect.

Het kunstwerk is in zeer slechte staat met overschilderingen in de vele lacunes.

Bibliografie: M. KOYEN, ''Tongerlo door de eeuwen heen'' 1973, p. 57; M. KOYEN, ''De Norbertijnenabdij van Tongerlo'' 1973, p. 37.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004480 Z004480] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80957 80957]

267. Schilderij

Lazarus en de rijke wrek

Frans II Francken (°1518-+1642) (navolger)

1ste helft 17de eeuw

olieverf op paneel, hoogte 76 cm, breedte 106 cm

Aan een tafel in een open portiek zit een rijk uitgedost gezelschap te genieten van een luxueuze maaltijd. Het geketend aapje verwijst naar de mens in de ban van de zonden, de glazen bol en de rijkelijk gedekte tafel zijn elementen die de ijdelheid van het bestaan weergeven. Drie tafereeltjes op de achtergrond illustreren verder de parabel uit het evangelie van Lucas (16, 19-31). Buiten vallen de knechten Lazarus lastig, in de hemel ontvangt Abraham de ziel van Lazarus in zijn schoot; in een doorkijkje rechts zien we de rijke vrek op zijn doodsbed omringd door dezelfde personages als aan de tafel maar nu met de duivel die zijn ziel meeneemt.

Het werk vertoont elementen van overeenkomst met schilderijen van Frans II Francken zoals de figuur van de rijke wrek, de neventaferelen en de doorkijk in de kamer met de scène op het doodsbed. Ook de kruiken en de koeler op het voorplan werden op gelijkaardige wijze weergegeven. Toch wijkt de stijl te zeer af van het fijne schilderwerk van Francken en moet ook dit werk in zijn omgeving gesitueerd worden.

Bibliografie: J. BAUWENS, 1947, p. 129; M. KOYEN, ''Tongerlo door de eeuwen heen'' 1973, p. 57; M. KOYEN, ''De Norbertijnenabdij van Tongerlo'' 1973, p. 37.Tentoonstelling: 1964 Deurne, nr. 94; 1973 Leuven, nr. 160; 1976 Antwerpen; 1995 Valkenswaard, nr. 49.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97044 B97044] (1945), na restauratie [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277775 M277775] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004262 Z004262] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80953 80953]

268. Schilderij

Golgotha

Frans III Francken (°1607-+1667)

midden 17de eeuw

olieverf op koper, hoogte 52 cm, breedte 70 cm

Het Golgothatafereel met de lanssteek hoort qua onderwerp, afmetingen en drager bij een tweede passietafereel, Jezus voor Kajafas (zie nr. 270). De gekruisigde, met aan de voet van het kruis Maria Magdalena, deelt het tafereel in twee groepen, één rond de Goede Moordenaar met Maria en Johannes en één rond een groep vechtende soldaten en de Slechte Moordenaar.

Frans III Francken (°Antwerpen 1607-+1667) werd in 1639/1640 meester in de Sint-Lucasgilde te Antwerpen en deken in 1656/1657. Hij is de leerling en navolger van zijn vader Frans II en staat vooral bekend om zijn taferelen met vele kleine personages maar vertoont een eigen lossere stijl (Dictionnaire, Ursula HÄRTING).

Bibliografie: J. BAUWENS, 1947, p. 129.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97020 B97020] (1945), KM856 (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004257 Z004257] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80955 80955]

269. Schilderij

Jezus voor Kajafas

Frans III Francken (°1607-+1667) (toegeschreven)

midden 17 de eeuw

olieverf op koper, hoogte 53 cm, breedte 71 cm

Hoort samen met voorgaand werk (nr. 269). Dramatisch opgebouwde compositie met meerdere passietaferelen: links scheurt de hogepriester zijn kleed terwijl rechts reeds de stoet met de gevangen Jezus door de straten van Jeruzalem trekt.

Bibliografie: J. BAUWENS, 1947, p. 129; M. KOYEN, ''Tongerlo door de eeuwen heen'' 1973, p. 57; M. KOYEN, ''De Norbertijnenabdij van Tongerlo'' 1973, p. 37.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97019 B97019] (1945), KM857 (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004255 Z004255] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=157725 157725]

270. Schilderij

Jezus aan het kruis

gesigneerd onder rechts LOUIS BERNARD GOULIER

1740-1817

olieverf op doek, hoogte 260 cm, breedte 146 cm

Het monumentale kruis is geschilderd voor een duistere hemel. De naakte Jezus draagt een lendendoek; zijn armen zijn V-vormig gespreid, het hoofd rust tegen zijn rechterschouder. Bovenaan de kruistitel.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001435 X001435] (2005).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80239 80239]

271. Schilderij

Portret van Godfried Hermans, abt van Tongerlo (1780-1799)

Willem Jacob Herreyns (°1743-+1827)

1780-1785

olieverf op doek, hoogte 129 cm, breedte 105 cm

De abt is voorgesteld in vooraanzicht. Hij draagt de hermelijnen cape en een mantel boven ee rochet en leunt met de rechterarm op een stoel met het wapenschild van de abt. Links achter hem ontvouwt zich een panoramisch zicht. Voor de biografische gegevens zie deel I, p. 43; zie ook L.C. VAN DYCK 1989.

Willem Jacob Herreyns (°1743-+1827) was een lid van een Antwerpse artistieke familie; hij was een historieschilder, behandelde vooral religieuze thema’s. Hij was leerling van vader Jacob III Herreyns en oom Willem Herreyns; vervolmaakte zich aan de Antwerpse academie. In 1764-1767 werd hij directeur van deze academie. In 1771 vestigde hij zich te Mechelen en stichtte er een tekenacademie. Leverde veel religieus werk aan verscheidene instellingen. Tijdens het Franse bewind was hij eerst leraar en later directeur van de academie van Antwerpen.; P. François, G. Wappers en A. Wiertz behoorden tot zijn leerlingen (Dictionnaire, Richard KERREMANS). Mogelijk dateert dit portret nog van in de eerste jaren van het abbatiaat van Hermans. Chris CALLENS schreef het portret toe aan Willem Jacob Herreyns (licentiaatsthesis Leuven 1988; AAT/D/ briefwisseling met Chris Callens in verband met toeschrijving). Van dezelfde schilder is in het K.M.S.K. te Antwerpen een portret van abt Hermans bewaard ( E. VANDAMME, 1988, p. 182, nr. 1079).

Bibliografie: P. LEFEVRE, 1917, p. 25; KOYEN M.H. (+) en L.C. VAN DYCK, 1992, p. 357.

Tentoonstelling: 1998 Turnhout, nr. 72 (?).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98370 B98370] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004558 Z004558] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80241 80241]

272. Schilderij

Portret van Dominicus van Peteghem, proost van Leliëndael (1780-1789)

Willem Jacob Herreyns (°1743-+1827)

1772-1789

olieverf op doek, hoogte 142 cm, breedte 115 cm

Dominicus Van Peteghem (°Geel 1723-+Geel 1789) trad binnen in Tongerlo in 1743, priester gewijd in 1747; werd onderpastoor te Ravels en te Roosendaal (1751), prior in 1759, cellier in 1761, pastoor van Klein-Zundert in 1766, proost van het klooster Leliëndaal te Mechelen in 1772; het klooster werd opgeheven in 1783 door Jozef II. Van Peteghem stierf in 1789 (Pl. LEFEVRE 1917 p. 55; AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloënsis nr. 17.193).

Proost Dominicus van Peteghem is voorgesteld in vooraanzicht, zittend in een zetel, voor een drapering, in norbertijnenhabijt, met borstkruis en abtsring; de rechterarm rust op de leuning, de linker op een tafeltje met boeken, een bonnet en een handgeschreven document. Boven rechts cartouche met wapenschild en spreuk: VIRTUTE MATURITAS.

Bibliografie: Pl. LEFEVRE 1917, p. 55.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97075 B97075] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004555 Z004555] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81484 81484]

273. Schilderij

Jezus aan het kruis

Willem Jacob Herreyns (°1743-+1827)

einde 18de eeuw(?)

olieverf op doek, hoogte 62 cm, breedte 44 cm

De atletische Jezusfiguur hangt met de voeten naast mekaar aan het kruis. Opvallend is de gouden gloed achter en rond het hoofd van de gekruisigde, die hier schijnbaar zijn laatste woorden uitspreekt. De achtergrond is een vaag duister landschap.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277833 M277833] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004615 Z004615] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81480 81480]

274. Schilderij

Vanitastafereel

gesigneerd en gedateerd I M HOFF 1699

I.M. Hoff

1699

olieverf op doek, hoogte 90,50 cm, breedte 91,50 cm

In een interieur zit een burgerlijk uitgedost heerschap achter een tafel zijn geld te tellen. Hij is omringd door weelde en rijkdom: een klerenkist met kleren op de bodem, een kast met sieraden, een koffertje met zakjes geld, een juwelenkistje, rijke vruchten, siervogels. Tegen de muur een wapenschild. Nabij de man een memento mori in een tekstballon: GIJ SULT MORGE STERVEN. Achteraan het geraamte van de dood met een speer.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277822 M277822] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004629 Z004629] (2002); detail: signatuur [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004631 Z004631] (2002), IR-opname van signatuur [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004633 Z004633] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81455 81455]

275. Schilderij

Portret van een vrouw in een interieur

gesigneerd onder links: J. HOREMANS

Jan Jozef I Horemans (°1682-+1759)

1741-1759

olieverf op doek, hoogte 57 cm, breedte 47 cm

In een burgerlijk interieur zit een vrouw aan tafel en toont de bodem van een kopje. Op de tafel staan een samovar, een theepotje en een suikerschaal met opstaande lepeltjes. Ook huisdieren zijn aanwezig. Door de openstaande deur zien we een tuinman aan het werk in een Franse tuin met gesnoeide boompjes. Het portret van de vrouw werd nog niet geïdentificeerd.

Jan Jozef Horemans (°Antwerpen 1682-+1759) werd in 1706/1707 meester in de Sint-Lucasgilde te Antwerpen. Hij staat bekend om zijn genretaferelen en portretten, vaak in zorgvuldig uitgewerkte interieurs. Zijn werk is moeilijk te onderscheiden van dat van zijn zoon daar hun handtekeningen op elkaar lijken. Met zijn zoon werkte hij o.a. voor de abt van de Sint-Michielsabdij (Antwerpen, K.M.S.K schilderij met de ontvangst van de Abt van Sint-Michiel door de leden van de schermersgilde, 1746) (Dictionnaire, Maité PACCO).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277794 M277794] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004492 Z004492] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80244 80244]

276. Schilderij

Portret van Godfried Hermans, abt van Tongerlo (1780-1799)

gesigneerd en gedateerd opschrift: J. JACQUIN 1788 AETATIS 63 1788

François Xavier Joseph Jacquin (°1756-+1826)

1788

olieverf op doek, hoogte 126 cm, breedte 103 cm

Abt Hermans wordt voorgesteld ten halve lijve op 63-jarige leefttijd, in een interieur achter een tafel met een boek in de hand, met mozetta, staf en abtsring; zijn mijter ligt voor de abt op een tafeltje. Biografische gegevens zie deel I, p. 43.

François Xavier Joseph Jacquin, (°Brussel 1756-+Leuven 1826) staat bekend als schilder van portretten, stillevens en religieuze stukken; hij was in 1800 één van de oprichters van de academie van Leuven. Hij werkte ook voor de premonstratenzenabdijen van Averbode, Heylissem (portret van abt Demanet zie volgend nummer 278) en Park (Dictionnaire, Maité PACCO).

Bibliografie: P. LEFEVRE, 1917, 25. ? ? ?

Tentoonstelling: 1973 Heverlee, nr. 199; 1998 Turnhout, nr. 69.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97074 B97074] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004571 Z004571], [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004572 Z004572] (2002). 

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80261 80261]

277. Schilderij

Portret van François J. Demanet, abt van Heylissem (1790-1809)

gesigneerd en gedateerd JACQUIN 1790

François Xavier Joseph Jacquin (°1756-+1826)

1790

olieverf op doek, hoogte 98 cm, breedte 75 cm

Joseph François Demanet werd geboren te Court-Saint-Etienne in 1740. Hij trad binnen te Heylissem in 1760 en werd priester in 1764. Achtereenvolgens werd hij professor in de theologie in 1773, onderpastoor in Tourinnes-lez-Oudons in 1782 en pastoor te Pellaines in 1784. In 1790 werd hij tot abt gekozen in het klooster van Heylissem dat hij kort daarop moest verlaten. Hij trok zich terug te Pellaines waar hij in 1809 overleed (Pl. LEFEVRE 1917, p. 16; M. KOYEN 1969, p. 770-771). Devies: PRUDENTER ET SIMPLICITER.

De abt wordt in driekwart voorgesteld tegen een bruine achtergrond, zittend in een armstoel in profiel driekwart links. In de rechterhand houdt hij een vinger tussen de bladzijde van een kerkboekje. Hij wordt zonder waardigheidstekens geportretteerd mogelijk omdat hij door de Franse Revolutie uit de abdij werd verdreven en teruggetrokken moest leven.

Herkomst: in 1902 aan de abdij geschonken (AAT, D27, nr.186 F).

Bibliografie:: P. LEFEVRE, 1917, p. 16; M. KOYEN 1969, p. 771.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98395 B98395] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004606 Z004606] (2003).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130496 130496]

278. Schilderij

Bloemenstuk

gesigneerd en gedateerd GTTE LAENEN 4-8-45

Georgette Janssens

1945

olieverf op doek, hoogte 37,5 cm, breedte 27 cm

In een grijsblauwe, hardstenen kruik werd een bos rozen gerangschikt; geplaatst op rood tafelkleed. Georgette Janssens huwde kunstschilder Jan Laenen in 1910.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004509 Z004509] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81393 81393]

279. Schilderij

H. Norbert ontvangt de regel van Paus Honorius II

Victor Honoré Janssens (°1658-+1736) of Richard II Van Orley (°1652 of 1663-+1732)

1712-1714

olieverf op doek, hoogte 350 cm, breedte 400 cm

De heilige knielt op de trappen en ontvangt de bulle met het pauselijk zegel uit de handen van de kerkvorst. Rondom zitten leden van zijn Orde en kerkelijke hoogwaardigheidsbekleders. Een groot beeld van een geblinddoekte vrouw met hostiedragende kelk en kruis, zinnebeeld van het Geloof, staat opgesteld in een marmeren nis in de ruime zaal.

Het werk hoort mogelijk bij het schilderij met de Marteldood van de martelaren van Gorcum (zie nr. 280); beide zijn taferelen over de geschiedenis van de Orde en de abdij; vier schilderijen met dit thema waren opgesteld op het koor en aan deze schilders uitbesteed (W. VAN SPILBEECK 1883, p. 89).

Victor Honoré Janssens (°Brussel 1658-+Brussel 1736) was leerling van Lanceloot Volders 1668-1674; hij trad daarna in dienst van de hertog van Holstein (1674-1678). Na een lang verblijf in Italië schreef hij zich in als meester te Brussel ( 1689). Hij schilderde religieuse en historische onderwerpen (D. COEKELBERGHS 1976, p. 398-399).

Richard Van Orley (°Brussel 1652 of 1663-+Brussel 1732) Brussels schilder van religieuse eb mythologische onderwerpen, tekenaar, graveur en miniaturist; leerling van zijn vader Pierre en zijn oom Hieronymus III Van Orley. Verbleef misschie, tijdelijk in Italië. Erg aktief als graveur onder meer “De ruïnes van de stad Brussel na de beschieting van 1695. Zijn grote collectie tekeningen dienden onder meer om publicaties te illustreren of tapijten te weven. De onderwerpen kwamen uit de antieke mythologie of de bestaande literatuur. Voor de abdij van Grimbergen schilderde hij het plafond in de sacristie en het portret van abt Augustinus Willem van Eeckhout (Dictionnaire, Francesco ROSSI; D. COEKELBERGHS 1976, p. 412-413).

Herkomst: permanente bruikleen van het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten te Antwerpen (inv. nr. 235) vanaf 1928.

Bibliografie: M. KOYEN 1973, p. 55; E. VAN DAMME 1988, p. 202;

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277871 M277871] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z010683 Z010683] (2004).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81395 81395]

280. Schilderij

Marteldood van de martelaren van Gorcum

Victor Honoré Janssens (°1658-+1736) of Richard II Van Orley (°1652 of 1663-+1732)

1712-1714

olieverf op doek, hoogte 350 cm, breedte 460 cm

Onder de martelaren van Gorcum waren er twee norbertijnen: Jacobus Lacops van Oudenaar, die na een eerder frivool leven ongehoorzaam was aan zijn orde en zich niets aantrok van zijn religieuze plichten. Hij trad in bij de gereformeerde kerk en werd gevangen genomen in 1572. Adrianus Janssen van Hilvarenbeek, in die tijd een norbertijner parochiepriester in Monster, werd samen met Lacops naar Den Briel gestuurd. Mogelijk staan ze links in beeld en worden ze uitgelicht tegenover de rest. Het schilderij toont de fase voor en tijdens de terechtstelling door ophanging in de schuur waarbij de martelaren ondanks de gruwelijke omstandigheden van de lynchpartij met serene gezichten hun geloof trouw blijven (H. JANSSENS 1999, p. 92 en 103). Dit dramatisch schilderij behoort tot de reeks van vier die in de voormalige abdijkerk waren opgehangen (zie vorig nummer).

Herkomst: permanente bruikleen van het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten te Antwerpen (inventarisnummer 248).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277872 M277872] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z010688 Z010688] (2004).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81504 81504]

281. Schilderij

Aanbidding van het Lam Gods door de ouderlingen

Willem Ignatius Kerricx (°1682-+1745)

1725-1732

olieverf op doek, hoogte 675 cm, breedte 437 cm

Het Lam Gods met kruisvaan rust op een wolk in het midden van de compositie. Bovenaan troont God de Vader met het boek der zeven zegels in de hand. Rondom God de Vader zijn er de symbolen van de evangelisten; de vierentwintig ouderlingen zijn opgesteld om het Lam in een grote ovale compositie. De voorstelling verhaalt het tweede apocalyptisch visioen van Johannes (4, 5-11).

Willem Ignatius Kerricx (°Antwerpen 1682-+Antwerpen 1745), kunstschilder van religieuze onderwerpen, decorateur, beeldhouwer, architect, dramaturg, dichter en ingenieur, werd vrijmeester in de Sint-Lucasgilde in 1703/1704, deken in 1718/1719 en in 1723/1724. Hij heeft veel gewerkt in opdracht van kerken en kloosters. Hij restaureerde de Sint-Walburgakerk te Antwerpen in 1744; organiseerde in dezelfde stad de blijde inkomst van Karel van Lotharingen. Van 1725 tot 1732 was hij te Tongerlo werkzaam als architect, beeldhouwer en schilder (Dictionnaire, Alain JACOBS; zie ook deel I, p. 67, nr.7).

Abt Jozef Peter Van der Achter (1724-45) gaf de opdracht om zijluiken te vervaardigen voor het Laatste Avondmaal van Solario (nr. 320). De onderwerpen van deze schilderijen waren de Aanbidding van het Lam Gods en het Paasmaal van de Joden (volgend nummer). In latere tijd werden de schilderijen afgerond en mogelijk in gebruik genomen als een zelfstandig altaarschilderij. Tijdens Franse Revolutie (1797) werden ze weggehaald uit de abdij; in 1810 bij de terugvordering ondergebracht in het Koninklijk Museum van Antwerpen. In 1928 werden zij samen met de schilderijen in de kapittelzaal aan de abdij teruggegeven in eeuwigdurende bruikleen.

Herkomst: sinds 1928 permanente bruikleen van het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten te Antwerpen (inventarisnummer 227) aan de abdij van Tongerlo.

Bibliografie: W. VAN SPILBEECK 1883, p. 103-104; IDEM 1888, p. 537; J. BAUWENS 1947, p. 133; G. GEPTS-BUYSAERT, 1953, p. 280, 283-284; M. KOYEN, ''Tongerlo door de eeuwen heen'' 1973, p. 54, 58-59; M. KOYEN, ''De Norbertijnenabdij van Tongerlo'' 1973, p. 37; E. VAN DAMME, 1988, p. 219, nr. 227; L.C. VAN DYCK 1993, p. 14.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=N15325 N15325] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81502 81502]

282. Schilderij

Paasmaal van de Joden in tegenwoordigheid van Mozes

Willem Ignatius Kerricx (°1682-+1745)

1725-1732

olieverf op doek, hoogte 675 cm, breedte 437 cm

Nabij een groots uitgewerkt portiek staat een tafel opgesteld waaraan enkele Joden zitten. Mozes, de stok in de hand, wijst met uitgestrekte hand de richting die ze uitmoeten om Egypte te verlaten. Een engel met brandend zwaard zweeft boven hem in de lucht op weg om de eerstgeborenen van Egypte te doden. Hij zal de huizen van de Joden overslaan; het teken van het bloed op de deurstijlen geeft aan dat er Joden wonen. Net als de aanbidding van het Lam (nr. 281) zou dit schilderij bedoeld zijn als (mogelijk linker) zijluik van het Laatste Avondmaal van Solario.

Tijdens de Franse Revolutie werden ze uit de abdij weggehaald in 1797; later ondergebracht in het Koninklijk Museum van Antwerpen. In 1928 werden ze samen met de schilderijen in de kapittelzaal aan de abdij teruggeschonken in eeuwigdurende bruikleen (zie ook vorig nummer).

Herkomst: sinds 1928 permanente bruikleen van het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten te Antwerpen (inventarisnummer 226) aan de abdij van Tongerlo.

Bibliografie: W. VAN SPILBEECK 1883, p. 103-104; IDEM 1888, p. 537; J. BAUWENS 1947, p. 133; G. GEPTS-BUYSAERT, 1953, p. 280, 283-284;; M. KOYEN, ''Tongerlo door de eeuwen heen'' 1973, p. 54, 58-59; M. KOYEN, ''De Norbertijnenabdij van Tongerlo'' 1973, p. 37; E. VAN DAMME, 1988, p. 219, nr. 226; L.C. VAN DYCK 1993, p. 14.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=N15319 N15319] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81410 81410]

283. Schilderij

H. Cecilia musiceert met engelen

Willem Adriaenszoon Key (°1515/16-+1568) (toegeschreven)

3de kwart 16de eeuw

olieverf op koper, bevestigd op unalit, hoogte 28 cm, breedte 35 cm

Het fijne tafereeltje op koper toont de heilige met aureool; zij zit achter een orgeltje zit dat ze met beide handen bespeelt. Twee engelen begeleiden haar op snaarinstrumenten. Een ruggelings getoond naakt knaapje houdt een banderol met muziekschrift vast terwijl een engeltje achter het orgel komt kijken. Het tafereel lijkt in een tuin plaats te vinden met een gordijn in de hoek als repoussoir. Typisch ovale gezichtjes van de engelen en de heilige, zwierige renaissancegewaden.

Willem Key (°Breda ca.1515–16-+Antwerpen 1568) is gekend voor zijn portretten en religieuse taferelen. Hij zou als leerling bij Coecke gewerkt hebben te Antwerpen in de jaren 1529-1530; later was hij leerling van Lambert Lombard te Luik. In 1542 werd hij te Antwerpen als meester ingeschreven; hij werd deken van het ambacht in 1552. Deze italianisant was vooral een verfijnd portrettist (Dictionnaire, Gwendoline DEHAENE).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277916 M277916] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004484 Z004484] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81465 81465]

284. Schilderij

Portret van bisschop Thomas Heylen (1899-1941)

gesigneerd onder rechts J.I. LAENEN 

Jan Laenen (°1881-+1965)

1922

olieverf op doek, hoogte 29,5 cm, breedte 24 cm

Thomas Heylen (°1856 - +1941), studies te Rome, doctor in de filosofie (1883) en de theologie (1886), in 1887 tot abt gekozen, vicaris van de abt-generaal en hoofd van de circarie van Brabant, later van de circarie van de Provence. In 1898 werden de eerste missionarissen naar Congo gestuurd; in 1889 werd in Engeland een priorij gesticht te Manchester. In 1899 werd Thomas Heylen bisschop van Namen. Hij bezat een eucharistisch gerichte vroomheid, organiseerde verscheidene congressen. Devies: PRUDENTER ET SIMPLICITER (biografie zie deel I, p. 45-47; zie ook N.J. WEYNS 1974, L.C. VAN DYCK 1987).

Mgr. Heylen wordt hier voorgesteld als bisschop van Namen. Hij zit neer in een stoel in profiel driekwart links. Hij draagt naast het borstkruis ook twee insignes van een orde. Naast hem op zijn tafel liggen ook twee boeken met er boven op zijn reishoed (Biografische gegevens zie deel I, p. 45-46). Dit portret is een kopie naar een portret van 1920 door dezelfde kunstschilder, bewaard in het bisschoppelijk paleis te Namen (L. RICHARDEAU, 2002, p. 151, 136 cm x 101 cm). Zie ook portret Thomas Heylen door Mortelmans nr. 298.

Kunstschilder Jan Laenen (°Mortsel 1881-+Mortsel 1965) was de zoon van een boomkweker; volgde academie te Antwerpen, bestudeerde Nederlandse meesters uit de zeventiende eeuw, later de Italiaanse en Spaanse meesters; huwde Gabrielle Janssens in 1910 en vestigde zich in Parijs. Tijdens de Tweede Wereldoorlog keerde hij terug uit Frankrijk (Mortsel, Roosendaal, Brussel), werd bekend als portrettist. De dood van zijn zestienjarige dochter zou grote invloed op hem uitoefenen. Hij schilderde natuurtaferelen, stillevens, portretten en interieurs; het Kempense boerenleven was een geliefd onderwerp. Hij had een persoonlijke stijl: realistisch in de uitvoering, optimisme in de kleuren, tegenstelling licht en donker (zie AAT, doos 27, nr.186 G).

Herkomst: nalatenschap pastoor A. Romme, Roosendaal.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277803 M277803] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004511 Z004511] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80350 80350]

285. Schilderij

Portret van Monseigneur Leo Derikx (°1860-+1933)

gesigneerd en gedateerd onder midden op tafel IN LAENEN FECIT DD 1930

Jan Laenen (°1881-+1965)

1930

olieverf op doek, hoogte 119 cm, breedte 103 cm

Leo Derickx (°Neerpelt 1860-+Antwerpen 1933) trad binnen te Tongerlo in 1860, priester gewijd in 1884, 1888 docent H. Schrift, 1892 docent filosofie, 1899 missionaris in Uele (Belgisch Congo). In 1901 aangeduid tot apostolisch prefect te Uele; 1923 teruggekeerd naar de abdij, werd er lector. Kreeg verschillende eretekens onder meer dat van officier in de Orde van de Koninklijke Leeuw en ridder in de Orde van de Afrikaanse Ster (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloensis nr. 18.098).

Apostolisch prefect Leo Derickx wordt voorgesteld ten halve lijve, zittend op een stoel met armleunen, voor een tafel met boeken; de prefect leest in een boek dat op een lessenaar ligt; in de achtergrond van het interieur: een kast, een kruisbeeld en een omlijsting met eretekens. Met wapenschild en spreuk onder links: FIDE VINCAT VERITAS.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277814 M277814] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004445 Z004445] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80348 80348]

286. Schilderij

Portret van Monseigneur Vanuytven

gesigneerd en gedateerd onder rechts IN LAENEN FECIT 1931

Jan Laenen (°1881-+1965)

1931

olieverf op doek, hoogte 123,5 cm, breedte 94 cm

Amandus Vanuytven was ordinaris van het vicariaat Uele met de titel van bisschop van Megara. Bisschop gewijd in 1924 (biografie zie deel I, p. 147, nr. 124; zie ook ''Diamanten professiejubileum'' 1960, G.V. 1954). Voorgesteld als bisschop, ten halve lijve, zittend in een zetel, voor een drapering, de handen gevouwen voor zich; met baard, baret, borstkruis en bril. Boven rechts wapenschild en spreuk VERITATEM FACIENTES IN CARITATE.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277810 M277810] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004448 Z004448] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80357 80357]

287. Schilderij

Portret van abt Emiel Stalmans (1937-1953)

gesigneerd en gedateerd onder links IN LAENEN FECIT DD 1941

Jan Laenen (°1881-+1965)

1941

olieverf op doek, hoogte 147 cm, breedte 99 cm

Abt Stalmans wordt voorgesteld ten halve lijve in vooraanzicht, zittend in een zetel, in norbertijnenhabijt, met mozetta, borstkruis en abtsring, met bril, de rechterarm op de leuning, een boek in de linkerhand; hij zit in de kamer met de muurtapijten: achter de zetel de abtsstaf en de mijter op een tafel; in bovenhoek rechts wapenschild en devies MULTAE MISERICORDIAE ET VERAX (biografie zie deel I, p. 49; zie ook W. DEKKERS 1953).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277839 M277839] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004658 Z004658] (2002).

288. Schilderij (5)

De geschiedenis van Alexander de Grote, reeks van 5 taferelen

kopie naar Charles Le Brun (°1619-+1690)

2de helft 17de eeuw

olieverf op doek

Alexander de Grote (°356 voor Christus -+323 voor Christus) was een Macedonische koning die grote veroveringstochten organiseerde in naam van de Griekse staten en hun statenbond. Bij het riviertje Granikos forceerde hij de toegang tot Klein-Azië. Bij Isos versloeg hij in 333 voor Christus het leger van de Perzen. Gedurende zes maanden voerde hij het beleg tegen de stad Turos. Hij versloeg opnieuw zijn tegenstander Darius III en liet zich huldigen in de steden Babylon en Susa. Succesvolle veldtochten zouden zijn rijk verder uitbreiden. In 326 voor Christus trok hij zelfs het Indusgebied binnen en versloeg er koning Poros. Hij was de grondlegger van de Hellenistische beschaving, een vermenging van Oosterse en Griekse elementen.. Hij stierf jong aan een malaria-aanval. Hij was een boeiende persoonlijkheid, inspiratiebron doorheen de latere tijden.

Charles Le Brun (°Parijs 1619-+Parijs 1690), Frans kunstschilder en ornamenttekenaar, zoon van Nicolaas I Le Brun, leerling van Fr. Perrier en Simon Vouet,vanaf 1638 in dienst van de Franse koning. In 1642-46 trok hij met N. Poussin naar Rome. Schilderde in de jaren 1662-1668 voor de Franse koning Lodewijk XIV een reeks over Alexander de Grote (nu in het Louvre te Parijs). De reeks is een verheerlijking van het koningschap; hij was de meest representatieve figuur van de koninklijke grandeur; hij had zijn lot verbonden aan dat van de Franse staatsman Colbert (1619-1683). In 1663 werd hij directeur van de Gobelinsmanufacturen (THIEME-BECKER).

- Alexander de Grote verovert Jeruzalem (?)

hoogte 123 cm, breedte 151 cm

Een groep mannen, gekleed als Joodse hogepriesters en twee ouderlingen met de sleutels van de stad op een kussen en een vrijgeleide in de hand komen vanuit de stadspoort veldheer Alexander tegemoet. Alexander is van zijn paard afgestegen, heeft zijn speer neergelegd en knielt neer voor de groep. De legerscharen achter hem duiden op het beleg van de stad dat nu ten einde lijkt te lopen. Boven rechts en in de achtergrond ligt de stad Jeruzalem.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277939 M277939] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z007248 Z007248] (2003).

- Alexander de Grote verslaat de Perzen aan de Granikosstroom

hoogte 129 cm, breedte 166 cm

Alexander, gezeten op een wit paard in het midden van de compositie, vecht zich een doorgang door de Perzische troepen zodat zijn leger de rivier kan oversteken die hen de toegang tot Azië mogelijk maakt. Gekneld tussen het bos en de heuvel slagen de Perzen er niet in hun grote troepenmacht te ontplooien. Reeds blazen de Grieken op de trompet om hun nakende overwinning aan te kondigen terwijl de strijd nog volop woedt in een kluwen van paarden en ruiters. Heel wat werken inspireerden Le Brun, zoals de Slag van Cascina door Michelangelo.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277937 M277937] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z007244 Z007244] (2003).

- De dood van Darius (?)

hoogte 125 cm, breedte 114 cm

Met een theatraal gebaar legt Alexander zijn mantel over het dode lichaam van zijn rivaal Darius, koning van de Perzen, die door een verrader was omgebracht. De generaals en manschappen vormen een grote groep toeschouwers rond dit gebeuren dat zich in een weids bergachtig landschap afspeelt. In de benedenhoek rechts staat een fijne jachthond toe te kijken.

Een tekening van Charles Le Brun (Parijs, Louvre, inv. 29.532) geeft het gebeuren schetsmatig weer in spiegelbeeld. De compositie is langer zodat de figuur van Alexander in het middelpunt komt te staan.

M. GAREAU, Charles Lebrun: premier peintre du roi Louis XIV, Paris, 1992, p. 208-211.

Bibl ???

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z007251 Z007251] (2003).

- De weduwe van Darius voor Alexander of De tent van Darius

hoogte 125 cm, breedte 137 cm

Na de overwinning van Alexander te Issos, was de Perzische vorst Darius gevlucht en had zijn vrouw en familie achtergelaten in het kamp. Alexander en zijn gunsteling Hefestion komen beiden in de tent waarbij de moeder van Darius verkeerdelijk voor Hefestion in het stof buigt. Een eunuch wijst echter naar Alexander die daarop moet gerepliceerd hebben: “Ook hij is Alexander”. Voor hem knielen de vrouw van Darius met haar zoontje in de armen, haar twee dochters en het dienstvolk. Het voorhangsel van de grote tent werd vastgemaakt aan palmbomen en op de achtergrond is de rest van het kamp zichtbaar.

Het schilderij van Le Brun werd in 1660-1661 uitgevoerd en herhaalde malen gekopiëerd en gegraveerd. Het schilderij is in dezelfde richting uitgevoerd.???

M. GAREAU, Charles Lebrun: premier peintre du roi Louis XIV, Paris, 1992, p. 196-199.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277936 M277936] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z007249 Z007249] (2003).

- De triomf van Alexander of de Intrede van Alexander in Babylon

hoogte 124 cm, breedte 137 cm

Getrokken door twee olifanten rijdt Alexander als overwinnaar de stad Babylon binnen. Tot zijn verrassing zijn de poorten geopend en wordt hij als een triomfator verwelkomd. In de stoet worden de schatten die hij op Darius heeft buitgemaakt meegedragen. Links staat het beeld van Semiramis met een granaatappel en een staf in de hand. Rechts in de verte zien we de terrassen met de beroemde hangende tuinen. Wierookpotten branden, bloemen zijn uitgestrooid op de bodem en vele muzikanten begeleiden de stoet.

Met deze compositie sloot Le Brun in 1665 zijn reeks met de Veldslagen van Alexander af. Het werk kende veel bewonderaars en werd gekopiëerd ondermeer in gravuren en op wandtapijten.

M. GAREAU, Charles Lebrun: premier peintre du roi Louis XIV, Paris, 1992, p. 202-205.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z007250 Z007250] (2003).

- Circusspelen te Soesa

hoogte 156 cm, breedte 212 cm

In Susa (gelegen in Iran, niet ver van de grens met Irak) vond een merkwaardige ceremonie plaats. Alexander arrangeerde daar huwelijken voor zichzelf en zijn vrienden. 'Zelf trouwde hij met Barsine, de oudste dochter van Darius', schrijft Arrianus in zijn verhaal van Alexanders tocht, 'en volgens Aristoboulos ook nog met een ander, namelijk Parysatis, de jongste dochter van Ochos. Hij was al getrouwd met Roxane, de dochter van Oxyartes, de Baktriër. Aan Hefestion gaf hij Dryeptis, ook een dochter van Darius, een volle zuster van zijn eigen vrouw, (...) en aan zijn andere vrienden gaf hij op dezelfde manier de edelste dochters van Perzen en Meden tot vrouw; het waren er ongeveer tachtig. De huwelijken werden gesloten volgens Perzisch gebruik. (...) Iedere bruidegom nam zijn bruid mee naar huis, en Alexander gaf aan alle vrouwen een bruidsschat. Hij gaf bevel een lijst te maken van alle Macedoniërs die met Aziatische vrouwen getrouwd waren (het waren er meer dan tienduizend), en ook zij kregen huwelijksgeschenken van Alexander. De massabruiloft in Susa is wel opgevat als een bewijs voor het bestaan van een ''Verschmelzungs''-politiek.

In een met hoge muren afgesloten rechthoekige arena ligt een olifant op de grond terwijl een leeuw en een hond in een felle strijd zijn gewikkeld. De massa kijkt toe van boven op de muren terwijl vooraan links een vorst onder een baldakijn de spelen gadeslaat. Rechts vormen enkele hovelingen en soldaten een tweede groep die naar het spektakel verwijst.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277938 M277938] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z007247 Z007247] (2003).

-Alexander de grote ontmoet filosoof Diogenes

hoogte 157 cm, breedte 216 cm

Legeraanvoorder Alexander treedt met een gevolg de excentrieke filosoof tegemoet. Deze laatste zit neer onder een boom voor de ton waarin hij woont; hij was een cynicus die tegen de gevestigde maatschappij reageerde. Achter Alexander is er een heuvel met een ruïne; in het midden een heuvelachtig vergezicht.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z007245 Z007245] (2003).

-Alexander de Grote hakt de Gordiase knoop door

hoogte 130 cm, breedte 167 cm

In de stad Gordion (Frygia) is Alexander van zijn paard gestapt. De koninklijke legeraanvoerder heft het zwaard om de ingewikkelde knoop door te hakken die de dissel met een kar verbond. Volgens de sage zou de heerschappij over Azië te beurt vallen aan de persoon die deze knoop zou ontwarren; de knoop werd gelegd door koning Gordias. De stad wordt voorgesteld met klassieke gebouwen, zuilen en bogenrijen; het leger vergezelt zijn aanvoerder; de inwoners van de stad kijken verbaasd toe.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z007243 Z007243] (2003).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80334 80334]

289. Schilderij

Portret van procureur-generaal Nicolaas Meyers

Andries Cornelius Lens (°1739-+1822)

na 1767, voor 1778

olieverf op doek, hoogte 134 cm, breedte 96 cm

Nicolaas Meyers (°Maaseik 1695-+Rome 1778), trad binnen te Tongerlo in 1714; werd te Rome tot priester gewijd in 1719. Was eerst vicaris in Westerlo in 1723, in Haren in 1726 en in Poppel (1727). Hij werd pastoor te Zoerle in 1734. In 1736 werd hij benoemd tot president van het college van norbertijnen te Rome en procureur-generaal van de Orde bij de H. Stoel. Hij werd iets later titulair abt van Beauchamps (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloensis nr. 17.071).

De procureur-generaal wordt voorgesteld in vooraanzicht, rechtstaand, ten halve lijve, in hermelijnen schoudermantel en roket. In de hand houdt hij enkele brieven; naast hem staat een beeldje. Tijdens het Generaal Kapittel van 1738 stelde Meyers voor een beeld van de H. Norbert te plaatsen in de gallerij van de ordestichters in het vatikaan te Rome. Na veel moeilijkheden werd het beeld van de Italiaanse beeldhouwer Pietro Bracci geplaatst in 1767 (H. LAMY, 1941, p. 71-77; L.C. VAN DYCK, 2001, p. 29-31).

Andries Cornelis Lens (°Antwerpen 1739-+1822 ) was schilder van historische en religieuze taferelen en portretten. Hij was de zoon van bloemenschilder Cornelis Lens en broer van Jean-Jacques. Leerling van C. II Ykens en later van de B. Beschey; hij werd professor aan de Antwerpse academie en directeur in 1763, na de eerste prijs in 1756 te hebben behaald. In 1764 werd hij ‘peintre ordinaire de la cour’ van landvoogd Karel van Lotharingen. Hij verbleef 4 jaar in Rome en ademde er de geest van het jonge neo-classicisme in. De regels ervan voerde hij bij zijn terugkeer in de academie in en ijverde voor het losmaken van de kunstenaars van het juk van de gilden, wat ook effectief gebeurde onder de keizerlijke ordonnantie van Maria-Theresia van 20 maart 1773. In 1781 installeerde hij zich te Brussel: in het kasteel van Schoenberg en de belvedere van Laeken (Dictionnaire, Alain JACOBS, THIEME-BECKER).

Bibliografie: W. VAN SPILBEECK, 1888, p. 540; Pl. LEFEVRE 1917, p. 32; H. LAMY, 1941, p. 71-77; L.C. VAN DYCK 2001, p. 29-31.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277750 M277750] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004586 Z004586] (2002); detail: brief in zijn rechterhand [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277751 M277751] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004587 Z004587] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130790 130790]

290. Schilderij

Maria met Jezuskind, Johannes en Elizabeth

Andries Cornelis Lens (°1739-+1822) (toegeschreven)

einde 18de-begin 19de eeuw

olieverf op doek, hoogte 104 cm, breedte 74 cm

In een interieur met vloer zit Maria neer nabij een wieg waarin het Jezuskind recht staat en zijn armen uitsteekt naar Sint-Janneke. Marie draagt een rood kleed en een donkere schoudermantel; het naakte Jezuskind draagt een lendendoek. Elisabeth knielt neer op de vloer, houdt haar kind tegen de schoot; zij draagt een donker kleed en een rode mantel, en een hoofddoek. Sint-Janneke is in een doek gewikkeld.

Herkomst: pastorie van Berlicum.

Behandeling: door Michel van de Laar, uit Den Bosch in 1992 (AAT, D27, nr. 186 I).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004239 Z004239] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130498 130498]

291. Schilderij

Portret van norbertijn Lucas De Hing, pastoor te Blauberg (1932-1949)

gesigneerd in bovenhoek recht LEO LEWI

Leo Lewi (°1909-+1976)

1932-1949

olieverf op doek, hoogte 74 cm, breedte 59 cm

De pater zit neer en is geportretteerd ten halve lijve, driekwart links tegen een groen-blauwe achtergrond. Vermoedelijk gaat het hier om pastoor De Hing van Blauwberg-Herselt.

Kunstschilder Leo Lewi kreeg zijn opleiding aan de academie te Antwerpen onder de leiding van Isidoor Opsomer. Als joods bekeerling (1936) had hij nauwe contacten met de abdij van Tongerlo, vooral met norbertijn-kunstschilder Kallist Fimmers (°1906-+1969). Lewi schilderde Kempense landschappen, portretten, stillevens en bloemen; hij maakte ontwerpen voor heiligenprentjes, vlaggen en affiches voor de IJzerbedevaart. Hij wist de ongerepte Kempen sfeervol en vol nostalgie weer te geven. Hij was gehuwd met de grafica Mariette De Voght. Hij was leraar in het rijksonderwijs; omstreeks 1970 werd hij leraar aan de academie te Mol (P. PIRON, 2000, p. 855).

Herkomst: in 1997 liep de bruikleen ten einde voor dit werk uit de pastorie van Blauberg-Herselt (AAT, Doos 71, nr. 189/3).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004517 Z004517] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80363 80363]

292. Schilderij

Portret van Joost Boe1, abt van Tongerlo (1953-1981)

gesigneerd en gedateerd onder rechts LEO LEWI 1974

Leo Lewi (°1909-+1976)

1974

olieverf op doek, hoogte 128 cm, breedte 99 cm

De abt wordt voorgesteld in vooraanzicht zittend op een stoel, in norbertijnenhabijt, de handen op de schoot, met borstkruis en abtsring, met bril. Rechts van hem staat zijn staf en zijn mijter; in de bovenhoek rechts: wapenschild en devies IN PATIENTIA CARITATIS (voor de biografie zie deel I, p. 49).

Tentoonstelling: 1978 Oostende, nr. 16.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277841 M277841] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004553 Z004553] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130495 130495]

293. Schilderij, tekening

Gezicht op de abdij van Floreffe

gesigneerd boven rechts LEO LEWI

Leo Lewi (°1909-1976)

3de kwart 20ste eeuw

houtskool op papier, hoogte 90 cm, breedte 75 cm

Het abdijencomplex ligt op een heuvel nabij de Samber, zoals ook het kerkje vlakbij. Deze voormalige norbertijnenabdij werd gesticht in 1121 als dubbelklooster, dochterabdij van Prémontré. De abdij werd afgeschaft door de Fransen in 1796. Thans klein seminarie van het bisdom Namen.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004508 Z004508] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130513 130513]

294. Schilderij

Winteravond met winterzon

gesigneerd onder rechts L. LOMMAERT

L. Lommaert

4de kwart 20ste eeuw

acrylverf op doek, hoogte 39 cm, breedte 44,50 cm

Desolaat, vlak winterlandschap met bomen en enkele huizen; hemel in geel en grijs met oranje zon.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004547 Z004547] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80959 80959]

295. Schilderij

Hoofd van Johannes de Doper op een schotel

kopie naar Bernardino Luini (°ca.1480-85-+1532)

1ste helft 16de eeuw

olieverf op paneel, hoogte 23 cm, breedte 27 cm

Het kleine devotieschilderij toont het hoofd van de Doper op een schaal op voet. De ogen zijn gesloten, het bleke gelaat in rust. Het thema van de “Johannes in disco” verwijst naar de onthoofding van Johannes; Salome vroeg het hoofd van Johannes de Doper op een schotel, nadat zij Herodes had weten te bekoren met haar danskunst. Bernardino Luini is een renaissanceschilder uit Lombardije (1475-1532), navolger van Leonardo Da Vinci, vooral bekend omwille van zijn fresco’s, portretten en religieus werk (THIEME-BECKER).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98362 B98362] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004240 Z004240] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81006 81006]

296. Schilderij

H. Familie

gesigneerd onder rechts: M. MANDEKENS PCCDD

Antwerpse paneelmakersmerken; paneelmaker Guilliam Gabron

Marten Mandekens (+1649-1650)

1634-1650

olieverf op paneel, hoogte 69 cm, breedte 55 cm

Achter een borstwering staat Maria; zij houdt het naakte, mollige kindje voor zich uit terwijl Jozef ernaast amper uit de schaduw komt.

Marten Mandekens (°Antwerpen -+1649/1650) werd leerling van Hendrik Van Baelen de Oude in 1631-1632; werd meester in de Sint-Lucasgilde in 1633/1634 (Dictionnaire, R. VAN DOOREN). Mandekens schilderde portretten (onder meer van de familie Schut) en religieuze taferelen. Volgens Hairs vertoont Maria in dit schilderij de trekken van de Madonna’s van Cornelis Schut.

Op de achterzijde van het schilderij: merken van het Antwerpse paneelmakersambacht en van paneelmaker Guilliam Gabron: twee verstrengelde letters GG. Gabron was werkzaam te Antwerpen tussen 1609 en 1662. Hij had een zoon met dezelfde naam, die unstschilder was (SAUR).

Bibliografie:: J. BAUWENS 1947, p. 128-129; M. KOYEN, ''Tongerlo door de eeuwen heen'' 1973, p. 57; M. KOYEN, ''De Norbertijnenabdij van Tongerlo'' 1973, p. 37; M.-L. HAIRS 1977, p. 217.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97027 B97027] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277770 M277770] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004234 Z004234] (2001); details: signatuur, [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004236 Z004236] (2001), paneelmakersmerken [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004238 Z004238] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130729 130729]

297. Schilderij

Rivierlandschap met kasteelruïne

gesigneerd onder midden P. MEERHOUT

P. Meerhout

19de eeuw

olieverf op doek, hoogte 28,50 cm, breedte 37 cm

In een heuvellandschap slingert een rivier tot aan de einder. Links een bouwvallig, bewaakt kasteel; een brug verbindt de twee oevers. Geschilderd in bruine tinten; ruime, bewolkte hemel in lichte tinten.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004611 Z004611] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80367 80367]

298. Schilderij

Portret van abt Thomas Heylen (1887-1899)

Getekend en gedateerd FRANTZ MORTELMANS ANTW 1893

Frans Mortelmans (°1865-+1936)

1893

olieverf op doek, hoogte 188 cm, breedte 149 cm

Abt Thomas Heylen (°Kasterlee 1856-+1946) wordt voorgesteld voor een drapering, ten voeten uit, zittend in een zetel, in norbertijnenhabijt, met mantel, borstkruis, boek in zijn rechterhand, met bril. Aan zijn rechterzijde een tafeltje met mijter en abtsstaf. Achteraan een drapering; op de vloer een tapijt. In de bovenhoek rechts wapenschild en devies PRUDENTER ET SIMPLICITER. In 1899 werd hij bisschop van Namen (biografie zie deel I, p. 45-47; zie ook N.J. WEYNS 1974, L.C. VAN DYCK 1987).

Frans Mortelmans (°1865-+1936) was een schilder van bloemen, stillevens, portretten en figuren. Kreeg zijn opleiding aan de academie te Antwerpen (L. Schaefels, Karel Verlat, A. De Vriendt). Zijn stijl werd beïnvloed door het impressionisme; de grondtoon bleef realistisch (Dictionnaire, Norbert HOSTYN).

Bibliografie: P. LEFEVRE, 1917, p. 26; KOYEN M.H. (+) en L.C. VAN DYCK, 1992, p. 365-368, in het bijzonder p. 368.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=N15306 N15306] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004656 Z004656] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80250 80250]

299. Schilderij

Portret van Joannes Chrysostomus Van der Sterre, abt van Sint-Michielsabdij (1629-1652)

gesigneerd en gedateerd op sokkel naast kruis links CATHARINA PEPYN F 1652

Catharina Pepyn (°1619-+1688)

1652

olieverf op doek, hoogte 125 cm, breedte 99,5 cm

Joannes Chrysostomus Van der Sterre (°’s Hertogenbosch 1591-+Antwerpen 1652) ontving het wit habijt in 1607 in de Sint-Michielsabdij te Antwerpen; werd priester gewijd in 1614. Werd achtereenvolgens circator en suprior, prior en novicemeester. Tot abt gekozen in 1629. Hij bevorderde de studies in de abdij en bracht er een spirituele bloei. Het aantal kanunniken groeide van 48 naar 71. In 1634 werd hij vicaris van de abt-generaal voor de circarieën Brabant en Friesland. Hij leverde verscheidene traktaten en studies af ondermeer over de norbertijnenspiritualiteit, over het leven van de H. Norbert en over andere norbertijnenheiligen (J. VAN DEN NIEUWENHUIZEN, 1992, p. 242-244; D. DE CLERCK, 2001, p. 196-197).

De abt zit neer in profiel driekwart links aan een schrijftafel, bonnet op het hoofd; hij wordt voorgesteld als verrast door de schilder, met de ganzepen geheven in de hand. Rechts van hem staat een kruisbeeld en zijn mijter. In de rechter bovenhoek staat zijn wapenschilde en devies LUCENS ET ARDENS (lichtend en brandend). Hieronder staat zijn leeftijd: A° AETAT. 41. Mogelijk werd het werk echter geschilderd naar een ouder portret daar de abt in 1652 al 61 jaar was, leeftijd waarop hij overleed.

Catharina of Kathelijne Pepijn (°Antwerpen 1619-+Antwerpen 1668) was de dochter van kunstschilder Maarten Pepijn; zij was waarschijnlijk zijn leerlinge. Zij werd vrijmeester in de Sint-Lucasgilde te Antwerpen in 1653. Slechts een drietal portretten van haar zijn gekend waaronder dat van de opvolger van abt Van der Sterre nl. Norbert van Couwerven (1657) bewaard in het Koninklijk museum voor Schone Kunsten te Antwerpen. Catherina’s vader ontwiep illustraties voor een publicatie (1622) van abt Van der Sterre over het leven van de H. Norbert (Dictionnaire, Hélène MUND).

Tententoonstelling: 1999-2000 Antwerpen, nr. 43.

Bibliografie: Pl. LEFEVRE, 1917, p. 53.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B32918 B32918] (1942), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97080 B97080] (1945), KN9370 (2000), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004583 Z004583] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80365 80365]

300. Schilderij

Portret van Evermodus Backx (°1805-+1867)

gesigneerd en gedateerd onder rechts J PORTAELS ROMA 1865

Jean Portaels

Rome

1865

olieverf op doek, hoogte 129 cm, breedte 99,5 cm

Deze tweede stichter van de abdij is voorgesteld ten halve lijve, driekwart profiel links, zittend in een zetel, in een interieur met gesloten raam, in norbertijnenhabijt, de bonnet in zijn linkerhand. Hij zit nabij een kastje waarop boeken liggen en een nota met opschrift: REGINA SINE LABE CONCEPTA ORA PRO NOBIS (biografie zie deel 1, p. 43-45; zie ook L.C. VAN DYCK1981, ).

Jean Portaels (°Vilvoorde 1818-+Schaarbeek 1895) was leerling van zijn schoonvader en artistiek voorbeeld F.J. Navez. Zijn carrière verloopt langs de academies van Antwerpen, Gent en Brussel. Dankzij een Rome-prijs bezoekt hij Duitsland en Italië in 1842. Later reist hij dankzij zijn bemiddelde familie opnieuw Europa door en bezoekt in de geest van het oriëntalisme verscheidene Oosterse landen, het Nabije-Oosten en Noord-Afrika. De studiereizen zijn een vruchtbare inspiratiebron. Hij wordt directeur van de academie te Gent (1847-1850); in 1874 wordt hij directeur van de academie te Brussel. Hij was een bijzonder pedagoog die de nadruk legde op de vrijheid in de creativiteit. Hij schilderde historiestukken, religieuse onderwerpen, orientaliserende onderwerpen en portretten (Dictionnaire, Judith OGONOVSKY-STEFFENS).

Bibliografie: P. LEFEVRE, 1917, p. 7; KOYEN M.H. (+) en L.C. VAN DYCK, 1992, p. 360-362, in t bijzonder p. 362.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277838 M277838] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004624 Z004624] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80960 80960]

301. Schilderij

Bruiloft van Kana

Jan Erasmus Quellinus (°1634-+1715)

ca. 1682

olieverf op doek, hoogte 520 cm, breedte 860 cm

In een overdadig decor van een Italiaans palazzo staan twee tafels opgesteld. Links het gezelschap met het bruidspaar, rechts de andere genodigden met Jezus en zijn moeder die in gesprek lijkt met een dienaar achter haar. Het centrum van deze groots opgezette scène wordt ingenomen door het wonder dat zich voltrekt in het spel tussen de hand van Jezus en de kruiken. De bruidegom aan het hoofd van de tafel links wordt door de opperschenker op de hoogte gebracht. Het licht valt van links. Quellinus schilderde deze scene samen met deze van de Maaltijd bij Simon de Farizeeër voor de refter van de abdij, in opdracht van abt Hroznata Crils. Het werk koste 1300 gulden. Zie ook volgend nummer 303.

Jan Erasmus Quellinus (°Antwerpen 1634-+ Mechelen 1715), zoon van Erasmus II Quellinus, ging op reis naar Italië waar hij de invloed van Veronese en Titiaan onderging; bij zijn terugkeer werd hij meester in de Sint-Lucasgilde te Antwerpen in 1660/1661. In 1674 werkt hij als ingenieur aan het kasteel te Antwerpen. In 1680 werd hij benoemd tot schilder van het keizerlijke hof. Hij schilderde meerdere werken in opdracht van de abdij van Averbode. De monumentaliteit van zijn architecturale decors verplettert soms de personages (Dictionnaire, Bruno FORNARI).

Behandeling: 2008-2010, zie V. STINCKENS 2010.

Bibliografie: W. VAN SPILBEECK 1883, p. 88, 130; IDEM 1888, p. 504-505; J. BAUWENS 1947, p. 132; M. KOYEN, ''Tongerlo door de eeuwen heen'' 1973, p. 50, 54; M. KOYEN, ''De Norbertijnenabdij van Tongerlo'' 1973, p. 35; M.-L. HAIRS 1977, p. 279; L.C. VAN DYCK 1993, p. 14; V. STINCKENS 2010.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B32919 B32919] (1942), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004038 Z004038] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80962 80962]

302. Schilderij

Maaltijd bij Simon de Farizeeër

Jan Erasmus Quellinus (°1634-+1715)

ca. 1682

olieverf op doek, hoogte 520 cm, breedte 860 cm

Het tafereel speelt zich af in een open portiek met doorkijk op een landschap met ingrediënten die aan Egypte doen denken als een piramide en een kameel. Aan twee tafels zitten de genodigden, links Jezus en zijn leerlingen, rechts de farizeeërs met hun typische kleding van Joodse priesters. In het centrum van de compositie is Jezus in gesprek met één van hen. Vreemd genoeg is de vrouw die zijn voeten wast niet direct te zien terwijl zij de spil is waarrond het verhaal was opgebouwd. Links boven een engeltje met het wapenschild van abt Hroznata Crils (1664-1695), rechts dat van de abdij van Tongerlo. De lichtinval komt van rechts. Het schilderij zou voor 2400 gulden zijn aangekocht. Zie ook vorig nummer 302.

W. VAN SPILBEECK 1888 noteerde het volgende, p. 88: ''Hroznata Crils…versierde den refter met tafereelen van Jan Erasmus Quellin en van Goubau. Van den eerste ziet men aan elk der uiteinden van de zaal eene overgroote schilderij: De bruiloft te Cana die 1300, en den Zaligmaker aan tafel bij Simon den Farizeeër, die 2400 gulden betaald werd. Beide waren oorspronkelijk 9,20 meters breed; 5, 20 hoog. ''

Behandeling: 2008-2010, zie V. STINCKENS 2010.

Bibliografie: W. VAN SPILBEECK 1883, p. 88, 130; J. BAUWENS 1947, p. 132; M. KOYEN, ''Tongerlo door de eeuwen heen'' 1973, p. 50, 54; M. KOYEN, ''De Norbertijnenabdij van Tongerlo'' 1973, p.37<nowiki>; HAIRS 1977, </nowiki>p. 279; L.C. VAN DYCK 1993, p. 14; V. STINCKENS 2010.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B32920 B32920] (1942), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004037 Z004037] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80303 80303]

303. Schilderij

Portret van Joannes Chrysostomus Teniers, abt van Sint-Michiels te Antwerpen (1686-1709)

Jan Erasmus Quellinus (°1634-+1715)

1686-1709

olieverf op doek, hoogte 129 cm, breedte 110 cm

Voorgesteld ten halve lijve in een stoel met armleunen, in norbertijnenhabijt, boek in de linkerhand: mozetta om de schouders, bonnet op het hoofd, met borstkruis; nabij een tafel, waarop een mijter, met abtsstaf. Met devies TENE QUOD BENE. Toestand van het schilderij: blindgeslagen kleuren.

Joannes Chrysostomus Teniers (°Antwerpen 1653-+Antwerpen 1709) werd tot priester gewijd in 1677; was achtereenvolgens professor filosofie, circator, cellier, vanaf 1686 prior van de abdij. Tot abt verkozen in 1686. In 1687 sticht hij een norbertinessenklooster te Turnhout. In 1690 bracht een dijkbreuk zware schade toe aan de bezittingen van de abdij. In 1698 benoemd tot vicaris van de circarie van Brabant en Friesland; bracht een bezoek aan alle abdijen (J. VAN DEN NIEUWEHUIZEN 1992, p. 250-252).

Behandeling: 1875 restauratie door P.A. Verlinde (AAT, sectie D, doos 27, nr. 186/b).

Bibliografie: Pl. LEFEVRE 1917, p. 44.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97076 B97076] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277746 M277746] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004433 Z004433] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130488 130488]

304. Schilderij

Heuvellandschap met rivier

gesigneerd onder links RINQUET

Rinquet

19de eeuw

olieverf op doek, hoogte 20,60 cm, breedte 15,5 cm

Nabij de zee stroomt een rivier in een groen heuvellandschap. In de weide langs de rivier graast het vee.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004498 Z004498] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81431 81431]

305. Schilderij

Aanbidding van de herders

naar Peter Paul Rubens (°1577-+1640)

2de helft 17de eeuw (?)

olieverf op doek, hoogte 28 cm, breedte 47 cm

In een stal ligt het Jezuskind ingebusseld op een wit doek in een kribbe. Maria knielt neer bij de kribbe; hierachter staat Jozef. Vier herders waaronder een vrouw met een kruik op het hoofd, komen tot bij de kribbe. Rechts de ezel en de os, links een hond. Samen met Aanbidding van de Wijzen (nr. 306) stel met zelfde afmetingen, vervaardigd naar het voorbeeld van Rubens.

Peter Paul Rubens (°Siegen 1577-+Antwerpen 1640), Antwerps kunstschilder van wereldformaat, leerling van Tobias Verhaecht en Adam Van Noort. Verbleef in Italië in de periode 1600-1608, tijdelijk in Spanje (1603-1604); nadien keerde hij terug naar Antwerpen waar hij leidend figuur werd van de barok, de kunst van de contrareformatie. 1n1608 werd hij hofschilder van aartshertogen Albrecht en Isabella. Hij schilderde en tekende godsdienstige, historische, mythologische en allegorische onderwerpen, jachten, landschappen, kermissen, portretten, tapijtpatronen, bouwkundige plannen, etsen, boekillustraties. In 1610 richt hij een eigen atelier op aan de Wapper, met talrijke medewerkers. De belangrijkste opdrachten kwamen van de kerkbesturen, het stadsbestuur, de gilden, de rijke burgerij en de buitenlandse vorsten. De talenten en de inspiratie van de meester waren onuitputtelijk; hij was ook diplomaat, verzamelaar, polyglot. In Italië werd hij gevormd door de aanwezige antieke cultuur maar ook door de Italiaanse schilderkunst. Zijn invloed op de Antwerpse en Vlaamse kunst was zeer groot tijdens zijn leven maar ook later; de in Tongerlo aanwezige kopies van schilderijen en prenten zijn er een voorbeeld van.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277929 M277929] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004620 Z004620] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81436 81436]

306. Schilderij

Aanbidding van de Wijzen

naar Peter Paul Rubens (°1577-+1640)

17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 28 cm, breedte 47 cm

Het ingewikkelde Jezuskind zit op een doek op een bundel stro. Maria staat recht en houdt de rechterhand van haar kind vast. Jozef staat hierachter in de schaduw. De drie Wijzen staan bij het kind en bieden het hun geschenken aan: wierook, mirre en goud. Zij worden gevolgd door zes volwassenen en twee kinderen. Dit schilderij vormt een stel met Aanbidding van de herders (nr. 305).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277931 M277931] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004618 Z004618] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81010 81010]

307. Schilderij

H. Cecilia en engelenconcert

kopie naar Peter Paul Rubens (°1577-+1640)

17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 53 cm, breedte 78 cm

In een barok interieur zit Cecilia neer bij een klavecimbel, de handen op het klavier. Zij is rijkelijk uitgedost in kleed en opperkleed; de ogen zijn ten hemel gericht. Engelen en engelenkoppen omringen haar. Onder links ligt een hond te slapen.

Kopie in spiegelbeeld naar schilderij van Peter Paul Rubens in de Staatliche Museen van Berlin-Dahlem. de gravure van Witdoeck toont enige wijzigingen ten opzicht van het origineel. (nog beter vergelijken).

SAINTS, dl. I, nr. 82 (gravure op ill. 143).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98364 B98364] (1945).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130462 130462]

308. Schilderij

H. Cecilia en engelenconcert

kopie naar Peter Paul Rubens (°1577-+1640)

17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 54 cm, breedte 78 cm

Zwakke kopie van eenzelfde onderwerp dat in vorig nummer werd beschreven; weliswaar is het uitgebreider, er werd rechts een rozentuin bijgeschilderd.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004478 Z004478] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81011 81011]

309. Schilderij

H. Theresia van Avila spreekt ten beste bij Christus voor de zielen van het vagevuur

Kopie naar Pieter Paul Rubens (°1577-+1640)

17de eeuw

olieverf op doek ?

Het oorspronkelijk werk droeg als titel: H. Theresia van Avila spreekt ten beste voor Bernardinus van Menoza. Het toont het ogenblik waarop Christus de heilige in een visioen aantoont dat haar gebeden werden verhoord. Een engeltje trekt de ziel van de priester Bernardinus uit het vagevuur. Het oorspronkelijk werk was bedoeld voor de kerk van de ongeschoeide karmelieten te Antwerpen. Het bevindt zich in het Museum voor Schone Kunsten te Antwerpen. (inv. 299). De kopie van Tongerlo is nu niet meer aanwezig.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97039 B97039] (1945).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80984 80984]

310. Schilderij

Jezus aan het kruis

kopie naar Peter Paul Rubens (°1577-+1640)

17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 136 cm, breedte 78 cm

De naakte Jezus met lendendoek hangt met vertikale armen aan het kruis, het hoofd tegen zijn linkerarm, de ogen in de hoogte gericht, doornenkroon op het hoofd, de rechtervoet op de linkervoet. De kruistitel geeft het volledige opschrift. De achtergrond is duister en donker. Kopie naar schilderij in het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten te Antwerpen uit 1610 (inv.nr. 313) dat wel wat groter is (221 x 121).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97042 B97042] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277774 M277774] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004582 Z004582] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81467 81467]

311. Schilderij

Maaltijd bij Simon de Farizeeër

kopie naar Peter Paul Rubens (°1577-+1640)

18de eeuw (?)

olieverf op doek, hoogte 114 cm, breedte 154 cm

Jezus zit helemaal rechts op de hoek van de tafel; hij draagt een grijspurperen kleed en een rode schoudermantel; zijn voeten worden gebalsemd door Maria Magdalena die in een rood kleed neergeknield ligt. Tegenover Jezus een viertal uitdagers die de balseming in vraag stellen. Vier andere personages (Simon de farizeeër en drie apostelen) zitten bij aan tafel. Links dienstpersoneel dat het gezelschap in de kamer bediend. Links onder een hond.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277809 M277809] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004450 Z004450] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80983 80983]

312. Schilderij

Offer van Abraham

kopie naar Peter Paul Rubens (°1577-+1640) 

18de eeuw

olieverf op doek, hoogte 150 cm, breedte 111 cm

Aan de rand van een heuvel en een bos staat Abraham gebukt voor zijn zoon Isaak, in een rood kleed met riem, een geheven zwaard in de rechterhand.. Een engel belet de fatale slag. Isaak is naakt, is neergeknield, met lendendoek, geblindoekt; het hoofd afgewend van zijn vader. Op het tweede plan brand een vuur (in een braambos?). Links een wijds landschap.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97050 B97050] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004443 Z004443] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80331 80331]

313. Schilderij

Portretbuste van paus Leo XIII (1878-1903)

gesigneerd onder links LAURENZ SCHÄFER PT 1892

Laurenz Schäfer (°1840-+1904)

1892

olieverf op paneel (?), hoogte 23,5 cm, breedte 20 cm

De paus wordt afgebeeld in buste in profiel driekwart links. Hij draagt het rode schoudermanteltje, afgezet met bont, en een witte solidee. De achtergrond is egaal. Vincenzo Gioacchino Pecci (°Carpineto Romano (Rome) 1810-+Rome 1903) was als paus Leo XIII het hoofd van de Rooms Katholieke Kerk van 1878 tot 1903. Hij gaf een nieuwe betekenis aan het pausschap, wat tot uiting kwam in een verzoenende houding tegenover de regeringen. Hij probeerde ervoor te zorgen dat de kerk zich niet langer verzette tegen de wetenschappelijke vooruitgang, ook was hij zich bewust van de pastorale en sociale noden van zijn tijd. Hij was nuntius in België van 1843 tot 1845.

Laurenz SCHÄFER (°1840-+1904) is een Zwitser van geboorte maar werkte voornamelijk in Düsseldorf waar hij vooral portretten schilderde voor de aristocratie.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277953 M277953] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004510 Z004510] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80295 80295]

314. Schilderij

Portret van Gregorius Guillielmus Piëra, abt van Tongerlo (1695-1723)

toegeschreven aan Antoon Schoonjans (°1650/55-+1725)

omstreeks 1700

olieverf op doek, hoogte 140 cm, breedte 114 cm

Gregorius Piëra (°1645-+1723) wordt voorgesteld ten halve lijve, in norbertijnenhabijt, met borstkruis, mozetta, zittend in een zetel aan een tafel, in profiel rechts; de linkerarm leunt op een tafel, in de rechterhand houdt hij een gebedenboekje; met mijter en staf. Devies: discrete (biografie zie deel I, p. 39-41). Een tweede versie van het schilderij is boven en onderaan iets langer.

De toeschrijving aan Antoon Schoonjans berust op een gegeven van Placide Lefèvre. De schilder verbleef tegelijk met Piëra in Rome waar ze mekaar zouden kunnen ontmoet hebben. Antoon Schoonjans was Antwerps kunstschilder van portretten, mythologische en historische taferelen; hij was leerling van Jan Erasmus Quellin. Hij bouwde een internationale carrière uit: verbleef te Reims, Lyon, Rome (1674-1689), Wenen (hofschilder van keizer Leopold), Kopenhagen (1696), Berlijn (1702 hof van Frederik I), Den Haag (1704), Amsterdam (1706), Düsseldorf en Engeland (Dictionnaire, Bernadette BODSON).

Bibliografie: P. LEFEVRE, 1917, p. 37; KOYEN M.H. (+) en L.C. VAN DYCK, 1992, p. 346-350.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97077 B97077] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004441 Z004441] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80295 80295]

315. Schilderij

Portret van Gregorius Guillielmus Piëra, abt van Tongerlo (1695-1723)

kopie naar portret van Antoon Schoonjans (°1650/55-+1725)

omstreeks 1700

olieverf op doek, hoogte 155 cm, breedte 119 cm

Boven en onderaan gelengde versie van het schilderij toegeschreven aan Antoon Schoonjans.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98380 B98380] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004561 Z004561] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81389 81389]

316. Schilderij

O.-L.-Vrouw met Kind omringd door bloemenkrans

Cornelis Schut (1597-+1655) en Daniel Seghers (°1590-+1661) (toegeschreven aan)

Antwerpse paneelmakersmerken (burcht, handen) en van paneelmaker Michiel Claessens (°1590-+1637) (klaverblad)

omstreeks 1620-1640

olieverf op paneel, hoogte 57,5, breedte 46

In een ovaal medaillon schilderde Cornelis Schut O.-L.-Vrouw ten halve lijve; zij draagt het Jezuskind in haar armen en wendt het hoofd naar de heiland. Zij draagt een kroon op het hoofd; het kind draagt een lang kleedje tot op de voeten en biedt een bloem aan. De figuren werden geschilderd door Cornelis Schut.

Rondom het medaillon is er een bloemenkrans met tulpen, rozen, pioenrozen. Dit is het werk van Daniël Seghers.

Cornelis Schut (°Antwerpen 1597-+Antwerpen 1661) werkte als etser en schilder te Antwerpen; leverde altaarstukken, historische en allegorische werken. In 1618 werd hij vrijmeester van de gilde van Sint-Lucas, in 1620 lid van de rederijkerskamer De Violieren. In de twintiger jaren verbleef hij en werkte hij in Italië. Onderging de invloed van Rubens, in Italië van de schilders van Bologna. Hij werkte meermaals samen met D. Seghers (Dictionnaire, Bruno FORNARI).

Michiel Claessens (°Antwerpen 1590-+Antwerpen 1637) was de broer van kunstschilder Artur Claessens. Zijn zoon Hans volgde hem op als tafereelmaker; hij overleed in 1622-1623 (J. VAN DAMME 1990, p. 201-202).

Bibliografie: B. CARDON 1986-1987, p. 34, nr. 2.3; J. VAN DAMME 1990, p. 202, nr. 10; J. JANSEN 1998, p. 34, nr. 22.

Tentoonstelling: 1963 Roosendaal nr. 20; 1973 Heverlee, nr. 196.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97052 B97052] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004541 Z004541] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80986 80986]

317. Schilderij (zie ook volgend nummer)

Bloemenvaas

met paneelmakersmerk MV van Michiel Vrindt (+1637)

Daniël Seghers (°1590-+1661)

2de kwart 17de eeuw

olieverf op paneel, hoogte 75 cm, breedte 27,50 cm

In een kristallen vaas staan verscheidene bloemen gerangschikt: tulp, roos, papaver…; in het glas weerspiegelt een interieur met venster; op de tafel een neergestreken vlinder.

Michiel Vrindt (Vrient, Vriendt) (+1637) was leerjongen in het atelier van Robijn Pulinck (1605), meester in 1615. Had een succesvol atelier met talrijke leerjongens. Hij stierf in 1637; zijn weduwe zette tijdelijk het atelier verder (J. VAN DAMME 1990, p. 223).

Behandeling: 1978-1979 door het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium te Brussel.

Bibliografie: J. BAUWENS, 1947, p. 128; M.L. HAIRS, 1965, p. 135, 411; M. KOYEN, ''Tongerlo door de eeuwen heen'' 1973, p. 57; M. KOYEN, ''De Norbertijnenabdij van Tongerlo'' 1973, p. 37; S. FARNEL, 1980, p. 222; B. CARDON, 1986, p. 38, nr. 2.31; J. VAN DAMME, 1990, p. 225, nr. 200; J. JANSEN, 1998, nr. 26.

Tentoonstelling: 1973 Heverlee, nr. 193.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97053 B97053] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B169468 B169468] (1957), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004228 Z004228] (2001), met volgend paneel [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B223933 B223933] (1979).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80986 80986]

318. Schilderij (zie ook vorig nummer)

Bloemenvaas

Daniël Seghers (°1590-+1661)

2de kwart 17de eeuw

olieverf op paneel, hoogte 75 cm, breedte 27,50 cm

In een glazen vaas staan verscheidene bloemen gerangschikt: tulp, roos, anjer …; in het glas weerspiegelt een interieur met venster; op een bloem een neergestreken vlinder.

Behandeling: 1978-1979 door het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium te Brussel.

Bibliografie: J. BAUWENS, 1947, p. 128; M.L. HAIRS, 1965, p. 135,411; M. KOYEN, ''Tongerlo door de eeuwen heen'' 1973, p. 57; M. KOYEN, ''De Norbertijnenabdij van Tongerlo'' 1973, p. 37; S. FARNEL, 1980, p. 222; B. CARDON, 1986, p. 38, nr. 2.31; J. VAN DAMME, 1990, p. 225, nr. 200; J. JANSEN,1998, nr. 26.

Tentoonstelling: 1973 Heverlee, nr. 193.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97054 B97054] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B169467 B169467] (1957), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004229 Z004229] (2001), met vorig paneel [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B223933 B223933] (1979).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80264 80264]

319. Schilderij

Portret van Siard Vanden Nieuweneijnde, abt van Tongerlo (1746-1779)

Gillis Jozef Smeyers (°1694-+1771)

1744-1774

olieverf op doek, hoogte 118,5 cm, breedte 97 cm

Abt Siardus Vanden Nieuweneijnde (+1779) is voorgesteld ten halve lijve, zittend in een zetel, driekwart profiel rechts, in norbertijnenhabijt met mozetta, borstkruis, bonnet in de linkerhand. Wapenschild boven links (biografie zie deel I, p. 41-43). Zwakke oppervlaktetoestand.

Gillis-Jozef Smeyers (° Mechelen 1694-+1771/1774 ) was schilder van religieuze en historische onderwerpen, van portretten en decoratieve schilderingen. Hij was zoon en leerling van Jacob Smeyers. In 1715 reist hij met zijn beschermheer baron de Loë naar Düsseldorf waar hij het atelier van J.F. Douven bezocht. Na mogelijk een kort verblijf in Rome keert hij in 1718 terug naar Mechelen. Hij had een zeer grote productie en wordt als een van de belangrijkste Mechelse schilders uit de 18de eeuw beschouwd. Beroemdheid verkreeg hij ook als portrettist van religieuze persoonlijkheden en militairen. Verder leverde hij tekeningen voor Sanderus en ontwerpen voor de preekstoelen te Mechelen. Hij was bibliofiel, verzamelaar, dichter en kunsthistoricus die talrijke geschriften naliet (Dictionnaire, Bernadette BODSON).

Bibliografie: Pl. LEFEVRE 1917, p. 51.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98381 B98381] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004559 Z004559] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81495 81495]

320. Schilderij

Laatste Avondmaal

kopie naar Leonardo da Vinci (° -+1519)

Andrea Solario (°1460-+1525) (toegeschreven)

1506-1507

olieverf op doek, hoogte 424 cm, breedte 802 cm

Andrea Solari(o) (°1460-+1525), Italiaans schilder, was werkzaam in Venetië, later in Milaan en Rouen; zoon van Bartolo Solario, jongste broer van Alberto en Cristoforo. In zijn handtekening lezen wij soms zijn Milanese verbondenheid (Andreas de Solario Mediolenensis). In 1507 reisde hij af naar het slot Gaillon in Normandië; daar hadden kardinaal Georges d’Amboise, aartsbisschop van Rouen, en Charles d’Amboise, Franse stadhouder van Milaan, een nieuw slot gebouwd (aanvang 1502). Solario zou er de versiering van de kapel uitvoeren; met voorstellingen van leden van de familie d’Amboise; altaarstuk met Sint-Joris. In 1514 werkten de drie broers Solario aan een grafmonument in de S. Girolamo della Carità te Rome. In 1522 schilderde Solario een portret van Girolamo Moreno. Aanvankelijk stond hij onder de invloed van de Venetianen en de Zuidnederlandse traditie; later ondergaat hij de invloed van Leonardo da Vinci en zijn compositorisch sterke werken (THIEME-BECKER).

In een eenvoudige binnenruimte zitten Jezus en de twaalf apostelen achter een lange, gedekte tafel. Aan de zijmuren hangen er op regelmatige afstand vier rechthoekige tapijten; tussen de tapijten zijn er kleine bergingsnissen. De muur achteraan heeft drie vensters: één bredere en twee smallere. Het plafond wordt geschraagd door balken en dwarsbalken. De zijmuren zijn sterk in perspectief geschilderd waarbij de vluchtlijnen zich concentreren in het hoofd van Jezus.

De apostelen zijn gegroepeerd in vier groepen van drie, in het midden gescheiden door de Jezusfiguur. Hij heeft zacht gekruld, lang haar, draagt een rood kleed en een blauwgrijze schoudermantel; zijn armen zijn gespreid zodat er compositorisch een driehoek wordt gevormd; de rechterhand is lichtjes geheven in een sprekend gebaar; de linkerhand is gedraaid en maakt een tonend gebaar naar het voedsel op de tafel; onder de tafel met het wit tafellaken zijn zijn blote voeten met de sandalen zichtbaar.

De vier groepen apostelen vormen telkens een afzonderlijk geheel met een eigen dynamiek. De groep (I) uiterst rechts van Jezus is de rustigste groep; de apostelen kijken naar Jezus, de uiterste twee hebben zich opgericht, de derde met de volle baard heeft twee handen ontzet geheven. Het gaat hier om de apostelen Filippus, Jacobus de Meerdere en Andreas. De groep (II) rechts van Jezus is sterk betrokken bij de uitspraak van Jezus dat iemand van de twaalf hem zal verraden; met geheven handen en verbaasde gezichten drukken zij hun afschuw en ontzetting uit; zij zijn onmiddellijk betrokken bij de centrale figuur. Hier zitten Petrus, Judas en Johannes; binnen de groep is er een discussie; Johannes zit afgewend van Jezus; Judas heeft een beurs in de hand; Petrus is in gesprek met Johannes. Groep (III) links van Jezus bestaat uit de apostelen Thomas, Jacobus de Mindere en Bartholomeus; door houdingen en gebaren zijn zij zeer nauw bij de centrale figuur van Jezus betrokken. De uiterste groep links van Jezus (IV) is in volle discussie, alle handen wijzen naar Jezus; op de hoek zit een kaalhoofdige apostel waarnaartoe de twee anderen hun hoofden en lichamen richten; het gaat hier om de apostelen Mattheus, Thadeus en Simon. Binnen elke groep zijn de kleurschakeringen aanvullend van toon en keuze.

Op de tafel liggen kleine broden, meestal afgewisseld met fruit, verder allerlei schotels en borden met spijzen, deels gevulde glazen drinkbekers. Zij lijken klein in verhouding tot de monumentaliteit van de personages. Doorheen de vensters achteraan is er een berglandschap te zien.

Kopie van het gelijknamig werk geschilderd in 1495-1498 door Leonardo da Vinci (°1452-+1519) voor de refter van het dominikanenklooster te Milaan. In 1506-1507 werd door Andrea Solario een kopie gemaakt in opdracht van kardinaal Georges I van Amboise, aartsbisschop van Rouen en bewonderaar van Leonardo da Vinci; na diens dood in 1510 kwam het schilderwerk in bezit van zijn neef. De kopie werd in 1545 te koop aangeboden te Antwerpen, waar de erfgenamen van Jean Legrand met de abdij van Tongerlo de koop afsloten. In de loop van de geschiedenis zou het schilderij veel bewondering oogsten.

Volgens Koyen hing het schilderij tot aan de Franse Revolutie in de abdijkerk, aanvankelijk op het koor, later in de noordelijke beuk samen met twee schilderijen van W.I. Kerricx. Volgens de mondelinge overlevering werd het tijdens de Franse overheersing toevertrouwd aan notaris Constant Verhaert te Herselt. Het dook weer op in 1817 toen de heer Bernaerts, schilder te Mechelen, inlichtingen vroeg aan de abdij, mogelijk werd een verkoop overwogen; na 1825 verhuisde het schilderwerk herhaaldelijk: naar het kasteel van graaf Felix de Merode te Trélon (F) (1825), naar de partikuliere verzameling van Leopold I (1837), naar de conventsrefter van de abdij (1866); verdere verkoopsonderhandelingen met andere geinteresseerden zouden niets opleveren. Vanaf 1902 werd het terug in de abdijkerk gehangen tot er een museum voor werd gebouwd in 1963 (nota Koyen 1966 AAT Doos 26 nr. 180/ 8C).

Herkomst: aangekocht in 1545 door abt Arnold Streyters.

Behandeling: na de brand van 1929 gerestaureerd door Arthur Van Poeck in 1932-1933; 1958-1966 door het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium te Brussel o.l.v. A. Philippot.

Bibliografie: W. VAN SPILBEECK 1883, p. 32-37; IDEM 1888, p. 345; J.E. JANSEN 1904, p. 9; J. BAUWENS 1947, p. 133-135; J. BAUWENS 1952, p. 290-295; Emil MÖLLER, 1952, p. 108-127; K. DE WITTE 1958, p. 1-5; R.H. MARIJNISSEN'','' 1959; M. KOYEN, ''Tongerlo door de eeuwen heen'' 1973, p. 49, 54, 58-59; M. KOYEN, ''De Norbertijnenabdij van Tongerlo'' 1973, p. 37; L. VAN DYCK 1993, p. 8-9; M. MEEUSEN 1992-1995.

Foto:

Ensemble voor behandeling van 1966: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B211877 B211877] (z.d.), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B137335 B137335] (1952),

Ensemble na behandeling van 1966: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202885 B202885] (1966), KN362 (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z007220 Z007220] (2003);

Deelopnamen voor behandeling van 1966: muurzone boven Mattheus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B171679 B171679] (1958, hoek van de tafel uiterst rechts [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B171683 B171683] (1958), vrucht op de tafel voor Mattheus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B171682 B171682] (1966),

Deelopnamen na behandeling van 1966: linker helft van het schilderij [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202886 B202886] (1966), centrale deel van het schilderij [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202887 B202887] (1966), rechter helft van het schilderij [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202888 B202888] (1966), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M36855 M36855] (1968), Jezus met groepen I en II KN364 (1991), Jezus met groep III KN363 (1991), groep IV KN365 (1991), doorkijk naar een landschap M6000 (1968), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z007241 Z007241] (2003), hoek uiterst rechts van de tafel [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202924 B202924] (1966), derde tapijt van rechts [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202926 B202926] (1966), muurzone boven Thadeus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202928 B202928] (1966), gedeelte van het tafelkleed [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202930 B202930] (1966), tafelkleed voor Mattheus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202931 B202931] (1966), tafelkleed met broodje [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202935 B202935] (1966), wandtapijt achter Mattheus en Simon [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202932 B202932] (2003), wandtapijt boven Simon [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202933 B202933] (1966),

Details:

Centrale figuur van Jezus voor behandeling [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B137338 B137338] (1952), voorhoofd van Jezus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B171671 B171671] (1958), sleutelbeen en hals [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B171672 B171672] (1958), linkerhand [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B171673 B171673] (1958),

Na behandeling Jezus aan tafel [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202891 B202891] (1966), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z007232 Z007232] (2003), Jezus ten voeten uit [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202894 B202894] (1966), buste van Jezus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202898 B202898] (1966), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z007238 Z007238] (2003), voorhoofd van Jezus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202906 B202906] (1966), voeten van Jezus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202914 B202914] (1966), linkerhand van Jezus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202919 B202919] (1966), hals van Jezus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202923 B202923] (1966),

Groep I: voor behandeling: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B137336 B137336] (1952), hals van Filippus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B171667 B171667] (1958), gelaat van Jacobus de Meerdere [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B171668 B171668] (1958), handen van Andreas [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B171669 B171669] (1958),

Groep I na behandeling [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202889 B202889] (1966), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z007227 Z007227] (2003), buste van Filippus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202895 B202895] (1966), hals van Filippus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202927 B202927] (1966), buste van Jacobus de Meerdere [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202896 B202896] (1966), gelaat van Jacobus de Meerdere [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202905 B202905] (1966), stilleven voor Andreas [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202911 B202911] (1966), stilleven voor Jacobus de Meerdere [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202913 B202913] (1966), handen van Jacobus de Meerdere en Andreas [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202916 B202916] (1966), vingers van Jacobus de Meerdere en Andreas [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202918 B202918] (1966), linkerhand van Andreas [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202917 B202917] (1966),

Groep II voor behandeling: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B137337 B137337] (1952), hoofd van Johannes [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B137341 B137341] (1952), onderkaak van Petrus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B171670 B171670] (1958),

Groep II na behandeling: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202890 B202890] (1966), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z007228 Z007228] (2003), bustes van de apostelen [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B201897 B201897] (1966), hoofden van de apostelen [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z007224 Z007224]0 (2003), gelaat van Johannes [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202903 B202903] (1966), tafelkleed voor Judas en Johannes [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202902 B202902] (1966), stilleven voor Johannes [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202910 B202910] (1966), linkervoet van Judas [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202921 B202921] (1966), onderkaak van Petrus (202934 (1966),

Groep III voor behandeling: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B137339 B137339] (1952), gelaat van Jacobus de Mindere [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B171674 B171674] (1958), aanzet van de hals van Bartholomeus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B171675 B171675] (1958), rechterhand van Bartholomeus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B171676 B171676] (1958),

Groep III na behandeling: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202892 B202892] (1966), KN363 (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z007234 Z007234] (2003), bustes van Thomas en Jacobus de Mindere [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202899 B202899] (1966), buste van Bartholomeus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202900 B202900] (1966), gelaat van Jacobus de Mindere [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202907 B202907] (1966), rechterhand van Bartholomeus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202920 B202920] (1966), hals en mantelsluiting van Bartholomeus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202922 B202922] (1966),

Groep IV voor behandeling: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B137340 B137340] (1952), hals van Mattheus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B171677 B171677] (1958), gelaat van Mattheus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B171678 B171678] (1958), hals en kleedzoom van Thadeus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B171680 B171680] (1966), gelaat van Simon [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B171681 B171681] (1958),

Groep IV na behandeling: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202893 B202893] (1966), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z007237 Z007237] (2003), buste van Thadeus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202901 B202901] (1966), gelaat van Mattheus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202904 B202904] (1966), gelaat van Simon [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202908 B202908] (1966), hand van Mattheus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202909 B202909] (1966), handen van Simon [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202915 B202915] (1966), hals van Mattheus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202925 B202925] (1966), hals en kleedzoom van Thadeus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202929 B202929] (1966), stilleven voor Thadeus en Simon [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B202912 B202912] (1966).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80987 80987]

321. Schilderij

Bekoring van de Heilige Antonius

met monogram DT (?)

David II Teniers (°1610-+1690) (navolger van)

1651-1675

olieverf op paneel, hoogte 48 cm, breedte 34 cm

De heilige, in gebed geknield voor een kruisbeeld, wordt door vreemde wezens en gedrochten afgeleid.

David II Teniers, schilder van genretaferelen en landschappen (°Antwerpen 1610-+Brussel 1690) was leerling van zijn vader David I Teniers; hij werd meester in de Antwerpse Sint-Lucasgilde in 1632/33. Hij huwde de dochter van Jan I Breughel. Hij verwierf vlug vermaardheid met schilderijen in de trant van Adriaan Brouwers. In 1651 vestigde hij zich te Brussel als hofschilder van aartshertog Leopold-Willem. In de eerste periode maakte hij onder invloed van Brouwers bijna monochrome schilderijen met volkse soms karikaturale figuren (Dictionnaire, Hans VLIEGHE). Hij is de auteur van een aantal werken die hetzelfde onderwerp als dit schilderij uitbeelden. Heel wat elementen zijn gemeenschappelijk: de geopende boeken voor het tafeltje, de schedel van een monster waarop kleine wezens zitten, gehuld in een lange mantel, vleermuizen en karperachtige vissen die door de lucht zweven. Toch situeren deze werken de gebeurtenis in een veel ruimere context. Mogelijk gaat het hier om het werk van een navolger.

Bibliografie: J. BAUWENS 1947, p. 128; M. KOYEN, ''Tongerlo door de eeuwen heen'' 1973, p. 57; M. KOYEN, ''De Norbertijnenabdij van Tongerlo'' 1973, p. 37; I. CLEIREN 1996, p. 17-21.

Tentoonstelling: 1961 Hilvarenbeek, nr. 32; 1973 Heverlee, nr 195.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B32914 B32914] (1942), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97017 B97017] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004253 Z004253] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80352 80352]

322. Schilderij

Portret van Thomas Heylen, bisschop van Namen (1899-1941)

get en ged. Ch. THEUNISSEN 1901

Karel Theunissen (°1871-+1948)

1901

olieverf op doek, hoogte 120 cm, breedte 98 cm

Thomas Heylen (°1856-+1941) werd tot abt van Tongerlo gekozen in 1887. Hij werd bisschop van Namen in 1899. Met wapenschild en devies: PRUDENTER ET SIMPLICITER (biografie zie deel I, p. 45-47; zie ook N.J. WEYNS 1974, L.C. VAN DYCK 1987). Voorgesteld in bisschopsornaat, ten halve lijve, rechtstaande, driekwart profiel rechts, boek in de rechterhand.

Karel Theunissen (°As 1871-+Bosvoorde 1948) was gekend voor zijn genretaferelen, landschappen en portretten. Na zijn opleiding in Antwerpen werkte hij ondermeer te Luik en in Limburg. Hij was leerling van J. Coosemans, Karel Verlat en Van Leemputten. Rond 1924 veranderde hij van stijl onder invloed van Vincent Van Gogh (Dictionnaire, Louise FREDERICQ).

Herkomst: nalatenschap E.H. Herm. De Ceuster (AAT, D/ 27, nr. 188, 7).

Bibliografie: P. LEFEVRE, 1917, p. 26; KOYEN M.H. (+) en L.C. VAN DYCK, 1992, p. 365-368, in het bijzonder p. 368.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277834 M277834] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80354 80354]

323. Schilderij

Portret van Jan Chrysostomus De Swert, abt van Tongerlo (1867-1887)

gesigneerd en gedateerd onder rechts A. THOMAS TONGERLO 1869

Alexandre Joseph Thomas (°1810-+1898)

1869

olieverf op doek, hoogte 130 cm, breedte 101 cm

Abt Jan Chrysostomus De Swert (°1834-+1887) wordt voorgesteld in norbertijnenhabijt, ten halve lijve, zittend in een zetel, driekwart profiel links, een boekje in de rechterhand; met mozetta, borstkruis, mijter en staf. Met wapenschild en devies boven rechts: MITIS ET HUMILIS CORDE (biografie zie deel I, p. 45; zie ook J. DE CUYPER 1981).

Alexandre Thomas (°Malmédy 1810-+Bruxelles 1898) was leerling van Van Bree aan de academie te Antwerpen; schilderde vooral historische en religieuze werken en portretten. Afkomstig van het toenmalig nog Pruisisch Malmedy nam hij de Belgische nationaliteit aan en vestigde zich in Brussel (Dictionnaire, S. VALCKE).

Bibliografie: P. LEFEVRE, 1917, p. 17; KOYEN M.H. (+) en L.C. VAN DYCK, 1992, p. 362-365.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277837 M277837] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004625 Z004625] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80988 80988]

324. Schilderij

Aanbidding van de herders

Hendrik Van Balen (°1575-+1632) (navolger)

17de eeuw

olieverf op koper, hoogte 30 cm, breedte 23 cm

Maria tilt het doek op om het kindje aan de geknielde herder voor haar te tonen. Een herderin met korf op het hoofd en kruik in de hand vult de ruimte in het midden terwijl Jozef een herdersknaap met een schaapje dichterbij brengt. Op het tweede plan staan er herders. In de lucht een goddelijke straal met engeltjes en engelenkoppen. Zwakke repliek van het werk van Hendrik I Van Balen (°Antwerpen 1575-+1632) die vele leerlingen vormde en grote navolging kende. Deze Antwerpse meester schilderde mythologische en Bijbelse taferelen, vaak op klein formaat (Dictionnaire, Leen HUET).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97013 B97013] (1942), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004222 Z004222] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81457 81457]

325. Schilderij

Portret van een boerin

gesigneerd onder rechts J. V. BEERS

Jan Van Beers junior (°1852-+1927)

ca. 1875 (?)

olieverf op paneel, hoogte 23 cm, breedte 18 cm

De oude vrouw met witte kap is voorgesteld in profiel links, ten halve lijve, zittend voor een effen achtergrond. Jan Van Beers jr. (°Lier 1852-+Fay-aux-Loges/France 1927), zoon van dichter Jan Van Beers, historieschilder, genreschilder, portrettist en landschapsschilder. Volgde eerst lessen te Antwerpen en vestigde zich in 1878 in Parijs, waar hij een kleine, mercantiele schilderijenfabriek beheerde en een mondaine leventje leidde. Mogelijk is dit portret uit zijn vroege periode (Dictionnaire, B. FORNARI; B. JANSSENS, 1942, p. 63-70).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277796 M277796] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004499 Z004499] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80989 80989]

326. Schilderij

O.-L.-Vrouw met slapend Jezuskind

Cornelis Van Cleve (°1520-+1567) (toegeschreven)

midden 16de eeuw

olieverf op paneel, hoogte 82 cm, breedte 69 cm

Maria wordt voorgesteld ten halve lijve, zittend, het Jezuskind op haar schoot ondersteunend met beide armen, haar hoofd buigend naar dat van haar slapende, naakte kind; zij draagt een kleed, een mantel, een schouderdoek en een hoofddoek. Deze voorstelling van Maria met slapend Jezuskind is geïnspireerd door Italiaanse voorbeelden mogelijk in de stijl van Andrea del Sarto.

Cornelis Van Cleve (°Antwerpen 1520-+1567), bijgenaamd de Zotte Cleef, was de zoon van een schilder Joos Van der Beke, alias Van Cleve. Hij werd waarschijnlijk vrijmeester in de Sint-Lucasgilde in 1541. C. van Mander (1604) gaf hem ten onrechte de voornaam van zijn vader. Hij gebruikt het monogram CB (Cornelis van der Beke) (Dictionnaire, H. PAUWELS).

.

Bibliografie: J. BAUWENS 1947, p. 128; M. KOYEN, ''Tongerlo door de eeuwen heen'' 1973, p. 57; M. KOYEN, ''De Norbertijnenabdij van Tongerlo'' 1973, p. 37.

Tentoonstelling: 1961 Hilarenbeek, nr. 24; 1973 Heverlee, nr. 190.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97014 B97014] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M110961 M110961] (1973), KM858 (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004232 Z004232] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80360 80360]

327. Schilderij

Portret van Hugo Lamy, abt van Tongerlo (1915-1937)

getekend en gedateerd onder rechts E. VAN DEN PANHUYSEN 1919

Ernest Van den Panhuysen (°1874-+1929)

1919

olieverf op doek, hoogte 128 cm, breedte 98 cm

Abt Hugo Lamy (°1879-+1949) wordt voorgesteld ten halve lijve, zittend in een zetel aan een tafel waarop een persoonlijke publicatie ligt, in driekwart profiel links, met mozetta, borstkruis en abtsring, met bril; links mijter en staf. Wapenschild en devies boven rechts: AMICUS FIDELIS PROTECTIO FORTIS (biografie zie deel I, p.47; zie ook J. BAUWENS 1950, M.H. KOYEN 1982).

Ernest Van den Panhuysen (°Brussel 1874-+1929), schilderde vooral portretten, dieren en landschappen. Hij kreeg zijn opleiding te Leuven (C. Meunier) en aan het Hoger Instituut te Antwerpen. Hij werd leraar aan de academie te Aalst. We vinden zijn portretten ondermeer terug in de premonstratenzenabdijen van Averbode, Tongerlo en Grimbergen (Dictionnaire, Louise FREDERICQ; A. COECK, 1964).

Bibliografie: F L. RICHARDEAU, 2002, p. 151.

Bibliografie: P. LEFEVRE, 1917, p. 28; KOYEN M.H. (+) en L.C. VAN DYCK, 1992, p. 370-372.

Tentoonstelling: 1974 Averbode, p. 97-98.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277840 M277840] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004627 Z004627] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130516 130516]

328. Schilderij

Portret van Jozef Vander Achter, abt van Tongerlo (1724-1745)

gesigneerd en gedateerd onder rechts C. VANDERMEIREN FECIT 1740

C. Vandermeiren

1740

olieverf op doek, hoogte 139 cm, breedte 109 cm

Abt Jozef Vander Achter (°1670-+1745) werd voorgesteld ten halve lijve, zittend in een zetel, driekwart profiel links, in norbertijnenhabijt, met mozetta, bonnet op het hoofd, met borstkruis en abtsring, boek in de linkerhand; mijter en staf links. Wapenschild en devies boven rechts: ''Festina lente'' (biografie zie deel I, p. 41).

Vermoedelijk werden er door Vandermeiren twee versies geschilderd. Vandermeiren schilderde ook een Marteling van de H. Dimpna voor het Sint-Elisabethgasthuis te Geel.

Bibliografie: P. LEFEVRE, 1917, p. 51.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98389 B98389] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277825 M277825] (1991) [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=N15297 N15297] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004560 Z004560] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=158778 158778]

329. Schilderij

Portret van Jozef Vander Achter, abt van Tongerlo ‘1724-1745)

C. Vandermeiren (of kopie naar)

na 1740

olieverf op doek, hoogte 132 cm, breedte 109 cm

Het schilderij is identiek aan het vorige.

Bibliografie: P. LEFEVRE, 1917, p. 51.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004411 Z004411] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80314 80314]

330. Schilderij

Portret van Frederik Van Heyst, norbertijn

C. Vandermeiren

2de kwart 18de

olieverf op doek, hoogte 124 cm, breedte 101 cm

Frederik Van Heyst (°Waalwijk 1689-+Antwerpen 1756), trad binnen te Tongerlo in 1709, te Rome tot priester gewijd in 1715, circator en ziekenmeester in 1719, onderpastoor te Waalwijk in 1722, provisor in 1726, vanaf 1738 provisor in de refuge te Antwerpen (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloensis nr. 17.049).

Voorgesteld in norbertijnenhabijt, ten halve lijve, zittend in een zetel, driekwart profiel links, bonnet in de rechterhand.

Bibliografie: P. LEFEVRE, 1917, p. 53.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98378 B98378] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004423 Z004423] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80353 80353]

331. Schilderij

Portret van Adriaan Cornelis Deckers, abt van Tongerlo (1899-1915)

Pieter Jan Van der Ouderaa (°1841-+1915)

1908

olieverf op doek, hoogte 138 cm, breedte 122 cm

Adriaan Cornelis Deckers (°1847-+1915) wordt voorgesteld ten halve lijve, zittend in een zetel, driekwart profiel links, met mozetta, abtskruis, een boek in de rechterhand, een ereteken op de borst. Met wapenschild en devies boven links: DA MIHI ANIMAS (biografie zie deel I, p. 47).

Pieter Jan Van der Ouderaa (°Antwerpen 1841-+1915) was o.a. leerling van N. De Keyser en Van Lerius. In 1869 was hij in Italië, in 1893 in het Oosten. Hij schilderde historische en religieuze werken, landschappen, portretten, ontwerpen voor glasramen, muurschilderingen. In 1895 werd hij professor aan het Hoger Instituut voor Schone Kunsten te Antwerpen (Dictionnaire, A. JACOPS).

Bibliografie: P. LEFEVRE, 1917, p. 14; KOYEN M.H. (+) en L.C. VAN DYCK, 1992, p. 368-370.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277836 M277836] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004626 Z004626] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80248 80248]

332. Schilderij

Portret van Norbert Van Couwerven, abt van de Sint-Michielsabdij te Antwerpen (1652-1661)

getekend en gedateerd onder links P vd OUDERAA 1909 NAAR CATARINA PEPIJN

kopie door Pieter Jan Van der Ouderaa (°1841-+1915)

naar Catherina Pepijn (°1619-+1688)

1909

olieverf op doek, hoogte 129 cm, breedte 105 cm

Norbert Van Couwerven (°Antwerpen 1597-+1661) legde de geloften af in 1614, studies filosofie te Leuven, bacchalaureaat in theologie, priester gewijd in 1622. Geroemd prediker in de abdijkerk en elders. In 1636 werd hij novicemeester, daarna viceprior en prior; in 1650 pastoor te Beerse en Vosselaar. Tot abt benoemd in 1652, beteugelde de jansenistische tendenzen in het klooster. Vernieuwde en vergrootte de abdij: bierkelder, stallen, schuren, drie huizen. Hij liet Cornelis Van Mildert een beeld van Sint-Michiel plaatsen; de gebroeders Hemony goten een nieuwe beiaard in 1655-1656. Hij kocht een hoeve te Zandvliet en gronden te Deurne. Hij vergrootte de bibliotheek en investeerde in boeken. Hij verwierf een reliek van de H. Norbert, waarvoor hij door Norbert Lesteens een grote reliekhouder liet maken voor 10.914 gulden. Bij François Goubau (°1622-+1678) bestelde hij vijf doeken met voorstellingen uit het leven van de H. Norbert. In 1660 was hij aanwezig op het Generaal Kapittel te Prémontré (J. VAN DEN NIEUWENHUYZEN, 1992, p. 195-261 in ‘t bijzonder p. 244-246).

De abt wordt voorgesteld ten halve lijve, zittend in een zetel nabij een kruisbeeld, driekwart profiel rechts, met mozetta, borstkruis en abtsring; wapenschild en devies boven rechts: VINCE. Het oorspronkelijk werk van 1657 bevindt zich in het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten te Antwerpen, het werd uitgevoerd door Catherina Pepijn die ook de voorganger van abt van Couwerven portretteerde, nl. abt Van der Sterre (zie nr. 299). Het portret van 1657 werd in 1909 door de abdij verkocht; een kopie werd bewaard.

Behandeling: 1875 restauratie door P.A. Verlinde (AAT, sectie D, doos 27, nr. 186/b).

Bibliografie: P. LEFEVRE, 1917, p. 49; J. VAN DEN NIEUWENHUIZEN, 1969, p. 417.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97083 B97083] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004442 Z004442] (2002).

80840

333. Schilderij

Triptiek met Piëta

Rogier Van der Weyden (°1399/1400-+1464) (navolger van)

einde 15de eeuw, teksten van latere datum

olieverf op paneel, middenstuk 14 cm x 30 cm, totaliteit 43 cm x 30 cm

Middenstuk met Piëta tegen gouden achtergrond. Figuren ten halve lijve, licht afgesneden aan de zijkanten. De naakte Christus met lendendoek ligt op de schoot van Maria, de armen naast het lichaam, het hoofd met het lange haar neigt naar zijn rechterschouder. Maria draagt een kleed, een kapmantel en een halsdoek; zij ondersteunt het lichaam van haar zoon onder de arm en tegen de borst; zij neigt het hoofd met het bedroefde gezicht naar Christus. Om haar linker voorarm hangt een doornenkroon. De kader is verguld en boven gerond.

Op de zijluiken staan later toegevoegde teksten: op binnenluik:links: ET TUAM IP- SIUS ANIMAM PERTRANSIBIT GLADIUS UT REVELUNTUR EX MULTIS CORDIBUS COGITATIONES. LUC.II.

Op binnenluik rechts: VERE LANGUORES NOSTROS IPSE PERTULIT ET DOLORES NOSTROS IPSE PORTAVIT. ESAIAS/ LIII CAP. Lied van de Lijdende dienaar Gods.

Opschrift op buitenluiken: CHRISTUS IS VOOR ONS GESTORVE EN VERRESE // EN HEEFT ONS VA DOOT, DUVEL ENDE HELLE GENESE.

Rogier Van der Weyden (°Doornik 1399/1400-+Brussel 1464) kreeg zijn opleiding te Doornik (Robert Campin); huwde een Brusselse en verhuisde naar Brussel. Werd er stadsschilder. Kreeg opdrachten van Karel de Stoute en Filips de Goede. Schilderde religieuze en profane onderwerpen, portretten. Omstreeks 1450-1452 maakte hij een reis naar Rome.Hij had grote invloed op zijn tijgenoten en latere generaties, zowel in de schilderkunst als in andere disciplines (Dictionnaire, Bert CARDON).

Behandeling: 1961 door Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium te Brussel dossier 2L43 Di 61/173 ''(anoniem, Nederlanden, XVIe eeuw'') + 2L47-61/172.

Bibliografie: J. BAUWENS, 1947, p. 128; M. KOYEN, ''Tongerlo door de eeuwen heen'' 1973, p. 56-57; M. KOYEN, ''De Norbertijnenabdij van Tongerlo'' 1973, p.37.

Tentoonstelling: 1973 Heverlee, nr. 188.

Foto: ensemble gesloten [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B187255 B187255] (1961), ensemble met geopende luiken [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B185607 B185607] (1961), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=N15304 N15304] (1991), middenpaneel [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=N15305 N15305] (1991), KN361 (1991), keerzijde middenpaneel [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B187256 B187256] (1961); detail middenpaneel: lichaam van Jezus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B185608 B185608] (1971).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81002 81002]

334. Schilderij

Zalige Godfried van Kappenberg

Abraham Van Diepenbeeck (°1596-+1675)

1622-1675

olieverf op doek, hoogte 110 cm, breedte 88 cm

Voorgesteld ten halve lijve, met superplie, kroon op het hoofd, linkerhand voor de borst, rechterhand op de schedel die op een tafel ligt met nog een kroon en het wapenschild van Kappenberg. Boven rechts een hemelstraal. Kroon met opschrift:…AD ME CORONA IN….. (biografie zie deel I, p. 69, nr. 9).

Abraham Van Diepenbeek (°‘s Hertogenbosch 1596-+Antwerpen 1675) is gekend om zijn historieschilderijen, allegorieën, religieuze taferelen; hij was ook graveur en glasschilder. Hij was leerling van zijn vader, een glazenier, hij schreef zich in als glasschilder in de Sint-Lucasgilde te Antwerpen. Na ook voor Plantijn gravures te hebben ontworpen zou hij vanaf 1630 grotere altaarwerken gaan schilderen. In 1640/41 moest hij zich opnieuw in de gilde inschrijven als schilder deze maal. Sterk geïnspireerd door P.P. Rubens toonde hij ook invloeden van Van Dyck (Dictionnaire, Bruno FORNARI). Van Diepenbeek schilderde voor Kortenbos eenzelfde onderwerp, ten voeten uit (HAIRS, 1977, p. 155).

Bibliografie: J. BAUWENS, 1947, p. 130.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97081 B97081] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277912 M277912] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80952 80952]

335. Schilderij

H. Norbert van Prémontré

Abraham Van Diepenbeeck (°1596-+1675) (toegeschreven aan)

paneelmaker Gaspar Steens

3de kwart 17de eeuw

olieverf op paneel, hoogte 33,3 cm, breedte 23,5 cm

Het schilderij wil een waar portret weergeven van de H. Norbert (vera effigies). Hij wordt ten halve lijve voorgesteld, in norbertijnenhabijt, met mozetta en pallium op de schouders, monstrans, abtsstaf en olijftak in de handen; een mijter rust links op twee boeken op een tafeltje; Norbert draagt een ring en een borstkruis.

Achteraan is het paneel voorzien van de merken van het paneelmakersambacht: burcht en twee handjes en van het paneelmakersmerk CS van de Antwerpse paneelmaker Gaspard Steens; hij werd meester in 1650-1651 (J. JANSEN 1998, p. 35).

Bibliografie: M. KOYEN, ''Tongerlo door de eeuwen heen'' 1973, p. 57; J. JANSEN 1998, nr. 24.

Tentoonstelling: 1973 Heverlee, nr. 6.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M110929 M110929] (1973), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M127196 M127196] (1978), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004249 Z004249] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81438 81438]

336. Schilderij

Bewening van Christus

kopie naar Antoon Van Dyck (°1599-+1641)

2de helft 17de eeuw (?)

olieverf op doek, hoogte 36 cm, breedte 50 cm

Zwakke kopie op klein formaat naar het doek dat als predella was bedoeld voor een altaar in de kapel van O.-L.-Vrouw van zeven smarten in de kerk van het Minderbroedersklooster te Antwerpenen en dat in 1635 door Van Dyck werd geschilderd ( nu bewaard in Antwerpen, Koninklijk Museum voor Schone Kunsten, inv. nr. 304, 115 cm x 208 cm); de kopie in Tongerlo geeft nog het oorspronkelijke uitzicht met uitbreiding aan de vier zijden, hierdoor is de compositie evenwichtiger (vergelijk catalogus Van Dyck 1599-1641, Antwerpen, 1999, nr. 85).

Christus ligt langgerekt op de schoot van zijn moeder, zijn hoofd op haar rechterknie; Maria spreidt wanhopig de armen; Johannes knielt neer hierachter en toont aan twee engelen de nagelwonde in de linkerhand van Christus. Vooraan rechts liggen enkele passiewerktuigen: schotel met spons, doornenkroon (niet aanwezig in Antwerpen).

Antoon Van Dyck (°Antwerpen 1599-+Londen 1641) was leerling van Hendrik Van Balen in 1610; werd vrijmeester in 1618, medewerker van Rubens in 1618-1620. Na Rubens de grootse schilder van de Vlaamse School; als portretschilder in hij ongeëveneerd, het hoofse portret zal worden nagevolgd in de volgende eeuwen. Als etser trachtte hij zelf eigen werk te voltooien; later ontwierp hij tekeningen en grisailles voor reproduktiegrafiek. Verbleef tijdelijk in Londen en Italië; keert terug naar Antwerpen. Vanaf 1632 verblijft hij in Londen als hofschilder van koning Karel I (Dictionnaire, Bruno FORNARI).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277932 M277932] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004621 Z004621] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=158690 158690]

337. Schilderij

Bewening van Christus

kopie naar Antoon Van Dyck (°1599-+1641)

2de helft 17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 99 cm, breedte 142 cm

Zeer zwakke kopie van het schilderij waarvan het oorspronkelijke in het vorige nummer werd besproken. De randen werden iets ruimer weergegeven maar heeft niet de uitbreiding van vorig schilderij.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z007253 Z007253] ( 2003).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130431 130431]

338. Schilderij

Cijnspenning

kopie naar Antoon Van Dyck (°1599-+1641)

midden 17 de eeuw

olieverf op doek, hoogte 125 cm, breedte 102 cm

Kopie van een schilderij in de Galleria di Palazzo Bianco te Genua (inv. P B 191, 142 cm x 119,5 cm); Van Dyck inspireerde zich op Titiaan.

Twee farizeeërs vragen Jezus uitleg over de rol van keizer en god; zij tonen hem een munt met de beeltenis van de keizer (Mattheus 22:15-22). Jezus kijkt gedreven naar de vragenstellers; de rechterhand is geheven; achter zijn hoofd straalt er een gloed; hij draagt een rood kleed en een blauw schouderdoek; zijn gelaat is helder in vergelijking met de aangezichten van de farizeeërs.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004454 Z004454] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80990 80990]

339. Schilderij

Mystiek huwelijk van de H. Herman-Jozef

kopie naar Antoon Van Dyck (°1599-+1641)

2de helft 17de eeuw (?)

olieverf op doek, hoogte 145 cm, breedte 112 cm

Oude kopie naar het schilderij dat in 1630 te Antwerpen werd geschilderd voor de Solidaliteit van de ongehuwden in de Sint-Carolus Borromeuskerk waarvan Antoon Van Dyck zelf lid was; thans bewaard in Wenen, Kunsthistorisches Museum, Gemäldegallerie, inv. nr. 488; merkwaardig is dat norbertijn Herman Jozef hier tot voorbeeld wordt gesteld om de innige, extatische band met Maria te symboliseren (vergelijk catalogus Van Dyck 1599-1641, Antwerpen 1999, nr. 56).

Herman Jozef knielt neer bij O.-L.-Vrouw, de linkerhand op het hart, de rechter gestrekt naar de Moeder Gods. Zij buigt licht voorover en legt met de rechterhand een ring in de uitgestrekte hand van Herman Jozef. Een engel begeleid de gelukzalige en ondersteunt de rechterhand; een tweede engel staat achter Maria, zijn verlichte rechterhand ondersteunt de diagonale compositie van dit emotioneel beladen schilderwerk (biografie Herman-Jozef zie deel I, p. 70, nr. 9).

Bibliografie: J. BAUWENS 1947, p, 129, nr. 15; M. KOYEN, ''Tongerlo door de eeuwen heen'' 1973, p. 57; M. KOYEN, ''De Norbertijnenabdij van Tongerlo'' 1973, p. 37.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B20428 B20428] (1914-1918), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277913 M277913] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004579 Z004579] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130508 130508]

340. Schilderij

Mystiek huwelijk van de H. Herman-Jozef

kopie naar Antoon Van Dyck (°1599-+1641)

2de helft 17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 43 cm, breedte 36 cm

Zwakke kopie naar een gravure (inv.) van het schilderij bewaard in Wenen, Kunsthistorisches Museum, Gemäldegallerie. De bonnet en de lelietak zijn eveneens op de gravure zichbaar. Voor beschrijving zie vorig nummer.

Herman Jozef was een norbertijnenmonnik die leefde rond 1200 in de abdij van Steinfeld.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277932 M277932] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004540 Z004540] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80351 80351]

341. Schilderij

Zelfportret van Arthur Van Poeck (°1877)

gesigneerd en gedateerd opschrift: ARTE ILLUSTRI HILARI CORDE MERITUM VITAE MONASTERIO DONAVIT - THUUR VAN POECK 1877 + - FECIT Ao 1941 ABDIJ TONGERLO

Arthur Van Poeck

1941

olieverf op doek, hoogte 60 cm, breedte 40 cm

Met opschrift: Door de illustere kunst werd het hem gegeven met blij gemoed het kloosterleven te ondergaan.

Arthur Van Poeck stelt zich voor als schilder, in buste, profiel links, met schilderspalet en brandende pijp. Deze Antwerpse schilder verbleef tijdelijk in de abdij en voerde er allerlei opdrachten uit, onder meer restauratiewerken aan het Laatste Avondmaal van Solario. Arthur Van Poeck (°Sint-Niklaas 1877) schilderde verscheidene portretten van hoogwaardigheidsbekleders in de periode 1900-1938: In de cisterciënserabdij te Westmalle zijn er drie portretten bewaard, in de Sint-Augustinuskerk te Antwerpen drie portretten, een portret in het Groot Seminarie te Mechelen en één in het klooster van de Minderbroeders te Sint-Truiden; hij schilderde ook de staties van de kruisweg voor de kerk Sint-Lambertus (Dam) te Antwerpen (PIRON 2000, p. 1465; webinformatie KIKIRPA).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277819 M277819] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130759 130759]

342. Schilderij

Gezicht van bomendreef en de toeganspoort van de abdij van Tongerlo

gesigneerd en gedateerd onder rechts: IS. (?) VAN SLUYS 1893 AS TH

Is. Van Sluys

1893

olieverf op doek, hoogte 30,50 cm, breedte 46 cm

Gezicht op de eeuwenoude lindendreef in de winter.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004647 Z004647] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80991 80991]

343. Schilderij

Aanbidding van de herders

getekend en gedateerd A. STALBEMT 1621

Adriaan Van Stalbemt (°1580-+1662)

1621

olieverf op paneel, hoogte 44,5 cm, breedte 74 cm

Het gebeuren speelt zich af in en voor de rotsige achtergrond van een grottencomplex. Een hel licht valt op het kleine kind waarrond herders neerknielen met hun gaven. In de achtergrond komt nog een groepje met lantaarns nader. Engeltjes houden banderollen in de lucht. Het werk is gesigneerd en gedateerd.

Adriaan Van Stalbemt (°Antwerpen 1580-+Antwerpen 1662), Vlaams landschapschilder en dierenschilder; de familie was naar Antwerpen overgekomen vanuit Middelburg; Adriaan werd meester in 1610; deken in 1617-1618. Verbleef in Londen in 1633. Werkte samen met Jan Breughel, de fluwelen; maakte kleine tafereeltjes die in kabinetten werden verwerkt. Op latere leeftijd bekeerde hij zich terug tot het protestantisme (Dictionnaire, Michel KERVYN DE MEERENDREE).

Bibliografie: J. BAUWENS 1947, p. 128, nr. 6; M. KOYEN, ''Tongerlo door de eeuwen heen'' 1973, p. 57; M. KOYEN, ''De Norbertijnenabdij van Tongerlo'' 1973, p. 37; U. HÄRTING'', ''1981, p.4 en voetnoot 11, afb. 1.

Tentoonstelling: 1973 Heverlee, nr. 192.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97018 B97018] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004260 Z004260] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81016 81016]

344. Schilderij

H. Paulus van Tarsos

Theodoor Van Thulden (°1606-+1669) (toegeschreven)

1641-1660

olieverf op doek, hoogte 70 cm, breedte 62 cm

De heilige wordt ten halve lijve voorgesteld leunend op zijn zwaard, het symbool van de marteldood die hij gestorven is. Een fel licht valt op zijn kale schedel. Het schilderij is een pendant van de H. Petrus (zie nr. 346). De toeschijving aan Van Thulden gebeurde door Floris Prims op basis van gravures in het Museum te Wenen (AAT, Doos 27, nr. 183).

Theodoor Van Thulden (°’s Hertogenbosch 1606-+’s Hertogenbosch 1669) stond in 1622 te Antwerpen genoteerd als leerling van kunstschilder A. Blyenbergh; werd meester in 1627. Tijdelijk verbleef hij in Parijs (Fontainebleau) in 1632-1633. In 1636 werd hij burger van de stad Antwerpen en kreeg zijn eerste leerling G. van Cantelbeeck. Vanaf 1643 verlaat hij Antwerpen; hij werd geruïneerd door een aantal processen tegen de stad Antwerpen. Hij voerde verscheidene werken uit in ’s Hertogenbosch; hij werd er in 1669 begraven in de Sint-Janskerk. Van Thulden stond onder de invloed van Rubens; zijn stijl was zachter en eleganter. Hij liet talrijke religieuse en profane schilderijen na, tekeningen, kartons voor tapijten en gravures (Dictionnaie, Willy LAUREYSSENS).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97021 B97021] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004458 Z004458] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81015 81015]

345. Schilderij

H. Petrus apostel

Theodoor Van Thulden (°1606-+1669) (toegeschreven)

1641-1660

olieverf op doek, hoogte 72 cm, breedte 64 cm

De heilige wordt ten halve lijve voorgesteld in profiel met de sleutels, het symbool van zijn pauselijke macht in de hand. Pendant van H. Paulus (zie nr. 345).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97023 B97023] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004459 Z004459] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80996 80996]

346. Schilderij

Boslandschap

gesigneerd onder links LVV

Lucas Van Uden (°1595-+1672)

3de kwart 17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 37 cm, breedte 54 cm

In een bosrijk heuvellandschap, onder een zomerse hemel, stapt een herder met zijn kudde schapen door een wei; enkele volwassenen, kinderen en een hond volgen hem. Vooraan links een boom op de rand van een heuvel. Typische compositie van Van Uden.

Lucas Van Uden (°Antwerpen 1595-+Antwerpen 1672), landschapsschilder, etser; zoon en vermoedelijk leerling van stadsschilder Artus Van Uden; Lucas werd meester in de Antwerpse Sint-Lucasgilde in 1627-1628. Zijn werk stond onder de invloed van P.P. Rubens, Jan I Breughel en Joos De Momper (Dictionnaire, Hans DEVISSCHER).

Behandeling: door Bernaerts in 1868 (AAT D39, 4, losse nota).

Bibliografie: J. BAUWENS, 1947, p. 129; M. KOYEN, ''Tongerlo door de eeuwen heen'' 1973, p. 57; M. KOYEN, ''De Norbertijnenabdij van Tongerlo'' 1973, p. 37.

Tentoonstelling: 1973 Heverlee, nr. 194.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97033 B97033] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M110953 M110953] (1973), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004218 Z004218] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80366 80366]

347. Schilderij

Portret van Josse Boel, abt van Tongerlo (1953-1981)

gesigneerd en gedateerd onder rechts JO VERHENNEMAN 1984

Jo Verhenneman

1984

olieverf op doek, hoogte 79 cm, breedte 64 cm

Abt Josse Boel (°1919) wordt voorgesteld ten halve lijve, zittend in een zetel, driekwart profiel rechts, met mozetta, borstkruis en abtsring. Op de achterwand een schilderijtje met het poortgebouw van de abdij. Met wapenschild (biografie zie deel I, p. 49; zie ook K.J. BELLINCKX 2003, B.L. BORTIER 2003, I. CLEIREN 2003, J. VAN HOVE 1978).

Bibliografie: KOYEN M.H. (+) en L.C. VAN DYCK, 1992, p. 374-375.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277842 M277842] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004550 Z004550] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80997 80997]

348. Schilderij

Boslandschap met Maria Magdalena

David Vinckeboons (°1576-+1629) (toegeschreven)

1601 –1625

olieverf op doek, hoogte 115 cm, breedte 183 cm

Bij de rand van een bos knielt Maria Magdalena neer en bidt voor het kruis dat op de bodem ligt. Zij draagt een wit kleed en heeft een aureool om het hoofd met het lange haar. Een schedel ligt naast het kruisbeeld. De natuur wordt weelderig geschilderd met ruime bladerenpartijen, vogels, konijnen, een wijds landschap in de achtergrond, enkele veldvruchten en dieren op de voorgrond. Rechts komt een ezel naar de heilige toegestapt.

David Vinckeboons (°Mechelen 1576-+Amsterdam 1629) was schilder en tekenaar. Als onderwerpen koos hij landschappen, boerenfiguren en bijbelse voorstellingen. Hij verbleef in Mechelen en Amsterdam (P.M.J.E. JACOBS, THIEME-BECKER).

Bibliografie: J. BAUWENS, 1947, p. 129-130; M. KOYEN, ''Tongerlo door de eeuwen heen'' 1973, p. 57; M. KOYEN, ''De Norbertijnenabdij van Tongerlo'' 1973, p. 37.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97029 B97029] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277740 M277740] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004580 Z004580] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80998 80998]

349. Schilderij

Rust op de vlucht naar Egypte

David Vinckeboons (°1576-+1629) (toegeschreven)

1601 –1625

olieverf op doek, hoogte 91 cm, breedte 125 cm

Aan de rand van een bos rust de H. Familie uit onder een boom nabij een beekje; engelen vergezellen hen en brengen vruchten en bloemen aan; ook de kleine Johannes met zijn lammeke nadert het Jezuskind dat voor zijn zittende moeder staat. Doorheen het bos zien wij de familie voorwaarts stappen met de ezel. De familiegroep baadt in een helder licht; de bospartij is donkergroen. Rechts is er een doorkijk in grijs geschilderd: een berglandschap met een meer en een waterslot.

Bibliografie: J. BAUWENS, 1947, p. 129-130; M. KOYEN, ''Tongerlo door de eeuwen heen'' 1973, p. 57.

Tentoonstelling: 1973 Heverlee, nr. 197.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97028 B97028] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B209067 B209067] (1973), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004581 Z004581] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80994 80994]

350. Schilderij

Vlucht naar Egypte

David Vinckeboons (°1576-+1629) (toegeschreven)

1601-1625

olieverf op paneel, hoogte 74 cm, breedte 105,5 cm

In een wijds berglandschap trekken de kleine figuren van de H. Familie doorheen een dorpje. Midden in het dorp staat een vierzijdige Obelisk op een voetstuk; links is er een ruime villa met een klokje in een torentje; rechts een begroeid, antikiserend gebouw, waarlangs de groep passeert. De voorpartij is in bruine tinten geschilderd; het verre berglandschap in groene en grijze tinten.

Bibliografie: J. BAUWENS, 1947, p. 129-130; M. KOYEN, ''Tongerlo door de eeuwen heen'' 1973, p. 57.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004261 Z004261] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81456 81456]

351. Schilderij

Interieur met 3 generaties

getekend en gedateerd onder rechts: HENRIETTE C. WINKELAAR / GEB. FEMMICK 1844

Henriette Winkelaar

1844

olieverf op doek, hoogte 49 cm, breedte 41 cm

In een rijk burgerinterieur zit links een oude vrouw naast een tafel met een bordje pap, terwijl voor haar een jonge vrouw met een gebusselde baby staat. Vooraan ligt een rammelaar op de grond en verder staat er een wiegje en is op de achtergrond een bedstee en een en haard te zien.

Op de lijst staat een opschrift: J.P. BOHLMEYER. Vergulder en Lijstenmaker. Reguliersdwarsstraat bij het Koningsplein n°127 te Amsterdam.

Herkomst: uit het nalatenschap van A. Romme.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277795 M277795] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004493 Z004493] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81459 81459]

352. Schilderij

Jezus aan het kruis met Maria Magdalena aan de voet van het kruis

gesigneerd

onder rechts F. XAVERY

Frans Xavery (°1740-+1771)

1768-1771

olieverf op paneel, hoogte 20 cm, breedte 14 cm

In een desolaat landschap werd de gekruisigde in een gedramatiseerde schuine opstelling weergegeven met aan de voeten van het kruis de H. Maria Magdalena die naar hem opkijkt.

Frans Xavery (°Den Haag 1740-+1771)) was een landschap- en figurenschilder, zoon van de beeldhouwer Jan Baptist Xavery, leerling van Gerard Jozef Xavery en Jacobus De Wit. Frans werd meester in 1768; werkzaam te Den Haag, Amsterdam en Rotterdam (P.M.J.E. JACOBS).

Herkomst: uit de nalatenschap van A. Romme.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277797 M277797] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004496 Z004496] (2002).

SCHOLEN

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81420 81420]

353. Schilderij

Ecce homo

achteraan Antwerpse paneelmakersmerken

meester-paneelmaker: meester met zespuntig ster

Antwerpen

1ste helft 17de eeuw

olieverf op paneel, hoogte 61 cm, breedte 47 cm

De naakte Jezus wordt zittend voorgesteld, met lendendoek, terwijl twee engelen een doek achter hem houden. Jezus draagt een doornenkroon; zijn handen zijn gevouwen.

Achteraan zijn er merken van het Antwerpse paneelmakersambacht: burcht en twee handjes, en van de onbekende paneelmaker: de meester met de zespuntige ster. De regelgeving en erkenning van het ambacht van de paneelmakers dateert van 1617.

Bibliografie: J. JANSEN 1998, p. 35, nr. 23.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277919 M277919] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004227 Z004227] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80999 80999]

354. Schilderij

Ecce homo

met paneelmakersmerk van Lambrecht I Steens

Antwerpen

1ste helft 17de eeuw

olieverf op paneel, hoogte 31,5 cm, breedte 21 cm

Jezus wordt in buste voorgesteld, half ontbloot, met doornenkroon en rietstaf; hij heeft lang haar, snor en baard.

Achteraan het paneelmakersmerk van de Antwerpse paneelmaker Lambrecht I Steens, werkzaam tussen 1608 en 1638: verstrengelde initialen LS. Het schilderij werd door M. Koyen toegeschreven aan A. Dürer.

Biliografie: M. KOYEN, ''Tongerlo door de eeuwen heen'' 1973, p. 57; M. KOYEN, ''De Norbertijnenabdij van Tongerlo'' 1973, p. 37; J. JANSEN 1998, p. 35-36, nr. 25.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97034 B97034] (1945).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81416 81416]

355. Schilderij

H. Familie

achteraan merken van Antwerps paneelmakersambacht (burcht, handjes)

Antwerpen

1ste helft 17de eeuw

olieverf op paneel, hoogte 73 cm, breedte 60 cm

Aan de voet van een boom zitten de leden van de H. Familie neer. Maria draagt een rood kleed, een donkere mantel en een grijs schouderdoek; zij heeft lang loshangend haar. Zij houdt het Jezuskindje op haar schoot; het draagt een halflang wit kleedje en reikt met de rechterarm naar zijn moeder. Jozef zit achter hen; hij leest in een boek; hij is halfkaal, heeft een baard, draagt een grijs hemd en een beige schoudermantel. Rechts op het achterplan een gebouwencomplex bij een rivier.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004231 Z004231] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81007 81007]

356. Schilderij

Jezus in de gevangenis wordt door engelen getroost

Antwerpen

1ste helft 17de eeuw

olieverf op paneel, hoogte 57 cm, breedte 84,5 cm

In de gevangenis knielt Jezus onderdanig neer op een doek; hij is halfnaakt, heeft lang haar en een baard, de linkerhand voor de borst. Voor hem verschijnen verscheidene engelen en engeltjes met passiewerktuigen, de voorboden van zijn lijdensverhaal.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97024 B97024] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277773 M277773] (1991), KM854 (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004263 Z004263] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80992 80992]

357. Schilderij

Jezus perst de druivelaar

paneelmakersmerk van Guilliam Gabron (werkzaam 1609-1662)

Antwerpen

1ste helft 17de eeuw

olieverf op paneel, hoogte 34,5 cm, breedte 24,8 cm

Jezus zit halfnaakt op een kubus, gegeseld, doornenkroon op het hoofd, passiewerktuigen op de bodem. Een druivelaar slingert zich om Jezus en het kruis achter hem; Jezus perst een druiventros uit in een kelk. Eucharistische voorstelling.

Achteraan het merkteken van de Antwerpse paneelmaker Guilliam Gabron: verstrengelde initialen GG.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97036 B97036] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004244 Z004244] (2001); detail: paneelmakersmerk achteraan [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004246 Z004246] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81418 81418]

358. Schilderij

Noli me tangere

achteraan merken van het Antwerps paneelmakersambacht

Antwerpen

1ste helft 17de eeuw

olieverf op paneel, hoogte 62 cm, breedte 46 cm

De halfnaakte Christus, gekleed met rode drapering, een schop in de rechterhand, stigmata in de handen, verschijnt als tuinman aan Maria Magdalena, de eerste persoon die Christus zag na zijn dood. Zij knielt neer aan zijn voeten; zij is rijkelijk uitgedost in wit, groen en geel; een balsemvaas staat bij haar op de bodem. De personages zijn gesitueerd in een tuin met verscheidene groentenbedden, een lage, houten omheining en een poort. Links is er een bos en een andere heilige vrouw (?); rechts een vergezicht met bossen en een avondlijke hemel.

Achteraan de merken van het Antwerpse paneelmakersambacht: burcht en twee handen.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277918 M277918] (1971), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004223 Z004223] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130791 130791]

359. Schilderij

Pilatus toont Jezus aan het volk

paneelmakersmerk NV van Nicolaas Vrient

Antwerpen

1ste helft 17de eeuw

olieverf op paneel, hoogte 43,5 cm, breedte 32 cm

De halfnaakte Jezus staat op een verhoogd bordes, doornenkroon op het hoofd, rietstaf in de hand, schoudermantel op de rug. Achter Jezus staan Pilatus en enkele soldaten; Pilatus toont Jezus aan de woelige menigte onderaan het bordes. Vooraan staat een man met een kruis in de handen. In de achtergrond enkele torens van een stadsgezicht.

Het geheel werd in grisaille geschilderd, hier en daar met bruine tinten opgehoogd. Het paneelmakersmerk achteraan is van de Antwerpenaar Nicolaas Vrient; hierdoor is de kans groot dat het schilderij in Antwerpen tot stand kwam.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004250 Z004250] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80862 80862]

360. Schilderij

Bloemenstuk in glazen vaas

Hollandse School

17de eeuw

olieverf op paneel, hoogte 39 cm, breedte 27 cm

Op een tafeltje staat een glazen vaas waarin een gevarieerd boeket bloemen werd geplaatst: tulp, roos, chrysant, camelia, lavatera…

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277802 M277802] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004512 Z004512] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130429 130429]

361. Schilderij

Dood van Maria

Hollandse School

17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 121 cm, breedte 129 cm

Maria ligt met wit gelaat uitgestrekt op een wit laken op haar bed, ze draagt een rood kleed, een blauwe mantel en een grijs hoofddoek. Rondom haar de twaalf apostelen in verschillende houdingen; aan haar voeten Maria Magdalena.

Herkomst: nalatenschap pastoor A. Romme te Roosendaal.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004449 Z004449] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130480 130480]

362. Schilderij

Twee koeien bij een drinkplaats

Hollandse School

17de eeuw

olieverf op paneel, hoogte 22,50 cm, breedte 21 cm

Een bruine en een witte koe staan te drinken bij een drinkplaats, met hun poten in het water. Op het tweede plan een boslandschap en in de verte een heuvellandschap.

Herkomst: nalatenschap pastoor A. Romme te Roosendaal.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004495 Z004495] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=151261 151261]

363. Schilderij

Boodschap van de aartsengel Gabriël aan Maria

Vlaamse School

16de eeuw

olieverf op paneel, hoogte 26 cm, breedte 21 cm

In een interieur, onder een baldakijn zit Maria neer bij een bidstoel, de armen ontvankelijk geheven; zij draagt een wit kleed en een blauw bovenkleed. Rechts van haar zweeft de aartsengel op een wolk; hij draagt een wit kleed en een rode mantel; in zijn linkerhand houdt hij een scepter, de rechter maakt een zegenend gebaar. Tussenin zweeft de H. Geestduif. Op de bidstoel ligt een boek; op de voorgrond staat er een bloemenvaas. Het schilderijtje vormde een onderdeel van een huisaltaartje (zie deel I, p. 67, nr. 6).

Bibliografie: M.H. KOYEN, ''Tongerlo door de eeuwen heen'', 1973, p. 58.

Tentoonstelling: 1963 Deurne, nr. 45; 1973 Heverlee, nr. 191; 1995 Valkenswaard, nr. 51.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97030 B97030] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M110954 M110954] (1973), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004209 Z004209] (2001), schilderij in huisaltaartje [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004208 Z004208] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80842 80842]

364. Schilderij

Aanbidding van de Wijzen

Vlaamse School

2de helft 16de eeuw

olieverf op paneel, hoogte 87 cm, breedte 55,2 cm

De H. Familie wordt uitgebeeld voor een een portiekgebouw met gordijn. Maria zit neer met het naakte kind op de schoot; zij draagt een blauw kleed en een wit hoofddoek, zij zit op een purperen doek dat ook op haar schoot ligt. Jozef komt van achter het gordijn, heeft een stok in de hand. De rijkelijk uitgedoste wijzen brengen hun offergaven; zij hebben een gevolg van krijgslieden. Zij staan voor een licht begroeid antikiserend gebouw. Op het tweede plan staan twee herders. In de verte een heuvelig landschap geschilderd in lichtblauwe en grijze tinten, met een schaapherder en een gebouwencomplex. Schilderij en lijst zijn bovenaan gerond afgewerkt.

Bibliografie: J. BAUWENS, 1947, p. 130.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B32916 B32916] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97045 B97045] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004230 Z004230] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130735 130735]

365. Schilderij

Zetelende O.-L.-Vrouw met kind

Vlaamse School

2de helft 16de eeuw

olieverf op doek, hoogte 59 cm, breedte 47 cm

In een interieur met lambrisering staat een grote troon op een verhoog; de troon heeft een gebogen onderstel, gebogen armleunen en een gebogen rugleun bekroond met een schelp. Maria draagt een geel onderkleed, een roze bovenkleed en een blauwe mantel, een wit hoofddoek; in de rechterhand houdt zij een boekje, in de linker het handje van haar zoon. Het Jezuskind staat naakt op een kussen; zijn rechtervoet rust op de rechter sandaal van zijn moeder. Links en rechts van de troon is er een venster met een berglandschap geschilderd in lichtere tonen. Geschilderd naar Italiaans model uit de renaissance.

Herkomst: nalatenschap pastoor A. Romme te Roosendaal.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004614 Z004614] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80845 80845]

366. Schilderij

Aanbidding van de herders

Vlaamse School

einde 16de-begin 17de eeuw

olieverf op paneel, hoogte 65,5 cm, breedte 50,5 cm

Het gebeuren wordt voorgesteld voor een stal met os en ezel. In een kribbe, op een doekje, ligt het naakte Jezuskind. Rechts van hem knielt zijn moeder neer, in het grijs gekleed, de handen gevouwen, een aureool op het hoofd. Jozef staat hierachter; hij is een oude man met baard en stok Rondom staan de herders; zij worden begeleid door een engel; zij zijn eenvoudig gekleed en kijken bewonderend naar het kind. Links zien wij een berglandschap met schaapsherders, in de lucht verschijnen God de Vader, de H. Geest en drie engeltjes. Onderaan een tekst uit het Lucasevangelie (21, 5).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B32915 B32915] (1942), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97040 B97040] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004258 Z004258] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80825 80825]

367. Schilderij

Golgotha

Vlaamse School

einde 16de-begin 17de eeuw

olieverf op paneel, hoogte 70,5 cm, breedte 53 cm

Jezus hangt aan het kruis tussen de Goede en de Slechte Moordenaar; aan de voet van het kruis staan Maria die bedroefd de armen kruist en Johannes die de handen vouwt en opkijkt naar de verlosser; Maria Magdalena knielt neer aan de voet van het kruis en omarmt het kruishout. De soldaten trekken weg van de berg, terug naar de stad in de achtergrond; slechts één soldaat is ter plaatse gebleven. Het lichaam van de gekruisigde is in lichtere tinten geschilderd. Soms toegeschreven aan Maarten de Vos.

Bibliografie: M. KOYEN, ''Tongerlo door de eeuwen heen'' 1973, p. 57.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97015 B97015] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004226 Z004226] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80270 80270]

368. Schilderij

Portret van abt Nicolaas Mutsaerts, abt van Tongerlo (1592-1608)

Vlaamse School

1592-1608

olieverf op doek, hoogte 118 cm, breedte 97 cm

Abt Nicolaas Mutsaerts (°Tilburg-+Tongerlo 1608) wordt voorgesteld ten halve lijve, driekwart profiel links, zittend in een zetel, in norbertijnenhabijt, met mozetta om de schouders, bonnet op het hoofd, boekje in zijn linkerhand, abtsring aan de rechter. Rechts van de abt zijn mijter en abtsstaf. In bovenhoek rechts zijn wapenschild en devies: FASCES FASCES (biografie zie deel I, p. 35).

Bibliografie:: P. LEFEVRE, 1917, p. 33; KOYEN M.H. (+) en L.C. VAN DYCK, 1992, p. 330-333, in zonderheid p. 333.

Foto: ensemble: B98391(1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004567 Z004567] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80289 80289]

369. Schilderij

Portret van Adriaan Stalpaerts, abt van Tongerlo (1608-1629)

Vlaamse School

1608-1629

olieverf op doek, hoogte 109 cm, breedte 84 cm

Abt Stalpaerts (°Hilvarenbeek 1563-+Tongerlo 1629) wordt voorgesteld ten halve lijve in driekwart profiel links voor een tafel met tafelkleed waarop een boek en een kruisbeeld. Hij draagt het norbertijnenhabijt met een mantel en mozetta; de handen zijn in gebed samengehouden, met abtsring. Achteraan een ruime drapering. Links onder op het tafelkleed wapenschild en devies van de abt: CRUX ARIDA NUTRIT (biografie deel I, p. 35-37).

Bibliografie:: P. LEFEVRE, 1917, p. 43; KOYEN M.H. (+) en L.C. VAN DYCK, 1992, p. 333-336, in zonderheid p. 336.

Foto: ensemble: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98376 B98376] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004566 Z004566] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81004 81004]

370. Schilderij

H. Norbert van Prémontré

Vlaamse School

gedateerd onder rechts 1628

olieverf op doek, hoogte 188 cm, breedte 127 cm

Norbert wordt voorgesteld in norbertijnenhabijt met toga, superplie, mozetta en pallium; met borstkruis en abtsring, bisschoppelijke staf en mijter. Aan de voeten Tanchelm en de duivel. Hij staat bij een gedekt portiekaltaar, met baldakijn, monstrans, kaarsen en een schilderij waarop de H. Johannes de Doper is voorgesteld. Op het tweede plan links een gezicht op de abdij van Tongerlo met een kruisbeuk van de voormalige gotische kerk.

Onderaan rechts datering en het wapenschild met devies van de opdrachtgever abt Adriaan Stalpaerts (1608-1629) (biografie zie deel I, p. 35-37).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97012 B97012] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=N15296 N15296] (1991), KN358 (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004576 Z004576] (2002); detail: bovenhoek links [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004578 Z004578] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80292 80292]

371. Schilderij

Portret van Theodoor Verbraecken, abt van Tongerlo (1629-1644)

Vlaamse School

ca. 1630

olieverf op doek, hoogte 125 cm, breedte 101 cm

Abt Verbraeken (°1571-+1644) wordt voorgesteld ten halve lijve driekwart profiel rechts, zittend in een zetel voor een doek, in norbertijnenhabijt met mozetta, hoge bonnet op het hoofd, rechterhand met abtsring en rozenkrans. Rechts van hem mijter en boek; achter de zetel de abtsstaf. In bovenhoek rechts een stadsgezicht; daaronder wapenschild van de abt (biografie zie deel I, p. 37).

Bibliographie: P. LEFEVRE, 1917, p. 57; KOYEN M.H. (+) en L.C. VAN DYCK, 1992, p. 336-338, in zonderheid p. 338.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98393 B98393] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004565 Z004565] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80290 80290]

372. Schilderij

Portret van norbertijn Bartholomeus Pluckerius (°1604-+1668)

gedateerd opschrift: AETATIS 32 AN 1637

Vlaamse School

1637

olieverf op doek, hoogte 77 cm, breedte 59 cm

Bartholomeus Pluckers (°Kwaadmechelen 1604-+1668), geprofest in 1624, studeerde te Rome, Dowaai en Leuven, baccalaureaat in de godgeleerdheid, onderwees theologie aan het noviciaat, werd proost aan de Sint-Sulpitiuskerk te Diest van 1635 tot 1668 (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloensis nr. 16.063).

Voorgesteld in buste, driekwartprofiel links, met superplie en stola en het kanunikkenpelsje op de arm. Boven rechts wapenschild en devies: TEMPORE SVO.

Bibliografie: P. LEFEVRE, 1917, p. 37.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98382 B98382] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004595 Z004595] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81451 81451]

373. Schilderij

Aanbidding van de herders

Vlaamse School

1ste helft 17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 82 cm, breedte 106 cm

Voor een doek en een bouwvallig gebouw tonen Maria en Jozef het Jezuskind aan de herders. Het kind ligt halfnaakt op een doek in een kribbe. Maria knielt erbij neer en Jozef staat erachter, de handen gevouwen. De herders staan errond, knielen neer of komen toegelopen. Hun giften in natura liggen voor de kribbe op de bodem. Boven zweven engelen en engelenkoppen in een gloed. Op het tweede plan brengt een engel de blijde boodschap aan de herders met hun kudde.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277766 M277766] ( 1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004489 Z004489] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81486 81486]

374. Schilderij

Bespotting van Jezus

Vlaamse School

1ste helft 17de eeuw

olieverf op paneel, hoogte 42 cm, breedte 60 cm

Temidden de massa zit Jezus op een verhoog; zijn naakte lichaam draagt de sporen van de geseling; zijn handen zijn gebonden en hij draagt een rietstaf; op het hoofd een doornenkroon, een lendendoek om het middel. De menigte van soldaten en burgers verdringt zich rond de gegeselde; op het tweede plan Pilatus en zijn gezelschap. Het is nacht, er brandt een toorts en een lantaarn; het lichaam van Jezus is helder geschilderd, rondom zijn hoofd is er een gloed.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277846 M277846] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004642 Z004642] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130433 130433]

375. Schilderij

Calvarie met Maria Magdalena aan de voet van het kruis

Vlaamse School

1ste helft 17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 121 cm, breedte 83,5 cm

In een bergachtige omgeving, tegen een donkere hemel, werden de personages afgebeeld. De bleekgrijs geschilderde Jezus heeft bijna horizontaal gespreide armen, de rechtervoet op de linker. Maria draagt een rozig kleed, een blauwe mantel met kap en wit hoofddoek; zij richt zich met gevouwen handen tot Jezus. Johannes draagt een wit kleed en een rode schoudermantel; hij richt zich tot Jezus met gespreide armen. Maria Magdalena omarmt het kruis; zij draagt een wit kleed en een lichtpaarse schoudermantel.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004460 Z004460] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80827 80827]

376. Schilderij

Ecce Homo

Vlaamse School

1ste helft 17de eeuw

olieverf op paneel, hoogte 38 cm, breedte 27,5 cm

De naakte Jezus wordt in buste voorgesteld met meewarige ogen, lange haren, baard en snor, doornenkroon op het hoofd.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97016 B97016] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004252 Z004252] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81487 81487]

377. Schilderij

Geseling van Jezus

Vlaamse School

1ste helft 17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 76 cm, breedte 63 cm

In een duistere ruimte met classisistisch uitzicht is Jezus aan een zuil gebonden; naakt, met een lendendoek. Vier beulen omringen hem en voeren de geseling uit.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277847 M277847] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004610 Z004610] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130505 130505]

378. Schilderij

H. Franciscus van Assisi in extase

Vlaamse School

1ste helft 17de eeuw

olieverf op paneel, hoogte 98,5 cm, breedte 72,5 cm

Francisus is voorgesteld ten halve lijve, liggend, in franciscanenhabijt, een schedel tegen de rechterhand, een kruisbeeld op de borst, stigmata in handen en in de borst. Hij kijkt in extase naar de engel die uit de hemel daalt en het doek van Veronica voorhoudt. De verflaag is gebarsten in de voegen van het paneel.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004535 Z004535] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81398 81398]

379. Schilderij

H. Godfried van Cappenberg

Vlaamse School

1ste helft 17de eeuw

olieverf op paneel, hoogte 122 cm, breedte 93 cm

Godfried van Cappenberg wordt voorgesteld ten halve lijve in een interieur met zuil, in norbertijnenhabijt met mozetta en mantel, de armen gekruist, kroon op het hoofd; hij knielt voor een tafel met tafelkleed waarop een schedel en een kroon; links het wapenschild van Cappenberg. Op het tweede plan ligt Godfried op zijn sterfbed, omringd door drie confraters; in de ruime kamer zweven vanuit de hemel engelen tegemoet, de eerste engel draagt een kroon. Rechts midden het opschrift: B GODEFRIDUS. EX. COMITE. CAPPENBERGENSI. CANONICS. ORD. PRAEM.

Godfried, graaf van Cappenberg (°1097-+1127) schonk in 1122 de burcht van Cappenberg aan Norbert, ondanks de tegenstand van zijn familie. Godfried was een man van geweldloosheid. Hij stierf op jonge leeftijd; hij wilde martelaar worden en had doodsverlangens (zie deel I, nr. 9; D. DE CLERCK 2001, p. 14).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277908 M277908] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004636 Z004636] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81005 81005]

380. Schilderij

H. Maria Magdalena

Vlaamse School

1ste helft 17de eeuw

olieverf op paneel, hoogte 34,6 cm, breedte 23,8 cm

In een bosrijke omgeving knielt Maria Magdalena neer voor een gebedenboek; zij is omringd door haar attributen: zalfpot, schedel, gesel. Zij heeft lang haar, draagt een witgrijs kleed en een gelig opperkleed.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004248 Z004248] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81400 81400]

381. Schilderij

H. Milo van Terwaan

Vlaamse School

1ste helft 17de eeuw

olieverf op paneel, hoogte 123 cm, breedte 93 cm

De gelukzalige abt en bisschop Milo van Terwaan (°ca.1080-+1158) wordt voorgesteld in een interieur; hij zit in een zetel in norbertijnenhabijt, met mozetta, abtsring en abtskruis; nabij een tafel met tafelkleed waarop een kruisbeeld en een boek. Gedurende bijna dertig jaar was hij bisschop van Terwaan. Aanvankelijk was hij een eremiet en richtte hij verscheidene stichtingen op; later besloot hij bij de Orde van Prémontré aan te sluiten; hij zou nog talrijke stichtingen uitvoeren. Hij was een man van de daad, vermaard om zijn kennis en zijn deemoed. In 1159 werd een blinde vrouw genezen toen zij ging bidden op het graf van de H. Milo, in een visoen verschenen de bisschop en de H. Maagd (H. JANSSENS, 1999, p. 104-105; D. DE CLERCK, 2001, p. 52). De genezing wordt voorgesteld boven links. Opschrift midden rechts: B. MILO 30 EPVS MORINORVM ORD. PRAEM.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277909 M277909] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004635 Z004635] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81408 81408]

382. Schilderij

H. Petrus

Vlaamse School

1ste helft 17de eeuw

olieverf op paneel, hoogte 35 cm, breedte 37 cm

De apostel Petrus wordt in buste voorgesteld voor een donkere achtergrond, met zijn typische, energieke kop, gekleed in groen-blauw kleed en rode mantel, de handen gevouwen. Mogeljk knielt hij neer op een bidstoel waarop een opengeslagen boek rust. Boven links een stukje hemel en een haan, herinnerend aan het verraad van de apostel.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004219 Z004219] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81401 81401]

383. Schilderij

H. Siard van Mariëngaard

Vlaamse School

1ste helft 17de eeuw

olieverf op paneel, hoogte 91 cm, breedte 74 cm

Voorgesteld ten halve lijve, in norbertijnenhabijt,met mozetta, de rechterhand voor de borst, in de linkerhand een abtsstaf; met aureool en spreektekst AM BONUS ISRAEL DEV… Rechts van Siard broden, boek, kruisbeeld en bonnet. Boven links een doorkijk naar een veld en een kerkje.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277910 M277910] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130754 130754]

384. Schilderij

H. Theresia van Avilla

Vlaamse School

1ste helft 17de eeuw

olieverf op doek, op paneel, hoogte 71,5 cm, breedte 58 cm

De heilige wordt in buste voorgesteld in karmelitessenhabijt, de handen samengevoegd in gebed; zij kijkt naar de H. Geestduif boven links. Boven haar hoofd een banderol met devote tekst; onder rechts de vermelding van haar naam.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004634 Z004634] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81452 81452]

385. Schilderij

Jezus sterft aan het kruis

Vlaamse School

1ste helft 17de eeuw

olieverf op koper, hoogte 23,5 cm, breedte 18,5 cm

De naakte Jezus met lendendoek hangt aan het kruis met bloedende wonden, de armen gespreid, de rechtervoet op de linker, de ogen open, doornenkroon op het hoofd. Kruistitel bovenaan. Grijsbleek lichaam tegen donkere achtergrond. Achteraan het schilderij is er een niet-geïdentificeerd opschrift.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004241 Z004241] (2001); detail: opschrift op achterzijde, IR-opname [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004243 Z004243] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130756 130756]

386. Schilderij

Man van Smarten

Vlaamse School

1ste helft 17de eeuw

olieverf op koper, hoogte 26,5 cm, breedte 20,8 cm

Tegen een donkere achtergrond wordt Jezus voorgesteld: zittend, naakt, met een ruim perizonium, bebloed, de armen gekruist, een rietstaf in zijn rechterhand, de doornenkroon op het hoofd, de doorboringen van de kruisiging. Rond het hoofd is er een aureool.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004643 Z004643] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80834 80834]

387. Schilderij

O.-L.-Vrouw met kind omringd door kloosterlingen

Vlaamse School

1ste helft 17de eeuw

olieverf op paneel, hoogte 102 cm, breedte 82 cm

O.-L.-Vrouw staat recht met het Jezuskind op haar rechterarm; zij is omringd door een schare van vrouwelijke kloosterlingen en novicen, citerciënzerzusters, waarvan er een zevental portretmatig geschilderd zijn. Het Jezuskind neigt neer naar een van de kloosterlingen. In de lucht zweeft een engel met in de handen een krroon boven O.-L.-Vrouw en haar zoon. Onderaan een hek met een deurtje, die de tuin afsluiten waarin de personages zijn opgesteld (besloten hof). Mogelijk gaat het hier over het klooster La Oliva, van Morlanwelz; de aanwezige olijfbladeren zou hier kunnen op wijzen, al komt de kloosterpopulatie niet overeen met de getalsterkte op het schilderij (informatie cisterciënzerabdij O.-L.-Vrouw van het H. Hart te Westmalle; AAT D 27, nr. 183).

Tentoonstelling: 1994 Brussel, nr. 105.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B32917 B32917] (1942), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97026 B97026] (1945).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80267 80267]

388. Schilderij

Portret van Jan Brief van Grave, abt van Tongerlo (1385-1399)

Vlaamse School

1ste helft 17de eeuw

olieverf op doek, 127 cm x 101 cm

Abt Brief van Grave (+1399) wordt voorgesteld ten halve lijve, driekwart rechts profiel, zittend in een zetel met kussen, voor een tafel waarop een kruisbeeld, een mijter en een open boek; hij draagt een norbertijnenhabijt, mozetta op de schouders, bonnet op het hoofd, met abtskruis. Achter de zetel een drapering en het wapenschild van de abt, onleesbaar devies. In de bovenhoek rechts een vergezicht en een zuil waarop het opschrift: OBIIT 1399 19 DECEMBER.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98388 B98388] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004570 Z004570] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80288 80288]

389. Schilderij

Portret van Arnold Streyters, abt van Tongerlo (1530-1560)

Vlaamse School

1ste helft 17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 118 cm, bteedte 97 cm

Abt Streyters wordt voorgesteld ten halve lijve, zittend in een zetel, in norbertijnenhabijt, mozetta op de schouders, bonnet op het hoofd. Rechts van de abt een tafel met mijter en staf. Achteraan een grote drapering; in de bovenhoek rechts wapenschild. In de bovenhoek links een doorkijk naar een landschap (biografie van de abt zie deel I, p. 33; zie ook H. DE RIDDER-SYMONS 1972).

Bibliografie:: P. LEFEVRE, 1917, p. 43; KOYEN M.H. (+) en L.C. VAN DYCK, 1992, p. 321-325, in zonderheid p. 324; L.C. VAN DYCK, 1994, p. 21.

Foto: ensemble: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98392 B98392] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004568 Z004568] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80266 80266]

390. Schilderij

Portret van Antoon Tsgrooten, abt van Tongerlo (1504-1530)

Vlaamse School

1ste helft 17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 124 cm, breedte 99 cm

Abt Tsgrooten (°Oosterwijk 1460-+Tongerlo 1530) wordt voorgesteld ten halve lijve, driekwart profiel links, zittend in een zetel, in norbertijnenhabijt, mozetta op de schouders, bonnet op het hoofd, een boekje in zijn rechterhand. Rechts van de abt mijter en staf met tweemaal Pelikaan die zijn jongen voedt. Achteraan een ruime drapering; in bovenhoek links: wapenschild van de abt (voor biografie zie deel I, p. 31).

Bibliografie:: P. LEFEVRE, 1917, p. 47; KOYEN M.H. (+) en L.C. VAN DYCK, 1992, p. 317-321, in zonderheid p. 321.

Foto: ensemble: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98369 B98369] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004569 Z004569] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80860 80860]

391. Schilderij

Stilleven met fruit

Vlaamse School

1ste helft 17de eeuw

olieverf op paneel, hoogte 48 cm, breedte 63 cm

Op een tafelblad, in een koperen schaal en in een lichtgroene, faïence schotel ligt een assortiment fruit uitgestald: druiven, perziken, kersen, pruimen; meestal met takje en lover; vooraan een geschilde citroen met schil.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97058 B97058] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277801 M277801] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004224 Z004224] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130512 130512]

392. Schilderij

Vaas met bloemenruiker

Vlaamse School

1ste helft 17de eeuw (?)

olieverf op paneel, hoogte 63 cm, breedte 48 cm

In een grote, blawgrijze vaas met de voorstelling van een hert, staat een grote bloemenruiker met sterk gevarieerd assortiment: tulpen, hyacinten, rozen, lelietjes van dale, pioenrozen; met huijesslak, vlieg, rups.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004542 Z004542] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80993 80993]

393. Schilderij

Vera effigies

Vlaamse School

1ste helft 17de eeuw

olieverf op paneel, hoogte 32 cm, breedte 27 cm

Het doek van Veronica wordt weergegeven met het gelaat van de lijdende Jezus. Hij heeft lang haar, een baard en een snor; op zijn hoofd de doornenkroon.

Bibliografie: J. BAUWENS, 1947, p. 129; M. KOYEN, ''Tongerlo door de eeuwen heen'' 1973, p. 57.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98361 B98361] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004514 Z004514] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80236 80236]

394. Schilderij

Portret van norbertijn Gisbert Mutsaert (°1598-+1668)

gedateerd opschrift AETATIS 53 1651

Vlaamse School

1651

olieverf op doek, hoogte 78 cm, breedte 59 cm

Gisbert Mutsaert (°Meerhout 1598-+Mechelen 1668) was kanunnik van de Tongerlose abdij vanaf 1618; in 1627 onderpastoor te Alphen, 1630 circator en novicemeester, 1634 prior, pastoor van Vissenaken in 1638. Van 1636 tot 1668 was hij proost van de abdij van Leliëndaal te Mechelen; de proosten van Leliëndaal zouden vanaf 1636 in Tongerlo worden gevraagd in plaats van in de abdij van het Park. Mutsaert was de raadsman van priorin Elisabeth van Beke tijdens de vernieuwing van de kloosterkerk (1662) door Lucas Faydherbe. In 1657 schonk hij een glasraam aan de Sint-Michielsabdij te Antwerpen, met zijn wapenschild en dat van Leliëndaal (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloensis nr. 16.055; E. HOUTMAN, ''Prieuré de Leliëndael à Hombeek'', 1992, p. 413).

Gisbert Mutsaert wordt voorgesteld in buste, driekwart profiel rechts, met rozenkrans in de hand. Het schilderij is gedateerd 1651; Mutsaert was toen 53 jaar oud. Boven rechts wapenschild en devies: FASCES FASCES (mutsaart)''.''

Bibliografie: P. LEFEVRE, 1917, p. 33.

Tentoonstelling: 1973 Heverlee, nr. 144.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97065 B97065] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M110962 M110962] (1973), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004539 Z004539] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80309 80309]

395. Schilderij

Portret van Augustinus Wichmans, abt van Tongerlo (1644-1661)

Vlaamse School

1650

olieverf op doek, hoogte 127 cm, breedte 113 cm

Opschrift: AETATIS SUAE 56 1650.

Abt Augustinus Wichmans (°1596-+1661) wordt voorgesteld ten halve lijve, in norbertijnenhabijt, zittend in een zetel, driekwart profiel rechts, met mozetta, borstkruis, hoge bonnet op het hoofd, rozenkrans; mijter en staf links. Met wapenschild en devies ''Sicut aquila'' boven links (biografie zie deel I, p. 37; zie ook N.J. WEYNS 1972).

Bibliografie: P. LEFEVRE, 1917, p. 60; KOYEN M.H. (+) en L.C. VAN DYCK, 1992, p. 338-341, in zonderheid p.338.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97072 B97072] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277748 M277748] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004439 Z004439] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80291 80291]

396. Schilderij

Portret van Augustinus Wichmans, abt van Tongerlo (1644-1661)

Vlaamse School

midden 17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 128 cm, breedte 114 cm

Abt Augustinus Wichmans (°1596-+1661) wordt voorgesteld ten halve lijve, in norbertijnenhabijt, zittend in een zetel, driekwart profiel links, met mozetta, borstkruis, hoge bonnet op het hoofd, schrijfpen in de rechterhand, rozenkrans in de linker. Met wapenschild en devies ''Sicut aquila'' boven links (biografie zie deel I, p. 37; zie ook N.J. WEYNS 1972).

Bibliografie: P. LEFEVRE, 1917, p. 60; KOYEN M.H. (+) en L.C. VAN DYCK, 1992, p. 338-341, in zonderhed p. 338.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98375 B98375] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004564 Z004564] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80329 80329]

397. Schilderij

Portret van Albert Ursino, abt van Tongerlo (1663-1664)

Vlaamse School

ca. 1663

olieverf op doek, hoogte 69 cm, breedte 60 cm

Abt Ursino (°1617-+1664) wordt voorgesteld in buste, driekwart profiel links met mantel (biografie zie deel I, p. 39).

Bibliografie: P. LEFEVRE, 1917, p. 47; KOYEN M.H. (+) en L.C. VAN DYCK, 1992, p. 341-343.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277933 M277933] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z007255 Z007255] (2003).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80296 80296]

398. Schilderij

Portret van Albert Ursino, abt van Tongerlo (1663-1664)

Vlaamse School

ca. 1663

olieverf op doek, hoogte 129 cm, breedte 106 cm

Abt Ursino (°1617-+1664) wordt voorgesteld ten halve lijve, driekwart profiel links, in norbertijnenhabijt met mozetta om de schouders, bonnet op het hoofd, abtskruis in de linkerhand, abtsring aan de rechterhand. Aan zijn rechterzijde mijter en abtsstaf. In de bovenhoek rechts wapenschild en devies: POST TENEBRAS SPERO LUCEM (biografie zie deel I, p. 39).

Bibliografie: P. LEFEVRE, 1917, p. 47; KOYEN M.H. (+) en L.C. VAN DYCK, 1992, p. 341-343, in het bijzonder p. 343.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98374 B98374] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004563 Z004563] (2003).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80294 80294]

399. Schilderij

Portret van Jacobus Hroznata Crils, abt van Tongerlo (1664-1695)

Vlaamse School

ca. 1670

olieverf op doek, hoogte 124 cm, breedte 97 cm

Abt Crils (°1625-+1695) wordt voorgesteld op jongere leeftijd, ten halve lijve, zittend in een zetel, driekwart profiel rechts, met mozetta, borstkruis en abtsring, boekje in de linkerhand, hoge bonnet op het hoofd. Links van hem mijter en staf. Met wapenschild en devies boven links: FUNDAMENTA EIUS IN MONTIBUS SANCTIS (biografie zie deel I, p. 39). Portret op oudere leeftijd zie nr. 403.

Bibliografie: P. LEFEVRE, 1917, p. 13; KOYEN M.H. (+) en L.C. VAN DYCK, 1992, p. 343-346, in het bijzonder p. 346.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98394 B98394] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004562 Z004562] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80300 80300]

400. Schilderij

Portret van norbertijn Joannes Verheurst (°1601-+1675)

gedateerd opschrift AETATIS SUAE 65 Ao 1671

Vlaamse School

1671

olieverf op doek, hoogte 116 cm, breedte 77 cm

Joannes Verheurst (°Grimbergen 1601-+Mechelen 1675) werd geprofest in 1625; hij werd achtereenvolgens vicarius te Westerlo, cellarius, provisor en rector; in 1639 pastoor, in 1654 rector van het refugium van Tongerlo te Mechelen (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloensis nr. 16.064).

Rector Verheurst wordt voorgesteld op 65-jarige leeftijd, ten halve lijve, zittend in een zetel, driekwart profiel links, bonnet op het hoofd, gebedenboek in de linkerhand. Boven links wapenschild en devies EVELLE ET PLANTI.

Bibliografie: P. LEFEVRE, 1917, p. 58.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97066 B97066] (1945).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80257 80257]

401. Schilderij

Portret van onbekend norbertijn

Vlaamse School

1676

olieverf op doek, hoogte 108 cm, breedte 83 cm

Met opschrift: 1676 AETATIS SUAE 35.

De vijfendertigjarige norbertijn wordt voorgesteld ten halve lijve, rechtstaande, driekwart profiel links, boek in de linkerhand, bonnet in de rechter.

Bibliogragie: Pl. LEFEVRE 1917, p. 45.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97069 B97069] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004588 Z004588] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80310 80310]

402. Schilderij

Portret van Gerard Knyff, abt van de Sint-Michielsabdij te Antwerpen (1682-1687)

Vlaamse School

ca. 1685

olieverf op doek, hoogte 141 cm, breedte 114 cm

Abt Knyff wordt voorgesteld ten halve lijve, zittend in een zetel, driekwart profiel links, bonnet op het hoofd, met mozetta, abtskruis, met abtsstaf. Boven rechts moeilijk leesbaar wapenschild en devies.

Sterk gelijkend portret bewaard in de abdij van Averbode (116 x 99), zelfde pose, andere achtergrond.

Bibliografie: P. LEFEVRE, 1917, p. 27; J. VAN DEN NIEUWENHUIZEN, 1969, p. 413-419.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97070 B97070] (1945), ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277749 M277749] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004432 Z004432] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80268 80268]

403. Schilderij

Portret van Jacobus Hroznata Crils, abt van Tongerlo (1664-1695)

Vlaamse School

ca. 1690

olieverf op doek, hoogte 120 cm, breedte 83 cm

Abt Crils wordt voorgesteld op oudere leeftijd, ten halve lijve, zittend in een zetel, driekwart profiel rechts, met mozetta, borstkruis en abtsring, boek in de linkerhand. Met moeilijk leesbaar wapenschild en devies boven rechts: FUNDAMENTA EIUS IN MONTIBUS SANCTIS (biografie zie deel I, p. 39).

Bibliografie: P. LEFEVRE, 1917, p. 13; KOYEN M.H. (+) en L.C. VAN DYCK, 1992, p. 343-346, in het bijzonder p. 346.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98390 B98390] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004592 Z004592] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81425 81425]

404. Schilderij

Calvarie omringd door norbertijnen en norbertinessen

Vlaamse School

17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 39 cm, breedte 31 cm

Op een verhoging staat de Calvarie; rechts boven de naakte Jezus aan het kruis, de armen v-vormig gespreid, met lendendoek, met bloedende wonden aan hoofd, handen en voeten. Maria en Johannes staan voor het kruis. Aan de voet van de verhevenheid knielen rechts twee norbertijnen, links negen norbertinessen; tussen deze twee groepen: een lelie op de bodem. In de achtergrond een wijdse donkere hemel; boven links de maan en de zon.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277927 M277927] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004617 Z004617] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130506 130506]

405. Schilderij

Caritas Romana

Vlaamse School

17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 87 cm, breedte 70 cm

In dit allegorisch tafereel wordt de christelijke deugd van de liefde verzinnebeeld. De Romeinse maagd Pera zou haar grijze vader Cimon in de gevangenis hebben bezocht en gezoogd zodat hij niet omkwam van honger. Het thema kwam meermaals voor in renaissance en barok (Rubens, Carravaggio);

De twee figuren worden ten halve lijve voorgesteld. De oude vader zit neergegnield voor zijn dochter; zij drukt het hoofd van haar vader tegen de rechter borst en houdt het gelaat afgewend.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004536 Z004536] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130507 130507]

406. Schilderij

Christus aan het kruis

Vlaamse School

17de eeuw of 19de eeuw

olieverf op doek, hoogte 79 cm, breedte 55,5 cm

De naakte Christus hangt aan het T-vormige kruis, de armen gespreid, het hoofd omhoog gericht, de voeten op elkaar, een lendendoek om het middel. De achtergrond is duister; links schijnt de maan door de wolken.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004537 Z004537] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81402 81402]

407. Schilderij

Kruisvizioen van Prémontré met zeven norbertijnse martelaren

Vlaamse School

17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 148 cm, breedte 117 cm

De naakte Christus hangt aan een T-kruis met zeven stralen, de armen bijna horizontaal, met lendendoek en doornenkroon, een stralenkrans rond het hoofd. Zeven martelaren omringen het kruis: Joannes Eckius, kanunnik van Dommartin (vuur), Ludolphus, bisschop van Ratzeburg (kelk), Adrianus en Jacobus, kanunniken van Middelburg (strop), Petrus Janssens Calmphoutanus, kanunnik van Tongerlo (bijl), Eelko Liaukama, abt van Lidlum (bloemen en stok) en Hroznata, stichter van Tepla (boeien?) (identificatie abt Jeroen De Cuyper). Twee engelen zweven bovenaan met lauwerkransen voor de heilige norbertijnen bij het kruis.

Opschrift op boek: IGNE ME EXAMINASTI.

Joannes Eckius (de Hecque) trad binnen in de abdij van Dommartin (F); werd parochiepriester, later provisor van de abdij. Werd gevangengenomen door de calvinisten, gemarteld voor zijn geloof, totslot geslagen met het zwaard en in brand gestoken met buskruit; dit gebeurde in 1568 (D. De Clerck 2001, 173-175).

Biografie Hroznata zie deel 1, p. 104, nr. 46.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277911 M277911] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004639 Z004639] (2002); detail: opschrift op boek [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004638 Z004638] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130430 130430]

408. Schilderij

Christus met kruis verschijnt aan de H. Ignatius te Rome

Vlaamse School

17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 113,5 cm, breedte 164 cm

In een wolkenkrans met engeltjes verschijnt Christus met het kruis op de schouders, in een grijspaars kleed, een doornenkroon op het hoofd. God de Vader vergezelt hem, zetelend, in een wit kleed en met goud bestikte mantel, met een kruisdragende wereldbol in de hand, een engelenkop onder de rechtervoet. Ignatius, in donker habijt, met hoog voorhoofd, knielt op de bodem, de handen gevouwen; op de bodem: boek en staf. Ignatius van Loyola (°1491-+1556) kreeg een verschijning toen hij in 1540 naar Rome ging om een goedkeuring van de orde der jezuïeten te bekomen.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004451 Z004451] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81493 81493]

409. Schilderij

H. Augustinus van Hippo

Vlaamse School

17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 125 cm, breedte 102 cm

Voorgesteld ten halve lijve, in bisschopsornaat, zittend in een zetel, mijter op het hoofd, handen voor de borst, schrijfpluim tussen de vingers: op de sierband van de koorkap voorstellingen van de H. Paulus en Johannes de evangelist(?). Voor Augustinus een tafel met een open boek. In de achtergrond een doorkijk naar een stad bij de zee; op het strand: Augustinus mediteert over het kindje met de schelp; in de lucht de H. Drievuldigheid.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277851 M277851] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81018 81018]

410. Schilderij

H. Cecilia musiceert met engelen

Vlaamse School

17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 138 cm, breedte 210 cm

Cecilia zit neer bij een orgeltje (?); zij is omringd door engelen die musiceren of zingen: twee engeltjes staan bij haar met een zangboek, links en rechts staan er engelen met snaar en blaasinstrumenten.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97025 B97025] (1945).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81003 81003]

411. Schilderij

H. Elisabeth van Arennest

Vlaamse School

17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 100 cm, breedte 72 cm

Elisabeth van Arennest (+1505) werd norbertines in het klooster Besloten Hof te Herentals. Ze werd de zesde priorin; onder haar bestuur werd de kloosterkerk aangevat. Zij werd bekend om haar diepe nederigheid (D. DE CLERCK,2001, p. 272). Zij wordt voorgesteld ten halve lijve, in kloosterhabijt, een brandende lamp in de uitgestoken rechterhand; enkele nederige bloempjes in haar linkerhand. Links boven zweeft de H.Geestduif.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97062 B97062] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004640 Z004640] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81447 81447]

412. Schilderij

H. Familie met Elisabeth en Sint-Janneke

Vlaamse School

17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 102 cm, breedte 90 cm

In een interieur met drapering zit Maria neer voor een zuil; zij draagt een rood kleed en een blauwe schoudermantel die op haar schoot rust; het naakte Jezuskind zit op een wit doek op haar schoot. Het Jezuskind neigt voorover naar het lammeke van Sint-Jan die voor hem rechtstaat, bij zijn moeder Elisabeth die neerknielt. Maria kijkt achterwaarts naar een engel die een mandje bloemen draagt. Achter deze groep staat Jozef, hij leunt op een stok. Beneden links een mandje met doek en kat.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277738 M277738] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004543 Z004543] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130435 130435]

413. Schilderij

H. Franciscus van Assisi

Vlaamse School

17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 109 cm, breedte 78 cm

Voorgesteld in een duistere grot in een bruine pij, kap op het hoofd, geknield op de bodem, de handen in gebedshouding, met baard en snor, de ogen gesloten. Op de bodem een schedel; op een tweede plan een volgeling.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004462 Z004462] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81397 81397]

414. Schilderij

H. Norbert van Prémontré

Vlaamse School

17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 119 cm, breedte 77 cm

Norbert werd voorgesteld in norbertijnenhabijt; hij staat op een boek en een voetstuk, hij draagt een monstrans in de geheven rechterhand, staf en olijftak in de linkerhand<nowiki>; met mozetta, pallium, ring en borstkruis. Aan zijn voeten ligt links Tanchelm, met kelk en de duivel als gezel; rechts een engeltje met de mijter en een genezen vrouw met kind.</nowiki>

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277901 M277901] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001298 X001298] (2005).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80847 80847]

415. Schilderij

H. Norbert van Prémontré

Vlaamse School

17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 99 cm, breedte 64 cm

Ten halve lijve voorgesteld in norbertijnenhabijt, met mozetta en pallium, de linkerhand voor de borst. Links van Norbert een monstrans, een mijter en een lauriertak; achter Norbert een engel met een kruisstaf.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M127202 M127202] (1978).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80431 80431]

416. Schilderij

H. Norbert van Prémontré geneest een bezetene

Vlaamse School

17de eeuw

papier en aquarelverf, hoogte 24,5 cm, breedte 17,5 cm

Norbert werd voorgesteld in norbertijnenhabijt, met mantel, monstrans in zijn rechterhand. Achter hem zijn er twee engelen met mijter en staf. Voor hem ligt een bezetene (Tanchelm?) op de bodem; hij wordt bedwongen door Norbert en een engel die assisteert. De engel houdt een speer (?) en een slangenbundel in de rechterhand.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277944 M277944] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130792 130792]

417. Schilderij

Hoeve in een landschap

Vlaamse School

17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 40 cm, breedte 51 cm

De hoeve bestaat uit een woonhuis en twee aangebouwde stallingen. Een figuur met stok wandelt over het erf. De hoeve ligt in een bosrijke omgeving. Een glooiend berglandschap teken zich af in de achtergrond, tegen een grijze hemel.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004225 Z004225] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81474 81474]

418. Schilderij

H. Paulus van Tarsos

Vlaamse School

17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 109 cm, breedte 56,5 cm

Ten voeten uit voorgesteld, in contraposthouding, met de linkerarm leunend op een voetstuk met boek; met witte baard, rood kleed en grijze schoudermantel; de rechterhand steunt op een zwaard; blote voeten, de linkervoet gekruist voor de rechter. Geplaatst voor een ruime hemel; links onder een landschap in de achtergrond.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277813 M277813] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004457 Z004457] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81473 81473]

419. Schilderij

H. Petrus

Vlaamse School

17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 110 cm, breedte 59,5 cm

Ten voeten uit voorgesteld, in contraposthouding, in een groen kleed en een beige schoudermantel, in de rechterhand een sleutel, de linkerhand voor de borst, met grijze baard, blote voeten, het linkerbeen voorwaarts gericht. Geplaatst voor een diep landschap met een ruime hemelpartij.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277812 M277812] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004456 Z004456] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130432 130432]

420. Schilderij

Kroning van Maria door de H. Drievuldigheid

Vlaamse School

17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 114 cm, breedte 85 cm

Gedragen door engelen in een wolkenkrans stijgt Maria tenhemel; zij is geknield en heeft de armen voor de borst; zij draagt een witgrijs kleed, een blauwe mantel en grijze sluier. De H. Drievuldigheid verschijnt boven haar en houdt een laurierkrans boven haar hoofd; Christus is gekleed in een rood doek; God de Vader zit neer, hij draagt een grijs kleed en een gouden mantel, met septer, wereldbol onder de voet; boven tussen hen zweeft de H. Geestduif.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004455 Z004455] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81000 81000]

421. Schilderij

O.L.Vrouw overhandigt Norbert van Prémontré het wit habijt

Vlaamse School

17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 110 cm, breedte 86 cm

De H. Norbert werd ten halve lijve voorgesteld, in norbertijnenhabijt, rechtstaand, met monstrans, kruisstaf, olijftak, borstkruis, mijter, mozetta en pallium. Tegenover Norbert een wolkenkrans met een zittende Lievevrouw met Jezuskind; zij biedt Norbert het witte habijt aan.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97043 B97043] (1945).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80263 80263]

422. Schilderij

Portret van Petrus Emmericus, pastoor te Diest

Vlaamse School

17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 101 cm, breedte 79 cm

Pieter Van Emmeryck (°’sHertogenbosch 1574-+Tilburch 1625) werd geprofest te Tongerlo in 1594, was pastoor van Tongerlo (1599-1601), van de O.-L.-Vrouwekerk te Diest (1601-1616), en te Tilburg. Hij was geestelijk leider van Johannes Berchmans (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloensis 1500).

Pastoor Emmericus wordt voorgesteld als norbertijn, met rozenkrans in de gevouwen handen, ten halve lijve, geknield naar links voor een tafel met kruisbeeld. Boven links wapenschild en devies: SURGITE POSTQUAM SEDERITIS.

Twee andere portretten bleven zeker van deze kanunnik te Diest bewaard waarin hij in dezelfde positie werd voorgesteld. (zie databank KIK).

Bibliografie: P. LEFEVRE, 1917, p. 21.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98372 B98372] (1945) [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004605 Z004605] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80297 80297]

423. Schilderij

Portret van norbertijn Jan Matthaeus (+1487)

Vlaamse School

17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 66 cm, breedte 55 cm

Opschrift: R.D. JOAS MATTHAEI S.T.D. 3 PRAEP. Joannes Matthaeus (+1487) was herkomstig uit Duffel, doctor in de theologie, prior van de abdij van Tongerlo, proost van de Sint-Sulpitiuskerk te Diest waar hij werd benoemd in 1473 (AAT.Bio.Sodales canoniae Tongerloensis 1300-1400).

Jan Matthaeus wordt voorgesteld in buste, driekwart profiel rechts, met superplie, met rode muts. Wapenschild boven links.

Mogelijk kopie naar ouder voorbeeld.

Bibliografie: P. LEFEVRE, 1917, p. 31; L.C. VAN DYCK, 1994, p. 15.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98377 B98377] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277826 M277826] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004596 Z004596] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80237 80237]

424. Schilderij

Portret van Embert Nievelaer, abt van Heylissem (1553-1557)

Vlaamse School

17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 66 cm, breedte 51 cm

Embert Nievelaer (+1557) werd geprofest te Tongerlo (1530), licentiaat in de geneeskunde, prior te Tongerlo (1540), pastoor te Westerlo (1540), proost van de Sint-Sulpitiuskerk te Diest in 1541, tot abt gekozen van de abdij van Heylissem in 1553. Opschrift onderaan: D. EMBERTUS NIEVELAER PRAE. AB. HE (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloensis 1500).

Abt Nievelaer wordt voorgesteld in buste, driekwart profiel rechts, met mijter, koorkap, abtsstaf in de linkerhand. Boven links wapenschild. Kopie naar oud voorbeeld.

Bibliografie: P. LEFEVRE, 1917, p. 35; M. KOYEN, 1969, p. 747-771, in het bijzonder p. 763.

Tentoonstelling: 1973 Heverlee, nr. 343.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98386 B98386] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M110971 M110971] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004603 Z004603] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80269 80269]

425. Schilderij

Portret van norbertijn Joannes Van den Dijck

Vlaamse School

17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 64 cm, breedte 52 cm

Met opschrift: IOANNES AB AGGERE V PRAEPOSITUS

Proost Joannes Van den Dijck (Ab Aggere) was afkomstig uit Hoogeloon; hij deed studies in Leuven en haalde het diploma van baccalaureaat theologie. In 1497 werd hij pastoor te Hapert en Loon. Van 1504 tot 1530 was hij proost in de Sint-Sulpitiuskerk te Diest. Hij stierf te Diest in 1530 (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloensis 1300-1400).

Hij wordt voorgesteld als norbertijn, in buste, met gevouwen handen, voor een kruisbeeld, driekwart profiel rechts. Met wapenschild boven links.

Bibliografie: Pl. LEFEVRE 1917, p. 50.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98385 B98385] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004594 Z004594] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80298 80298]

426. Schilderij

Portret van Godecharles van den Nieuwenhuysen (+1607)

Vlaamse School

17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 65 cm, breedte 51 cm

Godecharles van den Nieuwenhuysen (+1607) was herkomstig uit Weelde; hij werd pastoor van Waalwijk (1593), in 1599 proost van de Sint-Sulpitiuskerk te Diest; hij stierf daar aan de pest in 1607 (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloensis 1500).

Voorgesteld in buste, driekwart profiel rechts, in supperplie met stola, de handen gevouwen; met een kruisbeeld. Boven links wapenschild. Moeilijk leesbaar onderschrift: R D GODSC…..

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98371 B98371] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277827 M277827] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004604 Z004604] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80255 80255]

427. Schilderij

Portret van Gregorius Van der Hagen, abt van de Sint-Michielsabdij te Antwerpen (1539-1562)

Vlaamse School

17de

olieverf op doek, hoogte 128 cm, breedte 110 cm

Gregorius Van der Hagen (+1562), tot abt verkozen in 1539. In 1548 schonk hij een glasraam aan de Sint-Catharinakerk van Hoogstraten. Mogelijk was hij de bouwer van het Prinsenhof te Antwerpen, de verblijfplaats van ondermeer Karel V en Filips II. Van der Hagen was raadgever van Karel V. Vanwege de stad Antwerpen werd hij in 1553 beschuldigd van onregelmatigheden, bevoordeligingen van zijn familieleden. Eerst in 1561 kon er tot een akkoord worden gekomen betreffende wederzijdse rechten en plichten (J. VAN DEN NIEUWENHUYZEN, 1992, p. 195-261 in ‘t bijzonder p. 234-235).

Voorgesteld ten halve lijve, driekwart profiel rechts, zittend in een zetel, bonnet op het hoofd, met mozetta, borstkruis, voor een tafel met tafeltapijt, kruisbeeld en vaas met meiklokjes; rechts mijter en staf. Boven links wapenschild en devies UBI HUMILITAS IBI PATIENTIA.

Bibliografie: P. LEFEVRE, 1917, p. 34; J. VAN DEN NIEUWENHUIZEN, 1969, p. 413-416.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97073 B97073] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004430 Z004430] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80254 80254]

428. Schilderij

Portret van onbekend norbertijn

Vlaamse School

17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 67 cm, breedte 59 cm

De norbertijn wordt voorgesteld in buste, rechtstaande, driekwart profiel rechts, bonnet in de handen.

Bibliografie: Pl. LEFEVRE 1917, p. 46.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97064 B97064] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z007257 Z007257] (2003).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130427 130427]

429. Schilderij

Portret van Gregorius Guillielmus Piëra, abt van Tongerlo (1695-1723)

Vlaamse School

einde 17de-begin 18de eeuw

olieverf op doek, hoogte 144 cm, breedte 116 cm

Voorgesteld op jongere leeftijd, driekwart profiel rechts, zetelend, met mijter; in norbertijnenhabijt, met superplie en mozetta (biografische gegevens zie deel I, p. 39-41).

Bibliografie: P. LEFEVRE, 1917, p. 37; KOYEN M.H. (+) en L.C. VAN DYCK, 1992, p. 346-350, in ’t bijzonder p. 350.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004431 Z004431] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80265 80265]

430. Schilderij

Portret van Gregorius Guillielmus Piëra, abt van Tongerlo (1695-1723)

Vlaamse School

omstreeks 1720

olieverf op doek, hoogte 141 cm, breedte 115 cm

Abt Piëra is voorgesteld op oudere leeftijd, ten halve lijve, zittend in een zetel, driekwart profiel rechts, met mozetta, borstkruis en abtsring; met mijter en staf. Boven links wapenschild en devies: DISCRETE (biografische gegevens zie deel I, p. 39-41).

Bibliografie: P. LEFEVRE, 1917, p. 37; KOYEN M.H. (+) en L.C. VAN DYCK, 1992, p. 346-350, in ’t bijzonder p. 350.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98384 B98384] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004591 Z004591] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130422 130422]

431. Schilderij

Portret van Gregorius Tilmannus Van Rijckevorsel (°1686-+1764)

Vlaamse School

1719-1728

olieverf op doek, hoogte 118 cm, breedte 95,5 cm

Gregorius Tilmannus Van Rijckevorsel (°’sHertogenbosch 1686-+Poppel 1764) was de zoon van een geneesheer; trad binnen in 1705, werd priester gewijd in 1711, na zijn studies te Rome; 1713 vicarius te Tilburg; 1719 provisor te Tongerlo; 1728-1764 pastoor te Poppel. (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloensis, nr. 17.025).

Voorgesteld ten halve lijve, driekwart profiel links, pruik op het hoofd, zittend op een stoel met armleuningen, bij een boekenkast; in norbertijnenhabijt, bonnet in zijn linkerhand, in de rechter een briefje met opschrift: A MONSIEUR / MONSIEUR T. I. VAN RIJCKEVORSSEL PROVISEUR A TONGERLOO.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004424 Z004424] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80302 80302]

432. Schilderij

Portret van Jaak Jozef Van der Boven, abt van de Sint-Michielsabdij te Antwerpen (1738-1748)

Vlaamse School

ca. 1738-1748

olieverf op doek, hoogte 133 cm, breedte 96 cm

Jaak Jozef Van der Boven (°Antwerpen 1688-+Antwerpen 1748), priester gewijd in 1713, onderpastoor te Borsbeek (1715), viceprior, novicenmeester (1719; 1722), prior in 1721. Pastoor te Borsbeek in 1724, regent van de abdij na de dood van prelaat Lams. Tot abt benoemd in 1738. In 1738 aangeduid tot heer van Zandvliet, Berendrecht en Nederokkerzeel; hij ontving verscheidene politieke persoonlijkheden ondermeer Koning Lodewijk XV in 1746. In 1746 gaf hij aan vader en zoon Horemans de opdracht tot het schilderen van de ontvangst van de koning door de Gilde van de Schermers (J. VAN DEN NIEUWENHUYZEN, 1992, p. 195-261 in ‘t bijzonder p. 254-255).

Abt Van der Boven wordt voorgesteld ten halve lijve, zittend in een zetel, driekwart profiel rechts, met mozetta, bonnet op het hoofd; mijter en staf rechts, wapenschild boven links.

Bibliografie: P. LEFEVRE, 1917, p. 51; J. VAN DEN NIEUWENHUIZEN, 1969, p. 417.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98368 B98368] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277745 M277745] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004435 Z004435] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80307 80307]

433. Schilderij

Portret van Joannes Chrysostomus Sammels, abt van de Sint-Michielsabdij te Antwerpen (1748-1753)

Vlaamse School

midden 18de

olieverf op doek, hoogte 130 cm, breedte 113 cm

Joannes Chrysostomus Sammels (°Antwerpen 1701-+1753) werd priester gewijd in 1725, baccalaureaat in theologie, lesgever in theologie en de heilige schrift, tresaurier, viceprovisor en provisor, regent. Tot abt gekozen in 1748. Hij liet in 1752 de refuge te Brussel heropbouwen (J. VAN DEN NIEUWENHUYZEN, 1992, p. 195-261 in ‘t bijzonder p. 255).

Abt Sammels wordt voorgesteld, ten halve lijve, zittend in een zetel, met mozetta, borstkruis, bonnet op het hoofd; een boek in de rechterhand, een document met zegel in de linker. Rechts mijter en staf; links boven wapenschild en devies DULCITER ET VELOCITER.

In de abdij van Averbode bewaart men een identiek portret met dezelfde afmetingen; het lijkt in betere staat.

Bibliografie: P. LEFEVRE, 1917, p. 40; J. VAN DEN NIEUWENHUIZEN, 1969, p. 413-419.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97071 B97071] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277747 M277747] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004438 Z004438] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80317 80317]

434. Schilderij

Portret van Bonifacius Van Weerdt, provisor van de abdij van Tongerlo

Vlaamse School

ca. 1738-1762

olieverf op doek, hoogte 122 cm, breedte 102 cm

Bonifacius Van Weerdt (°Wouw 1697-+1762) deed tussen 1715-1717 studies te Leuven, werd geprofest te Tongerlo in 1721, studeerde van 1721 tot 1724 aan het Romeins college te Rome, waar hij in 1723 tot priester werd gewijd; 1725 onderpastoor te Alphen, 1738 provisor te Tongerlo, 1756 provisor te Antwerpen (AAT.Bio.Sodales canoniae Tongerloensis nr. 17.088).

Voorgesteld ten halve lijve, zittend in een zetel, in een interieur met boeken, in driekwart profiel rechts, brief in de rechterhand.

Bibliografie: P. LEFEVRE, 1917, p. 57.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98383 B98383] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277792 M277792] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004421 Z004421] (2002); detail: IR-opname van brief [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004422 Z004422] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80319 80319]

435. Schilderij

Portret van Wilhelmus Fr. Rosa, abt van de Sint-Michielsabdij te Antwerpen (1781-1786)

Vlaamse School

ca. 1781-1786

olieverf op doek, hoogte 123 cm, breedte 99 cm

Wilhelmus Rosa (°Leuven 1731-+Nederokkerzeel 1786), priester gewijd in 1754, baccalaureaat theologie, archivaris, cellier, lesgever over de heilige schrift, viceprovisor (1769), apostolisch protonatarius (1771), regent (1771 en 1781) en provisor (1781). In 1781 tot abt verkozen. Hij stierf op 26 september 1786 te Nederokkerzeel waar hij verbleef wegens gezondheidsredenen (J. VAN DEN NIEUWENHUYZEN, 1992, p. 195-261 in ‘t bijzonder p. 259).

Abt Rosa wordt voorgesteld ten halve lijve, rechtstaande, driekwart profiel links, met mozetta, bonnet, boek in de rechterhand. Boven rechts wapenschild en devies: PER CRUCEM AD ASTRA''.'' Nog twee portretten bleven van hem bewaard in de premonstratenzenabdij van Averbode. Staatsieportret met hermelijnen schoudermantel.

Bibliografie: P. LEFEVRE, 1917, p. 39: J. VAN DEN NIEUWENHUIZEN, 1969, p. 417.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97067 B97067] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004436 Z004436] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80301 80301]

436 Schilderij

Portret van Godfried Hermans, abt van Tongerlo (1780-1799)

Vlaamse School

1780-1799

olieverf op doek, hoogte 89 cm, breedte 71 cm

Abt Hermans (°1725-+1799) wordt voorgesteld in buste, driekwart profiel rechts, met mozetta, hij verbergt zijn borstkruis deels met een pand van zijn kleed, vermoedelijk wijst dit op de moeilijkheden met de bezetters (biografische gegevens zie deel I, p. 43). In een portret op oudere leeftijd is het kruis verborgen onder zijn singel.

Bibliografie: P. LEFEVRE, 1917, p. 25.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97082 B97082] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277742 M277742] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004538 Z004538] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80235 80235]

437. Schilderij

Portret van Godfried Hermans, abt van Tongerlo (1780-1799)

Vlaamse School

1796-1799 (?)

olieverf op doek, hoogte 62 cm, breedte 49 cm

De prelaat wordt voorgesteld in buste, in vooraanzicht, mogelijk voor een portret in een ovaal medaillon. Het abtskruis zit verborgen onder de singel. Mogelijk voorgesteld in de hoedanigheid van pastoor te Haren waar hij verbleef van 1796 tot aan zijn dood in 1799.

Bibliografie: P. LEFEVRE, 1917, p. 25.

Tentoonstelling: 1973 Heverlee, nr. 199.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97079 B97079] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M110952 M110952] (1973), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004544 Z004544] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80271 80271]

438. Schilderij

Portret van Bonaventura Jacobs, proost te Diest

Vlaamse School

4de kwart 18de

olieverf op doek, hoogte 133 cm, breedte 100 cm

Bonaventura Jacobs (°Linkhout 1736-+Diest 1800) werd tot priester gewijd in 1761; kreeg verdere opleiding te Rome 1761-1764. In 1764 werd hij te Tongerlo circator en ziekenmeester; in 1766 archivist, in 1772 econoom, in 1775 provisor te Antwerpen; in 1782 proost in de Sint-Sulpitiuskerk te Diest (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloensis nr. 17.254).

Voorgesteld als norbertijn, zittend en schrijvend aan een tafel; in driekwart profiel links; een boekenkast rechts, bonnet op de tafel. Met wapenschild onder links.

Herkomst: het portret werd aan de abdij geschonken in 1898 door Juffrouw Theresa Van der Velpen, uit Mechelen.

Bibliografie: P. LEFEVRE, 1917, p. 26.

Tentoonstelling: 1998 Brussel, nr. 74; 1998 Turnhout, nr. 74.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98387 B98387] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004590 Z004590] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80313 80313]

439. Schilderij

Portret van onbekend norbertijn provisor Tilburch Godefridus Verberck

Vlaamse School

18de eeuw

olieverf op doek, hoogte 115 cm, breedte 86 cm

Voorgesteld ten halve lijve, zittend in een zetel, driekwart profiel rechts, met boek in de rechterhand. Zie ook nr. 21.

Bibliografie: Pl. LEFEVRE 1917, p. 46.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97068 B97068] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004427 Z004427] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130518 130518]

440. Schilderij

Portret van onbekend norbertijn

Vlaamse School

18de eeuw

olieverf op doek, hoogte 138,70 cm, breedte 101,50 cm

Voorgesteld ten halve lijve, in vooraanzicht, staande voor een boekenkast met drapering, in norbertijnenhabijt, een boek in zijn rechterhand; zijn linkerarm leunt op een tafeltje waarop zijn bonnet ligt.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004585 Z004585] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130728 130728]

441. Schilderij

Portret van onbekend norbertijn

Vlaamse School

18de eeuw

olieverf op doek, hoogte 102 cm, breedte 84 cm

Voorgesteld ten halve lijve, driekwart profiel rechts, zittend in een zetel, in norbertijnenhabijt, met pruik, een lorgnet hangt rond de hals.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004600 Z004600] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81472 81472]

442. Schilderij

Trinitas terrestris

Vlaamse School

18de eeuw

olieverf op doek, hoogte 100 cm, breedte 60 cm

Voorstelling van de H. Familie met H. Geestduif en God de Vader erboven. Jezus wordt uitgebeeld als jongeling, een stralenkrans om het hoofd; hij houdt Maria en Jozef bij de hand. Maria kijkt naar haar zoon; Jozef draagt een lelie en richt de ogen in de hoogte. De H. Geest zweeft boven het hoofd van Jezus. Bovenaan in een wolkenkrans is God de Vader voorgesteld, met gespreide armen, vergezeld van engelen.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277811 M277811] (1991).

ANONIEM

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81391 81391]

443. Schilderij

Nar

gedateerd 1671

anoniem

1671

olieverf op doek, hoogte 120 cm, breedte 97 cm

De nar wordt voorgesteld ten halve lijve, een beker met vogel (?) in de hand; links van hem zwaard en helm. Bovenaan een tekst uit het Boek der Spreuken: WIE ZIJN HUIS BEROERT ZAL WIND ERVEN; EN DE DWAAS ZAL EEN KNECHT ZIJN VAN DESGENEN DIE WIJS VAN HART IS.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97049 B97049] ( 1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004613 Z004613] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80947 80947]

444. Schilderij

Bloemenstuk

anoniem

17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 73,50 cm, breedte 58 cm

Bloemenstuk in een vaas op een tafel met tulp, pioenroos, anemoon, sering …

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B169475 B169475] (1957), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004608 Z004608] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80951 80951]

445. Schilderij

Bloemenstuk

anoniem

17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 73,50 cm, breedte 58 cm

Bloemenstuk in een vaas op een tafel met tulp, pioenroos, anemonen, sering …

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97057 B97057] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B169476 B169476] (1957), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004609 Z004609] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130736 130736]

446. Schilderij

Boodschap van de aartsengel Gabriël aan Maria

anoniem

17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 48 cm, breedte 58 cm

Maria zit geknield aan een bidstoel, de handen op de borst; zij draagt een blauwgrijs kleed, een rode schouderdoek en een witte hoofddoek. Gabriël knielt voor haar neer, een lelie in de linkerhand; de rechter maakt een aandachtig gebaar; hij draagt een wit kleed en een rood overkleed. Tussen hen zweeft de H. Geestduif in een ruime wolkenhemel.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004622 Z004622] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130461 130461]

447. Schilderij

Calvarie met Maria Magdalena aan de voet van het kruis

anoniem

17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 56 cm, breedte 39,5 cm

In een heuvelachtig landschap tegen een wijdse donkere hemel staat het kruis met de naakte Jezus met lendendoek, de armen bijna verticaal, de rechtervoet op de linker. Maria Magdalena omhelst de voet van het kruis; Maria en Johannes staan rechts opgesteld. De kleuren zijn erg gehavend en blind geslagen.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004476 Z004476] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81014 81014]

448. Schilderij

H. Antonius van Padua

anoniem

17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 93 cm, breedte 64,5 cm

Voorgesteld ten halve lijve in franciscanenhabijt; hij kijkt naar het naakte Jezuskind dat op een gesloten boek op zijn linkerhand staat; de rechterhand is geheven. Het Jezuskind draagt een sluier, het steekt de armpjes uit naar de heilige.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97048 B97048] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004487 Z004487] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130457 130457]

449. Schilderij

H. Evermodus van Ratzeburg

anoniem

17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 50 cm, breedte 40,5 cm

Evermodus is op een verhoog voorgesteld als bisschop met superplie, stola, koorkap en mijter; in de rechterhand houdt hij een kwispel, de linker rust op zijn borst. Voor hem knielen twee noodlijdenden neer, de armen smekend ten hemel; op de bodem liggen boeien. Achter de heilige en in de lucht zijn er engelen; rechts twee engelen die een banderol vasthouden: DOMINUS SALVATOR OMNIPOTENS (biografie zie deel I, p. 69, nr.9). In de achtergrond links het silhouet van een gebouwencomplex.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004472 Z004472] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130758 130758]

450. Schilderij

H. Gerlach van Houthem

anoniem

17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 51,5 cm, breedte 41,5 cm

Gerlach wordt voorgesteld in een bosrijke omgeving, in norbertijnenhabijt, geknield voor een holle boom, een ridderhelm ligt op de bodem achter hem. Twee engelen vergezellen hem. Twee andere engelen zweven in de lucht en torsen een kruisbeeld van waaruit de genadestralen naar Gerlach zijn gericht. Links achter een waterput. Gerlach was een kluizenaar die nooit nobertijn is geweest. Sinds 1962 wordt zijn gedachtenis niet meer gevierd binnen de Orde (biografie zie deel I, p. 74, nr. 13).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004646 Z004646] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81012 81012]

451. Schilderij

H. Familie met Elisabeth, Zacharias en Sint-Janneke

anoniem

17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 25 cm, breedte 20 cm

In een ovaal worden de figuren ten halve lijve weergegeven. Maria staat centraal met het naakte Jezuskind op haar linkerarm; zij draagt een rozig kleed en een blauwe mantel met kap. Elisabeth leunt tegen Maria en biedt een roos aan het Jezuskind; zij draagt een wit kleed, blauw bovenkleed en geeloranje mantel, een geel hoofddoek. Sint-Janneke staat rechts; met kleedje, schouderdoek, in de rechterhand een kruis met vaantje: ECCE AGNVS DEI. De oudere mannen staan achter deze groep.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97035 B97035] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277930 M277930] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004623 Z004623] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130455 130455]

452. Schilderij

H. Godfried van Cappenberg

anoniem

17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 50,5 cm, breedte 40,5 cm

Godfried is geknield voorgesteld, voor een drapering in een interieur; hij draagt een norbertijnenhabijt en houdt de handen in gebedshouding; voor hem ligt er een wereldbol en een kroon op een kussen; achter hem staat een engeltje met een kroon. In een wolkendek verschijnen er engelenkoppen en een engel met kruisdragende wereldbol en een kroon (biografie zie deel I, p. 69, nr. 9).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004470 Z004470] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130454 130454]

453. Schilderij

H. Siard van Mariëngaard deelt aalmoezen uit

anoniem

17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 50 cm, breedte 40 cm

Siard staat op een verhoog, voor een drapering en een vaas, in norbertijnenhabijt; hij deelt broden uit aan de armen; de broden worden door een engel vanuit een mand aangereikt; met abtsstaf achter Siard (biografische gegevens zie deel I, p. 61, nr. 5).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004469 Z004469] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130477 130477]

454. Schilderij

Jezus aan het kruis

anoniem

17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 105 cm, breedte 72,5 cm

Tegen een donkere hemel hangt het bleke lichaam van de verlosser aan het T-vormige kruis, de armen in V-vorm, met lendendoek, zijn rechtervoet op de linker, het hoofd omhooggericht richting kruistitel. In de linker bovenhoek de maan en het ochtendgloren.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004488 Z004488] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130456 130456]

455. Schilderij

onbekend norbertijnenheilige

anoniem

17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 50 cm, breedte 40,5 cm

De heilige is voorgesteld als norbertijnenabt met superplie, koorkap en stola; twee engelen vergezellen hem en houden zijn koorkap vast; één engel draagt de abtsstaf. Voor deze groep liggen allerlei werktuigen op de bodem: bijl, zwaard, tang, rijf, gesel. In de lucht talrijke engeltjes en een grote engel met een kroon. In de achtergrond links: een kerkje. Gaat het hier om Petrus Janssens?

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004471 Z004471] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81421 81421]

456. Schilderij

Terugvinding van het lichaam van de H. Cecilia

anoniem

17de eeuw ?

olieverf op doek, hoogte 53,5 cm, breedte 68 cm

Op een getegelde vloer ligt het lichaam van Cecilia uitgestrekt. Zij is gekleed in een lang, met strepen en bloemetjes versierd blank kleed; zij draagt een hoofddoek en sluier; achter in de nek de wonde van haar onthoofding; de armen zijn stijf gestrekt, de voeten bloot. Bovenaan een in goud geschilderde tekst die verduidelijkt dat het lichaam van de martelares in die houding werd teruggevonden in 1599 te Rome; zij werd onthoofd in 232 tijdens de regering van keizer Alexander: HOC HABITV INVENTV EST S CECILIAE CORPVS CVALYSAEIQUE SS CORPORIBUS ARCAE LIGNEAE INCLVSVM SVB ARA MAXIMA AEDIS LLI SACRAE IN VRBE ROMA XX OCTOB M D XC IX SVB ALEX IMP MARTIRY CORONA DECORATUR X KAL DECEMBER CCXXXII. Het lichaam was bewaard in een houten kist onder een altaar in de catacomben; gesierd met de kroon van het martelaarschap.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004477 Z004477] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81454 81454]

457. Schilderij

Vanitastafereel

anoniem

17de eeuw

olieverf op doek, hoogte 57,50 cm, breedte 81,50 cm

Op een tafel liggen een aantal kostbare of belangrijke voorwerpen vermengd met voorwerpen die aan de eindigheid van het leven herinneren: boeken, brieven, gezegelde documenten, schrijfgerief, koffertje, muziekpartituur, schedel, zandloper, gedoofde kaars op kandelaar. Hierachter een rode drapering. In Nederland was dit onderwerp geliefd.

Herkomst: nalatenschap pastoor A. Romme te Roosendaal.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277793 M277793] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004482 Z004482] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81020 81020]

458. Schilderij

Landschap met Tobias met de engel

anoniem

17de-18de eeuw

olieverf op doek, hoogte 42,50 cm, breedte 38,5 cm

Ruig berglandschap met bomen op de voorgrond. In het dal de jonge Tobias met de engel. Het doek is vervuild.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97046 B97046] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004551 Z004551] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81019 81019]

459. Schilderij

Landschap met Sara

anoniem

17de-18de eeuw

olieverf op doek, hoogte 42 cm, breedte 38,50 cm

Ruig berglandschap met bomen op de voorgrond. In het dal vermoedelijk Sara, de vrouw van de jonge Tobias; zij draagt een kruik. Dit schilderij hoort naar afmetingen en stijl bij het vorige schilderij, vandaar de iconogafische interpretatie. Vervuilde toestand.

Foto: ernsemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97047 B97047] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004552 Z004552] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130434 130434]

460. Schilderij

Opwekking van een lamme vrouw door de apostelen Petrus en Johannes

anoniem

einde 17de-begin 18de eeuw

olieverf op doek, hoogte 103 cm, breedte 82,5 cm

In een doorgang nabij een huis staan de apostelen op een drempel; Petrus staat vooraan en heft de hand bezwerend in de hoogte, hij is blootsvoets en draagt een blauw kleed en een beigekleurige mantel. Johannes staat achter hem, de handen gevouwen. Voor hen ligt op de bodem een vrouw in een verkrampte houding; zij draagt een rozig kleed, een blauwe mantel, een wit doek om de blote schouders. Drie toeschouwers staan achter haar, zij kijken vol verbazing naar het gebeuren. Op het tweede plan enkele huizen, zichtbaar doorheen een portiek. Classicistisch van sfeer.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004461 Z004461] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130424 130424]

461. Schilderij

Portret van Herman-Jozef Boeracker (°1680-+1747)

anoniem

1ste helft 18de eeuw

olieverf op doek, hoogte 72 cm, breedte 59,5 cm; met lijst hoogte 97 cm, breedte 85 cm

Voorgesteld in buste, vooraanzicht, in norbertijnenhabijt; met cappa.

Herman-Jozef Boeracker (°Reek 1680-+Olen 1747), doopnaam Nicolaas, trad binnen te Tongelo in 1702; hij studeerde te Rome van 1706 tot 1710; priester gewijd te Rome in 1707. Werd achtereenvolgens vicarius te Roosendaal (1711), supprior en novicenmeester te Tongerlo (1715), prior in 1717, pastoor te Olen (1720), pastoor te Klein-Zundert (1740). Zijn vader overleed in de abdij, zie nr. 219 (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloensis nr 17.014).

.

Herkomst: overgedragen door de familie Smits, te Reek; tijdelijk bewaard in de pastorie te Roosendaal.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004428 Z004428] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80950 80950]

462. Schilderij

Bloemenstuk

anoniem

18de eeuw

olieverf op doek, hoogte 135 cm, breedte 109 cm

In een hoge vaas op de hoek van een afsluiteng werden talrijke bloemen geschikt: rozen, zonnebloemen, papavers, pioenen, hydrangea … Onfrisse oppervlaktetoestand.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97059 B97059] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004412 Z004412] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130420 130420]

463. Schilderij

Bloemenstuk

anoniem

18de eeuw

olieverf op doek, hoogte 135 cm, breedte 109 cm

In een hoge vaas op een console werden talrijke bloemen geschikt: rozen, pioenrozen, anemonen, chrysanten, hydrangea... Onfrisse oppervlaktetoestand.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004413 Z004413] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130474 130474]

464. Schilderij

Bloemenstuk, met landschap

anoniem

18de eeuw

olieverf op doek, hoogte 35 cm, breedte 46 cm

Rondom een stenen nis werd een bloemenstuk gerangschikt met rozen, tulpen, pioenen … Rechts landschap met kerktoren. Onfrisse oppervlaktetoestand.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004483 Z004483] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80948 80948]

465. Schilderij

Bloemenstuk

anoniem

18de eeuw

olieverf op doek, hoogte 196 cm, breedte 131 cm

Rondom een hoge, stenen vaas op een console werden talrijke bloemen geschikt: roos, lelie, tulp, winde, hibiscus … Onfrisse oppervlaktetoestand.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98366 B98366] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004574 Z004574] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80949 80949]

466. Schilderij

Bloemenstuk

anoniem

18de eeuw

olieverf op doek, hoogte 196 cm, breedte 131 cm

Rondom een hoge, stenen vaas op een console werden talrijke bloemen geschikt: roos, lelie, tulp, asters … Erg onfrisse oppervlaktetoestand.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98367 B98367] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004575 Z004575] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81475 81475]

467. Schilderij

H. Carolus Borromeus

anoniem

18de eeuw

olieverf op doek, gekleeft op hout, hoogte 66 cm, breedte 56,5 cm

In buste voorgesteld met typische fysionomie, als kardinaal, met aureool, de ogen opgericht, de handen over elkaar, een kruisbeeld in zijn linkerhand.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277818 M277818] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004475 Z004475] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=158739 158739]

468. Schilderij

Jezus aan het kruis

anoniem

18de eeuw

olieverf op doek, hoogte 100,5 cm, breedte 74,2 cm

Tegen een donkere achtergrond hangt de naakte Jezus aan het kruis genageld, met lendendoek, de armen V-vormig gespreid, de rechtervoet op de linker. Bovenaan de kruistitel. Aan de voet van het kruis een schedel. Boven links de maan en de zon.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z007256 Z007256] (2003).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130464 130464]

469. Schilderij

Landschap met vissers

anoniem

18de eeuw

olieverf op doek, hoogte 64 cm, breedte 85 cm

Heuvelachtig landschap met links een rivier waar twee vissers een visnet op het droge trekken. Rechts een boerderij en drie paarden bij een bomenrij. Op het tweede plan enkele boerderijen tussen het groen, en twee wandelaars.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004481 Z004481] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81449 81449]

470. Schilderij

Rivierlandschap met overstroming

anoniem

18de eeuw

olieverf op doek, hoogte 36 cm, breedte 45 cm

In een vlak rivierlandschap, nabij een kapel, is de stroom buiten zijn oevers getreden. Mensen en vee trachten te ontsnappen aan de calamiteiten. De lucht is donkergrijs en dreigend.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277739 M277739] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004485 Z004485] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81013 81013]

471. Schilderij

Stilleven in trompe-l’oeil

anoniem

18de eeuw

olieverf op doek, hoogte 79 cm, breedte 60 cm

In het midden van een kastdeurtje met doorzichtig glas-in-lood werd een lint gespannen; hierachter werden brieven, ander papierwerk en schrijfgerief gestoken; links werd er aan het lint een bundel papierwerk opgehangen met een rood touwtje; het deurtje heeft twee hengsels en een slot met twee sleutels. Binnenin het kastje nog papierwerk.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97051 B97051] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004429 Z004429] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81008 81008]

472. Schilderij

Chistus aan de geselkolom

anoniem

einde 18de-begin 19de eeuw

olieverf op doek, hoogte 156 cm, breedte 78 cm

De naakte Jezus wordt voorgesteld met lendendoek, doornenkroon op het hoofd, rietstok in de rechterhand, de handen gespreid, een touw om de rechterarm; het lendendoek is bebloed van de geseling. Links van Jezus staat een zuiltje, herinnerend aan de kolom waaraan hij werd gegeseld; vooraan een gesel. Bovenaan rond afgewerkt.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97041 B97041] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277817 M277817] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004419 Z004419] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130476 130476]

473. Schilderij

Portret van provisor Judocus Thijs

anoniem

einde 18de–begin 19de eeuw

olieverf op doek, gekleefd op papier, hoogte 45 cm, breedte 35 cm

Judocus Thijs (°Beerse 1754-+1824) trad binnen in 1777, priester gewijd in 1781, studeerde te Rome in 1783-1786, daarna keerde hij te paard terug naar Tongerlo. Werd circator in 1788, vicarius in de Sint-Sulpitiuskerk te Diest in 1789; volgde Adrianus Heylen op als provisor in 1790; deze provisortaak bleef hij uitoefenen tijdens het Frans bewind toen hij ondergedoken leefde bij de notaris in Westerlo (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloensis, nr. 17.331; zie ook N.J. WEYNS 1977).

Voorgesteld in buste, in profiel; hij draagt het norbertijnenhabijt.

Bibliografie: Pl. LEFEVRE 1917, p. 45.

Tentoonstelling: 1998 Turnhout, nr. 73.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004486 Z004486] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=80293 80293]

474. Schilderij

Portret van Philippus De Lespes (°1767-+1848), pastoor te Vissenaken

anoniem

1ste helft 19de eeuw

olieverf op doek, hoogte 112 cm, breedte 98 cm

Philippus De Lespes (°Diest 1767-+Vissenaken 1852) trad binnen te Tongerlo na filosofiestudies te Leuven (1791); werd priester gewijd in 1795; in 1797 werd hij assistent te Tilburg, in 1798 te Waalwijk, in 1802

onderpastoor te Retie, in 1819 pastoor te Vissenaken. Hij was de langstlevende kanunnik van de oude abdij, voor de opheffing door de Fransen (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloensis nr 17.377).

Voorgesteld ten halve lijve, zittend in een zetel, driekwart profiel rechts, met superplie en stola, linkerhand voor de borst; bonnet op de tafel.

Bibliografie: P. LEFEVRE, 1917, p. 15.

Tentoonstelling: 1998 Turnhout, nr. 75.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98379 B98379] (1945) [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004598 Z004598] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130478 130478]

475. Schilderij

H. Drievuldigheid

anoniem

19de eeuw

olieverf op doek, ovaal, hoogte 64,5 cm, breedte 53 cm

H. Drievuldigheid voorgesteld door twee personen en de duif. Christus is halfnaakt, draagt een wit lendendoek en een rood doek op de schoot, kruis in de rechterhand. God de Vader met baard en snor, draagt een beige kleed en een blauwe mantel, een gouden driehoek achter het hoofd, een scepter in de linkerhand; hij kijkt naar Christus. Tussen deze twee zweeft de H. Geestduif in een stralenkrans. Vooraan ligt een wereldbol waarnaar Christus wijst met de linkerarm.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004490 Z004490] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=81428 81428]

476. Schilderij

H. Familie

anoniem

19de eeuw

olieverf op doek, hoogte 62 cm, breedte 44 cm

In een interieur zit Jozef in een zetel met het Jezuskind op de schoot; hij is een oude man met welige, grijze baard en snor; hij draagt een grijs kleed en een gele mantel; het naakte kind zit op een wit doek dat voor zijn middel geslagen is. Maria zit neer bij haar kind en geeft het eten met een lepel vanuit een bord; zij draagt een wit onderkleed, een roze bovenkleed, een groenblauwe rok en een wit schouderdoek; het haar is samengebonden met een lint.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277928 M277928] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004616 Z004616] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130489 130489]

477. Schilderij

Karel V in gedachten verzonken

anoniem

19de eeuw

olieverf op doek, hoogte 26 cm, breedte 20 cm

In een interieur zit Karel V in een houten zetel voor een tafel waarop een kroon en een mantel rusten. Hijzelf is rijkelijk uitgedost, met schoudermantel en hoofddeksel; hij heeft een baard en een snor; zijn hoofd is bezorgd voorover gebogen. Tegen de muur een schilderijtje met een gekruisigde Christus. Vooraan rechts boeken, papieren en een wanduurwerk.

De Habsburgse keizer Karel V (°Gent 1500-+1558) regeerde over het grootste gedeelte van Europa: het Heilig Roomse Rijk, de Habsburgse erflanden, de Spaanse erflanden, de Bourgondische erflanden. De in 1517 door Luther ingezette reformatie zou verscheurdheid brengen in de eenheid.

Foto: ernsemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004500 Z004500] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130459 130459]

478. Schilderij

Portret van paus Clemens XI

anoniem

19de eeuw

olieverf op doek, hoogte 65 cm, breedte 58 cm

Het portret werd geïdentificeerd door prelaat Bauwens (AAT, D27, nr. 183). Giovanni Francesco Albani (°1649-+1721) werd kardinaal in 1690, later paus Clemens XI (1700-1721); hij bestreed het Jansenisme; gaf in 1713 de bulle “Unigenitus” uit.

Voorgesteld in buste, in profiel; in purperrood gewaad, met witte bonnet op het hoofd, met stola waarop tweemaal het wapenschild van de paus.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004473 Z004473] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130460 130460]

479. Schilderij

Portret van paus Innocentius XII

anoniem

19de eeuw

olieverf op doek, hoogte 70 cm, breedte 56 cm

Het portret werd geïdentificeerd door prelaat Bauwens (AAT, D27, nr. 183). Antonio Pignatelli (°1615-+1700) werd paus Innocentius XII in 1691; hij gaf in 1694 Ignatius Baekx, van Tongerlo, de titel protonotarius apostolicus en in 1697 werd deze titelvoerend abt van Beauchamps.

Voorgesteld in buste, in profiel; in purperrood gewaad, met bonnet op het hoofd, met stola waarop tweemaal het wapenschild van de paus.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004474 Z004474] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=130479 130479]

480. Schilderij

H. Antonius van Padua met Jezuskind ontvangt de rozenkrans

anoniem

20ste eeuw

olieverf op doek, hoogte 35 cm, breedte 25,5 cm

De heilige knielt neer in een grot voor het Jezuskind dat naakt op een wit doek zit. Antonius draagt het franciscanenhabijt; in zijn rechterhand houdt hij een lelie. Boven links zweven twee engeltjes die een witte rozenkrans op het hoofd van Antonius plaatsen. Zwakke materiële toestand.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004491 Z004491] (2002).

SCRIPTA

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=160715 160715]

481. Archivalia, Stichtingsoorkonde

van Burchard, bisschop van Kamerijk

1133

perkament en inkt, hoogte 51 cm, breedte 42,5 cm

Met deze oorkonde van het midden van de twaalfde eeuw (AAT orig. Nr. 1) bekrachtigde de bisschop van Kamerijk Burchard de stichting van het dubbelklooster van de abdij van Tongerlo onder de regel van Sint-Augustinus. De stichting gebeurde onder toezicht van de eerste abt Waltman van de Sint-Michielsabdij te Antwerpen. De O.-L.-Vrouwekerk van de abdij is vrij van verplichtigen tegenover de bisschop; de keuze van de abt is een vrije aangelegenheid van de kloostergemeenschap, zonder bisschoppelijke tussenkomst; de abdij krijgt bijzondere rechten op de nabijgelegen parochiekerk. Begiftiger van de abdij was de vrome Giselbertus van Castelré. Hij schonk twee-derden van de tienden, 40 bunders grond, een molen, enkele huizen met hun bewoners, de Wimpelhoeve te Wiekevorst, de Lanchemhoeve te Noorderwijk, enkele stukken grond te Tongerlo en Oevel. Nadien zou Giselbertus lekebroeder geworden zijn in de abdij (zie ook deel 1, p. 61, nr. 4).

Bibliografie: E. VAN MINGROOT, 1972, p. 615-654; C. DE PILLECEYN, 1980, p. 13–16, L.C. VAN DYCK, 1993, p. 41; L.C. VAN DYCK, ''De Norbertijnenabdij van Tongerlo'', 1994, p. 9.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005893 Z005893] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=160716 160716]

482. Archivalia, Oorkonde

van de benoeming van abt J.P. Vander Achter (1724-1745)

1724

papier en inkt, hoogte 43 cm, breedte 49 cm

In 1724 werd door keizer Karel VI een document getekend waarin de benoeming van abt Vander Achter (1724-1745) werd bekrachtigd (biografie zie deelI, p. 41). Onderaan de oorkonde het zegel van de keizer zie ook nr. 316 in deel I.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005895 Z005895] (2003).

SLUITSTUK

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82861 82861]

483. Koorkapgesp

Boodschap van de aartsengel Gabriël aan Maria

15de-16de eeuw

zilver, diameter 8 cm

Twee ronde gebogen medaillons met sluiting; randversiering met schubben. Links Maria gezeten op een bank, de armen gevouwen; links van haar een tafeltje met een bloemenvaas; boven de H. Geest in een wolkenkrans. Rechts een staande aartsengel Gabriël, een bloementak in de rechterhand, de linkerarm geheven. De kleding is telkens versierd met regelmatig en gegroepeerd ingedrukte punten.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277887 M277887] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004119 Z004119] (2002).

TEXTIEL

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=161412 161412]

484. Bekleding

van uitstaltafel voor het reliekschrijn van de H. Siard

met etiket AE GROSSE BRUGGE

door firma Grossé, Antoinette Emilienne Grossé

Brugge

midden 19de eeuw

rode, fluwelen onderstof met goud- en gekleurd zijdeborduursel

Rechthoekige lappen stof met sierboorden en decoratie met bladornamenten. Centrale medaillons met wapenschilden van Tongerlo en Prémontré. Binnenin etiket van de firma Grossé.

De familie Grossé (Grosset) was herkomstig uit de Franse Alpen (Maurienne). In de zeventiende eeuw vestigde Pierre Grossé zich te Gent als passementwerker (1680). In de achttiende eeuw huwde één van de nakomelingen Jean Josse Grossé met de Gentse Joanna Van Hoecke; zij hadden veertien kinderen. Verscheidene kinderen werden ingeschakeld in het bedrijfje voor passementwerk in de Veldstraat te Gent. Zoon Pierre Charles zette de zaak verder in de Veldstraat. De broer van Jean Josse huwde in 1791 de dochter van een Brugse garenspinner Quique; met name Jean Baptiste Grossé zal de handelszaak van zijn schoonvader verder zetten. De neef Jean François (°1774-+1848) verliet Gent en trok naar Brugge nadat hij zich in Parijs had bekwaamd in het galon weven. Hij kende veel sukses; bij zijn afsterven telde men zestig weklieden. In de tweede helft van de 19de eeuw groeide het aantal activiteiten onder invloed van de toenemende vraag en de nieuwe kunststromingzn (neogothiek). Vanaf 1850 nam Jean François Grossé de touwtjes stevig in handen. Louis Grossé (1811-1899) senior kreeg een kunstopleiding aan de academie van Brugge; hij was borduurder en textielfabrikant, producent van neogotische kerkgewaden; hij was actief in de Brugse politiek. Louis zou zijn naam in Brugse annalen schrijven als fabrikant van zijdestoffen; vanaf 1846 begon hij met de fabricatie van zijden stoffen. Kort daarop ging hij over op de zijdeteelt, kweekte zijderupsen en verwerkte het spinsel. Zijn zoon Louis Grossé junior (°1840-+1929) zou de textielproductie verder zetten; zijn broers en zussen bleven ook actief in deze sector, in Brugge of elders (Gent, Brussel, Mechelen): galons weven, borduren, kerkgewaden, zijden stoffen, tapijten. Geleidelijk zullen er andere, moderne stijlontwerpen tot stand komen. De signatuur AE GROSSE werd gebruikt door Antoinette Emilienne Grossé (°1862-+1954), twaalfde kind van Louis Grossé junior en Coleta Coucke (C. GYSELEN; A. VAN DEN ABEELE)).

Foto: ensemble met wapenschild van Tongerlo [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001387 X001387] (2005), met wapenschild van Prémontré [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001386 X001386] (2005).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82886 82886]

485. Gekleed beeld

O.-L.-Vrouw met Kind met wereldbol en scepter

2de helft 19de eeuw

hout, zijde, fluweel, gouddraad, kant, hoogte 68 cm

De Lievevrouw draagt een schoudermantel, een sluier op het hoofd. Op het kleed vooraan is er een Mariamonogram. Opgesmukt met kronen, rozenkransen, sierspelden, halssnoer, sierkettingen.

Behandeling: restauratie 1986 te Westerlo.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277924 M277924] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=158740 158740]

486. Gekleed beeld

Kindje Jezus van Praag

2de helft 19de eeuw

gepolychromeerd hout, textiel en metaal, hoogte 48 cm

Het zegenend Jezuskind wordt voorgesteld ten voeten uit, met wereldbol op de linkerhand, toegevoegde kroon op het hoofd; met kleedje en mantel, kant rond hals en polsen; met toegevoegde sieraden.

De verering voor het oorspronkelijke beeld werd vanuit Praag verspreid nadat de karmelieten het in ontvangst hadden genomen in 1628 vanwege de adellijke familie Manriquez de Pinatelli. Toen in 1894 te Tongeren een nieuwe kloosterstichting gebeurde van de zusters van de Heilige Harten, brachten zij ook een kopie mee van het Kindje Jezus van Praag. Een bloeiende genootschap werd opgericht en een tijdschrift uitgegegeven. In 2003 werden deze taken overgenomen door de abdij van Tongerlo; de O.-L.-Vrouwekerk werd de nieuwe bedevaartplaats.

Bibliografie: J. DE CUYPER, 2003.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001487 X001487] (2005); detail [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001488 X001488] (2005).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=83267 83267]

487. Kazuifel

17de eeuw, onderstof vernieuwd 19de eeuw

zijde, goud- en gekleurd zijdeborduursel

Op de rug Mariamonogram. Kruis en balk versierd met fruitmotieven, bladmotieven en rankwerk. Onderstof met vierpassen, banden en bladmotieven.

Foto: ensemble rugzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98352 B98352] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001381 X001381] (2005), voorzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98351 B98351] (1945).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=83268 83268]

488. Kazuifel

17de eeuw

rood fluweel en gestulpt goudborduursel

Rugzijde met Jezusmonogram en wapenschild. Kruis en balk versierd met rankwerk.

Foto: ensemble rugzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98353 B98353] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001390 X001390] (2005), voorzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98350 B98350] (1945).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82882 82882]

489. Kazuifel

Jezusmonogram

18de eeuw

gouden onderstof, zilverborduursel en gekleurd zijdeborduursel

Versierd met veelkleurige, gestyleerde bloemen en bladmotieven. Rugzijde met Jezusmonogram en Hart met drie nagels.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277906 M277906] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001380 X001380] (2005).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=161413 161413]

490. Kazuifel

Calvarie

met etiket J DENIS BRUSSEL

door Josephine of Jeanne Denis

Brussel

midden 19de eeuw

roodfluweel en gekleurd zijdeborduursel

Rugzijde met Jezus aan het kruis, nis met O.-L.-Vrouw van Smarten en drie engelen; voorzijde met nis met H. Johannes de Doper. Kruis en balk versierd met bloemenranken. De gezusters Josephine en Jeanne Denis leverden in 1846 een compleet stel aan de begijnhofkerk te Herentals; in 1849 leverde Josephine Denis een koorkap aan dezelfde instelling, in 1859 een groene koorkap (J. COOLS (red.), 2010, p. 293, 307,308)

Herkomst: kasteel de Gellinck, te Noorderwijk.

Foto: ensemble rugzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001388 X001388] (2005), voorzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001389 X001389] (2005).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=161414 161414]

491. Kazuifel

Driehoek met Oog Gods

2de helft 19de eeuw

groene onderstof, handgeschilderde versiering

Kruis en balk versierd met veelkleurig geschilderde bloemen: rozen, tulpen, papavers, seringen, lelies, meiklokjes, lisbloemen, camelia’s, Oostindische kers …; op rugzijde voorstelling van Driehoek met Oog Gods.

Foto: ensemble rugzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001383 X001383] (2005), voorzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001384 X001384] (2005); detail van de versiering van de voorzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001385 X001385] (2005).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=161415 161415]

492. Kazuifel

Lam van de Apocalyps

2de helft 19de eeuw

witte moiréstof en goudborduursel

Kruis en balk versierd met bloemenranken; rugzijde met Lam van de Apocalyps.

Foto: ensemble rugzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001382 X001382] (2005).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=154487 154487]

493. Koorkap (4)

pontificaal gewaad

einde 19de eeuw-begin 20ste eeuw

rood fluweel, gekleurde zijdedraad en gouddraad

Met voorstellingen in de rugschilden: Bekering van de H. Norbert van Prémontré, H. Norbert van Pémontré ontvangt de kloosterregel, O.L.Vrouw overhandigt H. Norbert van Prémontré het wit habijt en H. Norbert van Prémontré op zijn sterfbed. Decoratie van bladranken op rugschild en sierbanden.

Behandeling: door de firma Grossé te Brugge.

Foto: ensemble rugzijde met H. Norbert ontvangt de regel [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z009656 Z009656] (2004), voorzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z009659 Z009659] (2004); detail van koorkap, rugschild met Bekering van de H. Norbert [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z009662 Z009662] (2004), rugschild met H. Norbert ontvangt de schapulier [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z009661 Z009661] (2004), rugschild met H. Norbert op zijn sterfbed [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z009660 Z009660] (2004).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=154488 154488]

494. Koorkap

1ste helft 20ste eeuw

zwart fluweel en gouddraad

Eenvoudig gewaad; sierbanden met gestyleerde palmetten en bladmotieven.

Foto: ensemble rugzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z009663 Z009663] (2004), voorzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z009665 Z009665] (2004).

495. Liturgisch gewaad

met wapenschild van abt Arnold Streyters (1530-1560)

toegeschreven aan Gommaer Vervaeren, van Lier (° -+ )

gedateerd op beurs 1540

rood fluweel, kleurzijde en goudborduursel, met sierstenen en parels

Stel bestaande uit beurs, dalmatiek, kazuifel en koorkap.

Beurs met Christus op de koude steen (23,5 cm x 23,5 cm). De naakte Christus zit op een steen waarover een doek ligt; hij draagt een lendendoek, een rietstaf in de rechterhand, een doornenkroon op het hoofd; achter hem ligt het kruis. De figuur is omringd door bloemen. De beurs is afgeboord met ruitmotieven. Abtswapen van Arnold Streyters (1530-1560) midden onder (biografie zie deel I, p. 33).

Dalmatiek: onderstof versierd met granaatappels in goudborduursel; vertikale en horizontale sierbanden met lopend rankwerk in gekleurd zijdeborduursel.

Kazuifel: onderstof versierd met granaatappelranken in goudborduursel; kruis en balk met lopend rankwerk in gekleurd zijdeborduursel, medaillons met rozetten en op de rug voorstelling van Onze-Lieve-Vrouw met Kind met bloem, in een nis.

Koorkap: onderstof versierd met granaatappelranken in goudborduursel; sierpanden en rugschild met gekleurd zijdeborduurwerk; medaillons met rozetten, cartouches met blanke tekstbanden, zuiltjes en bladmotieven, slingers en nissen; rugschild met Zetelend Jezuskind op een kussen met wereldbol en zegenend gebaar; op de rugzijde met ingeweven initialen AR van abt Arnold Streyters (1530-1560).

Gommaer Vervaeren maakte in 1540 een liturgisch gewaad voor Kerk van O.L.Vrouw Geboorte te Broechem.

Behandeling: 1942 door werkplaatsen A.E. Grossé te Brugge (AAT, sectie D).

Bibliografie: M.H. KOYEN, ''De Norbertijnenabdij van Tongerlo'', 1973, p. 37; IDEM, ''Tongerlo door de eeuwen heen, ''1973, p. 55.'' ''

Tentoonstelling: 1948 Antwerpen, nr. 764; 1961 Hilvarenbeek, nr. 83 en 89; 1963 Deurne nr. 293; 1966 Tongerlo, nr. 362; 1973 Heverlee, nr. 207; 1995 Valkenswaard, nr. 53.

Foto: ensemble beurs [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98348 B98348] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001364 X001364] (2005); dalmatiek, rugzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98354 B98354] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001355 X001355] (2005), voorzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001356 X001356] (2005); kazuifel, rugzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001357 X001357] (2005), voorzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98349 B98349] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001358 X001358] (2005); detail rugzijde: voorstelling O.-L.-Vrouw met Kind [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001359 X001359] (2005), sierband [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001360 X001360] (2005); koorkap, , Antoinette Emilienne Grossé voorzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98345 B98345] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z009668 Z009668] (2004), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001350 X001350] (2005); detail: sierband [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001351 X001351] (2005), rugzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98346 B98346] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z009666 Z009666] (2004), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001349 X001349] (2005); detail: rugschild [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B98347 B98347] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001352 X001352] (2005); detail voorstelling op rugschild Zittend Jezuskind met wereldbol [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001353 X001353] (2005), detail van de onderstof met ingeweven opschrift AR [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001354 X001354] (2005).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=154490 154490]

496. Liturgisch gewaad

pontificaal gewaad

1ste helft 20ste eeuw

groene zijde, gekleurde zijdedraad

Stel bestaande uit acht koorkappen, een kazuifel, een dalmatiek en een tuniek. Zijdestof met ingeweven bladornamenten. Op rugzijde van de kazuifel voorstelling van Lam Gods met kruis, bron van het leven. Koorkappen met rugschilden met O.-L.-Vrouw met busselkind, H. Geest en Hand van God de Vader, H. Drievuldigheid, symbolen van de H. Drievuldigheid.

Foto: kazuifel, ensemble rugzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001361 X001361] (2005); ensemble koorkap rugzijde met H. Drievuldigheid [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z009671 Z009671] (2004); detail koorkap: rugschild met O.-L.-Vrouw met busselkind [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z009672 Z009672] (2004), rugschild met drie olielampen [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z009673 Z009673] (2004), rugschild met drie ringen met een klaverblad [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z009674 Z009674] (2004), rugschild met drie verbonden ringen en centrale ring [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z009675 Z009675] (2004).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=154489 154489]

497. Liturgisch gewaad

Siardgewaad, prioraal gewaad

met etiket AE GROSSE BRUGGE

door firma Grossé, Antoinette Emilienne Grossé

Brugge

2de kwart 20ste eeuw

witte damastzijde en gekleurde zijdedraad

Stel bestaande uit vijf koorkappen, een kazuifel, een dalmatiek en een tuniek, een kelkvelum, een schoudervelum, een boekomslag. Eenvoudig gewaad; onderstof met ingeweven bladornamenten; met Palmboommotief in de sierbanden en op het rugschild. De gewaden dragen het etiket van de firma Grossé: AE GROSSE BRUGGE.

Bibliografie: TARCIES, 6, 1993, p. 17-19.

Foto: kazuifel, ensemble rugzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001362 X001362] (2005); koorkap, ensemble rugzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z009670 Z009670] (2004).

498. Liturgisch gewaad

groot pontificaal gewaad

van abt Stalmans (1937-1953)

met etiket AE GROSSE BRUGGE

door de firma Grossé, , Antoinette Emilienne Grossé

Brugge

1937-1953

witte damastzijde met roodfluwelen sierbanden

Stel bestaande uit twaalf koorkappen, een kazuifel, drie dalmatieken en een tuniek, een mijter, een kelkvelum, een kniedoek, twee doeken ter versiering van de ambo’s.

Versierd met symbolen van de eucharistie. De onderdelen van het gewaad dragen het etiket van de firma Grossé: AE GROSSE BRUGGE.

De verwerkte onderstof met de ingeweven bladmotieven werd door Mgr. Noots meegebracht uit Italië.

Foto: dalmatiek, ensemble rugzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001363 X001363] (2005); kazuifel, ensemble rugzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001374 X001374] (2005); koorkap, ensemble rugzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001375 X001375] (2005), ensemble voorzijde met wapens Noots en Stalmans [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001376 X001376] (2005); mijter, ensemble achterzijde met wapenschilden Stalmans en Tongerlo [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001370 X001370] (2005).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=161430 161430]

499. Liturgisch gewaad

pontificaal gewaad

van abt Boel

met etiket AE GROSSE BRUGGE

door de firma Grossé, Antoinette Emilienne Grossé

Brugge

1953

rode stof met goudborduursel

Stel bestaande uit tien koorkappen, een kazuifel, vijf dalmatieken en een tuniek, een mijter, een kelkvelum, een kniedoek. Eenvoudige geometrische versiering. Met etiketten van de firma Grossé: AE GROSSE BRUGGE.

Foto: kazuifel, ensemble rugzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001379 X001379] (2005).

500. Liturgisch gewaad

klein pontificaal

met etiket AE GROSSE BRUGGE

door de firma Grossé, Antoinette Emilienne Grossé

Brugge

1958

beige onderstof met rode sierboorden

Stel bestaande uit twee koorkappen, een kazuifel, drie dalmatieken en een tuniek, een kelkvelum, een kniedoek, een schoudervelum. Deels ontworpen voor de Wereldtentoonstelling van 1958 te Brussel. Prelaat Boel liet een aantal gewaden bijmaken als aanvulling. Kazuifel met Chiroteken en wapenschild van Prémontré. Met etiketten van de firma AE GROSSE BRUGGE.

Bibliografie: TARCIES, 3, 1993, p. 32-34.

Foto: kazuifel, ensemble rugzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001378 X001378] (2005); koorkap, ensemble rugzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001377 X001377] (2005).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=83272 83272]

501. Mijter

van abt

2de kwart 17de eeuw

goudborduursel, glasstenen en bergkristal, hoogte 43 cm

Versiering met rankwerk en banden waartussen op harmonische wijze de sierstenen werden aangebracht.

Bibliografie: M.H. KOYEN, ''De Norbertijnenabdij van Tongerlo'', 1973, p. 37.

Tentoonstelling: 1963 Deurne, nr. 301; 1973 Heverlee, nr. 208; 1992 Valkenswaard nr. 26.

Foto: ensemble voorzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B169469 B169469] (1957), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001366 X001366] (2005), rugzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001365 X001365] (2005).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82880 82880]

502. Mijter

van abt

19de eeuw

zijde en goudborduursel, sierstenen, hoogte 42 cm

Versiering met gestyleerd rankwerk en bloemen. Met niet geïdentificeerd wapenschild.

Foto: ensemble achterzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277905 M277905] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001367 X001367] (2005).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=161434 161434]

503. Mijter

van abt Stalmans (1937-1953)

1937-1953

witte onderstof met goudborduursel en gekleurd zijdeborduurwerk, hoogte 72 cm

Mijter versierd met rankwerk en lopende geometrische motieven.

Foto: ensemble achterzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001371 X001371] (2005).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=161439 161439]

504. Mijter

van abt Stalmans (1937-1953)

1937-1953

gele onderstof met goudborduursel en gekleurd zijdeborduurwerk, hoogte 72 cm

Mijter versierd met vierpuntige ster in cirkel en vierkant, lopende krullen en in elkaar grijpende ruiten.

Foto: ensemble achterzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001373 X001373] (2005).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=161438 161438]

505. Mijter

van abt

1ste helft 20ste eeuw

witte onderstof met goudborduursel, hoogte 65 cm

Mijter versierd met achtpuntige ster, lopende krullen en gepunte vlakken. Met opschrift op de lederen verstevigingsband van de rand binnenin: IDEAL.

Foto: ensemble achterzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001372 X001372] (2005).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=161442 161442]

506. Mijter

van abt

1ste helft 20ste eeuw

witte onderstof met zilver- en goudborduursel, met sierstenen, hoogte 64 cl, breedte 34 cm

Mijter versierd met kruisjes, rozetten en sierranden.

Foto: ensemble achterzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001368 X001368] (2005).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=161443 161443]

507. Mijter

van Mgr. Raeymaekers, apostolisch vicaris van Buta (1953-1960)

1953-1960

gele onderstof met gekleurd zijdeborduurwerk, hoogte 65 cm

Onderstof met ingeweven vlammende motieven, versierd met ster en lopende amandel- en ruitmotieven. Met wapenschilden van Tongerlo en Monseigneur Raeymaekers (gouden rad op lazuur, met in het hoofd drie bijlen van zilver op keel); devies: OMNIBUS PRODESSE (mij nuttig maken voor allen).

Mgr. Raeymaekers (°Geel 1899-+Tongerlo 1960) Trad binnen te Tongerlo in 1918, priester gewijd in 1925, hetzelfde jaar naar de missie van Buta in Congo, 1947 regulier overste van de missionarissen, 1953 apostolisch vicaris van Buta en bisschop van Lariamme. Keert terug naar Tongerlo in herstelverlof in 1960; overlijdt hetzelfde jaar (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloensis nr 19.095).

Foto: ensemble achterzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001369 X001369] (2005).

VERLICHTING

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=129845 129845]

508. Kaarsenpan

merken op voetrand: Antwerpen, 67 en niet geïdentificeerd meesterteken (bij?)

Antwerpen

1767

zilver, hoogte 10 cm, diameter 14 cm

Ronde pan met hoge, gebogen boord; gekrulde duimgreep; cilindervormige kaarsenhouder versierd met horizontale banden, met opstaande, ronde vetvanger; ronde, opengewerkte stam met voorziening voor ophanging.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004121 Z004121] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=161501 161501]

509. Kandelaar

1ste helft 17de eeuw

messing, hoogte 20 cm

Ronde, geprofileerde voet; balustervormige stam met brede, ronde vetschijf; cilindervormige kaarsenhouder met twee ronde gaten, versierd met ringen.

Herkomst: nalatenschap G. Meeusen-Bierkens.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004196 Z004196] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=161502 161502]

510. Kandelaar (1 van 2)

merken: Bergen (gekroonde leeuw, masker), decanale letter Q en meesterteken WR

meester met initialen WR

1ste helft 17de eeuw

zilver, hoogte 17 cm

Vierkante, geprofileerde voet met afgesneden hoeken, met vetvanger; balustervormige stam; cilindervormige kaarsenhouder, versierd met lobben en ringen.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004175 Z004175] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82583 82583]

511. Kandelaar (2)

1ste helft 17de eeuw

messing, hoogte 31 en 28 cm

Driehoekige, geprofileerde voet op drie bolpoten; balustervormige stam met drie knopen en een schijf; brede, ronde, licht geprofileerde vetvanger; met pin.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A93669 A93669] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004194 Z004194] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82586 82586]

512. Kandelaar (2)

1ste helft 17de eeuw

messing, hoogte 24 cm

Ronde geprofileerde voet met drie tegengehechte pootjes op bollen; balustervormige, versmallende stam; ronde, geprofileerde vetvanger; met doorboorde pin.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277780 M277780] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004197 Z004197] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82590 82590]

513. Kandelaar

1ste helft 17de eeuw

messing, hoogte 29 cm

Driehoekige, versmallende voet met dekplaat, op drie platte bollen; balustervormige stam; ronde geprofileerde vetvanger zonder pin.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277925 M277925] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82588 82588]

514. Kandelaar

4de kwart 18de eeuw

eik, hoogte 210 cm

Driezijdig voetstuk, afgeschuinde hoeken met voluten, op drie bollen; hoge, balustervormige stam; ronde geprofileerde vetvanger. Versierd met bladornamenten, bladslingers, cartouches en voluten.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277765 M277765] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82584 82584]

515. Kandelaar (4)

19de eeuw

zilverplaat op houten kern, hoogte 70 cm

Driehoekige, verjongende voet, medaillons met bustes van Christus en Onze-Lieve-Vrouw, niet geïdentificeerd opschrift; balustervormige stam met bol onderaan, volutekapiteel bovenaan; sterk geprofileerde ronde vetvanger in de vorm van een vaas. Versiering met bladornamenten, bloemenslingers, ranken, lobben, parellijsten.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277830 M277830] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=161503 161503]

516. Kandelaar (1 van 2)

merken in de voet: rechthoek met AC, sprinkhaan, DOUBLE

meester met initialen AC

19de eeuw

verzilverd koper, hoogte 27 cm

Ronde, geprofileerde voet versierd met bladmotieven; balustervormige, verbredende stam versierd met palmetten en sterren; ronde, uitgroeiende, vaasvormige, onversierde kaarsenhouder.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004178 Z004178] (2001).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=161504 161504]

517. Kandelaars (1 van 6)

met signatuur CC

door Kamiel Colruyt (°1908-+1973)

1952

koper, hoogte 33 cm

Solide kandelaars, met zes rechthoekige pootjes, twaalfzijdige vernauwende voet, stam en verbredende vetvanger met uitstulpende boord. Inscripties: CC en cijfer 6. Zie ook kruisbeeld nr. 101.

Herkomst: geschonken door de familie Morel (AAT D 15, 88/10).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X001426 X001426] (2005).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=161525 161525]

518. Olielamp

19de eeuw

messing, hoogte 34

Ronde, conische voet; cilindervormige, licht verjongende stam; cilindervormig reservoir met één geul; plat, rond deksel met greepje; ophangingsplaatje met rond gat.

Herkomst: gift van de familie Meeusen-Bierkens.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z008098 Z008098] (2003).

WANDTAPIJT

519. Wandtapijt (5)

ensemble van vijf verduretapijten

twee met taferelen uit het leven van de H. Norbert van Prémontré: De H. Norbert geneest een zieke en De H. Norbert drijft de duivel uit bij bezetenen

gesigneerd en gedateerd H. REYDAMS FECIT 1676

Hendrik II Reydams, van Brussel (°1650-+1719)

1676

geweven schapenwol, hoogte 247 cm

Twee grote tapijten tonen een weids boslandschap met een genezingsscène en een uitdrijvingsscène. Zij dragen bovenaan in het midden een wapenschild met drie mollen van schenker-proost J. Mollemans (1668-1683). De drie andere tapijten tonen landschappen en zijn zoals de grote tapijten aan de zijden afgeboord met weelderige bloemen- en fruitstroken, met ondermeer lelietjesvandalen, verwijzend naar de plaats van herkomst.

Jacobus Mollemans (°Mechelen 1617-+1683) werd priester gewijd te Tongerlo in 1645; was vicarius te Duffel in 1645, pastoor te Alphen in 1655, proost van het Mechelse norbertinessenklooster van Leliëndael in 1668 (AAT Bio.Sodales canoniae Tongerloensis nr.16.130).

Hendrik II Reydams (°1650-+1719) was de zoon van tapijtwever Hendrik I (+1669); werd deken van het ambacht in 1687; vanaf 1712 werkte hij samen met Urbaan en Daniel Leyniers, samen beheersten zij de tapijtmarkt te Brussel. Tapijten van Hendrik II zijn bewaard in het Brusselse stadhuis en in de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis te Brussel (THIEME-BECKER).

Herkomst: voormalig norbertinessenklooster Leliëndael te Mechelen.

Bibliografie: M.H. KOYEN, ''De Norbertijnenabdij van Tongerlo'', 1973, p. 37, IDEM, ''Tongerlo door de eeuwen heen'', 1973, p. 57.

Foto: ensemble tapijt met de genezingsscène [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B32910 B32910] (1942), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97086 B97086] (1945), KN359 (1991); detail: wapenschild [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277790 M277790] (1991); ensemble tapijt met de uitdrijvinsscène [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B32909 B32909] (1942), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97085 B97085] (1945), KN360 (1991); detail: wapenschild [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277791 M277791] (1991); ensemble kleiner tapijt [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B32911 B32911] (1942), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97087 B97087] (1945); ensemble kleiner tapijt [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97088 B97088] (1945); ensemble kleiner tapijt [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97089 B97089] (1945).

WETENSCHAPSINSTRUMENT

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=82909 82909]

520. Barometer en thermometer

tekenwerk door Rott

gesigneerd J. BORZO S’BOSCH

gesigneerd en gedateerd ROTT 1776 ???

‘s Hertogenbosch

J. Borzo

1776???

hout, glas, hoogte 115 cm, breedte 21 cm

Langgerekte houder met bredere basis en fronton als bekroning.

Herkomst: pastorie van Rozendaal.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277761 M277761] (1991).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=161506 161506]

521. Bril

niet geïdentificeerde merken

19de eeuw

zilver, hoogte 2,6 cm, breedte 11,5 cm

Ovale glazen; verschuifbare, rechte oren eindigend op een kleine ring.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005940 Z005940] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=161507 161507]

522. Knijpbril

met merk: blaadje

19de eeuw

goud, hoogte 3,8 cm, breedte 10 cm

Ovale glazenhouders, verbonden met blokeerbare knijpveer. Rechts een opening voor een ketting; links een greepje voor de vingers.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005939 Z005939] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=161508 161508]

523. Kompas met zonnewijzer

gedateerde eigendomsinscriptie: ALBERTUS MEULEMANS TONGERLOO 1772

1772

messing, hoogte 5,1 cm, breedte 7,5 cm

Cirkelvormige doos met hechtingsplaten; met kompasnaald; bovenop opklapbare wijzer en uuraanduiding.

Albert Meulemans (°Westerlo 1751-+Doornik 1799) was landmeter in Westerlo; in 1773 legde hij de eed af. Van 1772 tot 1794 voerde hij verscheidene opdrachten uit voor de abdij. Voor prelaat Hermans deed hij opmetingen in functie van het kanaal dat de prelaat wilde plannen in de Kempen (J.-M. GORIS 2001, p. 45-46).

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005937 Z005937] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=161509 161509]

524. Lorgnet

merken: XL en gehaltemerk

19de

goud, hoogte 2 cm, breedte 7 cm

Samenplooibaar; rechthoekige glazen met afgeschuinde hoeken. Houder versierd met bloemen en rocaillemotieven.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005936 Z005936] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=161510 161510]

525. Lorgnet

19de eeuw

hoorn, hoogte 12,5 cm, breedte 4 cm

Uitklapbare, ronde glazen, uitschuifbaar en individueel regelbaar, met bijhorend foedraal.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005942 Z005942] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=161511 161511]

526. Muntgewichtendoos

toegeschreven aan Joannes Franciscus Wolschot

1ste helft 18de eeuw

hout en messing, hoogte 2,2 cm, breedte 10,9 cm, diepte 9 cm

Houten doos met ruimtes voor de muntgewichten: dob merliton, verdugaden, dob ducael, kruis van Malta, pistolet, kort cruys enz. Weegtoestel ontbreekt.

Joannes Franciscus Wolschot was een Antwerps balansmaker; in de abdij van Grimbergen is een muntgewichtendoos van Wolschot bewaard, daterend van 1730.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005982 Z005982] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=161512 161512]

527. Muntgewichtendoos

gesigneerd en gedateerd J.F. WOLSCHOT 1750

Joannes Franciscus Wolschot

1750

hout en metaal, hoogte 2,2 cm, breedte 15,9 cm, diepte 8,3 cm, hoogste weegschaal 28,4 cm

Houten doosje met deksel, met geprofileerde buitenzijden. Aan de onderkant van het deksel geplakte identificaties van gewichten en opschriften: I.F. WOLSCHOT GESWORE IJCKER VAN HAERE MAAIESTIJT … BALANCEN / DESE GOUT GEWICHTEN MOETEN GEWOGEN WORDEN …/ EEN VALSCHE SCHAELIS EENEN GRAUWEL BIJ GODT MAER EEN OPRECHT GAEWICHT IS SIJNEN WILLE. De balans is opgeborgen in de houten doos; bij geopend deksel kan zij worden gemonteerd.

Foto: ensemble met uitgestalde weegschaal [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005986 Z005986] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=160163 160163]

528. Noctulabium

opschrift: CIRCULUS EPACTARUM INCIPIENS ANNO 1589

vermoedelijk ontworpen door Gerardus van Drunen

gemaakt bij Jacobus De Succa te Antwerpen

gedateerd 1589

messing, hoogte 12,2 cm, breedte 8,6 cm

Maanwijzer; orientatie-instrument om de liturgische jaarkalender te bepalen in functie van de nieuwe maan. De Tongerlose norbertijn Gerardus Adriaens van Drunen was een beroemd wiskundige en astronoom die verscheidene meetinstrumenten heeft ontworpen. Hij was van Drunen herkomstig en werd pastoor te Retie. Hij stierf in 1603 (A. ERENS, 1926; L. VAN DYCK, 1981).

Bibliografie: L. VAN DYCK, ''Een Tongerlose astronoom'' …, 1981, p. 40-48.

Foto: ensemble voorzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005901 Z005901] (2002), achterzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005902 Z005902] (2002), toestel in foedraal [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005904 Z005904] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=161513 161513]

529. Verrekijker

18de eeuw (?)

glas, leder en hoorn, lengte 31 cm (gesloten), diameter 3,6 cm

Vier uitschuifbare elementen in hoorn. Buitenzijde bekleed met leder. Onversierd.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005974 Z005974] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=161514 161514]

530. Verrekijker

19de eeuw (?)

glas, hout en messing, lengte 35 cm (gesloten), diameter 3,6 cm

Een uitschuifbaar element in koper. Met regelbare lenzen.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005975 Z005975] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=161515 161515]

531. Verrekijker

19de eeuw

messing en leder, lengte 17,5 (gesloten), diameter 4,2 cm

Drie uitschuifbare elementen. Buitenzijde bekleed met leder.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005976 Z005976] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=161516 161516]

532. Wereldbol

uitgegeven door geograaf Felix Delamarche, opvolger van Robert Vaugondy

gegraveerd door de gebroeders Barrière

geschreven door Pélicier

1830

hout en papier

Draaiend in een vaste houder op een rond, geprofileerd voetstuk met balusterstam. Horizontaal en vertikaal omspannen door een gradenboog met lengte- en breedtegraden. Met opschrift FX DE LA MARCHES SUCC DE R VAUGONDY GRYME PAR BARRIERE FRERES ECRIT PAR PELICIER 1830.

Fransman Felix Delamarche was ingenieur, geograaf en cartograaf, zoon van cartograaf Charles François Delamarche (°1740-+1817), opvolger van onder meer Robert de Vaugondy (°1686-+1766) aan het Franse hof. In 1811 nam zoon Felix het werk van zijn vader over. Zijn belangrijkste werk ''Atlas de géographie'' werd meermaals herdrukt in de negentiende eeuw. De familie Delamarche waren uitgevers van kaarten, atlassen, hemelsferen en werelbollen. Hun werken waren gekenmerkt door accuraatheid; zij maakten ondermeer gebruik van de recentste metingen van de Franse marine. De familie Delamarche was de eerste firma die er in slaagde een markt voor wereldbollen te creëren. Zij waren beterkoop en hadden toch een hoge kwaliteit inzake gravure en preciesheid; nieuwe materialen en eenvoudige construkties zorgden voor een lagere prijs. Zij waren gevestigd in Parijs. In 1848 werd de familiezaak overgenomen door E. Grosselin (informatie Staf Peeters).

De gebroeders Pierre (°1789) en Daniel (°1793) Barrière waren graveurs die omstreeks 1830 actief waren te Parijs.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z005999 Z005999] (2002).

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectnr=161517 161517]

533. Zonnewijzer

18de eeuw ?

messing en hout, hoogte 22 cm, breedte 24,7 cm, diepte 17 cm

Regelbare zonnewijzer van drie uur ‘s morgens tot acht uur ’s avonds; met aanduiding van graden. Plaat in messing op houten sokkel.

Foto: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z006001 Z006001] (2002).

====== Deel III Personenindex ======

Ab Aggere, Joannes: nr. 425

Adalbertus van Bohemen: nr. 218

Adorno, Joannes Augustinus: nr. 209

Adriaan van Hilvarenbeek: nrs. 67, 109, 179, 211, 218, 408

Aegidius Junius: nr. 46

Aertnys, Ivo: nr. 75

Aerts, Servaas: nr. 77

Albani, Giovanni Francesco: nr. 478

Albrecht aartshertog: nrs. 202, 305 

Alexander de Grote: nrs. 288, 456

Angelico, B.: nr. 93

Anthony, J.M.: nr. 66

Aristoteles: nr. 288

Arrianus: nr. 288

Aulit, Charles: nr. 63

Averroës: nr. 151

Backx, Evermodus: nrs. 37, 45, 113, 300

Baeckx, Ignatius: nr. 479

Barrière, Daniel : nr. 532

Barrière, Pierre: nr. 532

Barsine: nr. 288

Bas, Martinus: nrs. 150, 151

Bauwens, Jozef: nrs. 76, 224, 234, 478

Bazan, Aluar: nr. 171

Beatrix van Cappenberg: nr. 211

Beekmans: nr. 222

Beet, O.: nr. 192

Beke, Godefridus: nr. 219

Benedictus XIII paus: nr. 113

Berchem, Nicolaas: nrs. 220, 221

Berchem, Pieter: nr. 220

Berchmans, Joannes: nr. 422

Berckmans, Mattheus de Oude: nr. 222

Berckmans, Mattheus de Jonge: nr. 222

Bernaerts: nrs. 320, 346

Bertram, Milo: nr. 38

Beschey, Balthasar: nrs. 165, 223, 289

Betels, Petrus: nr. 40

Beyaert: nr. 193

Biddeloo, Emilie: nr. 104

Biddeloo, Michiel: nr. 104

Bigioli, Luisa: nrs. 224, 225, 226

Birkhart, A.: nr.184

Blosius, Ludovicus: nr. 208

Blyenbergh, A.: nr. 344

Boel, Joost: nrs. 6, 292, 347, 499, 500

Boeracker, Hendrik: nr. 219

Boeracker, Herman-Jozef : nr. 461

Boeracker, Lambertus : nr. 219

Bohlmeyer, J.P.: nr. 351

Bollandus, Joannes: nr. 213

Bolswert, Boëtius Adamsz: nrs. 152

Bolswert, Schelte Adamsz: nrs. 152, 153

Borzo, J.: nr. 520

Bosch, Hiëronymus: nr. 227

Bosschaert, Thomas Willeboirts: nr. 228

Boucquet, Victor: nr. 182

Bourdon: nr. 70

Boussen, François René: nr. 168

Bouttats, Philibert de Oude: nr. 154

Bouttats, Philibert de Jonge: nr. 154

Bracci, Pietro: nr. 289

Breughel, Jan de Oude: nrs. 317, 321, 343, 346

Breughel, Pieter de Oude: nr. 232

Brief van Grave, Jan: nr. 388

Bronislawa: nr. 109

Brouwers, Adriaan: nr. 321

Burchard: nr. 481

Campin, Robert: nr. 333

Canneel, Théodore-Joseph: nrs. 155, 156, 229

Caraccio, Fabricius: nr. 209

Caraccio, Franciscus: nr. 209

Caravaggio: nr. 405

Cassé, Jan Baptist: nr. 32

Cattini, Giacomo: nr. 224

Catufi: nr. 179

Causé, Hendrik: nrs. 157, 158, 159

Causé, I.: nr. 201

Cauwenberghs, H.: nrs. 230, 231

Cavaliere, Marino: nr. 166

Chereau, Jacques Simon: nr. 160, 205

Chevillet, Justus: nr. 161

Christina: nr. 211

Claes: nr. 78 

Claes, Frans: nr. 191

Claessens, Arthur: nr. 316

Claessens, Hans: nr. 316

Claessens, Jan: nr. 191

Claessens, Michiel: nr. 316

Clemens VI paus: nr. 151

Clemens VIII paus: nr. 151

Clemens XI paus: nr. 478

Clouet, Pieter: nrs. 162, 163

Clough, Christopher: nr. 153

Cobbe, Herman: nr. 7

Cobbe, Margriete: nr. 7

Cockelet, Jacobus: nr. 60

Coecke van Aelst, Pieter: nr. 283, 231

Colbert: nr. 288

Collaert, Adrianus: nr. 164

Colruyt, Kamiel: nrs. 101, 517

Coosemans, J.: nr. 322

Cope, Guilielmus: nr. 9

Corr, E.: nr. 189

Corselis, François Thomas: nrs. 155, 156, 229

Coucke, Coleta : nr. 484

Couwenbergh, Willem: nr. 113

Crils, Jacobus Hroznata: nrs. 6, 190, 301, 302, 399, 403

Crombe, A.P.: nr. 72

Cuypers H.: nr. 165

d’Amboise, Georges Charles: nr. 320

Danco, J.: nr. 134 

Darius III koning: nr. 288

Da Vinci, Leonardo: nrs. 295, 320

De Bauduin: nr. 194

De Braekeleer, Henri: nr. 233

de Broglie, Maurice Jean Madeleine: nr. 183

de Burggraaf: nr. 165

De Campo, Hemericus: nr. 118

De Ceuster, Hermenegild : nrs. 98, 322

de Châstillon, Louis: nr. 166

Deckers, Adriaan Cornelis: nrs. 6, 75, 104, 331

De Clerck, Hendrik: nr. 234

De Clerck, Hypoliet Jozef: nr. 70

De Clercq, Pieter: nr. 235

De Clercq, René: nr. 191

Defeurt: nr. 193

Defoin, Félicien: nr. 167

de Fourmestraux, Marc: nr. 32

de Galway, Kelly: nr. 236

de Gellinck: nr. 490

De gobert, P.: nr. 168

De Greef: nr. 21

de Groot, Gerard: nr. 162

Dehing, Lucas: nrs. 79, 291

de Hollander, Gaspar: nr. 185

De Jode, Arnold: nr. 169

De Jode, Pieter I: nr. 169

De Jode, Pieter II: nrs. 169, 170, 171, 172, 173, 202

De Keyser, Nicaise: nr. 331

Delahaye, P.: nr. 237

Delamarche, Charles François: nr. 532

Delamarche, Felix: nr. 532

de Lamboy, Guillaume: nr. 186

de Langlumer: nr. 174

De Leeuw, Lambertus: nr. 35

De Lespes, Philippus: nr. 474

de Loë: nr. 320

de Loos, Peter: nr. 162

del Sarto, Andrea: nr. 326

de Mallery, Charles: nr. 211

Demanet, François J.: nrs. 276, 277

De Mello, Franciscus: nr. 173

de Merode, Jeanne: nr. 39

de Merode, Felix: nr. 320

De Momper, Joos: nr. 346

De Momper, Josse Jr.:nr. 234

De Moura, Christophorus: nr. 202

Denis, Josephine: nr. 490

De Poilly, Nicolas: nr. 166

De Quertenmont, Andreas: nrs. 161, 238

Derikx, Leo: nr. 285

De Succa, Jacobus: nr. 528

De Swert, Jan Chrysostomus: nrs. 4, 5, 6, 323

De Vaugondy, Robert: nr. 532

de Velasco, Carolus Fernandes: nr. 182

de Vivero, Alfonsus Peres: nr. 187

De Voght, Mariette: nr. 291

De Vos, Maarten: nr. 234

De Vriendt, A.: nr. 298

de Waegenaere, Petrus: nr. 182

De Wit, Frederik: nr. 175

De Wit, Jacobus: nr. 352

Dierckx, Boudewijn Lukas: nr. 90

Dierickx, Harry Gerard: nr. 240

Diogenes: nr. 288

Dockx, Basilius: nr. 63

Dockx, Edmundus: nr. 63

Docx, Engelbert: nrs. 258

Dominicus van Castilië: nr. 218

Douven, J.F.:nr. 319

Dryeptis: nr. 288 

Dürer, Albrecht: nrs. 195, 204, 354

Eeckhout, Jacques Joseph: nr. 165

Eelko Liaukaman: nr. 211

Efestion: nr. 288

Eleonora van Bourbon: nr. 172

Elisabeth van Arennest: nr. 411

Emmericus, Petrus: nr. 422

Esser, Camille: nrs. 73, 75, 104

Esser, Henri: nrs. 75, 104

Esser, Hubert: nr. 75

Evermodus van Ratzeburg: nrs. 37, 67, 109, 113, 197, 211, 449

Faes, Peter: nrs. 241, 242, 243, 244

Faict, Joannes Josephus: nr. 193

Falseau, Arsenius Theodorus: nr. 184

Faydherbe, Lucas: nr. 394

Femmick, H.: nr. 351

Ferdinand van Oostenrijk keizer: nr. 169

Filips II koning: nrs. 202, 427

Filips III koning: nr. 202

Filips IV koning: nr. 169

Filips de Goede: nr. 333

Filips Willem: nr. 172

Fimmers, Henri: nr. 245

Fimmers, Kallist: nrs. 246, 247, 248, 249, 251, 252, 253, 254, 255, 256, 257, 258, 259, 260, 261, 262, 291

Floris, Frans: nr. 195

Fornari, Rafael: nrs. 224, 225

Fracassini, C.: nr. 179

Franchois, Lucas de Oude: nr. 263

Franchois, Peter: nrs. 263, 271

Francken, Frans II: nrs. 264, 265, 266, 267, 268

Francken, Frans III: nr. 268, 269

Frans I keizer: nr. 184

Frederik I koning: nr. 314

Frederik Barbarossa keizer: nr. 218

Frederik Hendrik van Nassau: nrs. 188, 228

Frederik van Hallum: nrs. 113, 211

Fruytiers, Philippe: nr. 190

Gabron, Guilliam: nrs. 296, 357

Galle, Cornelius II: nrs. 151, 176, 202

Galle, Filips: nrs. 164, 177, 197

Galle, Jan: nrs. 151, 176

Galle, Theodoor: nrs. 151, 176, 177, 198

Gallenoy, Alexander: nr. 7

Geerts, Jan: nr. 6

Georges I van Amboise: nr. 320

Gerlach van Houthem: nrs. 109, 450

Gertrudis van Altenberg: nrs. 109, 211

Gijbens, Adrianus: nr. 159

Gilbert van Neuffontaines: nr. 211

Giselbertus van Castelré: nr. 481

Godecharles, G.L.: nr. 165

Godfried van Cappenberg: nr. 211, 334, 379, 452

Gonella, E.: nr. 37, 224

Gordias: nr. 288

Goubau, François: nr. 302, 332

Goulier, Louis Bernard: nr. 270

Gregorius de Grote: nr. 154

Grossé, Antoinette Emilienne: nr. 484

Grossé: nrs. 484, 493, 495, 497, 498, 499, 500

Grossé, Jean Baptist: nr. 484

Grossé, Jean François: nr. 484

Grossé, Jean Josse: nr. 484

Grossé, Pierre: nr. 484

Grossé, Pierre Charles: nr. 484

Grossé, Louis: nr. 484

Grossé, Louis Junior: nr. 484

Grosselin, E. : nr. 532

Grossens, Jan Baptist: nr. 178

Grosset: nr. 484

Guglielmi, G.: nr. 179

Haan, Aloïs Hubertus: nrs. 83, 84

Haye, Michiel: nrs. 192, 198

Hedwige: nr. 211

Heiss, Elias Christoffel: nr. 180

Heiss, Johan: nr. 180

Hellemans, Andreas Ludo: nr. 81

Hellemans, Franciscus: nr. 81

Hemony: nr. 332

Hendricx, Gillis: nrs. 152, 185

Hendrik IV koning : nr. 172

Hennekin, Josephus I: nr. 50

Hennekin, Joannes Josephus II: nr. 50

Henricus van Arenberg: nr. 218

Henricus van Bohemen: nr. 218

Hephaistion: nr. 288

Herman-Jozef van Steinfeld: nrs. 38, 67, 109, 182, 192, 211, 339, 340

Hermans, Godfried: nrs. 3, 6, 21, 213, 216, 271, 276, 436, 437, 523

Herreyns, Jacob III: nrs. 271

Herreyns, Willem: nrs. 165, 271

Herreyns, Willem Jacob: nrs. 271, 272, 273

Heylen, Adrianus: nrs. 238, 473

Heylen, Thomas: nrs. 6, 125, 258, 284, 298, 322

Hildegundis: nr. 211

Hoff, I.M.: nr. 274

Holbein, Hans: nr. 320

Holemans, Henri: nr. 101

Hollar, Wenzel: nrs. 181, 201, 202

Honorius II paus: nrs. 176, 203, 279

Horemans, Jan Jozef I: nrs. 275, 432

Hroznata van Teplà: nr. 211

Huberti, Franciscus: nrs. 162, 182

Hugo van Fosses: nrs. 176, 211

Hunin, Joseph: nr. 183

Hunin, Pierre Paul Aloys: nr. 183

Huybrechts, Franciscus: nrs. 162, 182

Huybrechts, Gaspar: nr. 162

Innocentius II paus: nr. 38

Innocentius VI paus: nr. 151

Innocentius XII paus: nr. 479

Isabella aartshertogin: nr. 305

Isfried van Ratzeburg: nrs. 37, 197, 211

Jacob Lacops: nrs. 109, 167, 179, 211, 218, 280, 407

Jacob, N.H.: nr. 174

Jacobs, Bonaventura: nr. 438

Jacques: nr. 87

Jacquin, François Xavier Joseph: nrs. 276, 277

Jansen, Cornelis: nr. 175

Jansenius, Cornelius: nr. 175

Janssen, Adrianus: nr. 280

Janssens, Abraham: nr. 228

Janssens, Georgette: nrs. 278, 284

Janssens, Petrus: nr. 236

Janssens, Victor Honoré: nrs. 279, 280

Joannes Eckius: nr. 407

Johannes XXII paus: nr. 151 

Jordaens, Jacob: nrs. 169, 182, 201

Jordens, Rumoldus Joannes: nrs. 146, 148

Jozef II keizer: nrs. 216, 217, 272

Juliana van Mont Cornillon: nrs. 182, 211, 218

Junes, Jos: nr. 77

Karel I koning: nr. 336

Karel V keizer: nrs. 427, 477

Karel VI keizer: nr. 482

Karel de Stoute: nr. 333

Karel van Lotharingen: nrs. 281, 289

Keldermans, Rombout: nr. 39

Kerkstoel, Leonard: nr. 6

Kerkstoel, Petrus: nr. 6

Kerricx, Willem Ignatius: nrs. 2, 281, 282, 320

Key, Willem Adriaenszoon: nr. 283

Kinschots, Jan: nr. 6

Klais, Johan Senior: nr. 38

Klauber, Johan Baptist: nr. 184

Klauber, Joseph: nr. 184

Knyff, Gerard: nrs. 163, 402

Küsel, Mattheus: nr. 203

Laenen, Jan: nrs. 278, 284, 285, 286, 287

Lambert van Sint-Omaars: nr. 118

Lamy, Hugo: nrs. 6, 77, 327

Langerock, Pieter: nr. 39

Lavalette: nr. 174

Le Brun, Charles: nrs. 166, 288

Le Brun, Nicolaas I: nr. 288

Lecocqmartin, Joseph: nr. 63

Legrand, Jean: nr. 320

Lens, Andries Cornelis: nrs. 165, 289, 290

Lens, Cornelis: nr. 289

Lens, Jean-Joseph: nr. 289

Leo XIII paus: nr. 313

Leopold van Oostenrijk: nr. 170, 314

Leopold I koning: nr. 320

Leopold-Willem koning: nrs. 188, 321

Leroux-Van Spilbeeck, E.: nrs. 30, 232

Lesteens, Norbert: nr. 332

Lewi, Leo: nrs. 291, 292, 293

Leyniers, Daniel: nr. 519

Leyniers, Urbaan: nr. 519

Leys, Henri: nr. 232

Libervani: nr. 133

Lievens Jan I: nr. 188

Lipsius, Justus: nr. 210

Lodewijk XIV koning: nrs. 166, 201, 288

Lodewijk XV koning: nr. 432

Lombard, Lambert: nr. 283

Lommaert, L.: nr. 294

Lommelin, Adriaan: nr. 185

Lommelin, Samuel: nr. 185

Lotharius: nr. 211

Ludolf van Ratzeburg: nrs. 197, 211

Luini, Bernardino: nr. 295

Luther: nr. 477

Lyons, Oswald: nr. 86

Macarius van Ratzeburg: nrs. 211, 218

Macken, Sulpitius: nr. 39

Mandekens, Marten: nr. 296

Mannacker, Hieronymus I: nr. 7

Mannacker, Hieronymus II: nr. 7

Mannacker, Jan Baptist: nr. 7

Mannacker, Peter: nr. 7

Manriquez de Pinatelli: nr. 486

Margaretha Maria Alacocque: nr. 40

Maria-Theresia keizerin: nrs. 184, 217, 289

Marinus, I.G.: 190

Matthaeus, Jan: nr. 423

Matthys, Frans Josephus: nr. 60

Meerhout, P.: nr. 297

Meester met gekroond klaverblad: nr. 106

Meester met initialen AC: nr. 516

Meester met initialen DJP: nr. 141

Meester met initialen DK: nr. 239

Meester met initialen DN: nr. 90

Meester met initialen HD: nr. 139

Meester met initialen HN: nr. 81

Meester met initialen IG: nr. 151

Meester met initialen IS: nr. 127

Meester met initialen LG: nr. 67

Meester met initialen MVB: nr. 94

Meester met initialen PT: nr. 49

Meester met initialen R&WL: nr. 86

Meester met initialen VW: nr. 129

Meester met initialen WR: nr. 510

Meester met letter B en hamer(?): nr. 64

Meester met letter D: nr. 132

Meester met letter M en punt: nr. 114

Meester met letter W: nr. 65

Meester met letter W met punt erboven: 115, 117

Meester met letters D FRS en lopend dier: nr. 39

Meester met peer met twee blaadjes: nr. 47

Meester met zespuntige ster: nr. 353

Meeusen-Bierkens, G.: nrs. 509, 518

Mertens, Pius: nr. 68

Metsius, Laurentius: nr. 6

Metsys, Quinten: nr. 320

Meulemans, Albertus: nr. 523

Meunier, C.: nr. 327

Meyers, Nicolaas: nr. 289

Meyfroot, Reinout: nr. 6

Meyssens, Cornelius: nr. 186

Meyssens, Joannes: nr. 186, 187, 188

Michelangelo: nr. 288

Michiels, Jan Baptist Pierre: nr. 189

Milo van Terwaan: nrs. 38, 197, 211, 381

Minardi: nr. 179

Mische, Mathias: nr. 92

Moeremans, E.: nr. 135

Moerentorf, Catharina: nr. 177

Moeyaert, C.: nr. 220

Mollemans, J.: nr. 519

Monteyremar, Regine: nr. 63

Moortgat: nr. 104

Morel: nr. 517

Moreno, Girolamo: nr. 320

Moretus, Balthasar I: nr. 177

Mortelmans, Frans: nrs. 284, 298

Mutsaert, Gisbert: nr. 394

Mutsaerts, Nicolaas: nrs. 6, 107, 368

Mys, Jakob: nr. 6

Napoleon keizer: nr. 183

Navez, P.J.: nr. 300

Neeffs, Jacobus: nr. 190

Nievelaar, Embert: nr. 424

Noots, A.: nr. 104

Noots, Hubertus: nrs. 93, 239, 247, 498

Norbert van Prémontré: nrs. 37, 38, 45, 47, 75, 103, 104, 109, 110, 113, 150, 153, 154, 157, 158, 159, 162, 163, 176, 180, 182, 184, 190, 197, 198, 203, 211, 237, 289, 299, 332, 335, 370, 379, 414, 415

Norbert van Prémontré (leven van-): nrs. 45, 73, 159, 176, 177, 185, 204, 279, 416, 421, 496, 519

Noyens, Hermenegild: nr. 6

Ochos: nr. 288

Oda: nr. 211

Onbekende norbertijn: nrs. 230, 231, 401, 404, 407, 428, 439, 440, 441, 455, 477

Opsomer, Isidoor: nr. 291

Oxyartes: nr. 288

Parysatis: nr. 288

Paulus V paus: nr. 151

Paulus VI paus: nr. 93

Pecci, Vincenzo Gioacchino: nr. 313

Peeters, Josephus: nr. 63

Peeters, J.: nr. 201

Peeters, Maarten II: nrs. 195, 196

Pelicier: nr. 532

Pellens, Eduard: nr. 191

Pepyn, Catharina: nrs. 299, 332

Pepyn, Maarten: nr. 299

Perrier, Fr.: nr. 288

Petrus Janssens: nrs. 236, 455

Pezzana, Nicolaas: nr. 9

Pfeffel, J.A.: nr. 184

Philippe, Marinus: nr. 246

Philippot, A.: nr. 320

Pieck, N.: nr. 179

Piëra, Gregorius: nr. 6, 314, 315, 429, 430

Piermans: nr. 204

Pignatelli, Antonio: nr. 479

Pius V paus: nr. 151

Pius VI paus: nrs. 214, 215

Pius IX paus: nr. 179

Plantijn, Christoffel: nrs. 152, 177, 334

Pluckerius, Bartholomeus: nr. 372

Pluckers, Bartholomeus: nr. 372

Pollet, Léonard: nr. 72

Pontius, Paulus: nrs. 192, 202

Poros: nr. 288

Portaels, Jean: nr. 300

Poussin, Nicolas: nr. 166

Primaticcio: nr. 195

Pulinck, Robijn: nr. 317

Quellinus, Erasmus II: nr. 301

Quellinus, Jan Erasmus: nrs. 301, 302, 303, 314, 402

Questenberg, Kaspar: nrs. 158, 159

Quique: nr. 484

Raeymaekers: nr. 507

Rafaël: nr. 195

Rein, Melchior: nr. 184

Reydams, Hendrik II: nr. 518

Richardus: nr. 218

Rinquet: nr. 304

Romme, A.: nrs. 284, 351, 352, 353, 362, 365

Rosa, Wilhelmus Fr.: r. 435

Rosweyde, Heribertus: nr. 213

Rott: nr. 520

Rousseau, Victor: nr. 101

Roxane: nr. 288

Rubens, Pieter Paul: nrs. 152, 154, 160, 162, 165, 169, 183, 185, 192, 201, 202, 205, 305, 306, 307, 308, 309, 310, 311, 312, 316, 334, 336, 344, 346, 405

Sammels, Joannes Chrysostomus: nr. 433

Sanderus: nr. 319

Schaefels, L.: nr. 298

Schaepmans, Jozef: nrs. 103, 108, 113

Schäfer, Laurenz: nr. 313

Schoonjans, Antoon: nrs. 314, 315

Schubert: nr. 193

Schut, C.: nrs. 201, 205, 296, 316

Seghers, Daniël: nrs. 188, 316, 317, 318

Seghers, Gerard: nr. 228

Semiramis: nr. 288

Serrure, Pierre Joseph: nr. 127

Siard van Mariëngaard: nrs. 113, 211, 383, 453, 484

Simeomo, Macarius: nr. 192

Simonau, Gustave Adolphe: nr. 155

Simonau, Pierre: nr. 155

Simonau, S.: nr. 194

Smeyers, Gillis Jozef: nr. 319

Smeyers, Jacob: nr. 319

Solario, Alberto: nr. 320

Solario, Andreo: nrs. 281, 282, 320, 341

Solario, Bartolo: nr. 320

Solario, Christoforo: nr. 320

Spoorenberg, J.C.: nr. 79

Spreux, Henriette: nr. 72

Spreux, P.: nr. 72

Stalmans, Emiel: nrs. 6, 287, 498, 503, 504

Stalpaerts, Adriaan: nr. 6, 106, 113, 369, 370

Stanislas Kostka: nr. 66

Steens, Gaspar: nr. 335

Steens, Lambrecht I: nr. 354

Sterckx: nr. 113

Streyters, Arnold: nr. 6, 7, 320, 389, 495

Strick, Pieter: nr. 223

Struyf, Rudolf: nr. 91

Tanchelm: nrs. 150, 157, 184, 185, 190, 370, 414, 416

Teniers, D.: nr. 201

Teniers, David I: nr. 321

Teniers, David II: nr. 321

Teniers, Joannes Chrysostomus: nr. 303

Tharsicius: nr. 125

Theunissen, Karel: nr. 322

Thomas, Alexandre Joseph: nr. 323

Thijs, Judocus: nrs. 238, 473

Titiaan: nr. 301, 338

Tonay: nr. 174

Tousiour Leusne: nr. 46

Touvay: nr. 155

Tsgrooten, Antoon: nrs. 6, 390

Urbanus V paus: nr. 151

Urbanus VI paus: nr. 109

Ursino, Albert: nrs. 6, 397, 398

Urz, Burckhard: nr. 41

Valdor, Jean: nr. 150

Van Alsloot, Denis: nr. 234

Van Balen, Hendrik: nrs. 234, 296, 312, 324, 336

Van Beers, Jan: nr. 325

Van Beers, Jan Junior: nr. 325

Van Beke, Elisabeth: nr. 394

Van Boechout, Anna: nr. 263

Van Bree: nr. 323

Van Cantelbeeck, G.: nr. 344

Van Cauwenbergh, Jan: nr. 40

Van Cleve, Cornelis: nr. 326

Van Corsworm, Wouter: nr. 6

Van Couwerven, Norbert: nrs. 159, 299, 332

Van Craeywinckel, Ludolphus: nr. 211

Van Cusa, Nicolaas: nr. 118

Van Cuyck, Gommarus: nr. 60

Van den Broeck, Gummarus: nr. 84

Van den Dijck, Joannes: nr. 425

Van den Enden, Martinus I: nr. 153

Vanden Nieuweneijnde, Siard: nrs. 6, 319

Van den Nieuwenhuysen, Godecharles: nr. 426

Van den Panhuysen, Ernest: nr. 327

Vanden Velde, Franciscus: nr. 6

Van den Wildenberg, L.: nr. 194

Vander Achter, Jozef: nrs. 2, 6, 8, 281, 328, 329, 482

Van der Beke, Cornelis: nr. 326

Van der Beke, Joos: nr. 326

Van der Biest, Mattheus: nr. 47

Van der Blockeryen, Adriaen: nr. 44

Van der Boven, Jaak Jozef: nr. 432

Van der Hagen, Gregorius: nr. 427

Van der Horst, Nicolaas: nrs. 186, 202

Vandermeiren, C.: nrs. 328, 329, 330

Van der Ouderaa, Pieter Jan: nrs. 331, 332

Vander Sterre, Chrisostomus: nrs. 177, 299, 332

Van der Velpen, Theresa: nr. 438

Van der Weyden, Rogier: nr. 333

Van de Velde, Heijmeric: nr. 118

Van Diepenbeek, Abraham: nrs. 153, 157, 163, 185, 334, 335

Van Dongen, A.: nr. 194

Van Dreght, Nicolaus: nr. 80

Van Drunen, Gerardus: nr. 527

Van Dyck, Antoon: nrs. 152, 169, 185, 192, 201, 228, 263, 334, 336, 337, 338, 339, 340

Van Eeckhout, Augustinus Willem: nr. 279

Van Emmeryck, Pieter: nr. 422

Van Franckenberg, Joannes Henricus: nr. 217

Van Gogh, Vincent: nr. 322

Van Grave, Jan Brief: nr. 6

Van Habbeke, Maximiliaan: nr. 208

Van Haren, Diederik: nr. 6

Van Hecke, J.: nr. 188

Van Heemskerk, Maarten: nr. 195

Van Heijst, C.: nrs. 56, 57

Van Heyst, Frederik: nr. 330

Van Hoecke, Joanna: nr. 484

Van Leemputten: nr. 322

Van Lerius: nr. 331

Van Leyden, Lucas: nrs. 195, 196

Van Lint, Pieter: nr. 182

Van Mallery, Karel: nrs. 197, 198

Van Mens, Isidoor: nrs. 199, 200

Van Mildert, Cornelis: nr. 332

Van Noort, Adam: nr. 305

Van Opstal, A.: nr. 186

Van Orley, Hieronymus III: nr. 279

Van Orley, Pieter: nr. 279

Van Orley, Richard II: nrs. 279, 280

Van Peteghem, Dominicus: nr. 272

Van Poeck, Arthuur: nrs. 320, 341

Van Reeth, A.F.: nr. 82

Van Reeth, Emiel: nr. 82

Van Rijckevorsel, Gregorius Tilmannus: nr. 431

Van Rijswijck, Lambert I: nr. 63

Van Roey, Ernest: nr. 40

Van Roosbroeck: nr. 132

Van Sluys, Is.: nr. 342

Van Spaendonck, G.: nr. 174

Van Spilbeeck, Ignatius: nr. 127

Van Spilbeeck, Michiel: nr. 65

Van Stalbemt, Adriaan: nr. 343

Van Strijp, Franciscus: nr. 113

Van Thulden, Theodoor: nr. 344, 345

Van Tol, Mauritius: nr. 83

Van Uden, Artus: nr. 346

Van Uden, Lucas: nr. 346

Vanuytven, Amandus: nr. 286

Van Voren, Hendrik: nr. 6

Van Weerdt, Bonifacius: nr. 434

Van Werden, Jacques: nr. 201

Van Westerhoven, Jan Jansz S’Mans: nr. 6

Van Westerhoven, Peter Mans: nr. 6

Varendock, Antonius: nr. 223

Vaugondy, Robert: nr. 532

Verberck, Godefridus: nrs. 21, 439

Verberckt, Hypolite Michel: nr. 61

Verberckt, Jan Baptist I: nrs. 53, 61

Verberckt, Jan Baptist II: nrs. 53, 61, 110

Verberckt, Jan Baptist III: nr. 61

Verberckt, Michiel: nr. 53

Verbraecken, Diederik: nr. 6

Verbraeken, Theodoor: nr. 1, 45, 371

Verbraken, Willibrord: nr. 222

Verhaecht, Tobias: nr. 305

Verhaert, Constant: nr. 320

Verhas, E.: nr. 235

Verhenneman, Jo: nr. 347

Verheurst, Joannes: nr. 400

Verhoeven, Tha.: nr. 66

Verlat, Karel: nrs. 298, 322

Verlinde, P.A.: nr. 332

Veronese: nr. 301

Verschuylen, Jan Pieter Antoon: nr. 63

Vervaeren, Gommaer: nr. 495

Vinckebooms, David: nrs. 348, 349, 350

Volders, Lanceloot: nr. 279

Vorsterman, Lucas I: nrs. 192, 201, 202, 205

Vorsterman, Lucas II: nr. 201

Vouet, Simon: nr. 288

Vrient, Nicolaas: nr. 359

Vrindt, Michiel: nr. 317

Waltman: nrs. 198, 211, 481

Wappers, G.: nr. 271

Waumans, Koenraad: nr. 202

Weigel, Christoph: nr. 203

Weinert, Egino: nrs. 41, 92, 102, 105

Wendelen, Lambertus: nr. 256

Wichmans, Augustinus: nrs. 6, 150, 181, 201, 395, 396

Wiericx, Antonie: nr. 204

Wiericx, Hiëronymus: nrs. 150, 204, 234

Wiericx, Jan: nr. 204

Wiertz, A.: nr. 271

Willem I koning: nrs. 183

Winkelaar, Henriette: nr. 351

Witdoeck, Hans: nrs. 205, 307

Wolfgang, Georg: nr. 203

Wolschot, Joannes Franciscus: nrs. 526, 527

Wouters, Simon: nr. 161

Xavery, Frans: nr. 352

Xavery, Gerard Jozef: nr. 352

Xavery, Jan Baptist: nr. 352

Ykens, C. II: nr. 289

Zelo del Dott, Franco: nr. 131

Bibliografie

2017-01-27T18:15:01Z

Leen:

''Aanwijzende Fotografische inventaris van de drie rechterlijke kantons Brugge'', Antwerpen, 1965.

Guy AMAND DE MENDIETA, ''Répertoire Photografique du Mobilier des Sanctuaires de Belgique (RPMSB), Province de Luxembourg''

''Canton d’Arlon'', Brussel, 1976, p. 15

''Canton de Bouillon'', Brussel, 1973

Guy AMAND DE MENDIETA, Denis COECKELBERGHS, Jean-Marie LEQUEUX,

Nicole PAQUAY et Daniel SOUMERYN, ''Répertoire Photografique du Mobilier des Sanctuaires de Belgique (RPMSB), Province du Hainaut'',

''Canton de Tournai II'', Brussel, 1982

''Beverst St.-Gertrudis. 150 jaar zelfstandige parochie'', Beverst, 1989

E. BOECKX, ''Notre-Dame de la Chapelle à Bruxelles, Histoire de la paroisse et de l’église'', Brussel, 1928

Jean-Jacques BOLLY, ''Répertoire Photografique du Mobilier des Sanctuaires de Belgique (RPMSB), Province de Liège'',

''Canton de Hannut'', Brussel, 1977

''Canton de Huy I'', Brussel, 1975

''Canton de Huy II'', Brussel, 1978

''Canton de Waremme'', Brussel, 1980.

''Bondig inventaris der kunstvoorwerpen van het arrondissement Antwerpen'', KCML, 10, 1959-1960

''Bondig inventaris der kunstvoorwerpen van het Arrondissement Leuven'', KCML, ???1961

J. BREUGELMANS, J. CEULEMANS en C. VAN HAESENDONCK, ''De Onze-Lieve-Vrouwekerk van Aarschot'', Tongerlo-Westerlo, 1987

BROEDER MAX, ''Tessenderlo, vroeger en nu'', Kasterlee, 1960

Jan BROEKAERT, ''Beschrijving der O.-L.-Vrouwkerk van Dendermonde'', Dendermonde, 1907

L. BROUWERS, ''De jezuïeten te Mechelen'', 1977

Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, ''Fotorepertorium van het Meubilair van de Belgische Bedehuizen (FMBB), Provincie Brabant''

''Kanton Aarschot'', Brussel, 1978

''Kanton Diest'', Brussel, 1980

''Kanton Landen'', Brussel, 1980

''Kanton Overijse'', Brussel, 1980

''Kanton Tienen'', Brussel, 1980

Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, ''Fotorepertorium van het Meubilair van de Belgische Bedehuizen (FMBB), Provincie Limburg''

''Kanton Genk'', Brussel-Sint-Truiden, 1979

''Kanton Hasselt I'', Brussel-Sint-Truiden, 1977

''Kanton Hasselt II'', Brussel-Sint-Truiden, 1978

Christina CEULEMANS en Johan HELSEN, ''Het kunstpatrimonium van het O.C.M.W.-Tongeren'', Brussel-Tongeren, 1991

F. CLAES, ''Beeldjes van Onze-Lieve-Vrouw van Scherpenheuvel bij de jezuïeten, in Oost-Brabant'', 28, 1991, p. 148-154

Jo CLAES, ''De vele gedaantes van Maria'', Leuven, 2011

Michel CLOET e.a., ''Het bisdom Gent (1559-1991)'', Gent, 1991

Ivo CLEIREN, ''Moeder en Kind'', in ''Tongerlo'', 2, 1998, p. 12-13

Denis COECKELBERGHS, ''Répertoire Photografique du Mobilier des Sanctuaires de Belgique (RPMSB), Province de Brabant Walon'',

''Canton de Jodoigne'', Brussel, 1977

''Canton de Nivelle'', Brussel, 1977

''Canton de Wavre'', Brussel, 1975

Denis COECKELBERGHS, Jaak JANSEN en Wilfried JANSSENS, ''Fotorepertorium van het Meubilair van de Belgische Bedehuizen (FMBB), Provincie Vlaams Brabant''

''Kanton Asse'', Brussel, 1979

''Kanton Sint-Genesius-Rode'', Brussel, 1980

Denis COECKELBERGHS en Wilfried JANSSENS, ''Fotorepertoriumvan het Meubilair van de Belgische Bedehuizen (FMBB), Provincie Brabant''

''Kantons Brussel I tot IX'', Brussel, 1978

''Kantons Elsene I-II'', Brussel,1979

''Kanton Herne'', Brussel, 1982.

''Kanton Jette'', Brussel, 1977

''Kanton Sint-Genesius-Rode'', Brussel, 1980

''Kanton Sint-Kwintens-Lennik'', Brussel, 1981

''Kanton Sint-Joost-ten-Node'', Brussel, 1979

H. CONICKX, ''Quelques particularités concernant le Musée de Malines'', Mechelen, 1914

IDEM, ''La Vierge de l’ancienne Maison Echevinale à Malines'', in ''Mechlinia'', mei 1923, p. 6-10

IDEM, ''La sculpture en l’église des SS. Pierre et Paul à Malines'', in ''Bulletin ''… , 29, 1924

IDEM, ''Deux oeuvres du sculpteur malinois Thomas Hazart (+1610) identifiées'', in ''Mechlinia'', 10, 1932-33, p. 187-188

Jos COOLS, ''De devotie in het Land van Rotselaar'', in ''Eigen Schoon en De Brabander'', 23, 1940

F. COURT0Y-J. SMITZ, ''Mémorial de l’exposition des trésors d’art de Namur'', 1930

L. COVELIERS, ''Onze Lieve Vrouw van Aarschot, wonderbeeld, verering, mirakelen, kerk, toren, oudheden, kunstschatten'', Aarschot, 1912

Jan CRAB, ''Het Brabantse beeldsnijcentrum Leuven'', Leuven, 1977

Leo DAEMEN en Andries Welkenhuysen, ''Het hart van Zonhoven'', Zonhoven, 1988

Jozef DAUWE, ''Geschiedenis van de verering tot O.-L.-Vrouw van Lebbeke'', Lebbeke, 1984

J.E. DAVIDTS, ''Geschiedenis van de Parochie Tervuren en de Sint-Janskerken'', 1965

J. DE BORCHGRAVE D’ ALTENA, ''Notes pour servir à l’ inventaire des oeuvres d’ art du Brabant. Arrondissement de Louvain'', in ''Annales de la Société royale d’ archéologie de Bruxelles'', 43, 1939-40

IDEM, ''Notes pour servir à l’inventaire des Œuvres d’Art du Brabant. Arr. De Bruxelles''

IDEM, ''De l’influence'' ?????, in Annales, 45, 1941

IDEM, ''Statuettes malinoises'', in ''Bulletin van het Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis'', 31, 1959, p. 2-98

IDEM, Notes pour servir à l’étude des oeuvres d’art du Limbourg, in Bulletin de la Société d’art et d’histoire du diocèse de Liège, 1963

IDEM, ''De la place des ateliers malinois dans l’histoire de la sculpture en Belgique'', in ''Handelingen van de Koninklijke Kring voor Oudheidkunde, Letteren en Kunst van Mechelen,'' 79, 1975, p. 69-80

H. DE BRUYN, ''Trésor artistique des églises de Bruxelles'', Leuven, 1882

Jean-Pierre DE BRUYN en Maurice MEUL, ''De Keizerskapel te Antwerpen'', Antwerpen, 1994

V. DE BUCK, ''Historie van de hertogelijke kerk van Alsembergen van het wonderbeeld van O.L.Vrouw aldaar bewaard'', Brussel, 1869

Joz. DE COO, ''Museum Mayer Van den Bergh, deel 2 Beeldhouwkunst, plaketten en antiek'', Antwerpen, 1969

P. DE FRAINE en W. SCHROEVEN, ''De kronijk van Aarschot van Charles Millet (1597)'', Aarschot, 1963

L. DE GEYTER, ''Bijdrage tot de geschiedenis van Kalfort'', Puurs, 1979

H. DE KOK, ''Gids voor het oude Turnhout en zijn omgeving'', Antwerpen, 1980

P.P. DE MEYER, ''Het nieuw muzeüm van het begijnhof te Turnhout'', in ''De Toerist'', 32, 1953, p. 677-680

Jordanus Piet DE PUE, ''De paters van de Kluis, -de dominikanen-, te Lier'', Leuven, 1983

F. DE RIDDER, ''O.-L.-Vrouw ten Poel'', s.l., 1922

''De Sint-Goedeleabdij te Brugge'', Uitgave van het Jong Kristen Onthaal voor Toerisme, 1984

H. DE VIS, ''De Mariavoorstellingen in Vlaamsch Brabant'', in ''Eigen Schoon en de Brabander'', 17, 1934

Alphons DE VLAMINCK, ''L’église collégiale Notre-Dame a Termonde'', Dendermonde, 1898

Luc DEVLIEGHER, ''Kunstpatrimonium van Oost-Vlaanderen'', deel 5, ???, Tielt-Utrecht, 1971

P. DEWALKENS, ''Notre-Dame du Lac'', s.l., 1966

J. DE WILDE, ''De Kerkrekeningen van Elversele van 1581 tot 1750'', in ''Annalen van den Oudheidkundigen Kring van het Land van Waas'', 52, 1941, p. 89-131

Jozef DEWIT, ''L’ Ermitage de Deust'', in ''L’ Ancien pays de Looz,'' 9 (1905), 13 (1909), 14 (1910)

Elisabeth DHAENENS, ''Inventaris van het kunstpatrimonium van Oost-Vlaanderen'',

''deel IV, Kanton Dendermonde'', Gent, 1961

''deel V, Sint-Baafskathedraal Gent'', Gent, 1965

''deel VII Kanton Sint-Maria-Horebeke''. Gent, 1971

Robert DIDIER, ''Marche-en-Famenne, son passé et son avenir'', Marche-en-Famenne, 1980

R. DIDIER, ''Deux Vierges en une'', in ''Le Pays gaumais'', jg. 46-47, 1985-1986, p. 179-193

J. DIRCKX en H. DE KOK, ''Slag van Turnhout'', 1789-1989, Turnhout, 1989

Fernand DONNET en Frans VAN LEEMPUTTEN, ''Inventaris der Kunstvoorwerpen in de openbare gestichten bewaard. Provincie Antwerpen'', deel IV, Antwerpen, 1910

''Balen, Kapel Sint-Thomas van Canterburry'', p. 516-518

''Blaesvelt, Sint-Amandskerk'', p. 492-499

''Duffel, Sint-Martinuskerk'', p. 460-466

IDEM, ''Inventaris der Kunstvoorwerpen in de Openbare Gestichten bewaard. Provincie Antwerpen'', deel V, 1911, Antwerpen

''Kapellen'', p. 462-469

D. DU BOIS, ''Het Oude Diest'', 1943

J. DUVERGER, M.J. ONGHENA en P.K. VAN DAALEN, ''Nieuwe gegevens aangaande 16e eeuwse beeldhouwers in Brabant en Vlaanderen'', Brussel, 1953

Gisela DUVERGER en Christina VANDENBUSSCHE-VAN DEN KERKHOVE, ''Fotorepertorium van het Meubilair van de Belgische Bedehuizen (FMBB), Provincie Oost-Vlaanderen, Kanton Geraardsbergen'', Brussel, 1975

Lucien en Pierre DUBUISSON, ''Deux chapelles uniques en Hainaut: Les chapelles funéraires de Howardries et Boussu'', in ''Revue belge d’ Archéologie et d’Histoire de l’Art'', 24, 1955, 3-4, p. 165-217

France FONTAINE, ''Calvaire'', in ''Le Folklore Brabançon'', nr. 241-242, 1984

E. FRICKEL, ''Het begijnhof van Turnhout'', in ''De Toerist'', 46, 1967 , p. 553-557

T.J. GERRITS, ''De Sint-Laurentiuskerk van Betekom'', in ''Het Land van Aarschot, Betekomnummer'', 4, 1969, p. 69

IDEM, ''Kataloog der kunstvoorwerpen'', in ''het Land van Aarschot'', Betekomnummer, 4, 1969, p. 93

IDEM, ''150 jaar kerk Kinrooi'', Kinrooi, 2006

Benoît GEUKENS, ''Fotorepertorium van het Meubilair van de Belgische Bedehuizen (FMBB) Provincie Limburg'',

''Kanton Beringen'', Brussel-Sint-Truiden, 1977

''Kanton Bilzen'', Brussel-Sint-Truiden, 1975

''Kanton Borgloon'', Brussel-Sint-Truiden, 1977

''Kanton Bree'', Brussel-Sint-Truiden, 1977

''Kanton Maaseik'', Brussel-Sint-Truiden, 1975

''Kanton Neerpelt'', Brussel-Sint-Truiden, 1977

Jos GHYSENS, ''Heiligenverering te Aalst'', Deinze, 1993

Willy GODENNE, ''Six statues polychromées de l’ Hôpital Notre-Dame à Malines'', in ''Handelingen van de Koninklijke Kring voor Oudheidkunde, Letteren en Kunst van Mechelen,'' 64, 1960, p. 108-112

IDEM, ''Préliminaires à l’inventaire des statuettes d’origine malinoise, présumées des Xve et XVIe siècles'', in ''Handelingen van de Koninklijke Kring voor Oudheidkunde, Letteren en Kunst van Mechelen'', 1957 tot 1960, 1962, 1966, 1969, 1972 tot 1974

Dagobert GOOREN, ''Onze-Lieve-Vrouw van Elsloo'', in ''Devotionalia'', 8, 43, 1989

Jan GORIS, ''Herentals goed bekeken'', Herentals, 1981

IDEM, ''Onze-Lieve-Vrouw van het Stadhuis te Herentals'', in ''Historisch jaarboek van Herentals'', 5, 1990, p. 196-200

Agnes GOUDERS, ''Répertoire Photografique du Mobilier des Sanctuaires de Belgique (RPMSB), Povince du Luxembourg'',

''Canton de Barvaux'', Brussel, 1977

''Canton de La-Roche-en-Ardenne'', Brussel, 1975

Hubert HAENEN, ''Sint-Martinuskerk (te Weert''), Weert, 1980

W. HALSEMA-KUBES, ''Een Mechelse H. Sebastiaan'', in ''Bulletin van het Rijksmuseum'', jg. 19, 4, 1971, p. 183-188

Hub. HECHTERMANS, ''Onze-Lieve-Vrouw van Victorie'', in ''Middelares en Koningin'', jg. 55, nr. 4, 1988, p. 118-121, nr. 5, 1988, p. 150-155

Hubert HEYMANS, ''150 jaar “Klein Kloosterke” Maaseik'', Maaseik, 1990

F. HUYBRECHTS, ''Kunst in de Sint-Caroluskerk te Antwerpen'', 1974

Marie-France JACOPS, ''Dévotions et images dans les couvents capucins de Luxembourg, Arlon et Saint-Jean-lès-Marville'', in ''Le Pays gaumais'', 48-49, 1987-1988, p. 383-427

Aloïs JANS, ''Rondleiding in de dekenale kerk Onze-Lieve-Vrouw over de Dijle'', Mechelen, 1971

Ad. JANSEN, ''Het zeventiende-eeuwse kerkelijk meubilair'', in ''Handelingen'' … , 69, 1965, p. 93-213

Jaak JANSEN, ''Aantekeningen bij een regionale tentoonstelling van kerkelijk beeldhouwwerk te Mol'', in ''Noordgouw'', 16, ½, 1976, p. 1-13

IDEM, ''Het merkteken van de Meester met de vijfpuntige ster op het beeld van O.-L.-Vrouw van Hanswijk'', in ''Hanswijk 1000'', jg. 2, 2, 1985, p. 6-10

IDEM, ''Onderzoek van de beeldengroep van het Gasthuis te Geel, voorstellend De onthoofding van de H. Dimpna'', in ''Jaarboek Geels Geschiedkundig Genootschap'', 24, 1987, p. 8-16

IDEM, ''het Kunstpatrimonium van het Begijnhof te Turnhout'', Brussel-Turnhout, 1988

IDEM, ''Het geschil van Maria Faydherbe in 1632-1633 of de spanning tussen Renaissance- en Barokbeeldhouwkunst'', in ''Bulletin van het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium'', 22, 1988-1989, p. 78-103

IDEM, ''Nieuwe gegevens over het meubilait van de Sint-Petrus en Pauluskerk te Mechelen'', in ''Handelingen van de Konklijke Kring voor Oudheidkunde, Letteren en Kunst van Mechelen,'' 94, 1990, Mechelen, 1991, p. 89-112

IDEM, ''Het kunstpatrimonium van het O.C.M.W.-Herentals'', Brussel-Herentals, 1992

IDEM, ''Status questionis betreffende de Mechelse schrijnwerker–beeldhouwer Thomas Hazart (+1610) of de meester met de davidsster'', in ''Bulletin Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium'', 26, 1994-1995, p. 119-161

IDEM, ''Maarten Van Calster “beldesnyder tot Mechelen” (°ca. 1574 - +1628)'', in ''Bulletin van het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium'', 28, 1999-2000, p. 97-122

Jaak JANSEN, ''Fotorepertorium van het Meubilair van de Belgische Bedehuizen (FMBB),''

''Provincie Antwerpen ''

''Kanton Antwerpen I-IV'', Brussel-Antwerpen, 1979

''Kanton Antwerpen V-VI'', Brussel-Antwerpen, 1979

''Kanton Boom'', Brussel-Antwerpen, 1977

''Kanton Brasschaat'', Brussel-Antwerpen, 1977

''Kanton Heist-op-den-Berg'', Brussel, 1973

''Kanton Herentals'', Brussel-Antwerpen, 1977

''Kanton Kapellen'', Brussel-Antwerpen, 1977

''Kanton Kontich'', Brussel-Antwerpen, 1975

''Kanton Lier'', Brussel-Antwerpen, 1975

''Kanton Mechelen'', Brussel-Antwerpen, 1977

''Kanton Merksem'', Brussel-Antwerpen, 1976

''Kanton Mol'', Brussel-Antwerpen, 1975

''Kanton Turnhout I'', Brussel-Antwerpen, 1976

''Kanton Turnhout II'', Brussel-Antwerpen, 1977

''Kanton Westerlo'', Brussel-Antwerpen, 1975

''Kanton Willebroek'', Brussel-Antwerpen, 1975

''Kanton Zandhoven'', Brussel-Antwerpen, 1977

Jaak JANSEN, ''Fotorepertorium van het Meubilair van de Belgische Bedehuizen (FMBB),''

''Provincie Brabant'',

''Kantons LEUVEN I en II'', Brussel, 1980

Jaak JANSEN en Christina CEULEMANS, ''Inventaris van het kunstpatrimonium van de norbetijnerabdij van Tongerlo'', deel I, Brussel-Tongerlo, 2006

Jaak JANSEN en Benoît GEUKENS, ''Fotorepertorium van het Meubilair van de Belgische Bedehuizen (FMBB), Provicie Brabant,''

''Kanton Haacht'', Brussel, 1980

''Kanton Wolvertem'', Brussel, 1980

Jaak JANSEN en Herman JANSSENS, ''Beeldhouwkunst in de Premonstratenzerabdij van Averbode'', Brussel-Averbode, 1999

Aloïs JANSSENS, ''Sint-Pauluskerk te Antwerpen en haar kunstbezit'', Antwerpen, 1971

A. JENNES, ''Brasschaat Sint-Antonius. 150 jaar parochie. Vijf eeuwen geschiedenis'', Brasschaat, 1953

Bert JOOS, ''Beveren. De H. Petrus- en Pauluskerk te Kallo, Inventaris van het Kunstpatrimonium van Oost-Vlaanderen'', deel XII, Gent, 1982

Karel KEERSMAEKERS, ''Jubilate Sint-Martinuskerk Duffel 1486-1986'', Lier, 1985

Charles L. KUHN, ''German and Netherlandish sculptures 1280-1800'', ''The Havard Collections'', Cambridge-Massachussetts, 1965

L. KUYL, ''Notice historique sur la paroisse de Buysseghem aujourd’hui Edegem'', in ''Analectes pour servir à l’histoire ecclésiastique de la Belgique'', 6, 1869, p. 255-301

M. LAURENT, ''Une statuette signée du sculpteur malinois Jean van Doorne'', in ''Bulletin du Musée Royal d’Art en d’Histoire'', 2, 1930, p. 58-62

Jos LAUWERS, ''Steenokkerzeel en Humelgem in verleden en toekomst'', 1964

IDEM, ''Geschiedenis van Berg door de eeuwen heen'', Pittem, 1973

IDEM, ''Peutie en zijn voormalig begijnhof van Steenvoort'', Tielt, 1976

IDEM, ''Het verleden der gemeente Melsbroek'', z.d.

J. LAUWEREYS, ''Gids voor Hoogstraten en omgeving'', Hoogstraten, 1966

Hertha LEEMANS, ''De Sint-Gummaruskerk te Lier'', Antwerpen-Utrecht, 1972

Jean-Marie LEQUEUX, ''Répertoire Photografique du Mobilier des Sanctuaires de Belgique (RPMSB), Povinc :e du Hainaut,''

''Canton de Binche'', Brussel, 1977

''Canton de Gosselies'', Brussel, 1978

''Canton de Lens'', Brussel, 1980

''Canton de Mons I'', brussel, 1982

''Canton du Roeulx'', Brussel, 1980

''Canton de Seneffe'', Brussel, 1977

''Canton de Soignies'', Brussel, 1979

Jean-Marie LEQUEUX en Nicole PAQUAY, ''Répertoire Photografique du Mobilier des Sanctuaires de Belgique (RPMSB), Province du Hainaut,''

''Canton de Boussu'', Brussel, 1980

''Canton de Leuze'', Brussel, 1982

''Canton de Mons II'', Brussel, 1980

Jean-Marie LEQUEUX, V. SINTOBIN en N. PAQUAY, ''Répertoire Photografique du Mobilier des Sanctuaires de Belgique (RPMSB), Province du Hainaut,''

''Canton de Tournai II'', Brussel, 1982

A. LEYSSENS, ''Zoutleeuw, kunstschrijn van Brabant'', Brussel, 1970

I. LEYSSENS, ''De apostelbeelden in de St.-Romboutskathedraal te Mechelen'', in ''Gentsche Bijdragen'', 8, 1942

Lodewijk LIEKENS, ''Het Ressort van Mechelen of de Geschiedenis der gemeenten Heist-op-den-Berg, Boisschot, Hallaar en Gestel'', Mechelen

J. LINDEMANS, ''Geschiedenis der gemeente Opwijk'', Brussel, 1937

Mireille MADOU, ''De Heilige Gertrudis van Nijvel'', Brussel, 1975

Juliaan MAEREVOET, ''900 jaar naar Bornems Krochtkapel van O.L.Vrouw'', ???, 1978

????, ''Mariaverering te Evere'', in ''Eigen Schoon en de Brabander'', 38, 3-4, 1955, p. 120-122'' ''

Josée MAMBOUR, ''Trois remarquables Vieges en buis en Hainaut'', in ''Haimaut tourisme'', 233, nov. 1985, p. 187-191

Josée MAMBOUR, ''La Vierge à l’Enfant dans la sculpture en Hainaut'', deel 2, 1988

A.F. MARCUS, ''Klooster Mariënhof Kolen-Kerniel'', Hasselt, 1978 heruitgave 1987

L. MARIEN, ''De geschiedenis van de parochie O.L.V. in den Wijngaard te Veerle'', in ''Jaarboek II van Laakdal'', 2, 1983, p. 6-90

C. MELIS, ''De kapel van Ten Eikenen'', 1938

A. MONBALLIEU, ''Een gebeeldhouwd blazoen van de Mechelse rederijkerskamer “De Lischbloeme”'', in ''Handelingen (HOKLKM''), 62, 1958, p. 81-88

IDEM,

.

Theodor MÜLLER, ''Eine Gruppe vlämischer Kleinskulpturen des 17. Jhs und ihre Konsonanzen'', in ''Festschrift für Herbert von Einem zum 16 Februar 1965'', Berlijn, 1965, p. 173-178

Emmanuel NEEFFS, ''Inventaire historique des tableaux et sculptures se trouvant dans les édifices religieux et civels de Malines'', Leuven, 1869

IDEM, ''Histoire de la peinture et de la sculpture à Malines'', 2 vol., Gent, 1876

IDEM, ''Tableaux, sculptures et objets d’art conservés dans les édifices religieux et civils de Malines'', tweede uitgave, herzien door H. Coninckx, 1891

''Notes pour servir à l’Inventaire des Oeuvres d’Art du Brabant. Arrondissement de Louvain'', in ''Annales de la Société Royale D’Archéologie de Bruxelles'', 43, 1939-1940

Herwig OOMS, ''Onze-Lieve-Vrouw in Limburg,'' 1959

R. OP DE BEECK, ''De Gilde van Onze-Lieve-Vrouwe-Lof in de Kathedraal van Antwerpen'', Antwerpen 1978.

Fr. PALLEMAERTS, ''Onze Lieve Vrouw van Scherpenheuvel. Tweede deel: Beelden uit den Eik'', Mechelen, 1936

A. PANNIER, ''Het Ecce Homobeeld in de hoofdkerk te Sint-Niklaas. Een onbekend werk van Antoon Faydherbe'', in ''Annalen van de Oudheidkundige Kring van het Land van Waas'', 81, 1978, p. 163-165

Leo PEE en Aimé STROOBANTS, ''De O.-L.-Vrouwekerk te Dendermonde anders bekeken'', 1994

Ferd. PEETERS, ''Notre Dame de Grâce et les Anciens Jésuites d’Anvers, Essai d’iconographie Mariale'', Antwerpen, 1940

F.J.E. RAYMAEKERS, ''Het kerkelijk en liefdadig Diest'', Leuven, 1870 heruitgave Brussel 1994

Jos REYNAERT, ''De Kerk van de H. Martinus te Aalst'', 1947

Luc ROBIJNS, ''De Sint-Martinuskerk te Aalst. Deel I Kunstwerken, Gent, 1980; Deel II Kunstwerken'', Gent, 1982

Bernadette ROOSE-MEIER, ''Begijnhof en Begijnhofmuseum te Kortrijk'', Brussel, 1990

Bernadette ROOSE-MEIER, ''Fotorepertorium van het Meubilair van de Belgische Bedehuizen (FMBB), Provincie Oost-Vlaanderen''

''Kanton Hamme'', Brussel, 1980

Bernadette ROOSE-MEIER, ''Fotorepertorium van het Meubilair van de Belgische Bedehuizen (FMBB), Provincie West-Vlaanderen''

''Kanton Ieper I'', Brussel, 1978

''Kanton Ieper II'', Brussel, 1979

Bernadette ROOSE-MEIER, en Christina VANDENBUSSCHE-VAN DEN KERKHOVE, ''Fotorepertorium van het Meubilair van de Belgische Bedehuizen (FMBB), Provincie Oost-Vlaanderen, Kanton Aalst I'', Brussel, 1979

''Kanton Beveren'', Brussel, 1981

''Kanton Izegem'', Brussel, 1976

Stephanus SCHOUTENS, ''Maria’s Antwerpen'', Aalst, 1905

E. SENTS en J.B. VAN LOOCK, ''De parochie Sint-Lucia en Sint-Laurentius van Begijnendijk-Betekom voor 1901'', Begijnendijk, 1997

Maurits SMEYERS, ''Armand Thiéry (Gentbrugge 1868 – Leuven 1955), apologie van een geniaal zonderling'', in ''Arca Lovaniensis'', 19-20, 1990-1991

<div style="margin-left:0cm;margin-right:0cm;">E.J. SOIL DE MORIAME, ''Inventaire des objets d’art et d’antiquité existant dans les édifices publics des communes'', deel 6, 1927</div>

<div style="margin-left:0cm;margin-right:0cm;">Mark STIJNEN, ''De parochie Zammel in vijf eeuwen'', 1986</div>

<div style="margin-left:0cm;margin-right:0cm;">STOCKMANS ??? Nijlen-Kessel</div>

<div style="margin-left:0cm;margin-right:0cm;">A. STROOBANTS, ''Dendermonde, Oudheidkundig Museum Vleeshuis, Beknopte Gids'', Dendermonde, 1980 </div>

IDEM, ''Pas gerestaureerd: Madonnabeeld van het stadhuis'', in ''Denbermonde Museum- en Archiefberichten'', nr. 6, Derdermonde, 1989, p. 5

IDEM, ''Dendermonde Stedelijk Museum. Catalogus beeldhouwwerken'', Dendermonde, 1995

Norbertus TEEUWEN, ''De Augustijnen te Tienen'', Tienen, 1939

Staf THOMAS, ''De Sint-Germanuskerk'', deel II, Tienen, 1966

Staf THOMAS, ''De kerk van Onze-Lieve-Vrouw ten Poel'', Tienen, 1989

A. THYSSENS, ''De Kapel en de Broederschap van O.L.V. van Goed Succes tn de voormalige Burchtkerk en nu in de Sint-Antoniuskerk te Antwerpen'', Antwerpen, 1920

J. VAN BRABANT, ''De Mariaverering te Aarschot'', in ''Eigen Schoon en De Brabander'', 21, 1938

Guido VAN DE CAUTER e.a., ''900 jaar Christelijke aanwezigheid te Jette'', 1998

Stefaan VANDENBERGHE, ''Het marianum van het voormalig O.-L.-Vrouwgasthuis te Mechelen'', in ''Handelingen (KKOLKM)'', 1983, p. 137-148

Christine VANDENBUSSCHE-VAN DEN KERKHOVE, ''Rombout de Drijver en Joos Van Santvoort, beeldhouwers van de 16de eeuw'', in ''Handelingen van de Koninklijke Kring voor Oudheidkunde, Letteren en Kunst van Mechelen'', 82, 1978, p. 179-192.

Christine VANDENBUSSCHE-VAN DEN KERKHOVE, ''Fotorepertorium van het Meubilair van de Belgische Bedehuizen (FMBB), Provincie Oost-Vlaanderen''

''Kanton Aalst II'', Brussel, 1979

''Kanton Brakel'', Brussel, 1980

''Kanton Gent VI'', Brussel, 1979

''Kanton Ninove'', Brussel, 1976

''Kanton Ronse'', Brussel, 1981

''Kanton Zottegem'', Brussel, 1976

Christine VANDENBUSSCHE-VAN DEN KERKHOVE en Hugonne VERSCHRAEGEN, ''Fotorepertorium van het Meubilair van de Belgische Bedehuizen (FMBB), Provincie Oost-Vlaanderen Kanton Sint-Niklaas II'', Brussel, 1979

J. VAN DEN NIEUWENHUIZEN, ''Gids voor de kathedraal van Antwerpen'', Antwerpen, 1957

G. VANDER LINDEN, ''Langs Mariale wegen'' … , in ''Onbekend Diest: De Onze-Lieve-Vrouwekerk'', Diest, 1974

R. VAN DE VEN, ''Twee beelden uit het patrimonium der St. Sulpitiuskerk gerestaureerd, Jaarboek V.Z.W. De Vrienden van de St. Sulpitiuskerk'', Diest, 1976, geen paginering

Georges VAN DOORSLAER, in Mechlinia 1922

IDEM,''Martin Van Calster, sculpteur malinois de grand renom'', in ''Mechlinia'', 1923, p.184-188

IDEM, ''Une Madone en buis signée Marie Faydherbe'', in ''Belgisch Tijdschrift voor Oudheidkunde en Kunstgeschiedenis'', 2, 1932, p. 1-9

IDEM, ''Marques de sculpteurs en de polychromeurs malinois'', in ''Revue belge d’Archéologie et d’Histoire de l’Art'', 3, 1933, p. 159-176

IDEM, ''Sculpures en buis exécutées à Malines au 17e siècle'', in ''Revue belge d’Archéologie en d’Histoire de l’Art'', 9, 1939, 327, 329-330

Georges VAN DOORSLAER en L. STROOBANT (1), ''Inventaris der Kunstvoorwerpen in Openbare gestichten bewaard, Prov. Antwerpen, deel 10, Sint-Kathelijnekerk te Mechelen''. Turnhout, 1940

Georges VAN DOORSLAER en L. STROOBANT (2), ''Inventaris der Kunstvoorwerpen in Openbare gestichten bewaard, Prov. Antwerpen, deel 11, Kerk van de HH. Jan-Baptist en Jan Evangelist te Mechelen. ''Turnhout, 1940

Georges VAN DOORSLAER en L. STROOBANT (3), ''Inventaris der Kunstvoorwerpen in Openbare gestichten bewaard, Prov. Antwerpen, deel 12 Kerk van de HH. Petrus en Paulus te Mechelen.,'' Turnhout, 1940

J.A. VAN ELSEN, ''Geschiedenis van Lippelo'', Merchtem, 1932

Christine en Henk VAN GERWEN, ''Collectie van Gerwen-Lemmens'', Valkenswaard, 1981

C. VAN HERCK en Ad. JANSEN, ''Archief in beeld'', in ''Tijdschrift voor Geschiedenis en Folklore'', 21, 1958

Gonzague VAN INNES, ''Marie à Bruxelles / Maria te Brussel'', Mechelen, 1988

F. VAN MOLLE, ''Historisch allerlei. De devotie tot O.L. Vrouw van Aarschot door de eeuwen heen'', Aarschot 1950

IDEM, ''De Onze-Lieve-Vrouwekerk te Aarschot'', in ''Brabant'', april 1987, p. 3-15

Jan VAN NUFFEL, ''De Kapellekerk te Brussel 1134-1984'', 1984,

R. VAN PASSEN, ''Geschiedenis van Edegem'', Edegem, 1974

AL. VANROY, ''Geschiedenis van Onze-Lieve-Vrouw van Zutendaal'', 1906

Jaak VENKEN, ''Oud Sint-Truiden en omgeving'', Gent, 1993

Fr. VERBIEST, ''Kerkrekeningen te Weelde'', in ''Taxandria'' NR 35, 1963, p. 139

Marlies VERDOODT, ''Belofte maakt schuld: schilderijen over miraculeuze genezingen, in Lank sieck en sibilijck genesen. Bijdragen tot de geschiedenis van IJse-, Lane- en Dijleland'', deel 17, Overijse, 1999, p. 21 e.v.

André VER ELST, ''Over Kampenhout, gemoedelijkheden voor een vriendenmaal'', Brussel, 1959

Dom Wilfried VERLEYEN O.S.B., ''Negen eeuwen Affligem 1083-1983'', 1983

Jozef VERMOESEN, ''Groot-Aalst. Een geschiedkundige verhandeling met inventarisatie van zijn straten en gebouwen. Deel 5 Herdersem'', Aalst, 1977

F. VERMUYTEN, ''Het Begijnhof van Mechelen en zijn kerk'', Antwerpen, 1971

Hugonne VERSCHRAEGEN, ''Fotorepertorium van het Meubilair van de Belgische Bedehuizen (FMBB), Provincie Oost-Vlaanderen''

''Kanton dendermonde'', Brussel, 1982

H. VERSTREPEN, ''Aartsbisschoppelijke archivalia van de St.-Pieter- en Paulusparochie en Nekkerspoel te Mechelen (1255-1802)'', in ''Handelingen KKOLKM'', 94, 1991, p. 55-87

Alphonse WAUTERS, ''Histoire des environs de Bruxelles'', 1855, heruitgave Brussel 1972

C. WELLENS , ''3. Aarschot, Diest, Haacht, Zoutleeuw, en omliggende gemeenten, in Oost-brabant'', Leuven, 1957

J.C. WILLEMS, ''De kapel van Ten Eikenen'', 1938

G. WILLEMS, ''O.-L.-Vrouw van Affligem, vereerd onder de titel O.-L.-Vrouw van de Vrede'', Brussel, 1924

Jules WOUTERS e.a., ''Sint-Martinuskerk Halle-Kempen'', Halle, 1978, gestencileerd

Valeer WOUTERS, ''Legendarisch en vroom Hageland'', Leuven, 1998

Joanna ZIEGLER, ''Sculpture of Compassion: The Pieta and the Beguines in the Southern Low Countries'', Brussel-Rome, 1992

'''Tentoonstellingscatalogi'''

1904 Namen, ''Exposition Mariale de Namur''

1911 Mechelen, ''Exposition des anciens métiers d’art malinois, d’art réligieux, de la province d’ Anvers et de foklore local''

1930 Namen, ''Exposition des trésors d’art de la province de Namur''

1938 Gent, ''Tentoonstelling van Oude Godsdienstige kunst''

1948 Antwerpen, ''Kerkelijke kunst''

1953 Tongeren, ''Honderd Limburgse Madonna’s''

1954 Antwerpen, ''De Madonna in de kunst''

1954 Brussel-Mechelen, ''Oude Mechelse Kunstnijverheden''

1954 Dendermonde, ''Oude religieuse kunst in stad en land van Dendermonde''

1954 Mons, ''Exposition Mariale du Hainaut''

1958 Saint-Hubert, nr. 9

1959 Antwerpen, ''Laus Laurentio''

1959 Geraardsbergen, ''Oude religieuze kunst uit stad en dorp van het dekenaat Geraardsberge''n

1959 Leuven, ''Sint-Gertrudis''

1960 Brussel, ''Moeder en Kind in de religieuse kunst''

1960 Brussel, ''Communes belges''

1960 Tournai, ''La Madonne dans l’Art en Hainaut''

1961 Brussel, ''Verzamelingen van de Openbare Onderstand''

1961 Deurne-Antwerpen, ''Oude Kerkelijke Kunst in de provincie Antwerpen''

1961 Deurne-Antwerpen, ''Kunstvoorwerpen uit verzamelingen in de provincie Antwerpen''

1961 Gent, ''Schatten der Begijnhoven''

1961 Hasselt, ''1000 jaar kerkelijke kunst in Limburg''

1961 Mechelen, ''Mechelen 4 eeuwen aartsbisschoppelijke stad''

1961 Mechelen-Brussel?????

1962 Utrecht ?????

1963 Deurne-Antwerpen, ''Oude kerkelijke kunst in de provincie Antwerpen''

1964 Enghien, ??????? p. 20,21

1964 Leuven, ''Oude kunst uit Leuvens privébezit''

1966 Hasselt, ''Gewijde kunst in Limburgs bezit''

1966 Rotselaar, ''Oude kerkelijke Kunst uit de Baanderij Rotselaar''

1968 Aarschot, ''Oude kerkelijke kunst in het Land van Aarschot''

1968 Gaasbeek, ''Ars sacra''

1968 Testelt, ''Testelt en zijn kerk'' (door T.J. GERITS)

1969 Geel, ''Volkskundige tentoonstelling in het Oude Gasthuis te Geel''

1969 Betekom zie jan GERRITS

1970 Sint-Truiden, ''Sint-Trudo’s erf''

1971 Aarschot, ''Wijnkultuur in het Hageland''

1971 Tessenderlo, ''Tessenderlo’s Kunstbezit'' (samensteller Broeder Max)

1971 Utrecht, ''Banden met het Zuiden''

1972 Lebbeke, ''Lebbeke’s rijke verleden''

1973 Aalst, ''Schatten uit de Sint-Martinuskerk te Aalst 1980''

1973 Beveren-Waas, ''Oude religieuze kunst uit het Land van Beveren''

1973 Hallaar, ''Oude kerkelijke kunst van Hallaar'' (doot T.J. GERITS)

1973 Kontich, ''Volksdevotie''

1973 Leuven, ''De Glans van Prémontré''

1973 Liège ''Art ancien dans le patrimoine privé Liégeois''

1973 Mechelen, ''500 jaar Grote Raad 1473-1973''

1973 Tournai, ''Trésors sacrés des églises et des couvents''

1973 Valkenswaard, ''Kerkelijke Kunst uit het Dekenaat Valkenswaard''

1973 Valkenswaard (2), ''Collectie Van Gerwen-Lemmens''

1974 Paliseul, ''Entre Lesse et Semois''

1975 Brussel, ''La Cathédrale Saint-Michel. Trésors d’Art et d’Histoire''

1975 Sint-Kwintens-Lennik, ''Ars sacra''

1976 Diest, ''Oude kunst in privé-bezit''

1976 Liège, ''Art ancien dans le patrimoine privé Liègeois II''

1976 Mechelen, ''Mariale devotie te Mechelen''

1977 Antwerpen, ''Kunstwerken uit de eeuw van Rubens''

1977 Bois d’Haine, ????

1977 Brussel, ''De beeldhouwkunst in de eeuw van Rubens''

1979 Brussel, ''Trésors d’art des églises de Bruxelles'', in Annales de la Société Royale d’Archéologie de Bruxelles, 56, 1979

1979 Leuven, ''Het laatgotisch beeldsnijcentrum Leuven''

1980 Aalst, ''500 jaar Sint-Martinuskerk Aalst''

1980-1981 Gent, ''Benedictus en zijn monniken in de Nederlanden. Monniken en monialen in de Nederlanden''

1981 Waremme, ''Art Marial au pays de Waremme''

1982 Diest, ''Kerkelijke kunst in het oude landdecenaat Diest''

1982 Durbuy, ''Terre de Durbuy''

1983 Brasschaat, ''Maria in kunst en volksdevotie'', gestencileerd

1983 Dendermonde, ''Dendermonde 750 jaar stadskeure''

1983 Herentals, ''Herentalse kunstschatten'' I

1984 Herentals, ''Kunstschatten uit het oude Herentals'' II

1984 Huy, ''Trésors d’art religieux''

1984 Sint-Truiden, ''Kerkelijke kunst in Sint-Truiden''

1984 Valkenswaard ????

1985 Leuven, ''Werken van Barmhartigheid. 650 jaar Alexianen in de Zuidelijke Nederlanden''

1985 Tienen, ''Tienen 1635''

1987 Bastogne, ''Art religieus et croyances populaires en Ardenne et Luxembourg''

1987 Hasselt, ''De Grauwzusters in Hasselt''

1987 Menen, ''900 jaar Sint-Vedastus Menen''

1987 Uden, ‘''waer een paradis’. Kloosterleven in Brabant na de reformatie''

1988 Antwerpen, ''Maria-Jaarkrans.Mariale kunst uit Oost en West''

1988 Gaasbeek, ''Ars sacra''

1989 Hasselt, ''Virga Jesse''

1990 Huy, ''Filles de Citeaux au pays Mosan''

1993-1994 Valkenswaard, ''Merkwaardige vrouwen''

1994 Valkenswaard, ''Engelen''

1995 Uden, ???

1997 Dendermonde, ''Ars Sacra. Beeld van Christus in de oude kunst''

1997 Mechelen, ''Lucas Faydherbe 1617-1697''

1998 Bastogne, ''Dochters van de stilte. Monialen in België en Luxemburg van de middeleeuwen tot heden''

1998 Mechelen, ''800 jaar Onze-Lieve-Vrouwegasthuis. Uit het erfgoed van de Mechelse gasthuiszusters en het OCMW''

1998-1999 Sint-Truiden, ''Stukjes hemel op aarde''

1999-2000 Antwerpen-Arnhem, ''Elck zijn waerom, vrouwelijke kunstenaars in België en Nederland 1500-1950''

2000 Mechelen, ''Mechels houtsnijwerk in de eeuw van Keizer Karel''

2002 Oudenaarde, ''Tot mensen bewogen''

Voorlopige lijst

2017-01-24T16:22:17Z

Jan:

'''AALST '''

Kerk Sint-Martinus

Beeld, in bekroningsnis van zijaltaar van H. Barbara

H. Barbara

Mechelen ?

2de kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout

Bibliografie

Luc ROBIJNS, 1980, deel I, p. 153 (geen Mechelse vermelding, 1644)<nowiki>; </nowiki>Christine VANDENBUSSCHE-VAN DEN KERKHOVE, (FMBB) Kanton Aalst I, 1979, p. 17 (geen Mechelse vermelding, 1644)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B112947 B112947] (1948), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=G5903 G5903] (1997), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN4692 KN4692] (1997), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KM7337 KM7337] (1997)

'''AALST'''

Kerk Sint-Martinus

Beeld

H. Martinus van Tours

door Jan Van Doorne

Mechelen

1605

Niet meer aanwezig

Archiefmelding: ''Volgende den bilette vanden XIII January XVIc vijfde en betaelt aen Jan van Doorne ouer de leuering van een beelt van Ste merten de somme van XLIIII p g''

(Jos REYNAERT, 1947, p. 11)

Bibliografie: Jos REYNAERT, 1947, p. 11<nowiki>; </nowiki>Luc ROBIJNS, 1980, deel I, p. 150 (Jan Van Doorne, 1605)

'''AALST'''

Kerk Sint-Martinus

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, (met wereldbol en scepter)

genaamd O.-L.-Vrouw van de Rozenkrans

met meesterteken op de rug bovenaan: vijfpuntige ster

Meester met de vijfpuntige ster

3de kwart 16de eeuw, later omgevormd tot gekleed beeld

gepolychromeerd lindenhout, hoogte 109 cm

Opmerking: In 1610 werd in de Sint-Martinuskerk de Broederschap van O.-L.-Vrouw van de Rozenkrans opgericht (Jos REYNAERT, 1947, p. 189)

Bibliografie: Luc ROBIJNS, 1980, deel I, p. 150, nr. 215 (Tomas Hazart, einde 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Christine VANDENBUSSCHE-VAN DEN KERKHOVE, (FMBB) Kanton Aalst I, 1979, p. 29 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1973 Aalst, p. 7, nr. 7 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw); 1980 Aalst, p. 63, nr. 44 (Thomas Hazart, einde 16de eeuw)<nowiki>; 2000 Mechelen, p. 23-24, nr. </nowiki>34, met afbeelding (Meester met de vijfpuntige ster, 3de kwart 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B112962 B112962] (1948)

'''AALST'''

Klooster van de Zwartzusters

Beeldengroep

Sint-Anna-ten-drieën, met druiventros

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 104 cm

Bibliografie: Jos GHYSENS, 1993, p. 135 met afbeelding (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B111198 B111198] (1948)

'''AALST'''

Museum-Stedelijk Museum

Herkomstig uit de Sint-Martinuskerk te Aalst

Beelden (4)

afkomstig van bekroning van het zijaltaar van Sint-Rochus, vroeger pestaltaar

vier pestheiligen: HH. Adrianus, Antonius, Christoffel, Sebastiaan

Mechelen

gedateerd op aambeeld van H. Adriaan 1632

gepolychromeerd lindenhout, hoogte Adriaan 120 cm, Antonius 121 cm, Christoffel 132 cm, Sebastiaan 138 cm

Behandeling: 1948 na de kerkbrand van 1947

Bibliografie: Jos REYNAERT, 1947, p. 81<nowiki>; </nowiki>Luc ROBIJNS, 1980, p. 152-153 (Mechelse (?) vermelding, 1632)<nowiki>; </nowiki>Jos GHYSENS, 1993, p. 275 afbeelding van H. Christoffel.

Tentoonstelling: 1910 Brussel, nr. 301; 1980 Aalst, p. 63, nr. 45 (Mechelse (?) vermelding, 1632)

Foto KIK: Adriaan [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B110994 B110994] (1948); Antonius[http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B110995 B110995] (1948); Christoffel [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A79865 A79865] (1947); Sebastiaan [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B110993 B110993] (1948)

'''AALST (HERDERSEM)'''

Kapel Sint-Antonius

Beeld

H. Antonius abt

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw, gestolen in 1972

gepolychromeerd hout, hoogte 107 cm

Bibliografie: Jozef VERMOESEN, Deel 5 Herdersem, Aalst, 1977, p. 90 afbeelding (geen Mechelse vermelding, 17de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Christine VANDENBUSSCHE-VAN DEN KERKHOVE, (FMBB) Kanton Aalst II, Brussel, 1979, p. 29 (geen Mechelse vermelding, 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B120169 B120169] (1949)

'''AALST (HERDERSEM)'''

Kerk O.-L.-Vrouw

Beeld

herkomstig uit Kapel O.-L.-Vrouw ten Rozen

O.-L.-Vrouw met kind met wereldbol en scepter (afwezig)

genaamd O.-L.-Vrouw ten Rozen

naar Mechels voorbeeld hermaakt

19de eeuw (?)

hout, hoogte 22,5 cm

Bibliografie: Jozef VERMOESEN, Deel 5 Herdersem, Aalst, 1977, p. 39 afbeelding (geen Mechelse vermelding, begin 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Christine VANDENBUSSCHE-VAN DEN KERKHOVE, (FMBB) Kanton Aalst II, 1979, p. 28 (geen Mechelse vermelding, 18de eeuw?)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B120152 B120152] (1949)

'''AALST (MOORSEL)'''

Kapel Sint-Gudula (Dorp)

Beeld

H. Goedele van Brussel

Mechelen

ca. 1620-1630

gepolychromeerd hout, hoogte 96 cm

Bibliografie: Christine VANDENBUSSCHE-VAN DEN KERKHOVE, (FMBB) Kanton Aalst II, 1979, p. 42 (geen Mechelse vermelding, begin 18de eeuw)

Foto KIK: met kroon [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B52112 B52112] (1943), zonder kroon [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B116415 B116415] (1949)

'''AALST (MOORSEL)'''

Kerk Sint-Martinus

Beeld

O.-L.-vrouw met kind, met boek en scepter

met meesterteken op de rug: zespuntige ster

Thomas Hazart (+1610)

Mechelen

4de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 85 cm

Bibliografie: Christine VANDENBUSSCHE-VAN DEN KERKHOVE, (FMBB) Kanton Aalst II, 1979, p. 41 (geen Mechelse vermelding, 19de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B120313 B120313] (1949)

'''AALST (NIEUWERKERKE)'''

Kapel H. Rochus

Beeld, met textiele mantel en hoed

H. Rochus van Montpellier

Mechelen?

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 95 cm

Bibliografie: Christine VANDENBUSSCHE-VAN DEN KERKHOVE, (FMBB) Kanton Aalst I, 1979, p. 53 (geen Mechelse vermelding, 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B120365 B120365] (1949)

'''AARSCHOT'''

'''AARSCHOT'''

Kerk O.-L.-Vrouw

Beeld

H. Adrianus

met Mechels sradsmerk en meesterteken op de rug: Franse lelie

Meester met de Franse lelie

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 80 cm

Toestand: een deel van het voetstuk met de tippen van de voeten is afgebroken

Behandeling: 1965 door Kon. Instituut voor het Kunstpatrimonium te Brussel

Bibliografie: Christina CEULEMANS en Benoit GEUKENS, (FMBB) Kanton Aarschot, 1978, p. 28 (vermelding merk, Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1968 Aarschot; 2000 Mechelen, nr. 20, met afbeelding (Meester met de Franse lelie, tweede helft 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A73657 A73657] (1944); detail: merk [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=E32473 E32473] (1965)

'''AARSCHOT'''

Kerk O.-L.-Vrouw

Beeld

H. Antonius abt

met meesterteken op de rug: Franse lelie

Meester met de Franse lelie

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 80 cm

Behandeling: 1965 door het Kon. Instituut voor het Kunstpatrimonium te Brussel

Bibliografie: Christina CEULEMANS en Benoit GEUKENS, (FMBB) Kanton Aarschot, 1978, p. 28 (geen vermelding merk, geen Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw); J. BREUGELMANS, J. CEULEMANS en C. VAN HAESENDONCK, 1987, p. 47 (geen vermelding merk, geen Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B54576 B54576] (1944)

'''AARSCHOT'''

Kerk O.-L.-Vrouw

Beeld

H. Apollonia van Alexandrië

Mechelen

2de elft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 71 cm

Bibliografie: Christina CEULEMANS en Benoit GEUKENS, (FMBB) Kanton Aarschot, 1978, p. 28 (geen Mechelse vermelding, 1ste helft 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B54033 B54033] (1943 )

'''AARSCHOT'''

Kerk O.-L.-Vrouw

Beeld

H. Barbara

met meesterteken op de rug: Franse lelie

Meester met de Franse lelie

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 130 cm

Behandeling: 1965 door Kon. Instituut voor het Kunstpatrimonium te Brussel

Bibliografie: J. DE BORCHGRAVE D'ALTENA, 1939-1940, p. 172<nowiki>;</nowiki> Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Aarschot, 1978, p. 28 (vermelding merk, Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)<nowiki>; BREUGELMANS, CEULEMANS en VAN HAESENDOCK, 1987, p. </nowiki>47

Tentoonstelling: 1968 Aarschot; 2000 Mechelen, nr. 21, met afbeelding (Meester met Franse lelie, 2de helft 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B54030 B54030] (1943); detail: merk [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=E32572 E32572] (1965)

'''AARSCHOT'''

Kerk O.-L.-Vrouw

Beeld

H. Cecilia van Rome

Mechelen

2de helft 16de eeuw

witgeschilderd lindenhout, hoogte 90 cm

Bibliografie: Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Aarschot, 1978, p. 28 (geen Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B54575 B54575] (1944)

'''AARSCHOT'''

Kerk O.-L.-Vrouw

Beeld

H. Elisabeth van Hongarije

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 100 cm

Bibliografie: L. COVELIERS, 1912, p. 126<nowiki>; </nowiki>P. DE FRAINE en W. SCHROEVEN, 1963, p. 37<nowiki>; </nowiki>Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Aarschot, 1978, p. 28 (geen Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1968 Aarschot, p. 22<nowiki>;</nowiki> 1982 Diest, nr. B/29 (Zuidelijke Nederlanden, 2de helft 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B54580 B54580] (1944)

'''AARSCHOT'''

Kerk O.-L.-Vrouw

Beeld

H. Lucia van Syracuse

Mechelen

2de helft 16de eeuw

witgeschilderd lindenhout, hoogte 90 cm

Bibliografie: Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Aarschot, 1978, p. 28 (geen Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B54577 B54577] (1944)

'''AARSCHOT'''

Kerk O.-L.-Vrouw

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

genaamd O.-L.-Vrouw van Aarschot

genaamd Onze-Lieve-Vrouw Koningin van de Hemel

Mechelen

2de helft 16de eeuw, naar beeld uit 13de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 140 cm

Kort Begryp van de Stadt Aerschot, synde een Hertoghdom in Brabant, Brussel, 1766:

Bibliografie: J. VAN BRABANT, 1938, p. 345-358; J. DE BORCHGRAVE D' ALTENA, Notes, 43, 1939-40, p. 173 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw naar 13de eeuws model) ; F. VAN MOLLE, 1950, p. 13-18 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Aarschot, 1978, p. 28 (Mechelse (?) vermelding, 2de helft 16de eeuw)<nowiki>;</nowiki> F. VAN MOLLE, 1987, p. 3-15 in het bijzonder p. 7 (Mechelse herkomst, einde 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>

Valeer WOUTERS, Legendarisch en vroom Hageland, Leuven, 1998, p. 30 (Mechelse vermelding, 16de eeuw, 13de eeuws voorbeeld)<nowiki>; </nowiki>Jo CLAES, 2011, p. 338, met afbeelding (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B15736 B15736] (1914-18), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B54037 B54037] (1943), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A98049 A98049] (1947); detail: O.-L.-Vrouw met Kind ten halve lijve profiel rechts [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A98050 A98050] (1947)

'''AARSCHOT'''

Kerk O.-L.-Vrouw

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, staand op de maan en de, slang, met wereldbol, voor een stralenkrans, omringd door rozenkrans

Mechelen ?

1ste helft 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 39 cm

niet meer ter plaatse

Bibliografie: Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Aarschot, 1978, p. 28 (geen Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B54036 B54036] (1943)

'''AARSCHOT'''

Kerk O.-L.-Vrouw

Beeld

Sint-Anna-ten-drieën

Mechelen

4de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 113 cm

Bibliografie: J. DE BORCHGRAVE D' ALTENA, Notes, 43, 1939-40, p. 172 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Aarschot, 1978, p. 28 (geen Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Jo CLAES, 2011, p. 326, met afbeelding (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1971 Aarschot, p. 141-142<nowiki>; </nowiki>1987 Diest, nr. B/28 (geen Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B54031 B54031] (1943)

'''AARSCHOT'''

Kerk O.-L.-Vrouw

Beeld

Heilige apostel?

Mechelen

einde 16de - begin 17de eeuw

gepolychromeerd hout

Behandeling: 1981 door het Kon. Instituut voor het Kunstpatrimonium

Bibliografie: Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Aarschot, 1978, p. 28 (geen Mechelse vermelding, 1ste helft 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A73655 A73655] (44), na behandeling [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B228140 B228140] (1981)

'''AARSCHOT'''

OCMW

Beeld

herkomstig: mogelijk uit voormalige begijnhof van Aarschot

H. Catharina van Alexandrië

met meesterteken: vijfpuntige ster

Meester met de vijfpuntige ster

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

gepolychromeerde eik, hoogte 72 cm

Tentoonstelling: 1968 Aarschot, Oude kerkelijke kunst in het Land van Aarschot, p. 42, nr. B/15 (vermelding merk, Mechelse vermelding, 16de eeuw)

'''ABEE'''

Eglise Saint-Martin (Scry)

Beeld

Sint-Anna-ten-drieën

Mechelen

2de helft 16de eeuw, sterk gerestaureerd in 1880

nieuw-gepolychromeerd hout, hoogte 78 cm

Bibliografie: Jean-Jacques BOLLY, RPMSB, Canton de Huy I, 1975, p. 15 (geen Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B44204 B44204] (1943)

'''AFFLIGEM'''

Abdij der Benediktijnen

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met druiventros

genaamd Onze-Lieve-Vrouw van Affligem

door Maarten Van Calster

Mechelen

1606, met resten van geprofaneerd Romaans beeld

gepolychromeerde steen, hoogte 50 cm

Bibliografie: G. WILLEMS, 1923<nowiki>; </nowiki>Dom Wilfried VERLEYEN O.S.B., Negen eeuwen Affligem 1083-1983, 1983, p. 184, met afbeelding (Maarten Van Calster, 1606)<nowiki>;</nowiki> Jaak ANSEN, 1999-2000, p. 120 (Maarten Van Calster, ca. 1606)<nowiki>;</nowiki> Carl DECKERS, 2009, p. 176, (Merten Van Calster ca 1606)<nowiki>; </nowiki>Jo CLAES, 2011, p. 102, met afbeelding (geen Mechelse vermelding, 1606)

Tentoonstelling: 1980-1981 Gent, nr. 206<nowiki>; 2000 Mechelen, nr. 56, met afbeelding (Maarten </nowiki>Van Calster, ca. 1606)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B207185 B207185], [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=G6301 G6301] (1998), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN6838 KN6838] (1998), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN6839 KN6839] (1998), profiel rechts [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN6840 KN6840] (1998), achterzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN6841 KN6841] (1998), profiel links [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN6842 KN6842] (1998), hoofd Maria [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KM8944 KM8944] (1998), kind Jezus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KM8945 KM8945] (1998)

'''AFFLIGEM (HEKELGEM)'''

Kapel O.-L.-Vrouw ter Kluizen

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

4de kwart 16de eeuw

geschilderd hout, hoogte 38 cm

Bibliografie: Denis COECKELBERGHS, Jaak JANSEN en Wilfried JANSSENS, (FMBB) Kanton Asse, Brussel, 1979, p. 25 (geen Mechelse vermelding, 18de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M209723 M209723] (1973)

'''ALSEMBERG zie BEERSEL(ALSEMBERG)'''

'''AMAY (FLÃ”NE)'''

Eglise Saint-Mathieu

Beeld, herkomstig van de abdij van Affligem

O.-L.-Vrouw met Kind, staand op maansikkel en slang

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

hout, hoogte 131 cm

Foto KIK: K[http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M13869 M13869] (2002)

'''AMSTERDAM (NL)'''

Museum Rijksmuseum

Beeld

H. Sebastiaan

Mert Mechels sradsmerk

Mechelen

2de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd notenhout, hoogte 69,5 cm

Bibliografie: W. HALSEMA-KUBES, 1971, met afbeelding (Mechelse vermelding)

'''ANDERLECHT'''

Kerk Sint-Jozef (Veeweide)

Beeld

Sint-Anna-ten-drieën

Mechelen

midden 16de eeuw

eik, hoogte 75 cm

Bibliografie: Denis COECKELBERGHS en Wilfried JANSSENS (FMBB), Kantons Anderlecht I en II, Brussel, 1975, p. 15 (geen Mechelse vermelding, begin 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M73714 M73714] (1971)

'''ANDERLECHT'''

Klooster van de Witte Paters, Missionarissen van Scheut

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

genaamd Onze-Lieve-Vrouw van Genade

Mechelen

2de helft 26de

gepolychromeerd hout, hoogte 98

Bibliografie: Jo CLAES, 2011, p. 93-94, met afbeelding (geen Mechelse vermelding, 17de eeuw)

'''ANTWERPEN'''

Begijnhof

Beeld

herkomstig uit het voormalig diocesaan museum te Mechelen

Sint-Anna-ten-drieën

met meesterteken: huismerk van Joos Van Santvoort (?)

Joos Van Santvoort

Mechelen

midden 16de eeuw

gepolychromeerd lindenhout, hoogte 60 cm

Bibliografie: Christine VANDENBUSSCHE-VAN DEN KERCKHOVE, 1978

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B147858 B147858] (1954); detail: meesterteken [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=E17169 E17169] (1954)

'''ANTWERPEN'''

Kathedraal O.-L.-Vrouw ten Hemel opgenomen

Beeld

O.-L.-vrouw met Kind, om gekleed te worden

genaamd Onze-Lieve-Vrouw-Lof

het hoofd van Maria en het Jezuskind in gepolychromeerd hout

1ste kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 165 cm

Bibliografie: R. OP DE BEECK, 1978; Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Antwerpen I-IV, 1979, p. 48 (geen Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw) ; Stefaan Grieten en Joke BUNGENEERS1996, nr. 1011; Dossier: De complexe geschiedenis van de geklede Onze-Lieve-Vrouw van Antwerpen (E. MERCIER, J. SANYOVA en M. VAN STRYDONCK), in Bulletin KIK, 30, 2003, p. 227-244; Jo CLAES, 2011, p. 197, met afbeelding (Maaslands, 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B155604 B155604] (1955), K[http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=N10107 N10107] (2001)

'''ANTWERPEN'''

Kapel Sint-Anna

Beeld

O.-L.-vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 68 cm

Bibliografie: Jean-Pierre DE BRUYN en Maurice MEUL, 1994, p. 356, met afbeelding (geen Mechelse vermelding, einde 16de - begin 17de eeuw)

'''ANTWERPEN'''

Kerk Kathedraal O.-L.-Vrouw ten hemel opgenomen

Archief: In 1539 levert Joos van Santvoort een beeld van de H. Petrus

E. NEEFFS, 1875, p. 125

'''ANTWERPEN'''

Kerk Kathedraal O.-L.-Vrouw ten hemel opgenomen

Beeld

O.-L.-vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 65 cm

Bibliografie: J. VAN DEN NIEUWENHUIZEN, 1957, 109;Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Antwerpen I-IV, 1979, p. 47 (geen Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw); Stefaan GRIETEN en Joke BUNGENEERS, 1996 (geen Mechelse vermelding, begin 17de eeuw, voor 1608-1609)

Tentoonstelling: 1963 Antwerpen, nr. 134 (begin 17de eeuw, geen Mechelse vermelding)<nowiki>; 1977 Antwerpen, nr. 81</nowiki>

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M203413 M203413] (1974)

'''ANTWERPEN'''

Kerk Sint-Antonius van Padua

Beeld, kan gekleed worden

O.-L.-vrouw met Kind, mogelijk met wereldbol en scepter

genaamd O.-L.-Vrouw van Goed Succes

Mechelen

1604

gepolychromeerd hout, hoogte 505 cm

Bibliografie:

A. THYSSENS,1920, p. 69<nowiki>; </nowiki>C.VAN HERCK en Ad. JANSEN, 1958, p. 12 (geen Mechelse vermelding, 1604)<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Antwerpen V-VI, 1979, p. 32 (geen Mechelse vermelding, 1605)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A80643 A80643] (1945)

'''ANTWERPEN'''

Kerk Sint-Carolus Borromeus

Beeld

O.-L.-vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

genaamd O.-L.-Vrouw van Scherpenheuvel

Mechelen

begin 17de eeuw

gepolychromeerd eikenhout, hoogte 74 cm

Bibliografie: J.Fr. PALLEMAERTS, 1936, p. 21-22, met afbeelding (geen Mechelse vermelding, voor 1606)<nowiki>;</nowiki> F. PEETERS, 1940, p. 20-30; F. HUYBRECHTS, 1974, p. 21 (uit hout van de boom van Scherpenheuvel, geschonken door Albrecht en Isabella)<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Antwerpen V-VI, 1979, p. 45 (geen Mechelse vermelding, einde 16de - begin 17de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Jo CLAES, 2011, p. 76 (geen Mechelse vermelding, aanwezig sinds 1621)

Tentoonstelling: 2000 Mechelen, p. 38-40 (Mechelse vermelding, 1606)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B46002 B46002] (1943), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A131824 A131824] (z.d.)

'''ANTWERPEN'''

Kerk Sint-Joris

Beeld, kan gekleed worden

O.-L.-Vrouw met Kind

O.-L.-Vrouw van het Kasteel

Mechelen (?),

1592 inghuldigd door de Hertog van Alva

gepolychromeerd hout, hoogte 80 cm

Bibliografie: Bondig inventaris, 1959-1960, p. 70 (geen Mechelse vermelding, einde 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Antwerpen I-IV, 1979, p. 32 (geen Mechelse vermelding, 1592)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A131826 A131826] (z.d.)

'''ANTWERPEN'''

Kerk Sint-Paulus

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

genaamd O.-L.-Vrouw van de Rozenkrans

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 85 cm

Bibliografie: AloÃ¯s JANSSENS, 1971, p. 85 , 91 met afbeelding (Mechelse vermelding, begin 16de eeuw); Jaak JANSEN, (FMBB) Kantons Antwerpen V-VI, 1979, p. 119 (geen Mechelse vermelding, gekleed beeld, 16de eeuw)<nowiki>;</nowiki> Raymond SIRJACOBS, 1999, p. 115-116, met afbeelding (Mechelse vermelding, 3de kwart 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Jo CLAES, 2011, p. 147, met afbeelding (geen Mechelse vermelding)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M227284 M227284] (1976)

'''ANTWERPEN'''

Meirbrug

Archief: In 1616-1617 levert Maarten Van Calster een kruisbeeld voor de Meirbrug.

E. NEEFFS, 1875, p. 167-168

'''ANTWERPEN'''

Museum voor Volkskunde

Beeld,

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

midden 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 35 cm

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B205750 B205750] (1968)

'''ANTWERPEN'''

Museum Mayer van den Bergh (inv. nr. 2309)

Beeld

herkomst: waarschijnlijk Aalst privÃ©verzameling Camille van Langenhove-Biebuyck

O.-L.-Vrouw met Kind, met druiventros

Mechelen

toegevoegde datering V octob 1640

kort voor 1640

bukshout, hoogte 30 cm

Bibliografie: TH. MULLER, 1965, p. 163-167<nowiki>; </nowiki>J. DE COO, catalogus 2 Museum Mayer van den Bergh, 1969, nr. 2309; José MAMBOUR, 1985, p. 190, met afbeelding (Mechelse vermelding, 1640)

Tentoonstelling: 1977 Brussel, nr. 272 (Mechelse vermelding, ca. 1630-1640)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B158828 B158828] (1956), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z008456 Z008456] (2003), voor driekwart links [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z008457 Z008457] (2003), achter [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z008458 Z008458](2003), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z008459 Z008459] (2003)

'''ANTWERPEN'''

Museum Vleeshuis (Rubenshuis) (inventaris nr. 25C97

Beeld

H. Barbara

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

geschilderd en verguld grenenhout, hoogte 56 cm

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B143291 B143291] (1953)

'''ANTWERPEN'''

Museum Vleeshuis

Voetstuk, voor beeld

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A122436 A122436]

'''ANTWERPEN'''

Museum Vleeshuis (inventarisnr. 25C79)

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

midden 16de eeuw

witgeschilderd grenenhout, hoogte 38 cm

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B190088 B190088] (1961)

'''ANTWERPEN'''

PrivÃ©verzameling Boon

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met verdwenen wereldbol en scepter

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B36125 B36125]

'''ANTWERPEN'''

PrivÃ©verzameling De Maeyer-Buyle

Beeld

H. Antonius abt

met meesterteken: vijfpuntige ster

Meester met de vijfpuntige ster

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 90 cm

Tentoonstelling: 1961 Mechelen, nr. 903 (dubbele driehoek, geen Mechelse vermelding of datering)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B189874 B189874] (1961); detail: meesterteken [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A120747 A120747] (1961)

'''ANTWERPEN'''

PrivÃ©verzameling Van Nuffel-De Smedt

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

gesigneerd op sokkel: MARIA FAYDHERBE ME FECIT

Maria Faydherbe

Mechelen

ca. 1615-1620

buks, hoogte 15 cm

Bibliografie: G. VAN DOORSLAER, 1932, p. 1-9 (Maria Faydherbe)<nowiki>; Georges VAN DOORSLAER, 1939, p. 326 e.v.</nowiki> <nowiki>; Th. MULLER, 1965, p. 173-178</nowiki>, met afbeeldingen<nowiki>; José MAMBOUR, 1985, p. </nowiki>187-188, met afbeelding (Maria Faydherbe); Jaak JANSEN, 1988-1989, p. 95-98, met afbeelding (Maria Faydherbe, 1615-1620)

Tentoonstelling: 1938 Mechelen, nr. 36; 1959 Antwerpen, nr. 197; 1961 Deurne-Antwerpen, Kunstvoorwerpen, nr. 62 (Maria Faydherbe 1587-1643); 1977 Brussel, nr. 80 (Maria Faydherbe)<nowiki>; 1999-2000 Antwerpen-Arnhem, nr. </nowiki>16 (Maria Faydherbe (1587-1643)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A118716 A118716]

'''ANTWERPEN'''

PrivÃ©verzameling

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

met meesterteken: vijfpuntige ster

Meester met de vijfpuntige ster

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 68 cm

Tentoonstelling: 1988 Antwerpen, nr. 227 (Mechelse vermelding, ca. 1600)

'''ANTWERPEN (EKEREN)'''

Kerk Sint-Lambertus

Beeld, op voetstuk

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 30 cm

Bibliografie: Bondig inventaris, deel 10, 1959-1960, p. 114 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Kapellen, 1977, p. 14 (Mechelse vermelding, einde 16de - begin 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B79770 B79770] (1944)

'''APPELS zie DENDERMONDE (APPELS)'''

'''ARLON'''

Eglise Saint-Donat (voormalige kloosterkerk der Kapucijnen)

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met niet aanwezige wereldbol en scepter

genaamd Onze-Lieve-Vrouw van de Vrede

Mechelen

2de kwart 17de eeuw, 1654 (?)

gepolychromeerd hout, hoogte 104 cm

Het is mogelijk dat de Kapucijnen het beeld reeds hadden verworven en het vanaf 1654 onder de naam O.-L.-Vrouw van de Vrede lieten vereren. Het chronogram op de maan onder de voeten van O.-L.-Vrouw verwijst naar de installatie van de devotie. Heeft men bij die gelegenheid een nieuw beeld besteld in Mechelen? Dat is ook mogelijk. De orde vestigde zich in 1626 in Aarlen. Het model is volledig Mechels, in de Renaissance-traditie.

Bibliografie: Guy AMAND DE MENDIETA, (RPMSB) Canton d'Arlon, 1976, p. 15 (geen Mechelse vermelding, 1654)<nowiki>;</nowiki> Robert DIDIER, 1985-1986, p. 186-187, met afbeelding; Marie-france JACOPS, 1987-1988, p. 383-427, in het bijzonder p. 389 e.v., (geen Mechelse herkomst, midden 17de eeuw)

Tentoonstelling: 1987 Bastogne, p. 114 (geen Mechelse vermelding, 1654)<nowiki>; 2000 Mechelen, p. 42, nr. </nowiki>64 (Mechelse vermelding, 1654)

Foto KIK : met attributen [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B20716 B20716] (1914-18), zonder attributen [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B107971 B107971] (1947)

'''ASSE (MOLLEM)'''

Kerk Sint-Antonius (Bollebeek)

Beeld

Sint-Anna-ten-drieën

Mechelen

4de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 77 cm

Bibliografie: A. WAUTERS, deel III, Brussel 1971 (heruitgave), p. 543, afbeelding 1170 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>J. DE BORCHGRAVE D'ALTENA, Statuettes malinoises, 1959, p. 23-24, afbeelding 11 (Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)<nowiki>;</nowiki>

Denis COECKELBERGHS, Jaak JANSEN en Wilfried JANSSENS, (FMBB) Kanton Asse, 1979, p. 32 (geen Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

Tentoonstelling : 1958 Grimbergen, nr. 141; 1968 Gaasbeek, nr. 1

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M5955 M5955] (1968)

:

'''ATTENHOVEN zie DENDERMONDE (ATTENHOVEN)'''

'''AUTRE-EGLISE zie RAMELIES (AUTRE-EGLISE)'''

'''AVERBODE zie SCHERPENHEUVEL-ZICHEM (AVERBODE)'''

'''BAAL zie TREMELO (BAAL)'''

'''BALEN'''

Kapel Sint-Thomas van Canterburry

Beeld

H. Thomas van Canterburry

met meesterteken op de rug: zespuntige ster

Thomas Hazart

Mechelen

4de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 89 cm

Bibliografie: Fernand DONNET en Frans VAN LEEMPUTTEN, 1910, p. 518 (geen Mechelse vermelding, 18de eeuw)<nowiki>;</nowiki> Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Mol, 1975, p. 16 (merk, Thomas Hazart, kort voor 1610)<nowiki>;</nowiki> Jaak JANSEN, 1976, p. 7-9 (zespuntige ster, Thomas Hazart, einde 16de-begin 17de eeuw); Jaak JANSEN, 1994-1995, p. 136, met afbeelding (Thomas Hazart, ca. 1600-1610)

Tentoonstelling: 1971 Mol, nr. 14 (zespuntige ster, Thomas Hazart, begin 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M41166 M41166] (1968)

'''BALEN'''

Kerk Sint-Hubertus (Hulsen)

Beeld, herkomstig uit voormalige Sint-Hubertuskapel te Hulsen

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

met Mechels stadswapen en meesterteken in de voet: Romeinse kapitaal M

Meester met Romeinse kapitaal M

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 87 cm

Behandeling: 1983-1984 door KIK Brussel

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Mol, 1975, p. 16 (geen merk, geen Mechelse vermelding, 1ste helft 17de eeuw)

Tentoonstelling: 2000 Mechelen, 40-42, nr. 54 (Meester met Romeinse kapitaal M, 1ste kwart 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M41155 M41155] (1968), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN9466 KN9466] (2000), na behandeling N558 (1984): details: meesterteken N560 (1984), hoofden N559 (1984)

'''BALEN (OLMEN)'''

Kerk Sint-Willibrordus

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

met stadsmerk en meesterteken: vijfpuntige ster

Meester met de vijfpuntige ster

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 62 cm

Bibliografie: Geoges VAN DOORSLAER, 1933, p. 168 (merkteken, Mechelse vermelding, 17de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Mol, 1975, p. 49 (meesterteken, Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)<nowiki>; Jaak JANSEN, Aantekeningen, 1976, p. </nowiki>10-11 (gemerkt, Mechelse vermelding, ca. 1600)<nowiki>; Jaak JANSEN, 1988-1989, </nowiki>p. 85 (gemerkt, Mechelse vermelding, midden 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1961 Mechelen, nr. 886 (Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)<nowiki>; 2000 Mechelen</nowiki>, p. 12-13, nr. 16 (Meester met de vijfpuntige ster, midden 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M41711 M41711] (1968)

'''BEERSE (VLIMMEREN)'''

Kerk Sint-Quirinus

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

met Mechels stadsmerk en meesterteken boven op de rug: vijfpuntige ster

Meester met de vijfpuntige ster

Mechelen

1550-1560

gepolychromeerd hout, hoogte 86 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Turnhout I, 1976, p. 41 (meesterteken, Mechelse vermelding, einde 16de eeuw)<nowiki>; Jaak JANSEN, 1988-1989, p. </nowiki>89-90, met afbeelding (gemerkt, Mechelse vermelding, 3de kwart 16de eeuw)

Tentoonstelling: 2000 Mechelen, p. 23, nr. 28, met afbeelding (Meester met de vijfpuntige ster, 1550-1560)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B94608 B94608] (1945)

'''BEERSEL (ALSEMBERG)'''

Kerk O.-L.-Vrouw

Beeld

O.-L.-vrouw met kind, met wereldbol en scepter

met stadsmerk en meesterteken: Joos Van Santfoort

Joos Van Santfoort

1552

gepolychromeerd hout, hoogte 87 cm

thans gestolen

Bibliografie: V. DE BUCK, 1869, p. 31 (Judocus Sanda, 1552); Christina VANDENBUSSCHE-VAN DEN KERKHOVE, 1978, p. 186, met afbeelding (Judocus Van Santfoort, 1552); Denis COECKELBERGHS en Wilfried JANSSENS, (FMBB) Kanton Sint-Genesius-Rode, 1980, p. 17 (merken, Joos Van Santfoort, 1552)

Tentoonstelling: 2000 Mechelen, p. 25 (toegeschreven aan Joos van Santfoort, 1552)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M95518 M95518] (1972); detail: merk [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A17169 A17169]

'''BEGIJNENDIJK (BETEKOM)'''

Kerk Sint-Laurentius

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met kruisdragende wereldbol en granaatappel

op rugzijde het meesterteken: zespuntige ster

Thomas Hazart

4de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd lindenhout, hoogte 73 cm

Bibliografie: H. DE VIS, 1934, p. 125<nowiki>;</nowiki> J. DE BORCHGRAVE D'ALTENA, 42, 1939, p. 183, 43, 1940, p. 9, met afbeelding; C. WELLENS , Betekom, in Oost-brabant, 3. Leuven, 1957; C. WELLENS, De Brabantse dorpen Betekom en Baalen hun parochiekerken, in De Brabantse folklore, 120, 1958, p. 806<nowiki>;</nowiki> J. DE BORCHGRAVE D'ALTENA, Statuettes, 1959, p. 22<nowiki>;</nowiki> P.J. GERRITS, Betekomnummer, 1969, p. 89-90, B3(zespuntige ster, Thomas Hazart?, einde 16de-Begin 17de eeuw); Jaak JANSEN, 1976, p. 8 (zespuntige ster, Thomas Hazart); Jan CRAB, 1977, p. 62<nowiki>;</nowiki> Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Aarschot, 1978, p. 36 (zespuntige ster, Thomas Hazart, einde 16de-begin 17de eeuw)<nowiki>; </nowiki>E. SENTS en VAN LOOCK, 1997, p. 47

Tentoonstelling: 1961 Mechelen, nr. 889 (merk dubbele driehoek)<nowiki>; </nowiki>1968 Aarschot, nr. B12 (merk: dubbele driehoek, 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>1982 Diest, nr. B/36 (Mechelse vermelding, Thomas Hazart, einde 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>2000 Mechelen, p. 34, nr. 43 (Davidsster, Thomas Hazart, 1580-1600)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B189864 B189864] (1961); detail: meesterteken [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A120745 A120745] (1961)

'''BEGIJNENDIJK (BETEKOM)'''

Kerk Sint-Laurentius

Beeld

H. Laurentius diaken

met stadswapen en meesterteken: kapitaal P

Mechelen

einde 16de - begin 17de eeuw

gepolychromeerd lindenhout, hoogte 56 cm

Bibliografie: J. DE BORCHGRAVE D'ALTENA, Notes, Louvain I, p. 183 en II, pl. 16) ; J. DE BORCHGRAVE D'ALTENA, 1959, p. 22 (met ster, Mechelse vermelding) ; Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Aarschot, 1978, p. 36 (Mechelse vermelding, einde 16de-begin 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M234854 M234854] (1975)

'''BEGIJNENDIJK (BETEKOM)'''

Kerk Sint-Laurentius

Beeld

H. Rochus van Montpellier

met stadswapen van Mechelen

Mechelen

ca. 1619

ontkleurd hout, hoogte 70 cm

Toestand: polychromie afgeloogd<nowiki>; reistas en drinkfles vernieuwd</nowiki>

Bibliografie: T.J. GERRITS, De Sint-Laurentiuskerk, 1969, p. 69; IDEM, Kataloog der kunstvoorwerpen, 1969, p. 93<nowiki>; </nowiki>Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Aarschot, 1978, p. 36 (Mechelse vermelding, einde 16de-begin 17de eeuw)

Tentoonstelling: 1968 Aarschot, p. 21; 1987 Diest, nr. B/39, met afbeelding (Mechelse vermelding?, begin 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M234897 M234897] (1975)

'''BERBROEK zie HERK-DE-STAD'''

'''BERG zie KAMPENHOUT (BERG)'''

'''BERGEYCK (NL)'''

Kerk Sint-Petrus ('t Hof)

Beeld, op halve hoogte, beschadigd

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

gepolychromeerd lindehout, hoogte 58 cm

Tentoonstelling: 1973 Valkenswaard, p. 13, afbeelding p. 54 (geen Mechelse verwijzing, 18de eeuw)

'''BERINGEN (PAAL)'''

Kerk Sint-Jan-Baptist

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en verdwenen scepter

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout

gestolen

Bibliografie: Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Beringen, 1977, p. 37 (Mechelse vermelding, begin 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A73513 A73513] (1944)

'''BETEKOM zie BEGIJNENDIJK (BETEKOM)'''

'''BEVEREN (KALLO) '''

Kerk Sint-Petrus en Paulus

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

genaamd O.-L.-Vrouw van Victorie

Frans Van Loo

gepolychromeerd door Jacob Francart uit Brussel

1638

gepolychromeerd hout, hoogte 81 cm

Beeld geplaatst door pater-augustijn Bartholomeus de los Rios y AlarÃ§on, hofpredikant van Ferdinand van Oostenrijk, en door bisschop Antonius Triest. Als dank voor de zege van het Spaanse leger op de troepen van de Noordelijke Staten in de Slag van Kallo.

De pater-augustijn

Behandeling: 1955 door de Firma van den Houtte te Brussel

Bibliografie: Georges VAN DOORSLAER, 1939, p. 323-324 (Frans Van Loo, 1638); Bernadette ROOSE-MEIER, (FMBB) Kanton Beveren, 1981, p. 27 (Franciscus van Loo, 1638)<nowiki>; </nowiki>Bert JOOS, 1982, p. 115, nr. 40, afbeelding 65 (Franciscus Van Loo, Mechelse vermelding, 1638)<nowiki>; </nowiki>Hub. HECHTERMANS, nr. 4, 1988, p. 118-121, nr. 5, 1988, p. 150-155<nowiki>;</nowiki> Jaak JANSEN, 1988-1989, p. 92, met afbeelding (Frans Van Loo, 1638)<nowiki>; </nowiki>Michel CLOET e.a., 1991, p. 196-197, met afbeelding (Franciscus Van Loo, 1638)

Tentoonstelling: 1973 Beveren-Waas, p. 47, nr. B/1 (Mechelse vermelding, Frans Van Loo, 1638)<nowiki>;</nowiki> 1997 Mechelen, nr. 5; 2000 Mechelen, p. 44, nr. 63, met afbeelding (Frans Van Loo, 1636)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M152029 M152029] (1980)

'''BEVEREN (KALLO)'''

Kerk Sint-Petrus en Paulus

Beeld (2), van hoofdaltaar

HH. Petrus en Paulus

Frans Van Loo

1639

geschilderd hout

Geplaatst in opdracht van pater-augustijn Bartholomeus de los Rios, ter vervanging van de stukgeslagen beelden door de beeldenstormers

Bibliografie: Georges VAN DOORSLAER, 1939, p. 323-324 (Frans Van Loo, 1638); Bernadette ROOSE-MEIER, (FMBB) Kanton Beveren, 1981, p. 25 (geen Mechelse verwijzing of datering); Bert JOOS, 1982, p. 115, nr. 41-42, afbeeldingen 66 en 67 (Franciscus Van Loo, Mechelse vermelding, 1639)

Foto KIK: H. Petrus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M152031 M152031] (1980), H. Paulus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M152032 M152032] (1980)

'''BEVEREN (MELSELE)'''

Kapel O.-L.-Vrouw van Gaverland

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

genaamd Onze-Lieve-Vrouw van Gaverland

Mechelen

2de helft 16de eeuw, later gecopieerd of bewerkt ?

gepolychromeerd hout, hoogte 39 cm

Behandeling: in 1873 opnieuw gepolychromeerd

Bibliografie: Bernadette ROOSE-MEIER, (FMBB) Kanton Beveren, 1981, p. 36 (Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Jo CLAES, 2011, p. 173, met afbeelding (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A131927 A131927] (z.d.), met kleding [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A131930 A131930] (z.d.)

'''BIERBEEK (KORBEEK-LO)'''

PrivÃ©verzameling X

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

met meesterteken: vijfpuntige ster

Meester met de vijfpuntige ster

Mechelen

midden 16de eeuw

hout, hoogte 57 cm

Toestand: ontdaan van originele polychromie; rechterhand van Onze-Lieve-Vrouw vernieuwd

Tentoonstelling: 1964 Leuven, p. 147 nr. V275 (Mechelse vermelding, merk, midden 16de eeuw)

'''BIERBEEK (OPVELP)'''

Kerk Sint-Lambertus

Beeld

O.-L.-vrouw met Kind

met meesterteken: vijfpuntige ster

Meester met de vijfpuntige ster

Mechelen

3de kwart 16de eeuw, kindje later toegevoegd

gepolychromeerd hout, hoogte 67 cm

Bibliografie: Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Tienen, 1980, p. 54 (merk, Mechelse melding, 2de helft 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M234187 M234187] (1975)

'''BILZEN (BEVERST)'''

Kapel in Holt, Kapel der Trouwlustigen

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

2de helft 16de eeuw, verkocht aan Tongerse antiquair

gepolychromeerd hout

Bibliografie: Herwig OOMS, 1959, p. 18-19, met afbeelding ( geen datering, geen Mechelse vermelding)<nowiki>; </nowiki>Beverst St.-Gertrudis, 1989, p. 146, andere afbeelding p. 148

'''BILZEN (MOPERTINGEN)'''

Kerk Sint-Pieter (Rosmeer)

Beeld

H. Barbara

Mechelen

einde 16de-begin 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 65

Bibliografie: Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Bilzen, 1975, p. 29 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A67443 A67443] (1944); detail: buste 167442 (1944)

'''BINCHE'''

Eglise Saint Ursmer

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met druiventros

Mechelen

1642

bukshout, hoogte 30 cm

Bibliografie: José MAMBOUR, 1985, p. 189-190, met afbeelding (Mechelse vermelding, 1642); Jean-Marie LEQUEUX, (RPMSB) Canton de Binche, 1977, p. 21 (geen Mechelse vermelding, einde 16de-begin 17de eeuw)

Tentoonstelling : 1954 Mons, nr. 77 ; 1960 Tournai, nr. 70 

Foto KIK: A181 (1901), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A88125 A88125] (1945), driekwart links [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B153995 B153995] (1954),profiel rechts [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A88126 A88126] (1945)

'''BLAASVELD zie WILLEBROEK (BLAASVELD)'''

'''BLANDEN zie OUD-HEVERLEE (BLANDEN)'''

'''BOCHOLT'''

Kapel O.-L.-Vrouw van Bijstand

Beeld, op voetstuk

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

midden 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 46 cm

Bibliografie:

J. DE BORCHGRAVE D'ALTENA, Statuettes, 1959, p. 23 (Mechelse vermelding, ca. 1580)<nowiki>;</nowiki>

Herwig OOMS, 1959, p. 26, met afbeelding (geen Mechelse vermelding, 14de eeuw)<nowiki>;</nowiki>

Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Bree, 1977, p. 17 (Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1966 Gewijde Kunst in Limburgs bezit, nr. 44

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A70892 A70892] (1944)

'''BOCHOLT'''

Klooster van de Zusters

Beeld

O.-L.-vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 38

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B146596 B146596] (1953)

'''BONHEIDEN'''

Kerk O.-L.-Vrouw

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 108 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Heist-op-den-Berg, 1973, p. 16 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A59177 A59177] (1944)

'''BONHEIDEN (RIJMENAM)'''

Kerk Sint-Martinus

Beeld

herkomstig uit de Kapel van Herent

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter (afwezig)

Mechelen

4de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 33 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Heist-op-den-Berg, 1973, p. 31 (geen Mechelse vermelding, 16de of 19de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A86712 A86712](1945)

'''BONHEIDEN (RIJMENAM)'''

Kerk Sint-Martinus

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 90 cm

Bibliografie: Jaak Jansen, (FMBB) Kanton Heist-op-den-Berg, 1973, p. 31 (geen Mechelse vermelding, 18de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A86730 A86730] (1945)

'''BOORTMEERBEEK (HEVER)'''

Kerk O.-L.-Vrouw

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind op de maansikkel vertrapt de slang, met wereldbol en scepter

genaamd O.-L.-Vrouw van Hever ?

Mechelen

2de helft 16de eeuw

geschilderd hout, hoogte 100 cm

Bibliografie : Notes pour servir. Arrondissement de Louvain, 1939-1940, p. 228 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw) fort restauré ; Bondig Inventaris. Arrondissement Leuven, 1961, p. 70<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN en BenoÃ®t GEUKENS, (FMBB) Kanton Haacht, 1980, p. 19 (Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M209966 M209966] (1973)

'''BOORTMEERBEEK (HEVER)'''

Kerk O.-L.-Vrouw

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

genaamd O.-L.-Vrouw van Hever?

Mechelen

Einde 16de -begin 17de eeuw

geschilderd hout, hoogte 97 cm

Bibliografie : Notes pour servir. Arrondissement de Louvain, 1939-1940, p. 228 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw), fort restauré<nowiki>; </nowiki>Bondig Inventaris. Arrondissement Leuven, 1961, p. 70; Jaak JANSEN en BenoÃ®t GEUKENS, Kanton Haacht, 1980, p. 19 (Mechelse vermelding, 1ste helft 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B91309 B91309] (1945) , [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M209981 M209981] (1973)

'''BORGLOON (KERNIEL)'''

Abdij Mariënhof, Klooster O.-L.-Vrouw van Kolen

Beeld

O.-L.-vrouw met Kind

Mechelen

einde 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 11 cm

Bibliografie: A.F. MARCUS, 1972/1987, p. 34 (geen Mechelse vermelding, begin 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A64604 A64604] (1944)

'''BORGLOON (KERNIEL)'''

Abdij Mariënhof, Klooster O.-L.-Vrouw van Kolen

Beeld

H. Christoffel met Kind

met Mechels stadsmerk en meesterteken: zespuntige ster

Thomas Hazart

Mechelen

einde 16de - begin 17de eeuw

eikenhout, hoogte 69 cm

Bibliografie: J. DE BORCHGRAVE D'ALTENA, Statuettes, 1959, p. 44 (met ster, Mechelse vermelding, einde 16de eeuw)<nowiki>;</nowiki> A.F. MARCUS, 1972/1987, p. 34 (Mechelse vermelding, Thomas Hazaert (+1610)<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN, Aantekeningen, 1976, p. 8 (Mechelse vermelding, meesterteken)<nowiki>; Jaak JANSEN, 1993-1994, p.</nowiki> 139, met afbeelding (meesterteken,Thomas Hazart, 3de derde 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1958 Tongeren, nr. 77 (Thomas Hazart (+1610); 1961 Mechelen, nr. 849 (merk, Thomas Haesaert, einde 16de eeuw)<nowiki>; 2000 Mechelen, nr. 41, met afbeelding (Thomas Hazart, laatste derde 16</nowiki>de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B176450 B176450] (1958); merken [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=E30293 E30293] (1958)

'''BORKEL EN SCHAFT (NL)'''

Kerk Sint-Servatius

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 65 cm

Tentoonstelling: 1973 Valkenswaard, p. 19, afbeelding (geen Mechelse vermelding, 18de eeuw)

'''BORLO zie GINGELOM (BORLO)'''

'''BORNEM'''

Kerk O.-L.-Vrouw van Sint-Leodegarius

Beeldengroep

Calvarie

Mechelen

einde 16de eeuw

hout, hoogte Christus 103 cm, Johannes 69cm

Behandeling: schildering verwijderd tussen 1943 en 1968

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Willebroek, 1975, p. 18 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Foto KIK: met beschildering [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B51178 B51178] (1943), zonder beschildering; [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M41962 M41962] (1968)

'''BORNEM'''

Kerk O.-L.-Vrouw van Sint-Leodegarius

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

genaamd O.-L.-Vrouw van de Krocht

Maarten Van Calster

Mechelen

1597

gepolychromeerd hout, hoogte 95 cm

Archief: In 1597 werd bij Merten van Calster een beeld gekocht voor 18 gulden alsook twee nieuwe kruisen voor 8 gulden; later levert hij nog een baldakijn en een draagberrie voor het beeld van O.-L.-Vrouw

Julien MAEREVOET, 1978, p. 38

Behandeling: 1973 door KIK Brussel

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Willebroek, 1975, p. 18 (Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw); Juliaan MAEREVOET, 900 jaar naar Bornems Krochtkapel en O.L.Vrouw, 1978, p. 24 afbeelding, p. 38-42 (Maarten van Calster, 1597); Jaak JANSEN, 1988-1989, p. 90-91 (Maarten Van Calster, 1597); Jaak JANSEN, 1999-2000, p. 121 (Maarten Van Calster, 1597); Jo CLAES, 2011, p. 107, met afbeelding (Merten Van Calster, 1597)

Tentoonstelling: 2000 Mechelen, p. 35, nr. 37, met afbeelding (Maarten Van Calster, 1597)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B51168 B51168] (1943), gezicht van links [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B51170 B51170] (1943), gezicht van rechts [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B51169 B51169] (1943), gezicht na behandeling [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B231963 B231963] (1972); detail: buste van O.-L.-Vrouw [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B51171 B51171] (1943).

'''BORSBEEK'''

Kerk Sint-Jacobus de Meerdere - Pastorie

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met druiventros

Mechelen

2de kwart 17de eeuw

bukshout

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B92013 B92013] (1945)

'''BOUILLON (ROCHEHAUT)'''

Eglise Saint-Firmin

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met scepter

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout,

niet meer ter plaatse

Bibliografie: Guy AMAND DE MENDIETA, (RPMSB) Canton de Bouillon, 1973, p. 24 (geen Mechelse vermelding, ca 1600)

Tentoonstelling: 1974 Paliseul, p. 64, nr. 42, afbeelding 42 (geen Mechelse vermelding, begin 16de eeuw)

Foto KIK: beeld op zijaltaar Noord [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B56484 B56484] (1943)

'''BOUSVAL zie GENAPPE (BOUSVAL)'''

'''BOUTERSEM (HONSEM)'''

Kerk Sint-Remigius (Neervelp)

Beeld, omgvormd om gekleed te worden

H. Catharina van Alexandrië (?)

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 65,5 cm

Toestand: sterk beschadigd wegens omvorming tot gekleed beeld; de kledij werd onherkenbaar verwijderd.

Bibliografie: Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Tienen, 1980, p. 58 (Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M232365 M232365] (1975)

'''BRAINE-LE-COMTE (STEENKERQUE)'''

PrivÃ©verzameling Horlait frÃ¨res

Beeld

O.-L.-Vrouw van Tongeren ?

Mechelen

ca 1600

hout, hoogte 31 cm

Tentoonstelling: 1960 Tournai, nr. 41 (Mechelse vermelding, ca. 1580)

'''BRAIVES (FALLAIS)'''

Eglise Notre Dame

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

met meesterteken: zespuntige ster

Thomas Hazart

Mechelen

einde 16de-begin 17de eeuw

gepolychromeerde eik, hoogte 95 cm (met kroon)

Bibliografie: Jean-Jacques BOLLY, (RPSMB) Canton de Hannut, 1977, p. 27 (Mechelse vermelding, Thomas Hazart, einde 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M27296 M27296] (1968)

'''BRAIVES (FALLAIS)'''

Eglise Notre Dame

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

naar Mechels voorbeeld gemaakt

17de eeuw

hout

niet meer ter plaatse

Bibliografie: Jean-Jacques BOLLY, (RPSMB) Canton de Hannut, Brussel, 1977, p. 27 (17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A39351 A39351] (1943), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A39349 A39349] (1943)

'''BRAKEL '''

Kerk Sint-Apollonia (Elst)

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Maximilien LabbÃ©

1664

gepolychromeerd hout

niet aanwezig

Bibliografie: Elisabeth DHAENENS, Kanton Sint-Maria-Horebeke, 1971, p. 58

'''BRASSCHAAT'''

Kerk Sint-Antonius

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

genaamd O.-L.-Vrouw van Schoon Weer

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 43 cm

Bibliografie: A. JENNES, 1953, p. 45 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw); Bondig inventaris, 1959-1960, p. 107 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw); Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Brasschaat, 1977, p. 15 (geen Mechelse vermelding, einde 16de-begin 17de eeuw)

Tentoonstelling: 1986 Brasschaat, nr. 23 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M87028 M87028] (1973)

'''BRECHT'''

Kerk Sint-Antonius

Beeld

O.-L.-vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

met meesterteken: vijfpuntige ster

Meester met de vijfpuntige ster

Mechelen

ca. 1530-1540

gepolychromeerd hout, hoogte 83 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Brasschaat, 1977, p. 17 (meesterteken, Mechelse vermelding, einde 16-begin 17de eeuw)<nowiki>; Jaak JANSEN, 1988-1989, p. </nowiki>88-89, met afbeelding (gemerkt, Mechelse vermelding, midden 16de eeuw)

Tentoonstelling: 2000 Mechelen, p. 23, met afbeelding (Meester met vijfpuntige ster, 1530-1540)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M66533 M66533] (1971)

'''BREDA (NL)'''

Antiekhandel L.P.M. van Aalst

Beeld

H. Adrianus

Mechelen

midden 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 39 cm

Bibliografie: Antiek, jg. 17, 9, april 1983, met afbeelding

'''BRUGGE'''

Abdij Sinte-Goedele

Beeld

O.-L.- Vrouw met Kind, Met wereldbol en scepter

Mechelen

Einde 16de-begin 17de eeuw

gepolychromeerd hout, 90 cm

Bibliografie: Aanwijzende Fotografische inventaris, 1965, p. 11 (geen Mechelse vermelding, begin 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>De Sint-Goedeleabdij te Brugge, 1984, p. 55 (geen Mechelse vermelding, 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A34940 A34940](1942)

'''BRUGGE'''

Antiekhandel J.M. Meire

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

met meesterteken: vijfpuntige ster

Meester met de vijfpuntige ster

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 54 cm

Foto : eigen Foto

'''BRUGGE'''

Klooster van de Paters Minderbroeders(Boeveriestr.)

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met scepter

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

gepolychromeerde eikenhout, hoogte 75 cm

Bibliografie: Aanwijzende Fotografische inventaris, 1965, p. 182 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B125993 B125993] (1951), profiel rechts [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B125994 B125994] (1951)

BRUGGE

Klooster van de Zusters Dominicanessen van Engelendale

1533 OLV en K

'''BRUGGE (DUDZELE)'''

Kerk Sint-Pietersbanden

Beeld, op sokkel

O.-L.-Vrouw met Kind, met scepter

Mechelen

2de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 31 cm

Bibliografie: Aanwijzende Fotografische inventaris, 1965, p. 376 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B141213 B141213] (1953)

'''BRUGGE (SINT-KRUIS)'''

Kerk O.-L.-Vrouw (Vijvekapelle)

Beeld

O;-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol

genaamd Onze-Lieve-Vrouw van Viven

Mechelen

4de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout

Bibliografie: Jo Claes, 2011, p. 209, met afbeelding (geen Mechelse vermelding, 17de eeuw)

'''BRUSSEL'''

Kathedraal Sint-Michielskathedraal

Beeld, om gekleed te worden

O.-L.-vrouw met Kind

genaamd O.-L.-Vrouw van de Hemelvaart en de Bevrijding

besteld te Mechelen door de Mechelse polychromeur Jan van den Venne, werkzaam te Brussel

met merkteken in de rug: JSN (polychromeur Jean Le Saive de Namur?)

Mechelen

1592

gepolychromeerde eik, hoogte 142 cm

Archief: ''1592 Betaelt aen Jan van de Venne voor t'beelt van O.L.V. dwelck hij heeft doen maken tot Mechelen, daer voor 18 rijnsgulden (AESG, reg 436, fol. 140 verso).''

''1593 Betaelt Jan van de Venne voor tweeste beelt van O.L.V. dwelck men ommedraeght in de processie van O.L.V. halfoigst, want t'beelt staande boven O.L.V. outaer niet is bequaem om te paleren, ende oick niet sonder perijkel int affneemen ende opsetten. Alsoe hier betaelt voer tvoerscreve beelt 18 rijnsgulden (AESG, reg. 436, fol. 158)''

Cat. 1975 Brussel, p. 172

Bibliografie: Denis COECKELBERGHS en Wilfried JANSSENS, (FMBB) Kantons Brussel I tot IX, 1978, p. 75 (Mechelse vermelding, einde 16de eeuw)<nowiki>; Gonzaque VAN INNES, 1988, p. </nowiki>70, met afbeelding (Mechelse vermelding, 1592); Jo CLAES, 2011, p.188, met afbeelding (geen Mechelse vermelding, 1592)

Tentoonstelling: 1975 Brussel, p. 194-195, nr. 112 (Mechelse vermelding, einde 16de eeuw, met meesterteken)<nowiki>; 2000 Mechelen, p. 35-36</nowiki> (Mechelse herkomst, 1592-1593)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M209404 M209404] (1973)

'''BRUSSEL'''

Kerk O.-L.-Vrouw ter Kapelle, Kapellenkerk

Beeld, wordt ook gekleed

herkomst: Kapel van Sint-Christoffel te Brussel

O.-L.-Vrouw met Kind

genaamd Onze-Lieve-Vrouw van Barmhartigheid

Mechelen

begin 17de eeuw

vroeger gepolychromeerde eikenhout, hoogte 200 cm

Bibliografie: H. DE BRUYN, 1882, p. 328<nowiki>;</nowiki> E. BOECKX, 1928, p. 199-211; Denis COECKELBERGHS en Wilfried JANSSENS, (FMBB) Kantons Brussel I tot IX, 1978, p. 20 (geen Mechelse vermelding, begin 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Jan VAN NUFFEL, De Kapellekerk te Brussel 1134-1984, 1984, p. 19, nr. 102<nowiki>;</nowiki> Gonzaque VAN INNES, 1988, p. 42, met afbeelding (geen Mechelse vermelding, Vlaamse Barok); Jo CLAES, 2011, p. 160, met afbeelding (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1975 Brussel, p. 194-195, nr. 112 (Mechelse vermelding, einde 16de eeuw, met meesterteken)<nowiki>; </nowiki>1979 Brussel, nr. 27

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X034089 X034089] (2009), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B139314 B139314] (1952), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B139315 B139315] (1952), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B139525 B139525] (1952), profiel rechts [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B139526 B139526] (1952), details: buste, linker profiel [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B5627 B5627] (z.d.), rechterprofiel [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B139527 B139527] (1952), hoofd (139316 (1952)

Gekleed beeld [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B28316 B28316] (1942)

'''BRUSSEL'''

Kerk Sint-Jacob op de kouden
Berg

Archief: Jan Van Doorne levert drie beelden: HH. Jacobus, Augustinus en Monica.

A. MONBALLIEU, 1972, p. 159-160

'''BRUSSEL'''

Museum Kon. Musea voor Kunst en Geschiedenis

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol

Mechelen

einde 16de eeuw

gepolychromeerd hout

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A148074 A148074]

'''BRUSSEL'''

Museum Kon. Musea voor Kunst en Geschiedenis nr. 9022

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en (verdwenen) scepter

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 69 cm

Tentoonstelling: 1960 Bussel, Moeder en Kind, nr. 35 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B148084 B148084] (1953), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B161581 B161581](1956)

'''BRUSSEL'''

Museum Kon. Musea voor Kunst en Geschiedenis nr. V213 ?

Beeld

H. Catharina van Alexandrië

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout

Foto Museum

'''BRUSSEL'''

Museum Kon. Musea voor Kunst en Geschiedenis nr. V226 ?

Beeld

H. Catharina van Alexandrië

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout

Foto Museum

'''BRUSSEL'''

Museum Kon. Musea voor Kunst en Geschiedenis (8969)

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol

Mechelen

einde 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 79 cm

Tentoonstelling: 1960 Brussel, Moeder en Kind, nr. 36 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A148074 A148074]

'''BRUSSEL'''

Museum Kon. Musea voor Kunst en Geschiedenis inv. nr. 8692

Beeld

Sint-Anna-ten-drieën

met meesterteken: zespuntige ster

Thomas Hazart

Mechelen

4de kwart 16de eeuw

lindehout, hoogte 75 cm

Toestand: beschadigd, hoofden Maria en Jezusking, linkerhand Anna verdwenen

Bibliografie: Jaak JANSEN, Aantekeningen, 1976 p. 8 (zespuntige ster, Thomas Hazart)<nowiki>; Jaak JANSEN, 1993-1994, p. 139</nowiki>, met afbeelding (Thomas Hazart, 3de derde 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1954 Brussel-Mechelen, nr. 271 (merk van de beeldhouwer, Thomas Hazart)<nowiki>; 1960 Brussel,</nowiki> Moeder en Kind, nr. 86 (toeg aan Thomas Hazart); 1961 Mechelen, nr. 900 (gemerkt met dubbele driehoek)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B149196 B149196] (1954); detail: merk: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=E19768 E19768] (1954)

'''BRUSSEL'''

Museum Kon. Musea voor Kunst en Geschiedenis nr. 8970

Beeld

herkomstig uit de verzameling Mme Delstanche

H. Antonius abt

met meesterteken: zespuntige ster

Thomas Hazart

begin 17de eeuw

gepolychromgeerd hout, hoogte 78 cm

Behandeling: 1976 door KIK

Bibliografie: Jaak JANSEN, 1994-1995, p. 140, met afbeelding (Thomas Hazart, einde 16de-begin 17de eeuw)

Tentoonstelling: 1954 Brussel-Mechelen, oude Mechelse Kunstnijverheden, p. 43, nr. 272 (met merk van de beeldhouwer, Thomas Hazart)<nowiki>; 1961</nowiki> Mechelen, nr. 902 (Mechelse vermelding, meesterteken)<nowiki>; 2000 Mechelen, nr. 48, met afbeelding (</nowiki>Thomas Hazart, einde 16de-begin 17de eeuw)

Foto KIK: voorzijde en achterzijde met meesterteken [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B148075 B148075], na behandeling [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B237845 B237845] (1977), buste na behandeling [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B237846 B237846] (1977)

'''BRUSSEL'''

Museum Kon. Musea voor Kunst en Geschiedenis nr. 8656

Beeld

Mater Dolorosa

Frans Van Loo

Mechelen

1640-1650

bukshout, hoogte 15,5 cm

Tentoonstelling: 1977 Brussel, nr. 208 (Mechelse vermelding, Frans Van Loo, 1640-1650)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A142070 A142070] (1977)

'''BRUSSEL'''

Museum Kon. Musea voor Kunst en Geschiedenis (inv. nr. 4190)

Beeld

Maria en Johannes

toegeschreven aan Jan III Van Deurne

Mechelen

1640-1660

bukshout, hoogte 19,4 en 20,4 cm

Tentoonstelling: 1977 Brussel, nr. 206-207 (Jan III Van Doorne toegeschreven)

'''BRUSSEL'''

Museum Kon. Musea voor Kunst en Geschiedenis (inv. nr. 6083)

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

met signatuur onderaan de basis: VDOORNE

Jan III Van Deurne

Mechelen

1640-1660

bukshout, hoogte 28 cm (zonder zilveren kronen)

Bibliografie

M. LAURENT, 1930, p. 58-62 (Mechelse vermelding, Jan Van Doorne)<nowiki>; </nowiki>Georges VAN DOORSLAER, 1939, p. 327-331, in het bijzonder p. 328 (Jan III Van Doorne)

Tentoonstelling: 1913 Gent, nr. 1240<nowiki>;</nowiki> 1954 Brussel-Mechelen, Oude Mechelse kunstnijverheden, nr 251; 1960 Brussel, Moeder en Kind, nr. 47 (Jan Van Doorne); 1961 Mechelen, Mechelen 4 eeuwen, nr. 881 (Mechelse vermelding, Jan III Van Doorne);

1977 Brussel, o. 205 (Mechelse vermelding, Jan III Van Deurne, ne, 1640-1660)Foto KIK: met kronen [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B8739 B8739] (1930), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B8740 B8740] (1930), zonder kronen [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B8737 B8737] (1930), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B8738 B8738] (1930), met kron147877 (1954), zonder kronen profiel links [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B218629 B218629] (1977), profiel rechts [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B218628 B218628] (1977), achterzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B218627 B218627] (1977); detail: inscriptie [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M119809 M119809] (1976)

'''BRUSSEL'''

PrivÃ©verzameling Leysen

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 45,7 cm

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M187166 M187166] (1986)

'''BRUSSEL (NEDER-OVER-HEEMBEEK)'''

Museum voor Folklore

Beeld

Jezus liggend in het graf

met Mechels stadsmerk en meesterteken: kapitaal F

Antoon Faydherbe

Mechelen

2de kwart 17de eeuw

hout

Tentoonstelling: 1985 Grimbergen, nr. 168

Foto KIK: merktekens [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=E30300 E30300] (1958)

'''BRUSTEM zie SINT-TRUIDEN (BRUSTEM)'''

'''BUGGENHOUT (OPDORP)'''

Kerk Sint-Amandus

Beeld, omgevormd tot gekleed beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 100 cm

Toestand: kledij vervangen (?) door diagonaal lattenwerk om de textiele kledij mooi te kunnen dragen

Bibliografie: Hugonne VERSCHRAEGEN, (FMBB) Kanton Dendermonde, Brussel, 1982, p. 22 (Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

Tentoonstelling: 2000 Mechelen, nr. 33, met afbeelding (Mechelse vermelding, 3de kwart 16de eeuw)

Foto KIK: beeld met latten, in expositietroon [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M262943 M262943] (1977)

'''CAMBRIDGE-MASSACHUSSETTS (VS)'''

Verzameling Havard Collection

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

ca 1620-1630

bukshout, hoogte 11 cm

Bibliografie: Charles L. KUHN, 1965, p. 113-114, nr. 65, met afbeelding (Duits of Nederlands, ca 1675-1700)

'''CELLES zie FAIMES'''

'''CHAPELLE-LEZ-HERLAIMONT'''

Chapelle de Notre-Dame de Verviers

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen?

1ste helft 17de eeuw, copie naar Mechels VB?

hout, hoogte 47 cm

Bibliografie : José MAMBOUR, 1988, p. 45-46, met afbeelding

Tentoonstelling: 1977 Bois d'Haine, nr 5, 13bis

'''CHARLEROI (GOSSELIES)'''

Eglise Saint-Jean-Baptiste

Beeld, verminkt tot gekleed beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 88

Bibliografie: Jean-Marie LEQUEUX, (RPMSB) Canton de Gosselies, 1978, p. 27 (geen Mechelse vermelding, einde 16de-begin 17de eeuw)<nowiki>;</nowiki> José MAMBOUR, 1988, p. 100, afbeelding (Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Tentoonstelling: 2000 Mechelen, nr. 32, met afbeelding (Mechelse vermelding, mogelijk stadsmerk onderaan, 3de kwart 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M261198 M261198] (1977)

'''CHAUSSEE-NOTRE-DAME-LOUVIGNIES zie SOIGNIES (CHAUSSEE-NOTRE-DAME-LOUVIGNIES)'''

'''CHIEVRES (TONGRE-NOTRE-DAME)'''

Eglise Notre-Dame

Beeldje, in de voet van kruisbeeld

O.-L.-Vrouw met wereldbol en scepter

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 7 cm

Bibliografie: Jean-Marie LEQUEUX, (RPMSB) Canton de Lens, 1980, p. 68 (geen Mechelse vermelding, einde 16de-begin 17de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Jean MAMBOUR, 1988, p. 42 met afbeelding (Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M71809 M71809] (1971), kruisbeeld [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M71808 M71808] (1971)

'''CORDES'''

Eglise Saint-Georges

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

copie naar Mechels beeld

1ste kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 64,5 cm

Bibliografie: Jean-Marie LEQUEUX en Nicoles PAQUAY, (RPMSB) Canton de Leuze, 1982, p. 25 (geen Mechelse vermelding, 17de eeuw) ; Jean MAMBOUR, 1988, p. 63, met afbeelding (geen Mechelse vermeldng, 17de eeuw)

Foto KIK : [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M251969 M251969] (1977)

'''COURS-SAINT-ETIENNE'''

Eglise Saint-Etienne

Beelden, horend bij Calvarie

Maria en Johannes

Mechelen

ca. 1640

geschilderd hout, hoogte ca. 115 cm

Bibliografie: Denis COECKELBERGHS, (RPMSB) Canton de Wavre, 1975, p. 38 (geen Mechelse vermelding, einde 17de eeuw)<nowiki>; </nowiki>France FONTAINE, 1984, p. 450, met afbeeldingen (Mechelse vermelding, toeg. Lucas Faydherbe, ca. 1640)

Foto KIK : Maria [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M34243 M34243] (1969), Johannes [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M34244 M34244] (1969)

'''DAMME'''

Kerk O.-L.-Vrouw

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

genaamd Onze-Lieve-Vrouw van de Vissers

met meesterteken: vijfpuntige of zespuntige ster ?

Thomas Hazart ?

Mechelen

Ca. 1570-1580, tijdelijk ontvreemd geweest

gepolychromeerd hout, hoogte 72 cm

na diefstal werd het beeld teruggevonden in Eindhoven en gerestitueerd aan Brugge door Henk van Gerwen

Bibliografie: Aanwijzende Fotografische inventaris, 1965, p. 369 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw?)<nowiki>; </nowiki>Luc DEVLIEGHER, 1971, p. 82, afbeelding 155 (geen Mechelse vermelding, begin 17de eeuw)

'''DENDERBELLE zie LEBBEKE (DENDERBELLE)'''

'''DENDERMONDE'''

Hospitaal O.-L.-Vrouw

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

2de kwart 17de eeuw

gepolychromeerde hout, hoogte 130 cm

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M197589 M197589] (1988)

'''DENDERMONDE'''

Kapel O.-L.-Vrouw van Troost (Boonwijk,
Zwijveke)

Beeld, gekleed beeld

herkomstig uit de abdij der Cisterciënsers

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen?

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 84 cm

Bibliografie: Hugonne VERSCHRAEGEN, (FMBB) Kanton Dendermonde, 1982, p. 61 (geen Mechelse vermelding, ca. 1650?)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M265037 M265037] (1978)

'''DENDERMONDE'''

Kerk O.-L.-Vrouw

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

genaamd O.-L.-Vrouw van Troost of O.-L.-Vrouw van Dendermonde

vernieuwing in Mechelen?

15de eeuw, vernieuwde hoofden Maria en Jezuskind in 1627-1630 door Pieter Reyntkens

gepolychromeerd hout, hoogte 92 cm

Bibliografie: Elisabeth DHAENENS, deel IV, Dendermonde, 1961, p. 102 (geen Mechelse vermelding, 15de eeuw / 1627-1630)<nowiki>; </nowiki>Hugonne VERSCHRAEGEN, (FMBB) Kanton Dendermonde, 1982, p. 48 (geen Mechelse vermelding, 15de eeuw, vernieuwd 1627-1630)<nowiki>; </nowiki>Leo PEE en AimÃ© STROOBANTS, 1994, p. 61 (einde 15de eeuww)

Tentoonstelling: 1954 Dendermonde, Oude religieuse kunst in stad en land van Dendermonde, nr 29

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B84464 B84464] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B148615 B148615] (1953)

'''DENDERMONDE'''

Kerk O.-L.-Vrouw

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met scepter

Antoon Faydherbe

Mechelen

1622

gepolychromeerde steen, hoogte 120 cm

Behandeling: 1948 door Jos De Decker van Dendermonde

Bibliografie: Alphons DE VLAMINCK, 1898, p. 54, voetnoot 3<nowiki>; </nowiki>Jan BROEKAERT, 1907, p. 27 (Antoon Faydherbe, 1630)<nowiki>; </nowiki>Elisabeth DHAENENS, deel IV Dendermonde, 1961, p. 102-103 (Antoon Fayd'herbe, 1622); Hugonne VERSCHRAEGEN, (FMBB) Kanton Dendermonde, 1982, p. 48 (Mechelse vermelding, Antoon Faydherbe, 1622)<nowiki>; </nowiki>Leo PEE en AimÃ© STROOBANTS, 1994, p. 61 (Antoon Fayd'herbe, 1622)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M237465 M237465] (1975), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M262933 M262933] (1978)

DENDERMONDE

Kerk O.-L.-Vrouw

Beelden (2)

Engelen voor het altaar

Antoon Faydherbe

Mechelen

1630

Archief<

Almph. DE VLAMINCK, L'Eglise collÃ©giale Notre-Dame Ã Termonde, Dendermonde, 1898, deel I, p. 54 Rekeningen 1630.

Bibliografie: A. DE VLAMINCK, 1898, p. 54; Jan BOEKAERT, 1907, p. 27 (Antoon Faydherbe, 1630); Elisabeth DHAENENS, deel IV Dendermonde, 1961, p. 179

'''DENDERMONDE'''

Kerk Sint-Apollonia (Appels)

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

4de kwart 16de eeuw

lindenhout, polychromie verwijderd, hoogte 93 cm

Behandeling: 1872 door Declercq van Gent,opnieuw ca. 1955

Bibliografie: Hugonne VERSCHRAEGEN, (FMBB) Kanton Dendermonde, 1982, p. 55 (geen Mechelse vermelding, ca. 1600)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M32858 M32858] (1971)

'''DENDERMONDE'''

Stedelijk Museum, Vleeshuismuseum (inv. nr. 350)

Beeld

herkomst: geplaatst in een nis van het belfort van Dendermonde

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

1586-1600

hout, sporen van polychromie, hoogte 114,5 cm

Behandeling: 1989 door C&R te Antwerpen; verwijdering van zestal lagen beschildering

Bibliografie: Elisabeth DHAENENS, 1961, p. 25; A. STROOBANTS, 1980, p. 5, nr. 15 (geen Mechelse vermelding, 17de eeuw), IDEM, 1989; IDEM, 1995, p. 9, met afbeelding (mogelijk Mechelse vermelding, einde 16de-begin 17de eeuw)

Tentoonstelling: 1983 Dendermonde, nr. 21

'''DESSEL'''

Kerk Sint-Niklaas

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

met meesterteken: vijfpuntige ster

Meester met de vijfpuntige ster

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 62 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, Aantekeningen, 1976, p. 10-11, met afbeelding (Mechelse vermelding, vermelding meesterteken, einde 16de-begin 17de eeuw)<nowiki>;</nowiki> Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Turnhout II, 1977, p. 20 (Mechelse vermelding, meesterteken, 2de helft 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1971 Mol, p. 17, nr. 13 (geen Mechelse vermelding, ca. 1600)<nowiki>; 2000 Mechelen, p. 12</nowiki>-13

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M72489 M72489] (10971)

'''DIEST'''

Kapel, Wegkapel Zevenweeënstraat

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

midden 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 35 cm

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A68895 A68895] (1944)

'''DIEST'''

Kerk O.-L.-Vrouw

G. VAN DER LINDEN, 1974, p. 72

Beeld

herkomstig uit de Allerheiligenkapel

O.-L.-Vrouw van Smarten

Mechelen

1ste helft 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte ca. 110 cm

waarschijnlijk niet meer ter plaatse

Bibliografie: Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Diest, 1980, p. 59 (geen Mechelse vermelding, 2de helft 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A40890 A40890] (1943)

'''DIEST'''

Kerk Sint-Sulpitius

Beeld

herkomstig uit de Allerheiligenkapel te Diest

H. Elisabeth van Hongarije

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 120 cm

Bibliografie: D. DU BOIS, 1934, p. 195; Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Diest, 1980, p. 58 (Mechelse vermelding, 1ste helft 17de eeuw)

Tentoonstelling: 2000 Mechelen, nr. 61, met afbeelding (Mechelse vermelding, 2de kwart 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B46848 B46848] (1943), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN9471 KN9471] (2000)

'''DIEST'''

Kerk Sint-Sulpitius

Beeld

herkomstig uit de Allerheiligenkapel te Diest

H. Genoveva van Parijs

Mechelen ?

einde 16de-begin 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte ca. 95 cm

Bibliografie: Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Diest, 1980, p. 58 (Mechelse vermelding, 1ste helft 17de eeuw)

Tentoonstelling: 1982 Diest, p. 85-86, nr. B/44, met afbeelding (Mechelse vermelding, begin 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B46844 B46844] (1943)

'''DIEST'''

Kerk Sint-Sulpitius

Beeld

herkomstig uit de Allerheiligenkapel te Diest

H. Laurentius

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 75 cm

Behandeling: 1975 door Jan Crab, conservator Stedelijk Museum Leuven

Bibliografie: R. VAN DE VEN, 1976, met afbeelding (Mechelse vermelding, midden 16de eeuw); Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Diest, 1980, p. 58 (geen Mechelse vermelding, 1ste helft 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B40894 B40894] (1943)

'''DIEST'''

Kerk Sint-Sulpitius

Beeld

herkomstig uit de Allerheiligenkapel te Diest

H. Ursula van Keulen

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 74 cm

Toestand: pijl in haar rechterhand afgebroken

Behandeling: 1975 door Jan Crab in Stedelijk museum te Leuven

Bibliografie: Willy GODENNE, PrÃ©liminaires, 1969, p. 48-55, 1972, p. 62<nowiki>;</nowiki> R. VAN DE VEN, 1976, met afbeelding (Mechelse vermelding, 1ste helft 16de eeuw); Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Diest, 1980, p. 58 (Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1982 Diest, B/26 (Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)<nowiki>;</nowiki> 1998-1999 Sint-Truiden, p. 32 (Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw); 2000 Mechelen, nr. 18, met afbeelding (Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B46843 B46843] (1943), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z000096 Z000096] (2000), rugzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z000097 Z000097] (2000), voorzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z0000214 Z0000214] (2000), rugzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z000215 Z000215] (2000), detail onder links [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z000216 Z000216] (2000), detail onder rechts [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z000217 Z000217] (2000), detail hoofd [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z000218 Z000218] (2000)

'''DIEST'''

Kerk Sint-Sulpitius

Beeld, om gekleed te worden

herkomstig uit de kapel O.-L.-Vrouw van Bijstand

Jezuskind, met wereldbol

Mechelen

1ste helft 16de eeuw, linkervoet vernieuwd

gepolychromeerd hout, hoogte 43 cm

Bibliografie: Christina CEULEMANS en BenoÃ®t GEUKENS, Kanton Diest, 1980, p. 57 (Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1982 Diest, p. 60-61, nr. 22

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A68891 A68891] (1944), K[http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M12578 M12578] (2000), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z000091 Z000091] (2000), achterzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z000093 Z000093] (2000), profiel rechts K[http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M12581 M12581] (2000), profiel links K[http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M12580 M12580] (2000), hoofd K[http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M12582 M12582] (2000)

'''DIEST'''

Kerk Sint-Sulpitius

Beeld

Dode Jezus, liggend in het graf

Mechelen

1604

gepolychromeerd hout, lengte 171,5 cm, breedte 44,5 cm

Archief:

(Manuel du receveur 1586-1588, vol. Nr. 852), G. VANDERLINDEN 1974, p. 72

Bibliografie: Christina CEULEMANS en BenoÃ®t GEUKENS, Kanton Diest, 1980, p. 58 (Mechelse vermelding, 1604)

Tentoonstelling: 1982 Diest, p. 77-78 (Brabant, einde 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B42979 B42979] (1943), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A72815 A72815] (1944), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M259719 M259719] (1977), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN9467 KN9467] (2000), Â¾ profiel rechts [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B42980 B42980] (1943), profiel links [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B42981 B42981] (1943)

'''DIEST'''

Kerk Sint-Sulpitius

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 111 cm

Behandeling: ca 1963

Bibliografie: Christina CEULEMANS en BenoÃ®t GEUKENS, Kanton Diest, 1980, p. 58 (geen Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1982 Diest, p. 65-66, nr. B27 (Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

Foto
KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A16691 A16691] (z.d.), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M76290 M76290] (1977), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z000009 Z000009] (2000)

'''DIEST'''

Kerk Sint-Sulpitius

Beeld

Sint-Anna-ten-drieën

Mechelen

einde 16de-begin 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 116 cm

Bibliografie: Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Diest, 1980, p. 58 (geen Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A16690 A16690] (z.d.)

'''DIEST'''

Kerk Sint-Sulpitius

Beeld

Vrouwelijke heilige

Mechelen

einde 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 116 cm

Bibliografie: Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Diest, 1980, p. 58 (geen Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M76481 M76481] (1977)

'''MECHELEN'''

Museum, Stedelijk Museum

Beeld

herkomstig uit de O.-L.-Vrouwekerk te Diest

O.-L.-Vrouw met Kind

genaamd O.-L.-Vrouw van Beilaer

Mechelen

1606

gepolychromeerd hout, hoogte ca. 110 cm

Archief: Volgens de rekeningen van de O.l.Vrouwekerk te Diest werd in 1606-1607 op 6 april het beeld overgebracht vanuit Mechelen. 25 stuivers voor het vervoer in een mand. Voor het beeld werd 28 gulden en 8 gulden en 8 stuivers betaald (cat. Diest 1987, nr. B/37).

''1606-1607 april 6''

''Op den selven ontvangen van Mechelen die groote Lieff Vrouwe''

''van vracht 25 stuivers.''

''Betaelt voer die Lief Vrouwe 28 gulden''

''Die kerck heeft daaer toe gegeven 8 gulden 10 stuivers.''

''Noch betaelt voor die mande daer sy ingepackt was 8 stuivers.''

(Stadsarchief Diest, 978) G. VAN DER LINDEN, 1974, p. 30

Bibliografie: F.J.E. RAYMAEKERS 1870/1994, p. 163-164; J. DE BORCHGRAVE D'ALTENA, Notes, p. 90; H. DE VIS, 1943, p. 124 en 141; G. VAN DER LINDEN, 1974, p. 29-32, met afbeelding (productiecentrum en datering door archief); Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Diest, 1980, p. 27 (Mechelse vermelding, 1606-1607); Jo CLAES, 2011, p. 225, met afbeelding (geen Mechelse vermelding, ca. 1600); Jaak JANSEN, 1988-1989, p. 92 (Mechelse vermelding, 1606-1607)

Tentoonstelling: 1982 Diest, nr. B/37 (Brabant, einde 16de eeuw); 2000 Mechelen, nr. 57, met afbeelding (Mechelse vermelding, 1606-1607)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B42979 B42979] (1943), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M259719 M259719] (1977), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN9467 KN9467] (2000), Â¾ profiel rechts [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B42980 B42980] (1943), profiel links [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B42981 B42981] (1943)

'''DIEST'''

Museum Stedelijk Museum

Beeld, Besloten Hofke

herkomstig van het klooster der Grauwzusters te Diest

Genadestoel, omringd door HH. Ursula, Clara, Servatius, nokolaas, Franciscus, O.-L.-Vrouw (Onze-Lieve-Vrouw van Scherpenheuvel ?), Christus aan het kruis, Sint-Anna-ten-drieën, Engel met kandelaar, Calvarie

met meerdere Mechelse merken voor polychromie: kapitaal M

Mechelen

gedateerd midden boven 1613

hout, papier, weefsel, parels

Behandeling: 1982 door KIK Brussel

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B46803 B46803] (1943), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A90252 A90252]-58 (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B94770 B94770] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M123772 M123772] (1976), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=G1728 G1728] (1982), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=G1736 G1736] (1982), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B228785 B228785]-90 (1982 ), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B228912 B228912]-16 (1982), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M168098 M168098]-123 (1982), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=N43934 N43934]-35 (1982)

'''DIEST'''

Museum Stedelijk Museum

Beeld, Besloten Hofke

herkomstig van het klooster der Celzusters te Diest

Taferelen uit het lijdensverhaal, O.-L.-Vrouw, O.-L.-Vrouw met Kind, Engel met kandelaar

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

albast, hout, papier, weefsel, parels, hoogte 140 cm, breedte 150 cm

Behandeling: 1987-1990 door KIK Brussel

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B46804 B46804] (1943), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A90259 A90259]-267 (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B240363 B240363] (1987), N5571-587 (1987), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M271967 M271967] (1989), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=N10632 N10632]-661 (1989), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=G3121 G3121] (1990)

'''DIEST'''

Museum Stedelijk Museum

Beeld

H. Rochus van Montpellier

Mechelen

einde 16de-begin 17de eeuw

hout, hoogte 43 cm

Behandeling: 1957

Foto KIK: voor behandeling [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A68865 A68865] (1944), na behandeling [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A115363 A115363] (1957)

'''DIEST'''

Museum Stedelijk Museum

Beeld

herkomstig uit het Begijnhof van Diest

H. Rosalia

Mechelen

2de helft 16de eeuw

lindenhout, hoogte 47 cm

Behandeling: 1957

Foto KIK: voor behandeling [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A68867 A68867] (1944), na behandeling [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A115364 A115364] (1957)

'''DIEST'''

Museum Stedelijk Museum

Beeld

herkomstig uit het Begijnhof van Diest

vrouwelijke heilige

Mechelen

2de helft 16de eeuw

lindenhout, hoogte 40 cm

Behandeling: 1957

Foto KIK: voor behandeling [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A68874 A68874] (1944), na behandeling [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A115381 A115381] (1957)

'''DIEST'''

PrivÃ©verzameling Haesevoets

Beeld

O.-L.-vrouw met Kind, met wereldbol en verdwenen scepter

Mechelen

einde 16de-begin 17de eeuw

gepolychromeerd hout

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A68896 A68896] (1944)

'''DIEST'''

PrivÃ©verzameling

Beelden (2)

Engelen met kandelaar

met meesterteken: zespuntige ster

Thomas Hazart

Mechelen

4de kwart 16de eeuw

notelaar, hoogte 68 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, 1994-1995, p. 141, met afbeelding (gemerkt, Thomas Hazart, einde 16de-begin 17de eeuw)

Tentoonstelling: 1976 Diest, nr. 24 ( meesterteken en Mechels stadswapen, Thomas Hazart)

'''DIKKELVENNE zie GAVERE (DIKKELVENNE)'''

'''DILBEEK (GROOT-BIJGAARDEN)'''

Kasteel

Verzameling Pelgrims-de Bigard

Beeld

vrouwelijke heilige, H. Wivina (?)

Mechelen

2de helft 16de eeuw

hout

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B53147 B53147]; detail buste [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B53148 B53148]

'''DILBEEK (GROOT-BIJGAARDEN)'''

PrivÃ©verzameling Pelgrims-de Bigard

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

2de helft 16de eeuw, beschadigd

geschilderd hout

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B53150 B53150]

'''DOCHAMPS '''

Eglise Saint-Isidore (Freyneux)

Beeld

H. Cecilia ?

met meesterteken op de rug: Franse lelie

Meester met de Franse lelie

Mechelen

4de kwart 16de eeuw

geschilderd hout, hoogte 87,5 cm

Bibliografie: Agnes GOUDERS, (RPMSB) Canton de La-Roche-en-Ardenne, 1975, p. 23 (geen Mechelse vermelding, wel merk, einde 16de-begin 17de eeuw)

Tentoonstelling: 1987 Bastogne, nr. 48 (geen Mechelse vermelding, einde 16de-begin 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A84245 A84245] (1945), rugzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M79681 M79681] (1972)

'''DUDZELE zie BRUGGE (DUDZELE)'''

'''DUFFEL'''

Kerk Sint-Martinus

Archief 

p. 34 In 1565-1569 levert Jan de cleynsteker, van Mechelen, werk aan de Sint-Martinuskerk te Duffel

p. 41 In 1616 levert Rombout Rigouts, uit Mechelen, een Sint-Martinusbeeld voor het hoofdaltaar alsook vier andere beelden voor hetzelfde hoofdaltaar

p. 41-42 In 1625-1627 herstelde en stoffeerde Henrick Faeydherbe het beeld van Sint-Martinus

Karel KEERSMAEKERS'', Sint-Martinus, een gotisch koor, een neogotische kerk, in Jubilate Sint-Martinuskerk Duffel 1486-1986'', Lier 1985

'''DUFFEL'''

Kerk Sint-Martinus

Beeldengroep

Calvarie

Jezus door Meester Jan, 1565-1570

overige door Meester Jan Van Deurne

Mechelen

1598-1600

gepolychromeerd hout, hoogte kruis 270 cm, Christus 195 cm, Maria 146 cm, Johannes 144 cm

Behandeling: 1958-1959 door KIK Brussel

Bibliografie: Fernand DONNET en Frans VANLEEMPUTTEN, 1910, p. 464 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Lier, 1975, p. 22-23 (Mechelse vermelding, Jan de Cleyn, 1565-1570); Karel KEERSMAEKERS, 1985, p. 34-35, met afbeelding (Mechelse vermelding, Jan van Deurne, 1598-1600)

Tentoonstelling: 2000 Mechelen, p. 34-35, nr. 39, met afbeelding ( Meester Jan, 1565-1579 / Jan Van Doorne, 1599-1600

Foto KIK: Calvarie [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A16580 A16580] (1941), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M44498 M44498] (1969), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN9461 KN9461] (2000Â°, Jezus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B177259 B177259] (1958), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B179360 B179360] (1959, buste van Jezus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B179361 B179361] (1959), Maria voor behandeling [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B177290 B177290] (1958), na behandeling [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B179362 B179362] (1959), buste [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B179363 B179363] (1959), Johannes voor behandeling [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B177261 B177261] (1958), na behandeling [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B179364 B179364] (1959), buste [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B179366 B179366] (1959), Thabor voor behandeling [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B177262 B177262] (1958), na behandeling [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B179367 B179367] (1959, achterzijde na behandeling [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B179368 B179368] (1959, achterzijde Maria en Johannes, na behandeling [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B179366 B179366] (1959)

'''DURBUY (VILLERS-SAINTE-GERTRUDE)'''

Eglise Sainte-Gertrude

Beeld

H. Gertrudis van Nijvel

met meesterteken : zespuntige ster

Thomas Hazart

Mechelen

einde 16de-begin 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 87,5 cm

Bibliografie: J. DE BORCHGRAVE D4ALTENA, Statuettes, 1959, p. 93, afbeelding 95 en 96, (Mechelse vermelding, merk)<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN, Aantekeningen, 1976, p. 9 (zespuntige ster, Thomas Hazart)<nowiki>; </nowiki>Mireille MADOU, 1975, p. 274, nr. 178 (Mechelse vermelding, Thomas Hazart, einde 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Agnes GOUDERS, (RPMSB) Canton de Barvaux, 1977, p. 53 (davidsster, Thomas Hazart, einde 16de eeuw)<nowiki>; Jaak JANSEN, 1</nowiki>994-1995, p. 141, met afbeelding (gemerkt,Thomas Hazart, 3de derde 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1958 Saint-Hubert, nr. 9 (17de eeuw)<nowiki>; 1959 Leuven, p. 14, nr. 20 (Thomas Hazart, einde 16</nowiki>de eeuw)<nowiki>; 1982 Durbuy, (zespuntige ster, Thomas Hazart, ca. </nowiki>1600)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B174862 B174862] (1958), detail: meesterteken [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=E30125 E30125] (1958)

'''DURBUY (VILLERS-SAINTE-GERTRUDE)'''

Eglise Sainte-Gertrude

Beeld

Aartsengel Michaël

met meesterteken : zespuntige ster

Thomas Hazart

Mechelen

begin 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 92,5 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, Aantekeningen, 1976, p. 9 (gemerkt, Thomas Hazart)<nowiki>; </nowiki>Agnes GOUDERS, (RPMSB) Canton de Barvaux, 1977, p. 53
(Thomas Hazart, einde 16de eeuw)<nowiki>; Jaak JANSEN, 199</nowiki>4-1995, p. 142, nr. 8, met afbeelding (gemerkt, Thomas Hazart, einde 16de-begin 17de eeuw)

Tentoonstelling: 1958 Saint-Hubert, nr. 9<nowiki>;</nowiki> 1959 Leuven, nr. 20 (Thomas Hazart, einde 16de eeuw); 1982 Durbuy, p. 230, nr. 9.1.5 (Davidsster, Thomas Hazart, einde 16de-begin 17de eeuw)<nowiki>;</nowiki> 2000 Mechelen, nr. 52, met afbeelding (Thomas Hazart, ca. 1600)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B174863 B174863] (1958), detail: meesterteken [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=E30223 E30223] (1958)

'''EDEGEM'''

Kerk Sint-Antonius

Beeld

H. Anna leerst Maria lezen

Maarten Van Calster

1607

gepolychromeerd hout, hoogte 109 cm

Archief: omstreeks 1608: Maarten van Calster maakte voor Edegem de beelden van de H. Anna en Onze-Lieve-Vrouw (P. KUYL)

Bibliografie: P. KUYL, 1869, p. 261 (Mechelse vermelding, 17de eeuw)<nowiki>;</nowiki> E. NEEFFS, 1876, II, p. 106<nowiki>; </nowiki>R. VAN PASSEN, 1974, p. 357; Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Kontich, Brussel-Antwerpen, 1975, p. 22 (Merten Van Calstere, 1607?)<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN, 2002, p. 121 (Maarten Van Calster, 1607)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B88991 B88991] (1945)

'''EKEREN zie ANTWERPEN (EKEREN)'''

'''ELEWIJT zie ZEMST (ELEWIJT)'''

'''ELIKSEM zie LANDEN'''

'''ELINGEN zie PEPINGEN (ELINGEN)'''

'''ELSENE'''

Kerk O.-L.-Vrouw ter Kameren

Beeld (2)

van Calvariegroep

Maria en Johannes

Mechelen

1ste helft 17de eeuw

hout hoogte Maria 126 cm, hoogte Johannes 130 cm

Bibliografie: Denis COECKELBERGHS en Wilfried JANSSENS, (FMBB) Kantons Elsene I-II, 1979, p. 18 (geen Mechelse vermelding, einde 16de eeuw)

Foto KIK: Maria [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M70458 M70458] (1971), Johannes [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M70461 M70461] (1971)

'''ELSLOO (NL)'''

Kerk

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

genaamd O.L. Vrouw van Elsloo Koningin van de Vrede des Harten

Mechelen

2de helft 16de eeuw

hout

Bibliografie: Dagobert GOOREN, 1989, p. 12, met afbeelding (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)

'''ELST zie BRAKEL'''

'''ENGHIEN'''

Eglise du couvent des Capucins

In 1604 aangeboden aan de aartshertogen Albrecht en Isabella. Van de aartshertogen Albrecht en Isabella (1632) naar Maria de Medici in Engeland , naar Keulen, einde 18de eeuw naar Hotel d'Arenberg, 1872 naar Enghien

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

genaamd O.-L.-Vrouw van Genade

gesculpteerd uit het hout van de boom van Scherpenheuvel

Mechelen

1604

eik, hoogte 40 cm

Bibliografie: José MAMBOUR, deel 2, 1988, p. 61, met afbeelding (Mechelse vermelding, 1604)

Tentoonstelling : 1964 Enghien, p. 20, 21; 1975 Sint-Kwintens-Lennik, p. 51

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=N5648 N5648] (1987)

'''ERPE-MERE (ERPE)'''

Kerk Sint-Martinus

Beeld

herkomstig uit de Kapel Dikke Kapel

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 104 cm

Bibliografie: Bernadette ROOSE-MEIER, en Christina VANDENBUSSCHE-VAN DEN KERKHOVE, (FMBB) Kanton Aalst I, 1979, p. 37 (geen Mechelse vermelding, einde 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B12011 B12011] (1949)

'''ERPE-MERE (ERPE)'''

Kerk Sint-Martinus

Beeld

herkomstig uit de Kapel Dikke Kapel

Sint-Anna-ten-Drieën

met merk op rugzijde

Mechelen

1ste helft 16de eeuw

notelaar, hoogte 30 cm

Bibliografie: Bernadette ROOSE-MEIER, en Christina VANDENBUSSCHE-VAN DEN KERKHOVE, (FMBB) Kanton Aalst I, 1979, p. 37 (Mechelse vermelding, begin 16de eeuw)

Foto KIK: Niet gefotografeerd

'''ERPS-KWERPS'''

Kerk Sinr-Amandus (Erps)

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

einde 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 92 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB), Kantons Leuven I en II, Brussel, 1980, p. 23 (Mechelse vermelding, Einde 16de-begin 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M232527 M232527] (1975), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X018374 X018374] (2008)

'''ERTVELDE zie EVERGEM (ERTVELDE)'''

'''ETALLE zie VALKENSWAARD'''

'''EVERE'''

Kerk Sint-Vincentius

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

met meesterteken: zespuntige ster

Thomas Hazart

Mechelen

ca. 1570-1580

gepolychromeerd hout, hoogte 87 cm

Behandeling: 1986 door KIK Brussel (Bulletin, 1994-1995, p. 143)

Bibliografie: A. WAUTERS, Histoire, deel 6, 1855/1973, p. 129, met afbeelding 201 (geen Mechelse vermelding, begin 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Mariaverering te Evere, in Eigen Schoon en de Brabander, 38, 3-4, 1955, p. 120-122 (Mechelse vermelding, Thomas Hazart, 1566-1610) ; Denis COECKELBERGHS en Wlfried JANSSENS, (FMBB) Kanton Sint-Joost-ten-Node, Brussel, 1979, p. 14 (geen Mechelse vermelding,16de eeuw); Jaak JANSEN, 1994-1995, p. 143 nr. 9, met afbeelding (met merk, Thomas Hazart, ca. 1560-1580)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A33363 A33363] (1942), buste [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A33364 A33364] (1942), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M69464 M69464] (1971), na behandeling [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B239909 B239909]-11 (1986), detail merk [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=N3460 N3460] (1986), na behandeling [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN5666 KN5666] (1996), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=G5446 G5446] (1996)

'''EVERGEM (ERTVELDE)'''

Kapel O.-L.-Vrouw van de Stoepe

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

genaamd O.-L.-Vrouw van de Stoepe

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 70 cm

Bibliografie: Jo CLAES, 2011, p. 161, met afbeelding (geen Mechelse vermelding, 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A63636 A63636] (1944), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A131679 A131679] (z.d.)

'''EVERSEL zie HEUSDEN-ZOLDER (EVERSEL)'''

'''FALLAIS zie BRAIVES (FALLAIS)'''

'''FAIMES'''

Eglise Sainte-Madelberte (Celles)

Beeld, om gekleed te worden

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

4de kwart 16de eeuw, later omgevormd

gepolychromeerd hout, hoogte 84 cm

Bibliografie: Jean-Jacques BOLLY, (RPSMB) Canton de Waremme, 1980, p. 40 (geen Mechelse vermelding, 2de helft 17de eeuw)

Tentoonstelling: 1981 Waremme, nr. 10

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M39642 M39642] (1969)

'''FELUY zie SENEFFE (FELUY)'''

'''FLÃ”NE zie AMAY (FLÃ”NE)'''

'''FREYENEUX zie DOCHAMPS'''

'''GALMAARDEN (TOLLEMBEEK)'''

Kerk Sint-Martinus

Beeld

O.-L.-vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

hout, hoogte 85 cm

Bibliografie: Denis COECKELBERGHS en Wilfried JANSSENS, (FMBB) Kanton Herne, 1982, p. 30 (Mechelse vermelding, ca. 1580)

Tentoonstelling: 1975 Sint-Kwintens-Lennik, p. 116 (Mechelse vermelding, ca. 1580)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M132558 M132558] (1979)

'''GAVERE (DIKKELVENNE)'''

Kerk Sint-Petrus

Beeld, op voetstuk

H. Christiana

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 67,5 cm

Bibliografie: Christina VANDENBUSSCHE-VAN DEN KERKHOVE, (FMBB) Kanton Gent VI, 1979, p. 23 (Mechelse ? vermelding, 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M76862 M76862] (1977)

'''GEEL'''

Kerk Sint-Amandus

Beeld

O.-L.-vrouw met Kind

Mechelen

midden 16de eeuw, beschadigd

geschilderd hout, hoogte 40 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Mol, 1975, p. 21 (Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M29540 M29540] (1968)

'''GEEL'''

Museum Sint-Dimpna en Gasthuismuseum

Beeld

H. Elisabeth met bedelaar

Mechelen (?)

einde 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 34 cm

Tentoonstelling: 1969 Geel, p. 81, nr. 16, met afbeelding (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B33835 B33835] (1942), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B104121 B104121] (1947)

'''GEEL'''

Museum Sint-Dimpna en Gasthuismuseum

Beeld

herkomstig uit Sint-Dymphnakerk te Geel

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

einde 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 14,5 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Mol, 1975, p. 32 (Mechelse vermelding, 1ste helft 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B32372 B32372] (1942), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M29366 M29366] (1968)

'''GEEL'''

Museum Sint-Dimpna en Gasthuismuseum

Beeld

herkomstig uit Sint-Dymphnakerk te Geel

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

einde 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 42 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Mol, 1975, p. 32 (Mechelse vermelding, 1ste helft 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B32369 B32369] (1942), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M29365 M29365] (1968)

'''GEEL'''

Museum Sint-Dimpna en Gasthuismuseum

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

4de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 46 cm

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B33836 B33836] (1942), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B104120 B104120] (1947)

'''GEEL'''

Museum Sint-Dimpna en Gasthuismuseum

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

einde 16de - begin 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 113 cm

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B36237 B36237] (1942)

'''GEEL'''

Museum Sint-Dimpna en Gasthuismuseum

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

einde 16de - begin 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 36,5 cm

Tentoonstelling: 1969 Geel, p. 81, nr. 17, met afbeelding (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Foto : eigen Foto

'''GEEL'''

Museum Sint-Dimpna en Gasthuismuseum

Beeld

Onthoofding van de H. Dimpna

Koning door Thomas Hazart, gemerkt

Mechelen

Dimpna in steen 1514-1517, hoofd in hout 1609-1610

Koning in hout 1609-1610

gepolychromeerde steen en hout, hoogte Dimpna 85,5, hoogte koning 126 cm

Archief<

Jaak JANSEN, 1987, p. 14

Behandeling: 1986

Bibliografie: Jaak JANSEN, 1987, p. 8-16, met afbeelding (gemerkt, Thomas Hazart, 1609-1610)

Foto KIK : [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M189098 M189098] (1987)<nowiki>;
details: Dimpna [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M189099 M189099] (1987), koning [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M189100 M189100] (1987), meesterteken [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M189101 M189101] (1987)</nowiki>

'''GEEL (ZAMMEL)'''

Archief: In 1626 werden in Mechelen de beelden besteld van de H. Laurentius en de H. Dimpna

Mark STIJNEN, 1986, p. 163

'''GEISTINGEN zie KINROOI'''

'''GENAPPE (BOUSVAL)'''

Eglise Saint-BartholomÃ©

Beeld

herkomstig uit de kapel van Try au ChÃ¨ne

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

4de kwart 16de eeuw, basis vernieuwd

gepolychromeerd lindenhout, hoogte 104 cm

Behandeling: 1986 door KIK Brussel

Bibliografie: Denis COECKELBERGHS, (RPMSB) Canton de Nivelle, 1977, p. 21 (geen Mechelse vermelding, einde 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M6998 M6998] (1971); detail buste [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A78684 A78684] (1945); na behandeling [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=N4246 N4246] (1986), achterzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=N4254 N4254] (1986), Â¾ rechts [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=N4248 N4248] (1986), profiel links [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=N4249 N4249] (1986), profiel rechts [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=N4250 N4250] (1986), details buste Â¾ rechts [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=N4247 N4247] (1986), hoofd OLV [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=N4251 N4251] (1986), kind [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=N4253 N4253] (1986), hoofd kind [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=N4252 N4252] (1986), voetstuk [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=N4255 N4255] (1986)

'''GENK'''

Kerk Sint-Martinus

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen,

2de helft 16de eeuw

hout, afgeloogd?, hoogte 41 cm

Bibliografie: Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Genk, 1979, p. 28 (Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M245163 M245163] (1976)

'''GENT'''

Begijnhof Sint-Amandsberg

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte ca 50-60 cm

Foto KIK [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B39430 B39430] (1942)

'''GENT'''

Begijnhof Sint-Amandsberg

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

midden 16de eeuw

gepolychromeerd hout

Foto KIK [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B39434 B39434] (1942), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B39435 B39435] (1942)

'''GENT'''

Kathedraal Sint-Baafs

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, staand op een sokkel

Maria Faydherbe

Mechelen

1627-1628

steen

Bibliografie: Elisabeth DHAENENS, 1965, p. 102, nr. 146; Jaak JANSEN, 1988-1989, p. 100, met afbeelding (Maria Faydherbe, 1627-1628)

'''GENT'''

Museum Bijlokenmuseum (inv. nr. 505)

Beeld

herkomstig uit Kinderen Aleynshospitaal in Gent

H. Catharina van Alexandrië

met meesterteken: vijfpuntige ster

Meester met de vijfpuntige ster

Mechelen

midden 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 48

Bibliografie: Georges VAN DOORSLAER, 1933, p. 168 (merkteken, Mechelse vermelding, 17de eeuw)

Tentoonstelling: 1961 Mechelen, nr. 850 (meesterteken vijfpuntige ster)<nowiki>; 2000 Mechelen, nr. 17</nowiki>, met afbeelding (Meester met de vijfpuntige ster, midden 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B179095 B179095] (1959); detail: merkteken [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A118071 A118071] (1959)

'''GENT'''

Museum Bijlokenmuseum

Beeld, in een reliekenkastje met sluitende deurtjes

O.-L.-Vrouw met Kind

mogelijk O.-L.-Vrouw van Scherpenheuvel

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 24,5 cm, breedte 15,2 cm

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M216683 M216683] (1973)

'''GENT'''

Museum voor Schone Kunsten

Beeld,

Vrouwelijke heilige

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 29 cm

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B146936 B146936] (1953), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B192943 B192943] (1963)

'''GENT'''

PrivÃ©verzameling Cody de Pape

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

einde 16de-begin 17de eeuw

geschilderd hout, hoogte 65 cm

'''GENT'''

PrivÃ©verzameling Philip en Carinne Rombout-Cardon

Beeld

H. Begga

met meesterteken: zespuntige ster

Thomas Hazart

Mechelen

einde 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 70 cm

Foto : copy

'''GERAARDSBERGEN (GRIMMINGE)'''

Kapel van voormalige abdij van BeauprÃ©

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met boek en scepter

genaamd Onze-Lieve-Vrouw van BeauprÃ©

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 145 cm

Tentoonstelling: 1959 Geraardsbergen, nr. 8 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B180184 B180184] (1959)

'''GERAARDSBERGEN (GRIMMINGE)'''

Kerk O.-L.-Vrouw

Beeld

in de rug reliek van miraculeuse beeld van O.-L.-Vrouw van Blijdschap van Raspaeylen bij Geraardsbergen

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

midden 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 18 cm

Bibliografie: Gisela DUVERGER en Christina VANDENBUSSCHE-VAN DEN KERKHOVE, (FMBB) Kanton Geraardsbergen, 1975, p. 22 (geen Mechelse vermelding, ca. 1600)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M11241 M11241] (1967)

'''GESTEL zie MEERHOUT (GESTEL)'''

'''GINGELOM (BORLO)'''

Kerk Sint-Saturninus (Mielen-boven-Aalst)

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

einde 16de-begin 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 98 cm

Bibliografie:

FMBB???? Sint-truiden

Jaak VENKEN, 1993, p. 103 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1981 Waremme, nr. 28 (Mechelse vermelding, einde 16de-begin 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M89456 M89456] (1974)

'''GLABBEEK (ATTENRODE-WEVER)'''

Kapel O.-L.-Vrouw van de Heinkensberg

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

genaamd Onze-Lieve-Vrouw van de Heinkensberg

Mechelen

2de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 45 cm

Behandeling: 1999 door Catherina Van Herck van Antwerpen

Bibliografie: Christina CEULEMANS en Benoit GEUKENS (FMBB) Kanton Tienen, Brussel, 1980, p. 13 (gekleed beeld, beeld 16de eeuw); Carl DECKERS, ???? 2009, p. 234

'''GODVEERDEGEM zie ZOTTEGEM'''

'''GOETSENHOVEN zie TIENEN (GOETSENHOVEN)'''

'''GOSSELIES zie CHARLEROI (GOSSELIES)'''

'''GRIMBERGEN'''

Abdij der Premonstratenzers

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

gepolychromeerd kersenhout, hoogte 47 cm

Behandeling: in 1958 door KIK Brussel, overschildering verwijderd

Tentoonstelling: 2000 Mechelen, nr. 61, met afbeelding (Mechelse vermelding, ca. 1610-1630)

Foto KIK: voor behandeling [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B171684 B171684] (1958), na behandeling [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B172938 B172938] (1958), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN6304 KN6304] (1997)

'''GRIMBERGEN'''

Klooster van de Broeders Alexianen

Beeld

herkomst: Klooster der Alexianen te Mechelen

O.-L.-Vrouw met Kind, met scepter

met Mechels stadswapen en meesterteken: initialen IVA

Mechelen

Jan Van Avont?, Joris Van Avont?, Jan Van Aeren?

1ste helft 17 de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 127 cm

Tentoonstelling: 1985 Leuven, nr. 223, met afbeeldingen (Mechelse vermelding, merkteken, 1ste helft 17de eeuw)

'''GROOT-BIJGAARDEN zie DILBEEK (GROOT-BIJGAARDEN)'''

'''GRIMMINGE zie GERAARDSBERGEN (GRIMMINGE)'''

'''HAACHT'''

Kerk Sint-Adrianus

Beeld

herkomstig uit de kapel van Sint-Adrianus te Haacht

H. Adrianus

totaal vernieuwd door Frans Van Looy, van Mechelen

1641

gepolychromeerd hout, hoogte 70 cm

Bibliografie: Jos COOLS, 1940, p. 20, 26 (Frans Van Looy, 1641)<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Haacht, 1980, p. 15 (geen Mechelse vermelding, 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M95652 M95652] (1972)

'''HAACHT'''

Kerk Sint-Remigius

Beeld

herkomstig uit Sint-Annakapel te Haacht

Sint-Anna-ten-drieën

met meesterteken: zespuntige ster

Thomas Hazart

Mechelen

einde 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 98 cm

Behandeling: in 1957

Bibliografie: Bondig inventaris der kunstvoorwerpen van het Arrondissement Leuven, 1961, p. 64 (geen Mechelse vermelding, einde 15de eeuw, gothiek)<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Haacht, 1980, p. 16 (Thomas Hazart, Mechelse vermelding, einde 16de eeuw)<nowiki>; Jaak JANSEN, 1994-1995, p. </nowiki>145, nr. 11, met afbeelding (gemerkt, Thomas Hazart, 3de derde 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1966 Rotselaar, p. 28, nr. B/15 (merk, Mechelse vermelding, ca 1600)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M209927 M209927] (1973)

'''HAACHT (TILDONK)'''

Kerk Sint-Jan-Baptist

Beeld

H. Barbara

Mechelen

4de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 100 cm

Bibliografie: Bondig inventaris der kunstvoorwerpen van het Arrondissement Leuven, 1961, p. 195 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw, gothiek)<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Haacht, 1980, p. 27 (Mechelse vermelding, einde 16de-begin 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M214388 M214388] (1973)

'''HAACHT (WESPELAAR)'''

Kerk Sint-Hubertus

Beelden

Maria en Johannes, van Calvariegroep

Mechelen

1ste helft 17de eeuw

geschilderd hout, hoogte ca. 80 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Haacht, 1980, p. 35 (geen Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw?)

Foto KIK: Maria [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M214569 M214569] (1973), Johannes [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M214570 M214570] (1973)

'''HALEN'''

Kerk Sint-Petrus

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 100 cm

Bibliografie: Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Hasselt II, 1978, p. 21 (Mechelse vermelding, ca. 1600)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M245276 M245276] (1976)

'''HALEN (ZELEM)'''

Kerk Sint-Lambertus

Beeld

H. Apollonia

Mechelen

4de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 60 cm

Bibliografie: Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Hasselt II, 1978, p. 59 (geen Mechelse vermelding, einde 16de-begin 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M245704 M245704] (1976)

'''HALLAAR zie HEIST-OP-DEN-BERG (HALLAAR)'''

'''HALLE zie ZOERSEL (HALLE)'''

'''HAMME'''

Kerk Sint-Pietersbanden

Beeld

H. Georgius van Capadocië

Mechelen

1627

geschilderd lindenhout, hoogte 140
cm

Bibliografie: Bernadette ROOSE-MEIER, (FMBB) Kanton Hamme, Brussel, 1980, p. 21 (Mechelse vermelding, 1627)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M127818 M127818] (1978)

'''HAMME'''

Kerk Sint-Pietersbanden

Beeld

H. Petrus

Mechelen

ca. 1627

geschilderd lindenhout, hoogte 120 cm

Bibliografie: Bernadette ROOSE-MEIER, (FMBB) Kanton Hamme, Brussel, 1980, p. 21 (Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M127817 M127817] (1078)

'''HARMIGNIES zie MONS (HARMIGNIES)'''

'''HARVENG zie MONS (HARVENG)'''

'''HASSELT'''

Klooster van de Grauwzusters

Beeld

H. Franciscus van Assisi

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 53 cm

Toestand: vermoedelijk met wereldbol, verdwenen

Tentoonstelling: 1987 Hasselt, nr. 167, met afbeelding (geen Mechelse vermelding, 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M188878 M188878] (1986)

'''HASSELT'''

Klooster van de Grauwzusters

Beeld, op voetstuk

O.-L.-Vrouw met Kind, met scepter

Mechelen

midden 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 31 cm (zonder kroon)

Toestand: linkerhand van Jezuskind

Tentoonstelling: 1987 Hasselt, nr. 166, met afbeelding (Mechelse vermelding, midden 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M188853 M188853] (1986)

'''HASSELT'''

PrivÃ©verzameling Anna Moons

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met scepter

met meesterteken: vijfpuntige ster

Meester met de vijfpuntige ster

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 67 cm

Tentoonstelling: 1953 Tongeren, nr. 29 (merk, Mechelse vermelding, 16de eeuw)<nowiki>; 2000 Mechelen, p. 21</nowiki>, met afbeelding (Meester met de vijfpuntige ster, midden 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B146592 B146592] (1953)

'''HAUTRAGE zie SAINT-GISLAIN (HAUTRAGE)'''

'''HEDENGE zie RAMELIES (AUTRE-EGLISE)'''

'''HEERS'''

Kerk O.-L.-Vrouw Hemelvaart (Veulen)

Beeld

Sint-Anna-ten-drieën

Mechelen

midden 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 80 cm

Bibliografie: Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Borgloon, 1977, p. 37 (geen Mechelse vermelding, ca. 1530)<nowiki>; </nowiki>Jaak VENKEN, 1993, p. 124 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1953 Tongeren, nr. 96

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B146621 B146621] (1953)

'''HEERS'''

Kerk O.-L.-Vrouw Hemelvaart (Veulen)

Beeld, verminkt om gekleed te worden

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

16de eeuw, textiel later

gepolychromeerd hout, hoogte 102 cm

Bibliografie: Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Borgloon, 1977, p. 37 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Jaak VENKEN, 1993, p. 124 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M200723 M200723] (1974)

'''HEERS (HEKS)'''

Kerk Maria Tenhemelopneming

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

met merk in de voet: Mechels stadswapen

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 62,5 cm

Bibliografie: Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Borgloon, 1977, p. 44 (Mechelse vermelding, midden 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Jaak VENKEN, 1993, p. 146 (Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1953 Tongeren, nr. 39 (Mechelse vermelding, ca. 1550)<nowiki>;</nowiki> 1981 Waremme, nr. 7 (merk, Mechelse vermelding, einde 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B146597 B146597] (1953), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M200910 M200910] (1974)

'''HEIST-OP-DEN-BERG (HALLAAR)'''

PrivÃ©verzameling RenÃ© Van Loo

Beeld

herkomstig uit de kerk van Bouwel

H. Donatus

met meesterteken zespuntige ster

Thomas Hazart

Mechelen

4de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 75 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, 1994-1995, p. 145, nr. 12 (gemerkt, Thomas Hazart, 3de derde 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1973 Hallaar, nr. 2 (merk, Thomas Hazart, begin 17de eeuw)

'''HEIST-OP-DEN-BERG'''

Kerk Sint-Lambertus

Beeld (2)

HH. Rochus en Lucia (32 gulden)

door Marten Van Calster

Mechelen

1623

niet meer ter plaatse

Archief: ''1623 Betaelt Merten van Calster beltsnijder tot Mechelen van twee belden te snijden, deen van Sinte Rochus, ende dander van Sinte Lucijen volgens die quitancie daeraff zijnde de somme van XXXII gulden:''Lodewijk LIEKENS, p. 96

'''HEIST-OP-DEN-BERG '''

PrivÃ©verzameling

Beeld

H. Petrus

met Mechels stadswapen en meesterteken op de rug: zespuntige ster

Thomas Hazart

Mechelen

4de kwart 16de eeuw

lindenhout (?), hoogte 57,5 cm

Toestand: linkerhand met sleutel bij aangezet

Herkomst: pastorie van Huldenberg

Bibliografie: Jaak JANSEN, 1994-1995, p. 145, nr. 13 (gemerkt, Thomas Hazart, 3de derde 16de eeuw)

Foto : eigen foto

'''HEIST-OP-DEN-BERG (WIEKEVORST)'''

Kerk Sint-Jan-Baptist

Beeld

H. Lucia van Syracuse

Mechelen

1ste helft 17de eeuw

geschilderd hout, hoogte 81 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Heist-op-den-Berg, 1973, p. 36 (geen Mechelse vermelding, 1ste helft 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M62422 M62422] (1970)

'''HEKELGEM zie AFFLIGEM (HEKELGEM)'''

'''HEKS zie HEERS (HEKS)'''

'''HELECINE'''

Eglise Saint-Sulpice

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 103 cm

Bibliografie: Notes pour servir Ã l' Inventaire des Oeuvres d'Art du Brabant. Arrondissement de Louvain, 1939-1940, p. 319 (geen Mechelse vermelding, Renaissance)<nowiki>; </nowiki>Denis COECKELBERGHS, (RPMSB) Canton de Jodoigne, 1977, p. 45 (geen Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B20072 B20072] (1914-1918)

'''HERDERSEM zie AALST (HERDERSEM)'''

'''HERENT'''

Kerk Sint-Adriaan

Beeld

H. Adrianus

Mechelen

midden 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 48 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kantons LEUVEN I en II, 1980, p. 29 (geen Mechelse vermelding, begin 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M249329 M249329] (1976)

'''HERENT'''

Kerk Sint-Adriaan

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 42 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kantons LEUVEN I en II, 1980, p. 29 (geen Mechelse vermelding, 1ste helft 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M249330 M249330] (1976)

'''HERENT (VELTEM-BEISEM)'''

Kerk Sint-Michiel (Beisem)

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

4de kwart 16de eeuw

steen, hoogte 115 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kantons LEUVEN I en II, 1980, p. 135 (geen Mechelse vermelding, 1ste helft 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M249554 M249554] (1976)

'''HERENTALS'''

Begijnhof

W. VAN SPILBEEK-R. VERSTREYDEN, Eenige aanteekeningen over de geschiedenis van Herentals, 1921-1925

- 1600-1601 Betaald aan beeldsnijder Peter van den Broeck van Mechelen voor 3 santen S. Lucia, S. Crispinus en Crispinianus samen 21 gulden. (Rekeningen van het Huidevettersambacht).

'''HERENTALS'''

Begijnhof

Beeld

De Goede Herder

met meesterteken: Romeinse kapitaal F

Antoon Faydherbe ?

Mechelen

2de kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 85 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, 1992, p. 110-111, nr. 207, afbeeldingen (geen Mechelse vermelding, 1ste helft 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M184212 M184212] (1985); detail: meesterteken [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M184213 M184213] (1985)

'''HERENTALS'''

Begijnhof

Beeld

H. Catharina van Alexandrië

met meesterteken: Franse lelie

Meester met de Franse lelie

Mechelen

ca 1570-1580

lindenhout, hoogte 72 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, 1992, p. 111, nr. 209, afbeeldingen (Mechelse vermelding, merkteken, 2de helft 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1983 Herentals, I, nr. 1 (Mechelse vermelding, begin 16de eeuw)<nowiki>; 1984 Herentals, II, nr. 76 </nowiki>(Mechelse vermelding, begin 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M184175 M184175] (1985); detail: meesterteken [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M184176 M184176] (1985)

'''HERENTALS'''

Begijnhof

Beeld

O.-L.-Vrouw van Smarten

met meesterteken: Romeinde kapitaal M

Meester met de Romeinse kapitaal M

Mechelen

1ste helft 17de eeuw

lindenhout, hoogte 74 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, 1992, p. 111-112, nr. 210, afbeeldingen (Mechelse vermelding, merkteken, 2de kwart 17de eeuw)

Tentoonstelling: 1983 Herentals, I, nr. 2 (Mechelse vermelding, 17de eeuw)<nowiki>; 1984 Herentals, II, nr. 2 </nowiki>(Mechelse vermelding, 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M184173 M184173] (1985); detail: meesterteken [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M184174 M184174] (1985)

'''HERENTALS'''

Begijnhof

Beeld

Sint-Anna-ten-drieën

met Mechels stadsmerk en meesterteken: vijfpuntige ster

Meester met de vijfpuntige ster

Mechelen

ca 1570-1580

lindenhout, hoogte 74 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, 1992, p. 111, nr. 208, afbeeldingen (Mechelse vermelding, merkteken, ca. 1570-1580)

Tentoonstelling: 1961 Gent, nr. 90 (met merktekens, Mechelse vermelding, 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>1983 Herentals, I, nr. 35 (Mechelse vermelding, begin 16de eeuw)<nowiki>; 1984 Herentals, II, nr. 73</nowiki> (Mechelse vermelding, begin 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B189198 B189198] (1961); detail: merken [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=E31068 E31068] (1961)

'''HERENTALS'''

Begijnhofkerk

Beeld

H. Agnes

Mechelen

2de
helft 16de eeuw

hout, hoogte 72 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Herentals, 1977, p. 18 (Mechelse vermelding, einde 16de-begin 17de eeuw)

Tentoonstelling: 1961 Gent, nr. 92 ( geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)<nowiki>; 1983 Herentals, I, nr. 36 (Mechelse vermelding,</nowiki> 1ste helft 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M189199 M189199] (1961), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M62512 M62512] (1970)

'''HERENTALS'''

Kerk Sint-Waldetrudis

Beeld

Christus op de koude steen

met meesterteken: vijfpuntige ster

Meester met de vijfpuntige ster

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

geschilderd hout, hoogte 145 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Herentals, 1977, p. 28 (Mechelse vermelding, einde 16de eeuw)

Tentoonstelling: 2000 Mechelen, nr. 29 (Meester met de vijfpuntige ster, 3de kwart 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B44448 B44448] (1943), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M62667 M62667] (1970)

'''HERENTALS'''

Kerk Sint-Waldetrudis

Beeld

H. Apollonia

Mechelen

einde 16de-begin 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 76 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Herentals, 1977, p. 29 (Mechelse vermelding, einde 16de-begin 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B29099 B29099] (1942)

'''HERENTALS'''

Kerk Sint-Waldetrudis

Beeld (2)

HH. Crispinus en Crispinianus

Peter Vanden Broeck (archief)

Mechelen

1600-1601 (archief)

geschilderd hout, hoogte 83 cm

Archief: W. VAN SPILBEECK- R.VERSTREYDEN, 1921-1925, p. 4: 1600-1601 Betaald aan de beeldsnijder Peter vander Broeck, van Mechelen, voor drie santen: SS. Crispien en Crispiniaan en S. Lucia, samen 21 gl. (rekening van het huidevettersambacht)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M183775 M183775] (1985)

'''HERENTALS'''

Kerk Sint-Waldetrudis

Beeld

H. apostel

met meesterteken boven op de rug: maansikkel C

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

geschilderd hout, hoogte 112 cm

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M183774 M183774] (1985)

'''HERENTALS'''

Kerk Sint-Waldetrudis

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met peer

Mechelen

1561-1562 ?

geschilderd hout

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Herentals, 1977, p. 28 (Mechelse vermelding, 1561-1562?)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B29099 B29099] (1942)

'''HERENTALS'''

Stadhuis

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

Kort voor 1616

gepolychromeerd hout, hoogte 120 cm

Bibliografie: Jan GORIS, 1990, p. 196-200 (Mechelse vermelding, voor 1616)

Foto : eigen foto

'''HERENTALS (MORKHOVEN)'''

Kapel O.-L.-vrouw

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 82

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Westerlo, 1975, p. 22 (geen Mechelse vermelding, 1ste helft 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M50406 M50406] (1970)

'''HERENTALS (NOORDERWIJK)'''

Kapel O.-L.-vrouw, zogenaamde Zandkapel

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

midden 16de eeuw

geschilderd hout, hoogte 32 cm

Bibliografie: Stephanus SCHOUTENS, Maria's Antwerpen, 1905, p. 128-130; Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Herentals, 1977, p. 39 (geen Mechelse vermelding?, 16de eeuw)<nowiki>; Jan GORIS, 1981, p. 114 (geen Mechelse vermelding, 16</nowiki>de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B86890 B86890] (1945)

'''HERENTHOUT'''

Kapel O.-L.-Vrouw van Smarten

Beeld

Sint-Anna-ten-drieën

Mechelen

einde 16de-begin 17de eeuw

gepolychromeerd, hoogte 127 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Herentals, 1977, p. 31 (geen Mechelse vermelding?, 1ste helft 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M62438 M62438] (1970)

'''HERENTHOUT'''

Kasteel van Herlaar

Kapel O.-L.-Vrouw van Herlaar

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

genaamd O.-L.-Vrouw van Scherpenheuvel ?

Mechelen

begin 17de eeuw

gepolychromeerd, hoogte 127 cm

'''HERK-DE-STAD (SCHULEN)'''

Kapel O.-L.-Vrouw van Bijstand (Berbroek)

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

genaamd Onze-Lieve-Vrouw van Bijstand

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 85 cm

Bibliografie: J. DE BORCHGRAVE D'ALTENA, De l'influence, in Annales, 45, 1941, p. 231 (2de helft 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>J. DE BORCHGRAVE D'ALTENA, Statuettes, 1959, p. 20 (Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw); Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Hasselt II, 1978, p. 50 (Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1961 Mechelen, nr. 893 (Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)<nowiki>; 1970 Sint-Truiden, nr 23 (Mechelse vermelding, ca. 1550-1560</nowiki>)

Foto KIK [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B189866 B189866] (1961)

'''HEUSDEN-ZOLDER'''

Kerk Sint-Jacob (Eversel)

Beeld, op sokkel

O.-L.-Vrouw met Kind

keurmerk polychromie op sokkel: letter M

Mechelen

2de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 44,5 cm

Bibliografie: J. DE BORCHGRAVE D4ALTENA, Statuettes, 1959, p. 53, afbeelding 49 (Mechelse vermelding, merk, ca 1540)<nowiki>; </nowiki>Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Beringen, 1977, p. 24 (Mechelse vermelding, ca. 1500, voetstuk 17de eeuw)

Tentoonstelling: 1953 Tongeren, nr. 27 (Mechelse vermelding, ca. 1525)<nowiki>;</nowiki> 1954 Antwerpen, nr. 240; 2000 Mechelen, p. 16, nr. 14 (Mechelse vermelding, 1510-1530)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B60125 B60125] (z.d.), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN9476 KN9476] (2000)

'''HEVERLEE zie LEUVEN (HEVERLEE)'''

'''HOEGAARDEN'''

Gemeentehuis

Beeld

Ecce Homo

gemerkt met zespuntige ster (mededeling Christina Ceulemans

Thomas Hazart

Mechelen

3de derde 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 58 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, 1994-1995, p. 146, nr. 14, met afbeelding

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M141650 M141650] (1979)

'''HOEGAARDEN'''

Gemeentehuis

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 80 cm

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M141649 M141649] (1979)

'''HOEGAARDEN'''

Kapel van Sint-Kathelijne-Houtem

Beeld

H. Catharina van Alexandrië

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 70 cm

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M232219 M232219] (1975)

'''HOEGAARDEN'''

Kapel van Sint-Kathelijne-Houtem

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 70 cm

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M232203 M232203] (1975)

'''HOEILAART'''

PrivÃ©verzameling de Wavrans (Groenendaal)

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, staand op sokkel

Mechelen

2de kwart 17de eeuw

buks

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B218414 B218414]

'''HOESELT'''

Kapel O.-L.-Vrouw-ter-Linden

Beeld, gekleed beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechels

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte ca. 30 cm

Bibliografie: Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Bilzen, 1975, p. 25 (Mechelse vermelding, begin 17de eeuw)

Foto KIK [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A132024 A132024] (z.d.)

'''HOESELT'''

Kerk Sint-Domitianus (Werm)

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, wereldbol en scepter afwezig

Mechelen

4de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 108 cm

Bibliografie: Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Bilzen, 1975, p. 21 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Carl DECKERS, ??????, 2009, p. 138 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Foto KIK [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M35041 M35041] (1969)

'''HOESELT'''

Kerk Sint-Jan-Baptist (Rommershoven)

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, wereldbol en scepter afwezig

Mechelen

midden 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 34,5 cm

Bibliografie: Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Bilzen, 1975, p. 22 (geen Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

Foto KIK [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M5158 M5158] (1967), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M49537 M49537] (1971)

'''HOLSBEEK (SINT-PIETERS-RODE)'''

Kerk Snt-Pieter

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 80 cm

Bibliografie: Bondig Inventaris der kunstvoorwerpen van het Arrondissement Leuven, 1961, p. 174 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw, Laat-Gotiek)<nowiki>; </nowiki>Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Aarschot, 1978, p. 58 (Mechelse vermelding, 1ste helft 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M214098 M214098] (1973)

'''HONSEM zie BOUTERSEM (HONSEM)'''

'''HOOGSTRATEN'''

Kerk Sint-Catherina

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

genaamd Gulden Lieve Vrouw

Mechelen

midden 17de eeuw

verguld hout, hoogte 82

Bibliografie: J. LAUWERYS, 1966, p. 53 (geen Mechelse vermelding, 18de eeuw); Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Turnhout II, 1977, p. 36 (geen Mechelse vermelding, midden 17de eeuw)

Foto KIK [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M41118 M41118] (1968)

'''HULDENBERG (SINT-AGATHA-RODE)'''

Kerk Sint-Agatha

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met boek

Mechelen

4de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout

niet meer ter plaatse, verdwenen in 1967

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kantons Leuven I en II, 1980, 122 (Mechelse vermelding, einde 16de-begin 17de eeuw)

Foto KIK [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A78593 A78593] (1945)

'''HULST (NL)'''

Hospitaal

Archief : Bij Antoon Faydherbe bestelt men de beelden van Onze-Lieve-Vrouw, twee engelen, de H. Elisabeth, de H. Augustinus, alsook een wapenschild in steen.

E. NEEFFS, 1875, p. 167-168

HUMMELGEM zie STEENOKKERZEEL

'''HUY'''

Eglise Saint-Etienne (Statte)

Beeld

O.-L.-vrouw met Kind

Mechelen

midden 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 44,5 cm

Bibliografie: Jean-Jacques BOLLY, (RPSMB)
Canton de Huy II, 1978, p. 52 (Mechelse vermelding, einde 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1984 Huy, p. 31, nr. 15 (Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M9337 M9337] (1967)

'''IEPER'''

Kerk Sint-Jacob

Beeld

geschonken in 1797 door de paters dominikanen

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

2de helft 16de eeuw, later gewijzigd onderaan

geschilderd hout, hoogte 125 cm

Bibliografie: Bernadette ROOSE-MEIER, (FMBB) Kanton Ieper I, 1978, p. 18 (geen Mechelse vermelding, 1797)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M52845 M52845] (1970)

'''IZEGEM'''

Kerk Sint-Hilonius

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen ?

1ste helft 17de eeuw

hout

niet meer ter plaatse

Bibliografie: Bernadette ROOSE-MEIER en Hugonne VERSCHRAEGEN, (FMBB) Kanton IZEGEM, 1976, p. 21 (geen Mechelse vermelding, 18de eeuw ?)

Foto KIK [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A36413 A36413] (1943)

'''IZEGEM'''

Klooster van de Minderbroeders

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

genaamd O.-L.-Vrouw van Scherpenheuvel

Mechelen

begin 17de eeuw

gepolychromeerd hout

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A36434 A36434] (1943)

'''PrivÃ©verzameling R.G. JACOB'''

Beeld

O.-L.-Vrouw

Mechelen ???

2de kwart 17de eeuw

bukshout, hoogte 11 cm

Tentoonstelling: 1973 LiÃ¨ge, nr. 85, met afbeelding (einde 16de eeuw)

'''JETTE'''

Kerk Sint-Pieter

Beeld

mogelijk herkomstig uit de abdij van Dielegem

O.-L.-Vrouw met Kind

met meesterteken: verstrengelde initialen AV

Jan II Van Avont ?

Mechelen

1610-1620

gepolychromeerd lindenhout, hoogte 190 cm

Behandeling: 1962 door KIK Brussel, herstel van oorspronkelijke polychromie

Bibliografie: Denis COECKELBERGHS en Wilfried JANSSENS, (FMBB) Kanton Jette, 1977, p. 16 geen Mechelse vermelding, meesterteken AV, ca 1600 ?)<nowiki>;</nowiki> Gonzague VAN INNES, 1988, p. 104 (geen Mechelse vermelding, zonder datering); Guido VAN DE CAUTER e.a., 1998, p. 214, 217-220, met afbeelding (Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1979 Brussel, nr. 28 (geen Mechelde vermelding, ca. 1600)<nowiki>; 2000 Mechelen, p. 37-39, met afbeelding (Jan</nowiki> II Van Avont, 1610-1620)

Foto KIK: voor behandeling [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B181113 B181113] (1959), na behandeling [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B190142 B190142] (1962), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B190929 B190929] (1962), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B190146 B190146] (1962); detail: meesterteken [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=E30590 E30590] (1959) nog details

'''JEZUS-EIK zie OVERIJSE'''

'''JODOIGNE (ZETRUD-LUMAY)'''

Eglise Saint-Barthelemy

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 65 cm

Bibliografie: J. DE BORCHGRAVE D'ALTENA, Notes pour servir, 1939-1940, p. 374 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Denis COECKELBERGHS, (RPMSB) Canton de Jodoigne, 1977, p. 67 (geen Mechelse vermelding, midden 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A71550 A71550] (1944); detail: buste [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A71551 A71551] (1944)

'''KALFORT zie PUURS (KALFORT)'''

'''KALLO zie BEVEREN (KALLO)'''

'''KAMPENHOUT (BERG)'''

Beeld

Onze-Lieve-Vrouw en twee engelen

Mechelen

1611

Archief:

1611 Item ghegeven aen Jaenne de Walens voor onser Lieve Vrouwe belt met twee engelen van Mechelen te haelen

Jos LAUWERS, 1973, p. 101

'''KAMPENHOUT'''

Kerk O.-L.-Vrouw

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

genaamd Onze-Lieve-Vrouw van Kampenhout

Mechelen

4de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 85 cm

Bibliografie: J. DE BORCHGRAVE D'ALTENA, Statuettes Malinoises, 1959, p. 44 (Mechelse vermelding, rond 1580)<nowiki>;</nowiki> AndrÃ© VER ELST, 1959, p. 24 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN, FMBB ????? , ; Carl DECKERS, ??? , 2009, p. 204 (geen Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Jo CLAES, 2011, p. 167 (geen Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1961 Mechelen, nr. 888 (Mechelse vermelding, ca. 1580)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M232628 M232628] (1975)

'''KAMPENHOUT'''

PrivÃ©verzameling Desnee

Beeld

H. Sebastiaan

met Mechels stadsmerk en meesterteken: zespuntige ster

Thomas Hazart

Mechelen

4de kwart 16de eeuw

hout, hoogte 92 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, 1994-1995, p. 147, nr. 15, met afbeelding (met merk, Thomas Hazart, einde 16de-begin 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B177139 B177139] (1958), meesterteken en Mechels merkteken [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B177139 B177139] (1958)

'''KAPELLEN'''

Kerk Sint-Jacobus de Meerdere

Beeld, wordt gekleed

O.-L.-Vrouw met Kind, mogelijk met wereldbol en scepter

met meesterteken achter op het hoofd: vijfpuntige ster

Meester met de vijfpuntige ster

Mechelen

ca 1560-1570

overschilderd hout,

Bibliografie: Fernand DONNET en Frans VAN LEEMPUTTEN, Inventaire, 1911, p. 466-467, met afbeelding (geen Mechelse vermelding, einde 17de eeuw)

Foto : eigen Foto

'''KAPELLEN'''

Klooster van de Broeders van Sceppers

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind op de maansikkel en de slang, met scepter

Mechelen

begin 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 20 cm

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M19321 M19321] (1967)

'''KAPELLEN-OP-DEN-BOS'''

Kerk Sint-Niklaas

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met scepter en mogelijk met wereldbol

Rombout Verstappen ?

Mechelen

1640 ?

gepolychromeerd hout, hoogte 130 cm

Bibliografie: E. NEEFFS, Histoire, 1876, p. 237 (R. Verstappen levert in 1640 een beeld aan Kapellen-op-den-Bos); Jaak JANSEN en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Wolvertem, 1980, p. 26 (geen Mechelse vermelding, 1ste helft 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M244475 M244475] (1976)

'''KASTERLEE'''

Kapel O.-L.-Vrouw (Isschot)

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

midden 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 37 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Turnhout I, 1976, p. 21 (Mechelse vermelding, einde 16de-begin 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B48808 B48808] (1943)

'''KASTERLEE'''

Kerk Sint-Willibrordus

Beeld

H. Barbara

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 100 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Turnhout I, 1976, p. 20 (geen Mechelse vermelding, 1ste helft 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B48784 B48784] (1943)

'''KERSBEEK-MISKOM zie KORTENAKEN (KERSBEEK-MISKOM)'''

'''KESSEL zie NIJLEN (KESSEL)'''

'''KINROOI'''

Kerk Sint-Lambertus (Geistingen)

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 87 cm

Bibliografie: J. DE BORCHGRAVE D'ALTENA, Statuettes malinois, 1959, p. 54 (Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Maaseik, 1975, p. 22 (geen Mechelse vermelding, midden 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M89845 M89845] (1974)

'''KINROOI'''

Kerk Sint-Martinus

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

genaamd O.-L.-Vrouw van Willeneer of O.-L.-Vrouw van Rust

Mechelen

midden 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 35 cm

Behandeling: 1959 door Bernard Claessens; in 2001 door Krystyna Wazgird

Bibliografie: Herwig OOMS, 1959, p. 109-111, afbeelding (geen Mechelse vermelding, geen datering)<nowiki>; </nowiki>Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Maaseik, 1975, p. 22 (geen Mechelse vermelding, einde 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Jan GERITS, 2006, p. 306-308<nowiki>; </nowiki>Jo CLAES, 2011, p. 170, met afbeelding (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1961 Hasselt, nr. 116; 1966 Hasselt, p. 26, nr. 12 (Mechelse vermelding, begin 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A84810 A84810] (1945)

'''KONTICH'''

Kapel O.-L.-Vrouw (Reepkeskapel

Beeld

H. Franciscus van Assisi

met meesterteken onder de voet: zespuntige ster

Thomas Hazart

Mechelen

4de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 74 cm

Bibliografie: Bondig inventaris der Kunstvoorwerpen van het arrondissement Antwerpen, p. 121 (geen Mechelse vermelding, 17de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Kontich, 1975, p. 28 (Thomas Hazart, einde 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN, 1976, p. 8 (merk, Thomas Hazart); Jaak JANSEN, 1994-1995, p. 147, nr. 16, met afbeelding (met merk, Thomas Hazart, einde 16de-begin 17de eeuw)

Tentoonstelling: 1973 Kontich, nr. 4, afbeelding (zeskantige ster, Thomas Hazart, begin 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M86393 M86393] (1972)

'''KONTICH'''

Kapel O.-L.-Vrouw (Reepkeskapel)

Beeld

H. Rochus van Montpellier

met Mechels stadsmerk en merkteken M voor polychromie

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 60 cm

Bibliografie: Bondig inventaris der Kunstvoorwerpen van het arrondissement Antwerpen, p. 121 (geen Mechelse vermelding, ca. 1630)<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Kontich, 1975, p. 28 (Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1973 Konticht, nr. 5, afbeelding (Mechelse vermelding, begin 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M86394 M86394] (1972)

'''KONTICH'''

Kerk Sint Martinus

Beeld

herkomstig uit de Reepkeskapel te Kontich

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

1540-1560

gepolychromeerd hout, hoogte 40 cm

Bibliografie: Bondig inventaris der Kunstvoorwerpen van het arrondissement Antwerpen, p. 121 (geen Mechelse vermelding, 1ste helft 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Kontich, 1975, p. 27-28 (Mechelse vermeldind, 2de helft 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1973 Konticht,
Volksdevotie, nr. 1, afbeelding (Mechelse vermelding, ca 1575)<nowiki>; 2000 Mechelen, p. 17</nowiki> (Mechelse vermelding, 1540-1560)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B51034 B51034] (1943)

'''KONTICH'''

PrivÃ©verzameling J. Van Herck

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol staand op sokkel

Jan III Van Doorne

Mechelen

midden 17de eeuw

bukshout, hoogte 16,5 cm

Bibliografie: Georges VAN DOORSLAER, 1939, 327, 329-330

Tentoonstelling: 1954 Antwerpen, nr. 294 (Mechelse vermelding, toegeschreven aan Maria Faydherbe, 17de eeuw); 1954 Brussel-Mechelen, nr. 249; 1961 Deurne-Antwerpen, Kunstvoorwerpen, nr. 63 (geen Mechelse vermelding); 1961 Mechelen, nr. 880 (Mechelse vermelding, Jan III Van Doorne)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B147879 B147879] (1954)

'''KORBEEK-LO zie BIERBEEK'''

'''KORTENAKEN (KERSBEEK-MISKOM)'''

Kerk Sint-Germanus (Miskom)

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 72 cm

Bibliografie: Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Diest, 1980, p. 73 (Mechelse vermelding, einde 16de-begin 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M76571 M76571] (1977)

'''KORTRIJK'''

Begijnhof

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

begin 17de eeuw

bukshout, hoogte 16 cm

Bibliografie: Bernadette ROOSE-MEIER, 1990, p. 57, nr. 53 (Mechelse vermelding, begin 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M182479 M182479] (1985)

'''KRAAINEM'''

Monasterium van de Visitatie

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en (verdwenen) scepter

genaamd Onze-Lieve-Vrouw van de Stichting

Mechelen

midden 16de eeuw

modern gepolychromeerd hout, hoogte 60 cm

Bibliografie: Gonzague VAN INNES, 1988, p. 119, met afbeelding (geen Mechelse vermelding, geen datering)

'''LAAKDAL (VEERLE)'''

Kerk O.-L.Vrouw in den Wijngaard

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

midden 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 34 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Westerlo, 1975, p. 27 (Mechelse vermelding, 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>L. MARIEN, 1983, p. 6-90, in zonderheid p. 56, met afbeelding (Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A90292 A90292] (1945)

'''LAAKDAL (VEERLE)'''

Kerk O.-L.Vrouw in den Wijngaard

Beeld

Sint-Anna-ten-drieën, met peer

Mechelen

2de helft 16de eeuw

eik, hoogte 79 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Westerlo, 1975, p. 27 (geen Mechelse vermelding, einde 15de-begin 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A90294 A90294] (1945)

'''LAAKDAL (VORST)'''

Kerk Sint-Gertrudis

Beeld,

H. Gertrudis van Nijvel

met meesterteken op de rug: vijfpuntige ster

Meester met de vijfpuntige ster

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 110 cm

Behandeling: 1976 door KIK Brussel

Bibliografie: Mireille MADOU, 1975, p. 275, nr. 161 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw, steen); Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Westerlo, 1975, p. 29 (geen Mechelse vermelding, 1ste helft 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M44587 M44587] (1969), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B235963 B235963] (1975); na behandeling [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B216545 B216545] (1976); detail: meesterteken [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M123067 M123067] (1976)

'''LAAKDAL (VORST)'''

Kerk Sint-Gertrudis

Beeld, van Calvariegroep begin 16de eeuw

Johannes onder het kruis

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 183 cm

Behandeling: 1976 door KIK Brussel

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Westerlo, 1975, p. 29 (geen Mechelse vermelding, begin 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M44586 M44586] (1969); na behandeling [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B216548 B216548] (1976); detail: hoofd [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B216550 B216550] (1976)

'''LALOUX''' PrivÃ©verzameling

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en afwezige scepter

Mechelen

4de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout

Foto KIK [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A95490 A95490]

'''LALOUX''' PrivÃ©verzameling

Beeld, van Calvariegroep

Maria

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout

Foto KIK [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A95424 A95424]

'''LANDEN (ATTENHOVEN)'''

Kerk Sint-Aldegondis (Neerlanden)

Beeld, omgevormd tot gekleed beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

2de kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 75 cm

Bibliografie: Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Landen, 1980, p. 14 (geen Mechelse vermelding, 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B79945 B79945] (1944)

'''LANDEN (NEERWINDEN)'''

Kerk H. Kruis

Beeld,

H. Antonius abt

Mechelen ?

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 75 cm

Bibliografie: Christina CEULEMANS en BenoÃ®t GEUKENS, Kan ton Landen, 1980, p. 27 ( geen Mechelse vermelding, 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M209824 M209824] (1973)

'''LANDEN (NEERWINDEN)'''

Kerk Sint-Maarten (Eliksem)

Beeld, buste van reliekhouder, op voetstuk

H. Barbara

Mechelen

2de helft 16de eeuw

geschilderd hout

Bibliografie: Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Landen, 1980, p. 30 ( Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B79939 B79939] (1944)

'''LEBBEKE (DENDERBELLE)'''

Kerk Sint-Martinus

Beeldengroep

H. Martinus deelt zijn mantel met een bedelaar

Antoon BAEYENS

Mechelen

1656

gepolychromeerd hout, hoogte 130 cm

Foto KIK [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B96680 B96680] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B96681 B96681] (1945); details: kop en poten van het paard [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B96684 B96684] (1945), H. Martinus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B96683 B96683] (1945), bedelaar [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B96682 B96682] (1945)

'''LEBBEKE'''

Kerk O.-L.-Vrouw

Beeld, kan gekleed worden

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

genaamd O.-L.-Vrouw van Lebbeke

of Onze-Lieve-Vrouw Troosteres der Bedrukten

Mechelen

einde 16de-begin 17de eeuw, ter vervanging van ouder beeld

gepolychromeerd kersenhout, hoogte 100 cm

Bibliografie: Hugonne VERSCHRAEGEN, (FMBB) Kanton Dendermonde, 1982, p. 74 (Mechelse vermelding, ca. 1660)<nowiki>; </nowiki>Jozef DAUWE, 1984<nowiki>; </nowiki>Carl DECKERS, ???, 2009, p. 154 (Mechelse vermelding, einde 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Jo CLAES, 2011, p. 212, met afbeelding (geen Mechelse vermelding, einde 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1972 Lebbeke, nr. 45 (Mechelse vermelding, ca 1660)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B84853 B84853] (1945); detailbuste [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B84851 B84851] (1945), gekleed beeld [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B84854 B84854] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M247301 M247301] (1976)

'''LEBBEKE'''

Kerk O.-L.-Vrouw

Beeldengroep

Calvariegroep

Mechelen

2de kwart 17de eeuw

overschilderd hout, hoogte Maria 148 cm, hoogte Johannes 154 cm

Behandeling: 1728 door Raphaël de Wever; herschilderd door Jan Baptist Desaer

Bibliografie: Hugonne VERSCHRAEGEN, (FMBB) Kanton Dendermonde, 1982, p. 71-72 (Mechelse vermelding ?, 2de kwart 17de eeuw)

Tentoonstelling: 1972 Lebbeke, nr. 49 (Mechelse vermelding ?, 2de kwart 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B84803 B84803] (1945)

'''LEEST zie MECHELEN (LEEST)'''

'''LE ROEULX (MIGNAULT)'''

Eglise Saint-Martin

Beeld, op sokkel

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

genaamd O.-L.-Vrouw van Goede Hulp

Mechelen

3de kwart 16de eeuw, sokkel hermaakt in 1802

gepolychromeerd hout, hoogte 42 cm

Bibliografie: E.J. SOIL DE MORIAME, Inventaire, deel 6, 1927, nr. 1684 ; Jean-Marie LEQUEUX, (RPMSB) Canton du Roeulx, 1980, p. 26 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)<nowiki>;</nowiki> Jean MAMBOUR, 1988, p. 38, 41, 42, met afbeelding (geen Mechelse vermelding, einde 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M40230 M40230] (1968)

'''LEUVEN (HEVERLEE)'''

JezuÃ¯etenhuis

Archief van de Vlaamse jezuÃ¯eten

Beeld, in schrijntje

herkomstig uit het JezuÃ¯etenklooster te Kortrijk

O.-L.-Vrouw met Kind

genaamd Onze-Lieve-Vrouw van Scherpenheuvel

Mechelen

kort voor 1610

eikenhout, hoogte 9 cm

Bibliografie: J.F. PALLEMAERTS, 1936, p. 37; F. CLAES, 1991, p. 148-154

Tentoonstelling : 2000 Mechelen, nr. 67, met afbeelding (Mechelse vermelding, kort voor 1610)

Foto KIK: K[http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=N009051 N009051] (1999), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=G006743 G006743] (1999), schrijntje gesloten K[http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=N009052 N009052] (1999), achterzijde schrijntje K[http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=N009053 N009053] (1999)

'''LEUVEN'''

Abdij Keizersberg

Beeld

herkomstig uit de verzameling kan. Thiery te Leuven

Christus op de Koude Steen

met meesterteken: zespuntige ster

Thomas Hazart

Mechelen

begin 17de eeuw

hout, hoogte 154 cm

Behandeling: van voorarm, koord, benen en voetstuk

Bibliografie: Bondig inventaris. Arrondissement Leuven, 1961, p. 106 (geen Mechelse vermelding, begin 16de eeuw, Gotiek)<nowiki>; </nowiki>Jan CRAB, 1977, p. 62 (zespuntige ster); Jaak JANSEN, 1994-1995, p. 149, nr. 17, met afbeelding ( met merk, Thomas Hazart, 3de derde 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1964 Leuven, p. 94, nr. V109; 2000 Mechelen, nr. 40 (Thomas Hazart, Davidsster, laatste derde 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A27503 A27503] (1942), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B171123 B171123] (1957)

'''LEUVEN'''

Hospitaal Sint-Pieter

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol, scepter afwezig

Mechelen

4de kwart 16de eeuw

eik, hoogte 46 cm

Tentoonstelling: 1961 Brussel, nr 68 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>

Leuven, Oude Kunst COO, nr. B/31

Foto KIK [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B158977 B158977] (1956)

'''LEUVEN'''

Kerk Sint-Gertrudis

Beeld

H. Barbara

Mechelen

2de helft 16de, verwoest in 1944

gepolychromeerd hout

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kantons Leuven I en II, 1980, p. 58 (Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1979 Leuven, p. 440, nr. XXI.2, met afbeeldingen

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A27606 A27606] (1942)

'''LEUVEN'''

Kerk Sint-Gertrudis

Beeld

H. Catharina van Alexandrië

Met
meesterteken: vijfpuntige ster

Meester met de vijfpuntige ster

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 73 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kantons Leuven I en II, 1980, p. 58 (Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1979 Leuven, p. 440, nr. XXI.2, met afbeeldingen (Mechelse vermelding, ca 1600)<nowiki>; 2000 Mechelen, p. 21 </nowiki>(Mechelse vermelding, midden 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B50029 B50029] (1943), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B050028 B050028] (1943); detail: buste [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B050030 B050030] (1943)

'''LEUVEN'''

Kerk Sint-Jacob

Beeld

H. Rochus van Montpellier

Met stadsmerk en meesterteken: zespuntige ster

Thomas Hazart

Mechelen

1580-1600

gepolychromeerd hout, hoogte 118 cm

Bibliografie: Jan CRAB, 1977, p. 62 (zespuntige ster); Jaak JANSEN, (FMBB) Kantons Leuven I en II, 1980, p. 66 (zespuntige ster, Thomas Hazart, einde 16de eeuw)<nowiki>; Jaak JANSEN, 1994-1995, p. 149, nr. 18 (</nowiki>gemerkt, Thomas Hazart, 1580-1600)

Foto KIK: met hoed [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A29406 A29406] (1942), zonder hoed [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B157474 B157474] (1955)

'''LEUVEN'''

Kerk Sint-Kwinten

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, op maansikkel en slang, met kruis en scepter

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw, basis vernieuwd

gepolychromeerde eik, hoogte 77 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kantons Leuven I en II, 1980, p. 82 (Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B166096 B166096] (1956)

'''LEUVEN'''

Klooster van de Zwartzusters-Augustinessen

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 125 cm met kroon

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M158067 M158067] (1955)

'''LEUVEN'''

Museum Stedelijk Museum

Beeld

herkomstig uit de Sint-Gertrudiskerk van Leuven

H. Catharina van Alexandrië

Mechelen

2de helft 16de

gepolychromeerd hout, hoogte 73 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kantons Leuven I en II, 1980, p. 58 (Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B50029 B50029] (1943), profiel links [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B50028 B50028] (1943), profiel rechts [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B50031 B50031] (1943); details: beeld ten halve lijve [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B49525 B49525] (1943), buste [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B50030 B50030] (1943)

'''LEUVEN'''

Museum Stedelijk Museum

Beeld

herkomstig uit Sint-Jacobskerk te Leuven sinds 1965

H. Rochus van Montpellier

met op de rug stadsmerk van Mechelen en meesterteken: zespuntige ster

Thomas Hazart

Mechelen

einde 16de -begin 17de eeuw

gepolychromeerd lindenhout, hoogte 118 cm

Bibliografie: Jan CRAB, 1977, p. 62<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN, (FMBB) Kantons Leuven I en II, 1980, p. 66 (Thomas Hazart, Mechelse vermelding, einde 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1985 Leuven, nr. 102 (Mechelse vermelding, 1ste helft 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A29406 A29406] (1942), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B157474 B157474] (1955)

'''LEUVEN'''

PrivÃ©verzameling Boon-Hecking

Voormalige verzameling A. ThiÃ©ry

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en afwezige scepter

Mechelen

2de helft 16de

gepolychromeerd hout, hoogte 65 cm

Bibliografie: Maurits SMEYERS, 1990-1991, afbeelding 196 (Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B166801 B166801]

'''LIEFERINGE zie NINOVE (LIEFERINGE)'''

'''LIEGE'''

Musé Curtius inv. I/22/25

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd lindehout, hoogte 45,5 cm

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B6384 B6384] (1923)

'''LIEGE'''

Musé Curtius inv. 56/59

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

eikenhout, hoogte 168 cm

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B178657 B178657] (1959)

'''LIEGE'''

Musé de la Vie Wallonne inv. 7215

Beeld, om gekleed te worden

herkomstig uit de abdij van SoliÃ¨res

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

midden 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 42 cm

Tentoonstelling: 1990 Huy, nr. 156, met afbeelding (Mechelse vermelding, begin 16de eeuw)

'''LIEGE'''

Musé de la Vie Wallonne

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, verdwenen wereldbol en scepter

Mechelen

4de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 40 cm

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B162734 B162734] (1976), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M148895 M148895] (1980)

'''LIEGE'''

PrivÃ©verzameling

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, verdwenen wereldbol en scepter

Mechelen

midden 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 29,5 cm

Tentoonstelling: 1976 LiÃ¨ge, p. 22, nr. 35, met afbeelding (Mechelse vermelding, rond 1550)

'''LIEGE'''

PrivÃ©verzameling

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en verdwenen scepter

Mechelen

midden 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 30 cm

Tentoonstelling: 1976 LiÃ¨ge, p. 22, nr. 36, met afbeelding (Mechelse vermelding, rond 1550)

'''LIER'''

Kerk Sint-Gummarus

''- In 1559-1560 snijdt Gommar Nijs, beeldsnijder te Mechelen, twee houten beelden, een Sint-Jan en een Sint-Rombout om op het altaar van Sint-Gummarus te zetten, voor 8 gulden 4 stuivers. In 1562-1563 worden beide beelden gestoffeerd en verguld door Hendrik van Orsele, uit Mechelen, voor 22 gulden (Hertha LEEMANS, 1972, p. 132, 224). ''

<nowiki>; ze worden door Jan Bocxtuyn geschilderd en gestoffeerd.</nowiki> In 1577-78 wordt er nog aan gewerkt (Hertha LEEMANS, 1972, p. 177).''

''- 1626 beeld van Sint-Blasius gemaakt te Mechelen voor 3 gulden, vijf stuivers, om op het Sint-Gummarusaltaar te zetten (Herha LEEMANS, 1972, p. 224).''

'''LIER'''

Kerk Sint-Gummarus

Beeld

Piëta

met meesterteken op de rug onderaan: zespuntige ster

Thomas Hazart

Mechelen

4de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 98 cm

Bibliografie: Hertha LEEMANS, 1972, p. 220, nr. 216 (Thomas Hazart, Mechelse vermelding, ca. 1600)<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Lier, 1975, p. 48 (Thomas Hazart, ca. 1600)<nowiki>;</nowiki> Jaak JANSEN, 1976, p. 9 (zespuntige ster, Thomas Hazart); Joanna ZIEGLER, 1992, p. 234 (Thomas Hazart, ca. 1600)<nowiki>;</nowiki> Jaak JANSEN, 1994-1995, p. 149, nr. 19, met afbeelding (gemerkt, Thomas Hazart, einde 16de-begin 17de eeuw); Jo CLAES, 2011, p. 278, met afbeelding (geen Mechelse vermelding, 1600)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B19483 B19483] (1914-1918), M819 (1925), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A16362 A16362] (voor 1942); details: hoofd van Maria ([http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B19484 B19484] (1914-1918), meesterteken [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M19852 M19852] (1968)

'''LIER'''

Klooster van de Zwartzusters

Beeld

herkomst: Kluizekerk te Lier

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

genaamd O.-L.-Vrouw van Scherpenheuvel

Mechelse stijl

1608

gepolychromeerd hout, hoogte 20 cm

Bibliografie: J.P. DE PUE, 1983, p. 69 (geen Mechelse vermelding, 1603)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN2157 KN2157] (1993)

'''LIER'''

Priveverzameling

Beeld, gekleed beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

genaamd Onze-Lieve-Vrouw van de Drink

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B209777 B209777] (z.d.)

'''LILLE'''

Kerk Sint-Pieter

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

met meesterteken boven op het hoofd: zespuntige ster

Thomas Hazart

Mechelen

einde 16de-begin 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 99 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Herentals, 1977, p. 36 (Thomas Hazart, einde 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN, 1994-1995, p. 149, nr. 20, met afbeelding (gemerkt, Thomas Hazart, 1600-1610)<nowiki>; Jaak JANSEN, 1988-1989, p. </nowiki>86-87, met afbeelding (gemerkt, Mechelse vermelding, begin
17de eeuw)

Tentoonstelling: 2000 Mechelen, nr. 53, met afbeelding (Thomas Hazart, 1600-1610)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M72351 M72351] (1971), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN9465 KN9465] (2000)

'''LILLE (POEDERLEE)'''

Kapel H. Sacrament, Heggekapel

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met peer

Mechelen

2de helft 16de eeuw

geschilderd hout

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Herentals, 1977, p. 43 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M49635 M49635] (1971)

'''LILLE (WECHELDERZANDE)'''

Kerk Sint-Amelberga

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

4de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Herentals, 1977, p. 50 (geen Mechelse vermelding, einde 16de - begin 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B94943 B94943] (1945)

'''LINKEBEEK'''

Kerk Sint-Sebastiaan

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met scepter

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout,

Bibliografie: Denis COECKELBERGHS en Wilfried JANSSENS, (FMBB) Kanton Sint-Genesius-Rode, 1980, p. 21 (geen Mechelse vermelding, 1ste helft 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M95593 M95593] (1972)

'''LINTER'''

Kerk Sint-Foillanus (Neerlinter)

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 66 cm

Bibliografie: Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Tienen, 1980, p. 70 (Mechelse vermelding, 1ste helft 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M232935 M232935] (1975); detail: buste [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A73832 A73832] (1944)

'''LIPPELO zie SINT-AMANDS (LIPPELO)'''

'''LOMBAARDSIJDE zie MIDDELKERKE (LOMBAARDSIJDE)'''

'''LOPPEM zie ZEDELGEM (LOPPEM)'''

'''LO-RENINGE (NOORDSCHOTE)'''

Kerk Sint-Barnabas

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

einde 16de eeuw

geschilderd en verguld hout, hoogte 100 cm

Bibliografie: Bernadette ROOSE-MEIER, (FMBB), Kanton Ieper II, Brussel, 1979, p. 39 (geen Mechelse vermelding, 18de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M53545 M53545] (1970)

'''LUYKSGESTEL (NL)'''

Kerk Sint-Martinus

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd lindenhout, hoogte 135

Tentoonstelling: 1973Valkenswaard II, p. 28, afbeelding p. 68 (Mechelse vermelding, 17de eeuw)

'''MAASEIK'''

Kerk Sint-Catharina

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

2de kwart 17de eeuw

hout, hoogte 50 cm

Bibliografie: Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Maaseik, 1975, p. 30 (geen Mechelse vermelding, einde 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M89021 M89021] (1971)

'''MAASEIK'''

Klooster van de Zusters van Liefde van O.-L.-Vrouw

Voormalig Klooster van de Kapucijnen

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

genaamd O.-L.-Vrouw van Goede Raad of O.-L.-Vrouw van Scherpenheuvel

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 13,6 cm

Behandeling: 1992-1993 door KIK Brussel

Bibliografie: J.F. PALLEMAERTS, 1936, p. 87-88<nowiki>; H. OOMS, 1959, p. 126-128 (</nowiki>geen Mechelse vermelding, geen datering)<nowiki>;</nowiki> Hubert HEYMANS, 1990, p. 244-246 (geen Mechelse vermelding, 17de)

Tentoonstelling: 2000 Mechelen, nr. 69, met afbeelding (Mechelse vermelding, 1ste kwart 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M26492 M26492] (1968), voor behandeling KM994 (1992), achterzijde KM995 (1992), profiel links KM996 (1992), hoofd O.L.V. KM997 (1992), hoofd Kind KM998 (1992); na behandeling [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KM4001 KM4001] (1993), achterzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KM4002 KM4002] (1993), profiel links [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KM4003 KM4003] (1993), hoofd O.L.V. [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KM4004 KM4004] (1993), hoofd Kind [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KM4005 KM4005] (1993)

'''MAASEIK (OPOETEREN)'''

Kerk Sint-Dionysius

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

4de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 107 cm

Bibliografie: Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Maaseik, 1975, p. 37 (geen Mechelse vermelding, 1ste helft 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A84788 A84788] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B156828 B156828] (1955); detail: buste [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A84790 A84790] (1945)

'''MALLE (OOSTMALLE)'''

Kerk Sint-Laurentius

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, afwezige wereldbol en scepter

Mechelen

4de kwart 16de eeuw, verwoest tijdens tornado van 1967

gepolychromeerd hout

Bibliografie: Bondig inventaris. Arrondissement Antwerpen, 1959-1960, p. 127 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Zandhoven, 1977, p. 21 (geen Mechelse vermelding, einde 16de-begin 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A16755 A16755] (z.d.), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B94568 B94568] (1945)

'''MALLE (OOSTMALLE)'''

Kerk Sint-Laurentius

Beeld

Sint-Anna-tendrieën

met meesterteken: vijfpuntige ster

Meester met de vijfpuntige ster

Mechelen

3de kwart 16de eeuw, verwoest tijdens tornado van 1967

gepolychromeerd hout, hoogte 85 cm

Bibliografie: Geoges VAN DOORSLAER, Marques, 1933, p. 167-68 ( Mechelse vermelding, merkteken, 17de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Zandhoven, 1977, p. 21 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1911 Mechelen, Exposition, nr. 94 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A16753 A16753] (z.d.), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B38535 B38535] (1942), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B94571 B94571] (1945)

'''MALLE (OOSTMALLE)'''

PrivÃ©verzameling de Groux

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, afwezige wereldbol en scepter

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97402 B97402] (1945)

'''MARCHE-EN-FAMENNE'''

Maison du BÃ©guinage, Rue des Sauvoyards, 13

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, afwezige wereldbol en scepter

met meesterteken: zespuntige ster

Thomas Hazart

Mechelen

4de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout

Bibliografie: Robert DIDIER, 1980, p. 193, met afbeelding ( Thomas Hazart, Mechelse vermelding, ca. 1600)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M128992 M128992] (1978)

'''MARIEMONT zieMORLANWELTZ (MARIEMONT)'''

'''MECHELEN (LEEST)'''

Kapel Sint-Anna

Beeld

Sint-Anna-ten-drieën, voor stralenkrans

naar Mechels model 16de eeuw

ca. 1913

gepolychromeerd hout, hoogte 48 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Mechelen, 1977, p. 17 (naar Mechels voorbeeld 16de eeuw, ca. 1913)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M19499 M19499] (1968)

'''MECHELEN'''

Begijnhof''', '''Kerk Sint-Alexius en Catharina

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

genaamd O.-L.-Vrouw van Scherpenheuvel

Mechelen

ca. 1640?, geplaatst in 1642

gepolychromeerd hout, hoogte 15 cm

Toestand: de handen zijn verdwenen

Bibliografie:E. NEEFFS 1869, p. 198; J.F. PALLEMAERTS, 1936, p. 44-45; F. VERMUYTEN, 1971, p. 82-83 (geen Mechelse vermelding, geplaatst in 1642); Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Mechelen, 1977, p. 37 ( Mechelse vermelding, ca. 1640)

Tenoonstelling: 1976 Mechelen, nr. 157; 2000 Mechelen, nr. 72, met afbeelding (Antoon Faydherbe, ca. 1630)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M29884 M29884] (1968)

'''MECHELEN'''

Brug, Fonteinbrug

Beeld, kruisbeeld

Jezus aan het kruis

Maarten Van Calster

1616-1617

gepolychromeerd hout

niet meer ter plaatse

Archief

Item betaelt Merten van Calstere, beeltsnijder, soo voor het maken, snyden ende stofferen van Godt hangende aen het cruys op de Fonteyne brugge, als vorr het maken van hoofden handen ende andere dinghen dienend tot de cleyne reuskens, nieu gemaeckt tot chieraet van ommeghanck Ic XXV libri. (E. NEEFFS, 1875, 2, p. 112

'''MECHELEN'''

Gasthuis O.-L.-Vrouw

Archief<

Stefaan VANDENBERGE, 1983, p. 147

'''MECHELEN'''

Kathedraal Sint-Rumoldus

Archief

Betaelt aen Jan van Avont voor het maeken ende snyden van St Mathys in de voorsyde kercke.

Is. LEYSSENS, 1980-1981, p. 61

'''MECHELEN'''

Kathedraal Sint-Rumoldus

Beeld

Gift J. Wittmann

tijdelijk in voormalig Diocesaan Museum te Mechelen bewaard

Dode Jezus liggend in het graf

met meesterteken achteraan: zespuntige ster

Thomas Hazart

Mechelen

einde 16de eeuw

notelarenhout, overtrokken met leder?, lengte 160 cm

Bibliografie: H. CONINCKX, 1932-1933<nowiki>; Georges VAN DOORSLAER, 1933</nowiki><nowiki>; Jaak JANSEN, Aantekeningen, 1976, p. 9 (</nowiki>merk, Thomas Hazart)<nowiki>; Jaak JANSEN, 1994-1995, p. 151, nr. </nowiki>22, met afbeelding (gemerkt, Thomas Hazart, 3de derde 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1948 Antwerpen, nr. 275<nowiki>;</nowiki> 1954 Brussel-Mechelen, p. 43, nr. 273 (met merk, Thomas Hazart)<nowiki>;</nowiki> 1961 Mechelen, nr. 851 (merk van kunstenaar, Thomas Haesaert)<nowiki>; 1963 Deurne, nr. 131 (</nowiki>dubbel afgelijnde Davidsster, Thomas Haesaert +1610)<nowiki>; 1997 Dendermonde, nr. 64</nowiki>

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B147895 B147895] (1954); details: hoofd E2918, meesterteken [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A120743 A120743](1961)

'''MECHELEN '''

Kerk O.-L.-Vrouw over de Dijle

Archief:

1566-1567 Willem van den Broecke leverde drie beelden

1594 Jan van Avont ontving 10 gulden voor het plaatsen van een zon achter het beeld van Onze-Lieve-Vrouw van Zon

1608 JAN II van Avont sculpteerde en polychromeerde de beelden van Sint-Jan en Sint-Jozef voor het altaar van O.-L.-Vrouw

1627 Jan III van Avont maakte een beeld van de H. Paulus

E. NEEFFS, 1876, II, p. 145-146, 139, 116, 118

'''MECHELEN '''

Kerk O.-L.-Vrouw over de Dijle

Beeld

van zijaltaar van H. Barbara

H. Barbara

Mechelen

einde 16de - begin 17de eeuw

geschilderd hout

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Mechelen, 1977, p. 27 ( Mechelse vermelding, einde 16de - begin 17de
eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M29782 M29782] (1968)

'''MECHELEN '''

Kerk O.-L.-Vrouw over de Dijle

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

genaamd O.-L.-Vrouw van Zon

met meesterteken: zespuntige ster

Thomas Hazart

Mechelen

4de kwart 16de eeuw, polychromie van 1878

gepolychromeerd hout, hoogte 180 cm

Bibliografie: AloÃ¯s JANS, 1971, p. 45 (geen Mechelse vermelding, 15de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Mechelen, 1977, p. 27 (geen merktekenvermelding, Mechelse vermelding, einde 16de eeuw)<nowiki>;</nowiki> Jaak JANSEN, 1994-1995, p. 150, nr. 21, met afbeelding (gemerkt, Thomas Hazart, 1580-1590)<nowiki>;</nowiki> Jo CLAES, 2011, p. 213, met afbeelding (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1976 Mechelen, nr. 131 (geen Mechelse vermelding, einde 16de eeuw)<nowiki>; 2000 Mechelen, p. 34, nr. 44</nowiki> (Thomas Hazart, ca 1580-1600)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B27034 B27034] (1942)

'''MECHELEN '''

Kerk O.-L.-Vrouw over de Dijle

Beeld

besteld door de Broederschap van O.-L.-Vrouw van Zeven Weeën

O.-L.-Vrouw met Kind

genaamd O.-L.-Vrouw van Zeven Weeën

Antoon Faydherbe

Mechelen

1626

steen, hoogte 165 cm

Bibliografie: Emmanuel NEEFFS, 1875, p. 171 (Antoon Faydherbe, 1626-1627; beeld ververdwenen en vervangen door een van Lucas Faydherbe); Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Mechelen, 1977, p. 26 (Antoon Faydherbe, 1626)<nowiki>;</nowiki>

Jo Claes, 2011, p. 267, met afbeelding (Antoon Faydherbe (ca. 1580-1653), 1626)

Tentoonstelling: 1976 Mechelen, nr. 132

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B12472 B12472] (1910), met kroon en 7 zwaarden [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B27038 B27038] (1942), met kroon, zwaarden en mantel [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B26537 B26537] (1941)

'''MECHELEN '''

Kerk O.-L.-Vrouw van Hanswijk

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

genaamd O.-L.-Vrouw van Hanswijk

met meesterteken: vijfpuntige ster

Meester met de vijfpuntige ster

Mechelen

ca. 1570-1580, naar Romaans model

gepolychromeerd notelaar, hoogte 145 cm

Behandeling: 1956 door KIK Brussel

Bibliografie: Emmanuel NEEFFS, Inventaire, Leuven, 1869, p. 174-175 (onduidelijke datering, merkteken vermeld)<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Mechelen, 1977, p. 32 (merkteken, Mechelse vermelding, einde 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN, 1985, p. 6-10, met afbeelding (Meester met de vijfpuntige ster, tussen 1566 en 1580)

Tentoonstelling: 1976 Mechelen, p. 9 (Mechelse vermelding, na 1585); 2000 Mechelen, nr. 31, met afbeelding (Meester met de vijfpuntige ster, ca. 1550-1570)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B19846 B19846] (1914-1918), profiel rechts [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B19847 B19847] (1914-1918), voor behandeling [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B166143 B166143] (1956) [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B12472 B12472] (1910), rugzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B166145 B166145] (1956), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN9459 KN9459] (2000); detail: de hoofden [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B19848 B19848] 1914-1918) merk boven op de rug [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B166144 B166144] (1956)

'''MECHELEN'''

Kerk Sint-Catharina

Archief:

Jan I van Doorne leverde een beeld van de H. Johannes voor het altaar van de wevers

E. NEEFFS, 1876, II, p. 131

1622: Marten van Calster maakte een kruisbeeld in buks voor het H. Geestaltaar

VAN DOORSLAER, 1922, p. 48

'''MECHELEN'''

Kerk Sint-Catharina

Beeld

H. Catharina van Alexandrië

met meesterteken boven op de rug: vijfpuntige ster

Meester met de vijfpuntige ster

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 135 cm

Bibliografie: G. VAN DOORSLAER en L. STROOBANT, 1940, p. 15, met afbeelding (geen Mechelse vermelding, begin 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Mechelen, 1977, p. 42 (geen vermelding van meesterteken, Mechelse vermelding, einde 16de eeuw)

Tentoonstelling: 2000 Mechelen, nr. 42, met afbeelding (Thomas Hazart, ca. 1575-1600)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B19820 B19820] (1914-1918), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A72758 A72758] (1944), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN4240 KN4240] (1994), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN9462 KN9462] (2000)

'''MECHELEN'''

Kerk Sint-Catharina

Beeld

Jezus liggend in het graf

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, lengte 170 cm

Bibliografie: G. VAN DOORSLAER en L. STROOBANT, 1940, p. 15, met afbeelding (geen Mechelse vermelding, begin 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Mechelen, 1977, p. 42 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B81074 B81074] (1944)

'''MECHELEN'''

Kerk Sint-Catharina

Reliëf

Geboorte van Jezus

Met initiaal F en datering 1623

Met wapenschild Jacobus de Wachtelaer

Antoon Faydherbe of Maria Faydherbe

Mechelen

1623

Steen, hoogte ??? cm

Bibliografie: G. VAN DOORSLAER en L. STROOBANT, 1940, p. 15, met afbeelding (geen Mechelse vermelding, begin 16de eeuw); Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Mechelen, 1977, p. 43 (geen Mechelse vermelding, 1623)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B19819 B19819] (1914-1918), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B81059 B81059] (1944)

'''MECHELEN'''

Kerk Sint-Jan-Baptist en Evangelist

Archief:

J. DUVEGER, M.J. ONGHENA en P.K. VAN DAALEN, 1933, p. 33, noot 124

1586: Willem van Tielborch maakte een Mariabeeld voor het altaar van Onze-Lieve-Vrouw

E. NEEFS, 1876, II, p. 143

1589: Jan van Doorne plaatste een Calvarie met Maria Magdalena, samen voor 74 gulden

E. NEEFFS, 1876, II, p. 131

Omstreeks 1605: Maarten van Calster plaatste de beelden van de H. Barbara, de H. Anna, in de Venerabelkapel

E. Neeffs, 1876, II, p. 107

1616: Rombout van Avont leverde een beeld van Onze-Lieve-Vrouw voor 12 gulden

E. NEEFFS, 1876, II, p. 115

'''MECHELEN'''

Kerk Sint-Jan-Baptist en Evangelist

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

genaamd O.-L.-Vrouw van Scherpenheuvel

Antoon Faydherbe

Mechelen

1623 (?)

gepolychromeerd hout, hoogte 15 cm

In 1628 leverde Antoon Faydherbe een beeldje aan schilder Josse Stevaert om te polychromeren. Het beeldje van de Madonna was gemaakt uit het hout van den boom van Scherpenheuvel. Faydherbe ontving hiervoor 3 gulden. (Emm. NEEFFS, 1975, p. 171)

Bibliografie: E. NEEFFS, 1869, p. 106<nowiki>; </nowiki>J.F. PALLEMAERTS, 1936, p. 42-43<nowiki>;</nowiki>  G. VAN DOORSLAER en L. STROOBANT (2), 1940, p. 11, met afbeelding (Antoon Faydherbe, Mechelse vermelding, 1623)<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Mechelen, 1977, p. 49 (Antoon Faydherbe, 1623)

Tentoonstelling: 1976 Mechelen, nr. 145; 2000 Mechelen, nr. 71, met afbeelding (Antoon Faydherbe, 1623)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A86409 A86409] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M41810 M41810] (1968), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN9474 KN9474] (2000)

'''MECHELEN'''

Kerk Sint-Libertus

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldnol en scepter

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 97 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Mechelen, 1977, p. 51 (Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M44014 M44014] (1968)

'''MECHELEN'''

Kerk Sint-Pieter en Pauwel

Beeld, opgenomen in reliekhouder

herkomstig uit de kerk van Nekkerspoel

O.-L.-Vrouw met Kind

genaamd O.-L.-Vrouw van Scherpenheuvel

gebeeldhouwd in opdracht van aartsbisschop Boonen

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 15 cm

Bibliografie: Georges VAN DOORSLAER en L. STROOBANT, 1940, p. 18, met afbeelding (Mechelse vermelding, begin 17de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Mechelen, 1977, p. 56 (Mechelse vermelding, ca 1640)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M29662 M29662] (1968)

'''MECHELEN'''

Kerk Sint-Pieter en Pauwel

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Maria Faydherbe

Mechelen

1ste helft 17de eeuw

wit marmer, hoogte 125 cm

Bibliografie: Emmanuel NEEFFS, 1869, p. 159 (Lucas Faydherbe); Emmanuel NEEFFS 176, p. 182 (Lucas Faydherbe); Hyacinth CONINCKX, 1924, p. 101 (Lucas Faydherbe toegeschreven); G. VAN DOORSLAER, 1932, p. 6-7 (Maria Faydherbe)<nowiki>; </nowiki>Georges VAN DOORSLAER en L. STROOBANT (3), 1940, p. 12-13, met afbeelding (Maria Faydherbe, Mechelse vermelding)<nowiki>; </nowiki>Ad. JANSEN, 1965, p. 107 (Maria Faydherbe toegeschreven); L. BROUWERS, 1977, p. 61, 81 (Maria Faydherbe); Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Mechelen, 1977, p. 56 (Maria Faydherbe, 1ste helft 17de eeuw)<nowiki>;</nowiki> José MAMBOUR, 1985, p. 187-188, met afbeelding (Maria Faydherbe); Jaak JANSEN, 1988-1989, p. 98, met afbeelding (Maria Faydherbe, 1633)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B43401 B43401] (1943)

'''MECHELEN'''

Kerk Sint-Pieter en Pauwel

Beeld (5)

mogelijk herkomstig uit de oude kerk van Nekkerspoel (?)

Pestheiligen: Adrianus, Antonius, Christoforus, Rochus en Sebastiaan

met Mechels stadsmerk en meesterteken op rug van Sint-Rochus: vijfbladige bloemkroon

Meester met de vijfbladige bloemkroon

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

gepolychomeerd hout, hoogte 70 cm, Christoforus 88 cm, Rochus 74 cm

Behandeling: in 2000 te Mechelen

Bibliografie: Em. NEEFFS, Inventaire, 1869, p. 146-147<nowiki>;</nowiki> Em. NEEFFS, Les monuments, 1878, p. 330<nowiki>; </nowiki>Georges VAN DOORSLAER, in Mechlinia, 2, 1922, p. 117-120<nowiki>; </nowiki>IDEM, 1933, p. 168-169 (merkteken, Mechelse vermelding, Max LabbÃ©, 1638)<nowiki>; Georges</nowiki> VAN DOORSLAER en L. STROOBANT (3), 1940, p. 8-9, met afbeelding (Max LabbÃ©, 1638, Mechelse vermelding)<nowiki>; </nowiki>L. BROUWERS, 1977, p. 76<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Mechelen, 1977, p. 56-57 (Max LabbÃ©, 1638)<nowiki>; Jaak JANSEN, 1988-1989, p. </nowiki>94 (vijfbladige bloemkroon, 3de kwart 16de eeuw)<nowiki>; Jaak JANSEN, 1991, p. </nowiki>91-101, met afbeeldingen Meester met de vijfbladige bloemkroon, 3de kwart 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1948 Antwerpen, nr. 271; 1954 Brussel-Mechelen, nrs. 274-278 (Max LabbÃ©, 1638)<nowiki>; 1961 Mechelen, nrs. 852-856</nowiki> (Max LabbÃ©, 1638)<nowiki>; 1963 Antwerpen (Deurne), nr. 135</nowiki> (Max LabbÃ©; 1638)<nowiki>;
1984 Sint-Martens-Lathem (Deurle), Sint-Christoffel, nr. 200</nowiki><nowiki>; </nowiki>2000 Mechelen, nr. 22-26, met afbeelding (Meester met de vijfbadige bloemkroon, 3de kwart 16de eeuw)

Foto KIK: vijf pestheiligen [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A75604 A75604] (voor 1943), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M29703 M29703] (1968), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=E25254 E25254] (z.d.); merktekens [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A120744 A120744] (1964), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KM9571 KM9571] (1999), Adrianus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B43430 B43430] (1943), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KM9567 KM9567] (1999), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN9405 KN9405] (2000), Antonius [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B43429 B43429] (1943), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M29699 M29699] (1968), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KM9570 KM9570] (1999), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN9408 KN9408] (2000), Christoforus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B43427 B43427] (1943), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M29700 M29700] (1968), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KM9566 KM9566] (1999), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN9404 KN9404] (2000), Rochus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B43428 B43428] (1943), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B189861 B189861] (1961), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M29702 M29702] (1968) [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KM9569 KM9569] (1999), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN9407 KN9407] (2000), Sebastiaan [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B43426 B43426] (1943), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M29701 M29701] (1968), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KM9568 KM9568] (1999), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN9406 KN9406] (2000)

'''MECHELEN'''

Kerk Sint-Pieter en Pauwel

Beeld

herkomstig uit het klooster van de Augustijnen te Mechelen

H. Apollonia

Mechelen

2de kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 102 cm

Bibliografie: Georges VAN DOORSLAER en L. STROOBANT (3), 1940, p. 17, met afbeelding (geen Mechelse vermelding, 18de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Mechelen, 1977, p. 57 (Mechelse vermelding, 1ste helft 17de eeuw)<nowiki>;</nowiki> H. VERSTREPEN, 1991, p. 55-87, in 't bijzonder p. 63

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B45063 B45063] (1943)

'''MECHELEN'''

Klooster van de Zusters van Liefdadigheid

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 62 cm

Tentoonstelling: 1961 Mechelen, nr. 890 (Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B91775 B91775] (1945)

'''MECHELEN'''

Museum Diocesaan Museum

Beeld

Sint-Anna-ten-drieën

Met meesterteken: kruis met initialen IS

Joos Van Santfoor

Mechelen

midden 16de eeuw

gepolychromeerd hout

Bibliografie: J. DE BORCHGRAVE, Statuettes, 1959, p. 71, afbeelding (Mechelse vermelding, ca. 1580)<nowiki>; Christine VANDENBUSSCHE-VAN DEN KERKHOVE, </nowiki>1978, p. 186, met afbeelding (Joost Van Santfoort)

Tentoonstelling: 1954 Brussel-Mechelen, nr. 38; 1961 Mechelen, nr. 890 (Mechelse vermelding, 16de eeuw)<nowiki>; 2000 Mechelen, p. </nowiki>26, met afbeelding (Joos van Santfoort, midden 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B147858 B147858] (1954); detail: meesterteken [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=E17169 E17169] (1954)

'''MECHELEN'''

Museum Diocesaan Museum

Beeld

H. Adrianus

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 75,5 cm

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M174906 M174906] (1983)

'''MECHELEN'''

Museum Diocesaan Museum

Beeld

H. Johannes de evangelist

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 75,5 cm

Bibliografie: J. DE BORCHGRAVE, Statuettes, 1959, p. 72, afbeelding (Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

'''MECHELEN'''

Museum Stedelijke Musea (Hof van Busleyden)

Besloten hofke 1539

'''MECHELEN'''

Museum Stedelijke Musea (Hof van Busleyden)

Beeld

H. Georgius van Capadocië

met achteraan stadsmerk van Mechelen en meesterteken: zespuntige ster

Thomas Hazart

Mechelen

einde 16de-begin 17de eeuw

hout, hoogte 110 cm

Bibliografie: H. CONINCKX, 1914, p. 18 (zespuntige ster, begin 16de eeuw); G. VAN DOORSLAER, 1933, p. 167 (zespuntige ster, Thomas Hazart); Jaak JANSEN, 1976, p. 9 (zespuntige ster, Thomas Hazart)<nowiki>; Jaak JANSE</nowiki>N, 1994-1995, p. 152, nr. 23, met afbeelding (gemerkt, Thomas Hazart, 1580-1600)

Tentoonstelling: 1954 Brussel-Mechelen, p. 43, nr. 268 (merk van de kunstenaar, Thomas Hazart); 1961 Mechelen, nr. 848 (Thomas Haesaert, merk)<nowiki>; 2000 Mechelen, nr. 45-47, met afbeelding (Thomas Hazart, </nowiki>ca. 1580-1600)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B189860 B189860] (1961), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B99527 B99527] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN8419 KN8419] (1999), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=G6542 G6542] (1999); detail: merktekens [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A120742 A120742] (1961), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KM9597 KM9597] (1999)

'''MECHELEN'''

Museum Stedelijke Musea (Hof van Busleyden) (iv. Nr. 14)

Beeld

herkomstig uit de procureurskamer van de Grote Raad van Mechelen

H. Jacobus de Meerdere

met achteraan stadsmerk van Mechelen en meesterteken: zespuntige ster

Thomas Hazart

Mechelen

einde 16de-begin 17de eeuw

hout, hoogte 110 cm

Bibliografie: H. CONINCKX, 1914, p. 18 (zespuntige ster, begin 16de eeuw)<nowiki>; G. </nowiki>VAN DOORSLAER, 1933 p. 167 (zespuntige ster, Thomas Haesaert)<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN, 1994-1995, p. 153, nr. 24, met afbeelding (gemerkt, Thomas Hazart, 1580-1600)

Tentoonstelling: 1954 Brussel-Mechelen, p. 43, nr. 269 (merk van de kunstenaar, Thomas Hazart)<nowiki>; </nowiki>1959 Heist-op-den-Berg<nowiki>;</nowiki> 1961 Mechelen, nr. 907

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B189875 B189875] (1961), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN8421 KN8421] (1999), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=G6544 G6544] (1999); detail: merktekens [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A120748 A120748] (1961)

'''MECHELEN'''

Museum Stedelijke Musea (Hof van Busleyden)

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, verdwenen wereldbol en scepter

met achteraan tweemaal stadsmerk van Mechelen en meesterteken: zespuntige ster

Thomas Hazart

Mechelen

einde 16de-begin 17de eeuw

hout, hoogte 115 cm

Bibliografie: H. CONINCKX, 1914, p. 18 (zespuntige ster, begin 16de eeuw); Georges VAN DOORSLAER, 1933, p. 167 (zespuntige ster; Thomas Haesaerts)<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN, 1976, p. 9 (zespuntige ster, Thomas Hazart)<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN, 1988-1989, p. 85-86, met afbeelding (gemerkt, Mechelse vermelding, 4de kwart 16de eeuw); Jaak JANSEN, 1994-1995, p. 154, nr. 25, met afbeelding (gemerkt, Thomas Hazart, 1580-1600)

Tentoonstelling: 1954 Brussel-Mechelen, p. 43, nr. 270 (merk van de kunstenaar, Thomas Hazart)<nowiki>; 1961 Mechelen, nr. </nowiki>887 (vermelding van dubbele driehoek, geen auteur); 1976 Mechelen, p. 43, nr. 162 (Davidsster, Th. Hazart)<nowiki>; 2000 Mechelen, p. 34, nr. 45 (</nowiki> Thomas Hazart, 1580-1590)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B99526 B99526] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B147893 B147893] (1954), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN8418 KN8418] (1999), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=G6541 G6541] (1999); detail: merktekens [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=E7231 E7231] (1946), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KM9596 KM9596] (1999)

'''MECHELEN'''

Museum Stedelijke Musea (Hof van Busleyden)

Beeld

herkomstig uit een gevelnis van het Schepenhuis te Mechelen

O.-L.-Vrouw met Kind, verdwenen wereldbol en scepter

toegeschreven aan Maarten Van Calster

Mechelen

1606

gepolychromeerd lindenhout, hoogte 150 cm

Behandeling: 1934 in Mechelse Akademie

Bibliografie: E. NEEFFS, 1876, p. 109-110; Georges VAN DOORSLAER, 1923, p.184-188<nowiki>; H. CONINCKX, </nowiki>1923, p. 6-10; J. DE BORCHGRAVE D'ALYENA, 1959, p. 77 (Mechelse vermelding, Maarten Van Calster); Jaak JANSEN, 1999-2000, p. 121-122, met afbeelding (Maarten Van Calster, 1606)

Tentoonstelling: 1954 Brussel-Mechelen, p. 43, nr. 286 (Merten Van Calster, 1606)<nowiki>;</nowiki> 1960 Brussel, nr. 269; 1961 Mechelen, nr. 873 (Maarten Van Calster, 1606)<nowiki>; </nowiki>1962 Antwerpen, nr. ??? <nowiki>; 2000 Mechelen, nr. 55</nowiki>, met afbeelding (Maarten Van Calster, 1606)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A96794 A96794] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B99529 B99529] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B147887 B147887] (1954), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN8420 KN8420] (1999), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=G6543 G6543] (1999); detail: bovenste helft [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A96795 A96795] (1945), buste profiel links [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=E2912 E2912] (z.d.), buste profiel rechts [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=E2913 E2913] (z.d.)

'''MECHELEN'''

Museum Stedelijke Musea (Hof van Busleyden)

Beelden (5)

Hoofden en handen van Reus, Reuzin en drie kinderen

Maarten Van Calster (toegeschreven)

Mechelen

1615-1617

gepolychromeerd hout, hoogte Reus 443 cm, Reuzin 312 cm, kinderen 214, 241 en 248 cm

Behandeling: Reuzin en Reuzenkind door Valentin Vander Lantscroon

Bibliografie: E. NEEFFS, 1876, p. 111-112; Jaak JANSEN, 1999-2000, p. 122, met afbeelding (Maarten Van Calster, 1615-1617)

Foto KIK: Reus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN8423 KN8423] (1999); Reuzin [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN8424 KN8424] (1999); Reuzenkind [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN8425 KN8425] (1999); [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN8426 KN8426] (1999); [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN8427 KN8427] (1999)

'''MECHELEN'''

OCMW

Beeld

Herkomstig uit het O.-L.-Vrouwegasthuis te Mechelen

H. Genoveva van Parijs

met merkteken van de stad Mechelen voor polychromie

Mechelen

midden 16de eeuw

gepolychromeerd eikenhout, hoogte 73 cm

Tentoonstelling: 1954 Brussel-Mechelen, nr. 71; 1961 Mechelen, nr. 830; 1961 Brussel, nr 70<nowiki>;</nowiki> 1973 Mechelen, nr. 445 (Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B147859 B147859] (1954), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN8417 KN8417] (1999); detail: merkteken M vooraan, voor polychromie [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M153659 M153659] (1980)

'''MECHELEN'''

OCMW

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, wereldbol en scepter afwezig

met meesterteken achteraan het hoofd: zespuntige ster

Thomas Hazart

Mechelen

einde 16de - begin 17de eeuw

gepolychromeerd eikenhout, hoogte 114 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, 1994-1995, p. 154, nr. 26, met afbeelding (gemerkt, Thomas Hazart, einde 16de-begin 17de eeuw)n

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M153649 M153649] (1980); detail: meesterteken [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M153648 M153648] (1980)

'''MECHELEN'''

OCMW

Beeld

H. Franciscus van Assisi

met merkteken Mechels stadswapen

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 90 cm

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M153640 M153640] (1980), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M153641 M153641] (1980)

'''MECHELEN'''

OCMW

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind op de maansikkel, verdwenen wereldbol en septer

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 56 cm

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M153646 M153646] (1980)

'''MECHELEN'''

OCMW Hospitaal O.-L.-Vrouw (inv. nr. B7)

Beeld

H. Lucia van Syracusa

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd eikenhout, hoogte 72 cm

Bibliografie: J. DE BORCHGRAVE D'ALTENA, Statuettes, 1959, p. 69, afbeelding (Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw); W. GODENNE, 1960, p. 108-109, 112, met afbeelding

Tentoonstelling: 1911 Mechelen, nr. 88; 1954 Brussel-Mechelen, nr. 53<nowiki>;</nowiki> 1961 Mechelen, nr. 827; 1961 Brussel, nr 69<nowiki>;</nowiki> 1973 Mechelen, nr. 444 (Mechelse vermelding, 16de eeuw)<nowiki>;</nowiki> 1998 Mechelen, nr. 149; 2000 Mechelen, nr. 19, met afbeelding (Mechelse
vermelding, ca. 1510-1530)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B147886 B147886] (1954), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN8422 KN8422] (1999), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=G6545 G6545] (1999)

'''MECHELEN'''

PrivÃ©verzameling B.A. Cnops

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met scepter

Mechelen

1ste helft 17de eeuw

palmhout, hoogte 20,50 cm

Tentoonstelling: 1961 Deurne-Antwerpen, Kunstvoorwerpen, nr. 61 (Mechelse vermelding, 1ste helft 17de eeuw)<nowiki>; 1961 Mechelen, nr. 891 (Mechelse vermelding, 1</nowiki>ste helft 7de eeuw)

'''MECHELEN'''

PrivÃ©verzameling Geets

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en verdwenen septer

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A43134 A43134]

'''MECHELEN'''

PrivÃ©verzameling

Beeld

herkomst: aangekocht in 1975 te Sint-Kathelijne-Waver

H. Antonius abt

met stadsmerk en meesterteken: initialen IVA

Jan II Van Avont (toegeschreven)

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 50 cm

Behandeling: door Jan Crab te Leuven

Tentoonstelling: 2000 Mechelen, nr. 58, met afbeelding (Jan II Van Avont, 1ste kwart 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A43134 A43134]

'''MECHELEN'''

A. MONBALLIEU, 1958, p. 81-88,

MECHELEN

Stadsbestuur

Beelden

Reuzen

Archief 1599-1600 (Em. NEEFFS, 1873, p. 83)

Betaelt meester Alexander Colyn, vant gene hy verleet heeft tot het maeke van reuse, xxxvi libr.xiiii st

Betaelt meester Alexander Colyn voor het maecken van den nieuwen reuse ende synen neve die hem geadsisteert heeft volgens syne quitantie iic lxxv libri

MECHELEN

Stadsbestuur

Beelden

Neptunus en paard

Archief 1602-1603 (Em. NEEFFS, 1873, p. 109)

Item betaelt Merten Van Calster, beltsnyder, voor het snyden int hout eenen Neptunus en zeepeert, om daer op te gieten diergelycken van coper dienende tot die fonteyne brugge

MECHELEN

Stadsbestuur

Beelden

Reuzen

Archief 1615 (Em. NEEFFS, 1873, p. 111)

Item betaelt Marten van Calster, beeltsnyder en stoffeerder, voor de nieuwe wercken gemaeckt totten voorschreven ommegang namentlyck den rese, resinne, kameniere en andere by compositie Ic L libri

MECHELEN

Stadsbestuur

Beeld

Jezus aan het kruis

Archief 1616-1617 (Em. NEEFFS, 1873, p. 112)

''Item betaelt Merten Van Calster, beeltsnyder, soo voor het maken, snyden en stofferen van Godt hangende aen het cruys op de Fonteyne brugge, als voor het maken van hoofden, handen en andere dinghen dienend tot de cleyne reuskens, nieu gemaeckt tot chieraet van ommeghanck Ic XXV libri''

'''MECHELEN'''

Stadsbestuur

Werken voor de ommegang, mogelijk ontworpen door Hans Vredeman de Vries

Archief 1561 ''BetaeltAnthonis van Doeren, Gillis vanden Blooke ende Gillis van Muysen, beeltsnyders ende anderssins van diversschse figueren gesneden thebbene soe van mans, vroukens, capittelen van pilaren, hauden (?) epitafels, tortelduyven, wapenen mit diverse andere dinghen al breeder blyckende by uyff distincte ordonnantiën onderteekent alsvoren bedragende tsamen LVII lb.'' (Stadsarchief Mechelen. Stadsrekeningen 1560-1561, fol. 330 verso)

A. MONBALLIEU, 1958, p. 88

'''MECHELEN (WALEM)'''

Kerk Sint-Martinus

Beeld

H. Lucia van Syracusa

Mechelen

2de kwart 17de eeuw, vernield door brand in 1952

gepolychromeerd hout

Bibliografie: A. WAUTERS, Histoire, 1855/1972, p. 251, afbeelding (geen Mechelse vermelding, 1ste helft 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Mechelen, 1977, p. 80 (geen Mechelse vermelding, einde 16de-begin 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B51150 B51150] (1943), profiel links [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B51151 B51151] (1943), profiel rechts [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B51152 B51152] (1943)

'''MECHELEN (WALEM)'''

Kerk Sint-Martinus

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, verdwenen wereldbol en septer

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw, vernield door brand in 1952

gepolychromeerd hout

Bibliografie: A. WAUTERS, Histoire, 1855/1972, p. 251, afbeelding (geen Mechelse vermelding, 1ste helft 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Mechelen, 1977, p. 80 (geen Mechelse vermelding, einde 16de-begin 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B51153 B51153] (1943), profiel links [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B51155 B51155] (1943), profiel rechts [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B51154 B51154] (1943)

'''MECHELEN (WALEM)'''

Kerk Sint-Martinus

Beeld

herkomstig uit de Sint-Amanduskerk te Heffen

Sint-Anna-ten-drieën

Mechelen

1ste helft 17de eeuw, vernield door brand in 1952

gepolychromeerd hout

Bibliografie: A. WAUTERS, Histoire, 1855/1972, p. 250, afbeelding (geen Mechelse vermelding, 1ste helft 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Mechelen, 1977, p. 80 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B52204 B52204] (1943), profiel links [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B52206 B52206] (1943), profiel rechts [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B52205 B52205] (1943)

'''MEERHOUT (GESTEL)'''

Kerk O.-L.-Vrouw

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

met Mechels stadswapen en meesterteken: vijfpuntige ster

Meester met de vijfpuntige ster

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

hout, polychromie verwijderd, hoogte 86 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Mol, 1975, p. 38 (geen Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M87565 M87565] (1974)

'''MEERHOUT'''

Kerk Sint-Trudo

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind staand op wolkensokkel

Maria Faydherbe

Mechelen

ca. 1610-1620

gepolychromeerde zandsteen, hoogte 98 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Mol, 1975, p. 41 (Mechelse vermelding, einde 16de - begin 17de eeuw)<nowiki>; Jaak JANSEN, 1988-1989, p. </nowiki>98-99, met afbeelding (Maria Faydherbe, ca. 1610-1620)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M87540 M87540] (1974)

'''MEGEN (NL)'''

Klooster der Clarissen

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol

Mechelen

2de kwart 17de eeuw

bukshout?

Tentoonstelling: 1987 Uden, p. 75 (geen Mechelse vermelding, Antwerpen, ca. 1730)

'''MEISE'''

Kerk Sint-Brixius

Beeld

H. Barbara

Mechelen

midden 16de eeuw

geschilderd hout, hoogte 63 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Wolvertem, 1980, p. 34 (Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1958 Grimbergen, nr. 161

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B176773 B176773] (1958)

'''MEISE'''

Kerk Sint-Brixius

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en verdwenen scepter

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 70 cm

Bibliografie: J. DE BORCHGRAVE D'ALTENA, Statuettes, 1959, p. 87, afbeelding (Mechelse vermelding); Jaak JANSEN en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Wolvertem, 1980, p. 34 (Mechelse vermelding, einde 16de - begin 17de eeuw)

Tentoonstelling: 1958 Grimbergen, nr. 110

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M244932 M244932] (1976)

'''MELSBROEK zie STEENOKKERZEEL (MELSBROEK)'''

'''MELSELE zie BEVEREN (MELSELE)'''

'''MENEN'''

Kerk Sint-Vedastus

Beeld

aan de kerk geschonken door de jezuÃ¯eten van Kortrijk

O.-L.-Vrouw met Kind

genaamd O.-L.-Vrouw van Scherpenheuvel

Mechelen

1607 (met attest)

gepolychromeerd eikenhout, hoogte 11,5 cm

Bibliografie: PALLEMAERTS, 1938, p. 48-50<nowiki>; Bernadette ROOSE-MEIER, (</nowiki>FMBB) Kanton Menen, Brussel, 1976, p. 21 (geen Mechelse vermelding, 1607)

Tentoonstelling: 1987 Menen, 900 jaar Sint-Vedastus Menen<nowiki>; 2000 Mechelen, nr. </nowiki>66, met afbeelding (Mechelse vermelding, 1607)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B33901 B33901] (1942)

'''MERCHTEM (BRUSSEGEM)'''

Kerk Sint-Stefanus

Beeld, gekleed beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, verdwenen wereldbol en scepter

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 100 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Wolvertem, 1980, p. 18 (Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M249280 M249280] (1976)

'''MIDDELKERKE (LOMBARDSIJDE)'''

Kerk O.-L.-Vrouw van Visitatie

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met boek en scepter

copie naar Mechels model ca 1600

19de eeuw

gepolychromeerd hout

Bibliografie: Jo CLAES, 2011, p. 98, met afbeelding (geen Mechelse vermelding, ca. 1590)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A65284 A65284] (1944)

'''MIGNAULT zie LE ROEULX (MIGNAULT)'''

'''MILLEGEM zie RANST (MILLEGEM)'''

'''MOLLEM zie ASSE (MOLLEM)'''

'''MONS (HARMIGNIES)'''

Eglise Saint-Ghislain

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met scepter

Mechelen

2de helf 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 69 cm

Bibliografie<de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M91570 M91570] (1976)

'''MONS (HARVENG)'''

Eglise Saint-Martin

Beeld

geplaatst in voet van kruisbeeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met boek en scepter

Mechelen

einde 16de - begin 17de eeuw

deels verguld hout, hoogte 10,5 cm

Bibliografie: Jean-Marie LEQUEUX, (RPMSB) Canton de Mons II, 1980, p. 25 (geen Mechelse vermelding, 17de eeuw)<nowiki>; </nowiki>J. MAMBOUR, 2, 1988, p. 42, 43, met afbeelding (Mechelse vermelding, einde 16de eeuw)

Foto KIK: kruisbeeld [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A94536 A94536] (1945), beeldje [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A94537 A94537] (1945)

'''MONS'''

Eglise Saint-Nicolas en Berlaymont

^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, staand op de slang

Mechelen

2de kwart 17de eeuw

bukshout, hoogte 28,3 cm

Bibliografie:Jean-Marie
LEQUEUX, (RPMSB) Canton de Mons I, 1982, p. 80 (geen Mechelse vermelding, begin 17de eeuw, Renaissance)<nowiki>; José MAMBOUR, 1985, p. </nowiki>190-191 (Mechelse vermelding, 1640-1650)

Tentoonstelling: 1949 Tournai, nr. 37<nowiki>; 1954 Mons, nr. 83; </nowiki>1960 Tournai, nr. 71; 1977 Mons, nr. 30

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B153997 B153997] (1954)

'''MONS'''

Couvent (Ancienne) des SÅ“urs Noires

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met verdwenen wereldbol en scepter

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 51,3 cm

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M188009 M188009] (1985)

'''MONS'''

Couvent (Ancienne) des SÅ“urs Noires

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd eikenhout, hoogte 69 cm

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M187957 M187957] (1985)

'''MOORSEL zie AALST (MOORSEL)'''

'''MORKHOVEN zie HERENTALS (MORKHOVEN)'''

'''MORLANWELZ-MARIEMONT'''

Musé Royal de Mariemont (inv. Nr. III K 105)

Beeld, in nis

herkomst: verzameling WaroquÃ©

O.-L.-Vrouw met Kind, staand op sokkel

Jan III Van Doorne

Mechelen

midden 17de eeuw

palmhout, hoogte 17 cm

Bibliografie: Georges VAN DOORSLAER, 5, 1932, p. 19, 317; G. VAN DOORSLAER, 1939, p. 330 (Jan III Van Doorne)<nowiki>;</nowiki> Theodor MÃœLLER, 1965, met afbeelding<nowiki>; </nowiki>José MAMBOUR, 1985, p. 187, met afbeelding (Maria Faydherbe)

Tentoonstelling: 1954 Antwerpen, nr. 295 (Mechelse vermelding, J. Van Doorne (1616-1671) toegeschreven, ca. 1650)<nowiki>;</nowiki> 1954 Brussel-Mechelen, nr. 248; 1961 Mechelen, nr. 882 (Mechelse vermelding, toegeschreven aan Jan III Van Deurne)<nowiki>; 1977 Brussel, nr.</nowiki> 81 (toegeschreven aan Maria Faydherbe)

Foto KIK: nis met beeldje [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B147874 B147874] (1954), beeldje [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B147875 B147875] (1954)

'''MORTSEL'''

Stichting Sint-Fredericus

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

lindenhout, hoogte 60 cm

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B161703 B161703] (1956)

'''MUNKZWALM zie ZWALM (MUNKZWALM)'''

'''NAMUR'''

AthÃ©né Royal, voormalig JezuÃ¯etencollege

Beeld,

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en verdwenen scepter

Mechelen

2de kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 85 cm

Behandeling: 1971-1979 door KIK Brussel

Bibliografie: PiÃ©tÃ© populaire en Namurois, Brussel, 1989, p. 63, met afbeelding (Mechelse vermelding, einde 16de eeuw)

Foto KIK: voor behandeling [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B235955 B235955] (1975), na behandeling [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B225995 B225995] (1979), profiel rechts [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B225996 B225996] (1979), profiel links [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B225997 B225997] (1979), achterzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B225998 B225998] (1979: detail: polychromie [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B225999 B225999] (1979)

'''NAMUR'''

Musé DiocÃ©sain

Beeld

Herkomst: voormalige kerk der JezuÃ¯eten van Namen, nu Saint-Loup

In 1803 werd het beeld door de dominicanen aan Saint-Loup geschonken

O.-L.-Vrouw met Kind op sokkel, met vrucht

genaamd Onze-Lieve-Vrouw van de Rozenkrans

stijl Maria Faydherbe

Mechelen

1620-1630,

ivoor, ebbenhout en palisander, hoogte 83 cm

In 1651 verworven door de dominicanen van Namen, het beeld werd geschonken door aartshertog Leopold-Willem, gouverneur van de Nederlanden 1647-1656, onder de benaming O.-L.-Vrouw van Goed Succes.

Bibliografie: F. COURT0Y-J. SMITZ, 1930, nr. 36 (Lucas Faydherbe)

Tentoonstelling: 1904 Namen<nowiki>;</nowiki> 1930 Namen; 1954 Antwerpen nr. 289 (Zuid-Nederlands, 1ste helft 17de eeuw)<nowiki>;</nowiki> 1977 Brussel, nr. 271 (Mechelen?, ca. 1620-1630)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B155352 B155352] (1954), K[http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M012666 M012666] (2001)

'''NEDER-OVER-HEEMBEEK zie BRUSSEL (NEDER-OVER-HEEMBEEK)'''

'''NEERLANDEN zie LANDEN (NEERLANDEN)'''

'''NEERLINTER zie LINTER (NEERLINTER)'''

'''NEERVELP zie BOUTERSEM (HONSEM)'''

'''NEERWINDEN zie LANDEN (NEERWINDEN)'''

'''NIEUWERKERKE zie AALST (NIEUWERKERKE)'''

'''NIJLEN (KESSEL)'''

Kerk Sint-Lambertus

Archief:

1595 Na de verwoesting van de kerk in 1582 werd in 1595 een beeld van de H. Mattheus aangekocht te Mechelen

1604 Een crucifix werd aangekocht bij Peter van den Broeck. Na diens overlijden werd het werk verder afgemaakt door Jan van Doorne, samen met de beelden van Onze-Lieve-Vrouw en Sint-Jan

1618 Sekere sancten en engelen werden ter herstelling naar Mechelen gedaan

(STOCKMANS)

'''NIJLEN (KESSEL)'''

Kerk Sint-Lambertus

Beeld

herkomstig uit een kapel te Kessel

H. Donatus van Munstereifel

met meesterteken op de rug: Franse lelie

Meester met de Franse lelie

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 95 cm

Foto : eigen foto

'''NINOVE (LIEFERINGE)'''

Kerk O.-L.-Vrouw

Beeld

H. Barbara

Mechelen

midden 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 55 cm

Bibliografie: Christina VANDENBUSSCHE-VAN DEN KERKHOVE, (FMBB) Kanton Ninove, 1976, p. 26 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M23289 M23289] (1968)

'''NINOVE (VOORDE)'''

Kerk Sint-Pietersbanden

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

genaamd Onze-Lieve-Vrouw van de Beukenboom

Mechelen

midden 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 37 cm

Bibliografie: Gisela DUVERGER en Christina VANDENBUSSCHE-VAN DEN KERKHOVE, (FMBB) Kanton Geraardsbergen, 1975, p. 40 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)<nowiki>;</nowiki>

Jo CLAES, 2011, p. 179, met afbeelding (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1959 Geraardsbergen, nr. 9 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B180185 B180185] (1959)

'''NOORDERWIJK zie HERENTALS (NOORDERWIJK)'''

'''NOORDSCHOTE zie LO-RENINGE (NOORDSCHOTE)'''

'''OLMEN zie BALEN (OLMEN)'''

'''OORBEEK zie TIENEN (OORBEEK)'''

'''OOSTENDE'''

PrivÃ©verzameling Gallery Brondeel-Roelandt

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

meesterteken in de voet: vijfpuntige ster

Meester met de vijfpuntige ster

Mechelen

midden 16 de eeuw

hout, hoogte 37,5

Foto : geen

'''OOSTERZELE (GIJZENZELE)'''

Kerk Sint-Bavo

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met boek en peer

Mechelen

4de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 73 cm

Bibliografie: Christina VANDENBUSSCHE-VAN DEN KERKHOVE, (FMBB) Kanton Gent VI, 1979, p. 30 (geen Mechelse vermelding, 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M262413 M262413] (1977)

'''OOSTMALLE zie MALLE (OOSTMALLE)'''

'''OPDORP zie BUGGENHOUT (OPDORP)'''

'''OPOETEREN zie MAASEIK (OPOETEREN)'''

'''OPVELP zie BIERBEEK (OPVELP)'''

'''OPWIJK'''

Kerk Sint-Paulus

''- In 1565 leverde Jacob Schooff een beeld van de H. Cecilia aan de kerk (Jan LINDEMANS, 1937, p. 94).''

''- In 1608 kocht pastoor Heynot een nieuw Onze-Lieve-Vrouwebeeld te Mechelen<nowiki>; hij betaalde hiervoor, inbegrepen </nowiki>

''- In 1638 kocht pastoor Gillis van Lokeren een crucifix bij Antoon Faydherbe te Mechelen<nowiki>;</nowiki> kostprijs 16 schellingen (Jan LINDEMANS, 1937, p. 110).''

''- In 1641 kocht pastoor Gillis van Lokeren een beeld van Sint-Rochus bij Antoon Faydherbe te Mechelen; kostprijs 5 pond gr. (Jan LINDEMANS, 1937, p. 111).''

'''OPWIJK'''

Kerk Sint-Paulus

Beeld

H. Antonius abt

Antoon Faydherbe

Mechelen

1640

gepolychromeerd hout, hoogte 106 cm

Archief: aangekocht door pastoor Gillis van Lokeren (1618-1652), , kostprijs 4 pond 2 schellingen 8 grooten (Jan LINDEMANS, 1937, p. 111).

Bibliografie: J. LINDEMANS, 1937, p. 111 (Anthony Faydherbe, 1640, 4 p. 2 s. 8 gr.); Denis COECKELBERGHS, Jaak JANSEN en Wilfried JANSSENS, (FMBB) Kanton Asse, 1979, p. 39 (Antoon Faydherbe, 1640)

Tentoonstelling: 2000 Mechelen, nr. 59, met afbeelding (Antoon Faydherbe, 1ste kwart 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M266451 M266451] (1978), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN9469 KN9469] (2000)

'''OPWIJK'''

Kerk Sint-Paulus

Beeld

H. Paulus van Tarsos

Antoon Faydherbe

Mechelen

1628

gepolychromeerd hout, hoogte 94 cm

Archief: aangekocht door pastoor Gillis van Lokeren (1618-1652), , kostprijs 5 pond 6 schellingen

Bibliografie: J. LINDEMANS, 1937 (Antoon Faydherbe, 1628); Denis COECKELBERGHS, Jaak JANSEN en Wilfried JANSSENS, (FMBB) Kanton Asse, 1979, p. 39 (Antoon Faydherbe, 1628)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M266388 M266388] (1978), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN6582 KN6582] (1997)

'''OPWIJK'''

Kerk Sint-Paulus

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met scepter

Antoon Faydherbe

Mechelen

1624

gepolychromeerd hout, hoogte 96 cm

Archief: aangekocht door pastoor Gillis van Lokeren (1618-1652), kostprijs 4 pond 10 schellingen

Bibliografie: J. LINDEMANS, 1937, p. 109 (Antoon Faydherbe, 1624); Denis COECKELBERGHS, Jaak JANSEN en Wilfried JANSSENS, (FMBB) Kanton Asse, 1979, p. 39 (Antoon Faydherbe, 1624)

Tentoonstelling: 2000 Mechelen, p. 42-43, nr. 60, met afbeelding (Antoon Faydherbe, 1624)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A67221 A67221] (1944), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN6581 KN6581] (1997)

'''ORCQ zie TOURNAI (ORCQ)'''

'''OUD-HEVERLEE (BLANDEN)'''

Kerk Sint-Jan-Baptist

Beeld, verminkt tot gekleed beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

2de
helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 73 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kantons Leuven I en II, 1980, p. 17 (Mechelse vermelding, einde 16de-begin 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M244047 M244047] (1975)

'''OUDENAARDE'''

OCMW

Beeld

herkomstig uit het klooster van de Bernardinnen te Oudenaarde

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

met meesterteken: vijfpuntige ster

Meester met de vijfpuntige ster

Mechelen

ca. 1570-1580

gepolychromeerd lindenhout, hoogte 112

Tentoonstelling: 2002 Oudenaarde, nr. 5, met afbeelding (Mechelse vermelding, melding meesterteken, 16de eeuw)

'''OUDENAARDE (WELDEN)'''

Hoeve

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

midden 16de eeuw, nu verdwenen

gepolychromeerd hout

Bibliografie: Elisabeth DHAENENS, 1971, nr. 30, met afbeelding van afgietsel

'''OUDENAKEN zie SINT-PIETERSLEEUW (OUDENAKEN)'''

'''OVERIJSE (JEZUS-EIK)'''

Kerk O.-L.-Vrouw

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

midden 16de eeuw

gepolychromeerd notenhout, hoogte 36 cm

Behandeling: 1973 te Leuven

Bibliografie: Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Overijse, 1980, p. 21 (Mechelse vermelding, 1ste helft 17de eeuw)<nowiki>;</nowiki> Marlies VERDOODT, 1999, p. 20 (geen Mechelse vermelding, 1ste helft 17de eeuw); Carl DECKERS, ???, 2009, p. 202 geen Mechelse vermelding, 1ste helft 17de eeuw)

Tentoonstelling: 1973 Leuven, nr. 95 (Mechelse vermelding, 1ste helft 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M249870 M249870] (1976), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M110998 M110998] (1976), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M146754 M146754] (1981), achterzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M146755 M146755] (1981)

'''OVERIJSE '''

Kerk Sint-Martinus

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout

Bibliografie: Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Overijse, 1980, p. 28 (Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M254037 M254037] (1976)

'''OVERIJSE '''

Kerk Sint-Martinus

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en verdwenen scepter

Mechelen

einde 16de - begin 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 71 cm

Bibliografie: Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Overijse, 1980, p. 28 (Mechelse vermelding, midden 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M249985 M249985] (1976)

'''OVERIJSE '''

Klooster Zusters van Liefde van Overijse-Mechelen

Beeld

Herkomst: voormalig klooster van de Zusters van Liefde te Mechelen

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 63 cm

Tentoonstelling: 1961 Mechelen, nr. 890 (Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B091775 B091775] (1945), K[http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=N001983 N001983] (1996)

'''PAAL zie BERINGEN (PAAL)'''

'''PEER'''

Kapel O.-L.-Vrouw van Rust (Deust-Burkel)

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

2de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hogte 35 cm

Bibliografie: Jozef DEWIT, L' Ermitage de Deust, 9 (1905), 13 (1909), 14 (1910); Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Neerpelt, 1977, p. 43 (geen Mechelse vermelding, begin 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A52417 A52417] (1943)

'''PEPINGEN (ELINGEN)'''

Kerk Sint-Amandus

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en afwezige scepter

Mechelen

ca. 1620-1630

gepolychromeerd hout, hoogte 74 cm

Bibliografie: Alphonse WAUTERS, Histoire des environs de Bruxelles, deel I, Brussel, heruitgave 1971, p. 203, met afbeelding (geen Mechelse vermelding, einde 16de eeuw)<nowiki>;</nowiki>

Denis COECKELBERGHS en Wilfried JANSSENS, (FMBB) Kanton Sint-Kwintens-Lennik, 1981, p. 18 (geen Mechelse vermelding, einde 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1988 Gaasbeek, nr. 5

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M5953 M5953] (1968)

'''PERK zie STEENOKKERZEEL (PERK)'''

'''PEUTIE zie VILVOORDE (PEUTIE)'''

'''POEDERLEE zie LILLE (POEDERLEE)'''

'''POPPEL zie RAVELS (POPPEL)'''

'''PULLE zie ZANDHOVEN (PULLE)'''

'''PUURS (KALFORT)'''

Kerk O.-L.-Vrouw Hemelvaart

Beeld, om gekleed te worden

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en afwezige scepter

genaamd Onze-Lieve-Vrouw ten Traan

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd lindenhout, hoogte 85

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Willebroek, 1975, p. 34 (geen Mechelse vermelding, 2de helft 17de eeuw)<nowiki>;</nowiki> L. DE GEYTER, 1979, s. p.<nowiki>;</nowiki> Carl DECKERS, 2009, p. 42 (geen Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Jo CLAES, 2011, p. 189, met afbeelding (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Tentoonstelling: 2000 Mechelen, nr. 38 (Mechelse vermelding, einde 16de-begin 17de eeuw)

Foto KIK: gekleed beeld [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M50497 M50497] (1970), beeld met latten [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M50501 M50501] (1970), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M171466 M171466] (1982)

'''PUURS (LIEZELE)'''

Gemeentehuis

Beeld

O.-L.-Vrouw van Smarten

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 82 cm

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M41654 M41654] (1968)

'''PUURS'''

Kerk Sint-Pieter

Beeldengroep

Calvarie

met Mechels stadswapen

met meesterteken onder in de voet van Maria: vijfpuntige ster

Meester met de vijfpuntige ster

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

hout

Toestand: vroeger gepolychromeerd, nu afgeloogd

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Willebroek, 1975, p. 36 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw?)<nowiki>; I. CALLAERT, De dekenale Sint-Pieterskerk te Puurs, , Puurs, 1981</nowiki>, p. 14-15<nowiki>;</nowiki> J. DE DONDER en G. SEGERS, De geschiedenis van de Puurse Sint-Pieterskerk, parel van Klein-Brabant, Puurs, 1989, p. 102-103

Tentoonstelling: 2000 Mechelen, p. 25, nr. 27, met afbeelding (Meester met de vijfpuntige ster, 3de kwart 16de eeuw)

Foto KIK: ensemble [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN9409 KN9409] (2000), Maria [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M41457 M41457] (1968), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M127498 M127498] (1978), Johannes [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M127500 M127500] (1978), Jezus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M127501 M127501] (1978); detail: merk [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M127499 M127499] (1978)

'''RAMELIES (AUTRE-EGLISE)'''

Chapelle Saint-Feuillin (HÃ©denge)

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en afwezige scepter

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 83 cm

Bibliografie: Denis COECKELBERGHS, (RPMSB) Canton de Jodoigne, 1977, p. 15 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M59013 M59013] (1970)

'''RANST'''

Kerk O.-L.-Vrouw (Millegem)

Beeld

H. Anna met Maria, met vruchten

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 110 cm

Bibliografie: Bondige inventaris der Kunstvoorserpen van het arrondissement Antwerpen, 1959-1960, p. 129 (geen Mechelse vermelding, ca. 1500)<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Zandhoven, 1977, p. 27 (geen Mechelse vermelding, einde 15de-begin 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B91457 B91457] (1945)

'''RAVELS (POPPEL)'''

Kerk Sint-Valentinus

Beeld

H. Barbara

Mechelen

1ste helft 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 82 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Turnhout II, 1977, p. 52 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A93489 A93489] (1945)

'''RAVELS (WEELDE)'''

Kerk Sint-Jan-Baptist (De Straat)

Beeld, op sokkel

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

1ste helft 17de eeuw, 1659 ?

gepolychromeerd hout

gestolen

Bibliografie: Fr. VERBIEST, 1963, p. 139<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Turnhout II, 1977, p. 60 (geen Mechelse vermelding, 2de helft 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A93793 A93793] (1945)

'''REET zie RUMST (REET)'''

RIJMENAM zie BONHEIDEN

'''ROMERSHOVEN zie HOESELT'''

'''RONSE'''

Kerk Sint-Hermes

Beeld (2)

herkomst: 1631 verkocht door kerkfabriek Sint-Rombouts van Mechelen

HH. Johannes en Petrus

Mechelen

einde 16de-begin17de eeuw

hout, hoogte 190 cm

Bij de plaatsing van de twaalf stenen apostelen in Sint-Rombouts vanaf de jaren 1627 tot 1640 door het atelier Andries De Nole en door Cornelis van Mildert, werden tien bestaande houten apostelen verkocht aan de Sint-Hermeskerk van Ronse<nowiki>; er werd 13 gulden per beeld betaald; </nowiki>de houten beelden werden geleverd vanaf 1595. Een van deze twaalf werd geleverd door Jan Van Avont in de periode 1607-1615 namelijk de apostel Mattheus<nowiki>; hij ontving hiervoor 45 gulden van de kerkfabriek</nowiki>.

Bibliografie: I. LEYSSENS, 1942, p. 50, 61 (Mechelse vermelding, geleverd vanaf 1595)<nowiki>;</nowiki> Christina VANDENBUSSCHE-VAN DEN KERKHOVE, (FMBB) Kanton Ronse, 1981, p. 26 (geen Mechelse vermelding, 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M252563 M252563] (1976)

'''ROTSELAAR (WEZEMAAL)'''

Kerk Sint-Martinus

Beeldengroep

Calvarie

Mechelen

einde 16de-begin 17de eeuw

hout

Behandeling: 1961-1963 door KIK Brussel

Bibliografie: Jaak JANSEN en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Haacht, 1980, p. 38 (Mechelse vermelding, einde 16de-begin 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B195670 B195670] (1963), Jezus aan het kruis [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B185722 B185722] (1961), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B195669 B195669] (1963), rugzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B185723 B185723] (1961), Maria, voor- en achterzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B185720 B185720] (1961), voorzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B195668 B195668] (1963), Johannes voor- en achterzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B185721 B185721] (1961), voorzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B19566 B19566] (1963)

'''ROZEBEKE zie ZWALM (ROZEBEKE)'''

'''RUMES (TAINTIGNIES)'''

Eglise Saint-Amand

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met scepter

Mechelen

4de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 93

Bibliografie: SOIL DE MORIAMEE, I, 1923,
nr. 153<nowiki>; </nowiki>Guy AMAND DE MENDIETA, Denis COECKELBERGHS, Jean-Marie LEQUEUX, Nicole Paquay et Daniel SOUMERYN, (RPSMB) Canton de Tournai II, 1982, p. 59 (geen Mechelse vermelding, 2de helft 16de-1ste derde 17de eeuw)<nowiki>; </nowiki>José MAMBOUR, 1988, p. 44, met afbeelding (Mechelse vermelding, einde 16de eeuw)

Foto KIK : [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M231933 M231933] (1975)

'''RUMST (REET)'''

Kerk Sint-Maria-Magdalena

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

met merkteken op de knie: M voor polychromie

Mechelen,

3de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 95 cm

Bibliografie: Bondig inventaris, 1959-1960, p. 129 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)<nowiki>;</nowiki>

Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Kontich, 1975, p. 33, met afbeelding (Mechelse vermelding, 3de kwart 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1963 Antwerpen, nr. 130 (Mechelse vermelding, 3de kwart 16de eeuw); 1988 Antwerpen, nr. 207, met afbeelding (Mechelse vermelding, 3de kwart 16de eeuw)<nowiki>; 2000 Mechelen, p. 23, met afbeelding (Mechelse vermelding, ca. </nowiki>1560-1570)

Foto KIK [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A53249 A53249] (1943), profiel links [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A53251 A53251] (1943, profiel rechts [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A53250 A53250] (1943)

'''RUMST'''

Kapel Sint-Lazarus

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

met meesterteken op de rug: Franse lelie

Meester met de Franse lelie

midden 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 69 cm

Toestand: handen en attributen werden vernieuwd

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Boom, 1977, p. 23 (Mechelse vermelding, merkteken, einde 16de-begin 17de eeuw)

Tentoonstelling: 2000 Mechelen, p. 28, met afbeelding (Mechelse vermelding, Meester met de Franse lelie, midden 16de eeuw)

Foto KIK [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B48533 B48533] (1943)

'''RUMST'''

Kapel Sint-Lazarus

Beeld

Sint-Anna-ten-drieën

met meesterteken op de rug: vijfpuntige ster

Meester met de vijfpuntige ster

3de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 85 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Boom, 1977, p. 23 (Mechelse vermelding, merkteken, einde 16de-begin 17de eeuw)

Foto KIK [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B48532 B48532] (1943)

'''SAINT-GISLAIN (HAUTRAGE)'''

Couvent des Soeurs Franciscaines

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

ca. 1600

gepolychromeerd hout, hoogte 30 cm

Tentoonstelling: 1960 Tournai, nr. 39 (Mechelse vermelding, rond 1600)

'''SCHERPENHEUVEL-ZICHEM'''

Abdij der Norbertijnen (Averbode)

Beeldje, in reliekschrijn

O.-L.-Vrouw met Kind

genaamd O.-L.-Vrouw van Scherpenheuvel

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

hout, hoogte 12 cm

Bibliografie: J.F. PALLEMAERTS, 2, 1936, p. 24, met afbeelding; Jaak JANSEN en Herman JANSSENS, 1999, p. 291-292, met afbeelding schrijn (Mechelse vermelding, 1ste kwart 17de eeuw)

Tentoonstelling: 1988 Hasselt, p. 26, nr. 14; 1998 Antwerpen, p. 266, nr. D39<nowiki>; 2000 Mechelen, nr. </nowiki>68, met afbeelding (Mechelse vermelding, 1ste kwart 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B34795 B34795] (1942), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M273724 M273724] (1990); detail: beeldje [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M273725 M273725] (1990)

'''SCHERPENHEUVEL-ZICHEM'''

Abdij der Norbertijnen (Averbode)

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met scepter

Mechelen

einde 16de-begin 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 97 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN en Herman JANSSENS, 1999, p. 262-264, met afbeelding (Mechelse vermelding, einde 16de-begin 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M273821 M273821] (1990)

'''SCHERPENHEUVEL-ZICHEM (SCHERPENHEUVEL)'''

Klooster van de Urselinen

Beeldje

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

hout, hoogte 12 cm

Foto : eigen Foto

'''SCHERPENHEUVEL-ZICHEM (TESTELT)'''

Kerk Sint-Pieter

Beeld

H. Barbara

Mechelen

4de kwart 16de eeuw, palmtak verdwenen

gepolychromeerd hout, hoogte 89 cm

Bibliografie: Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Diest, 1980, p. 114 (geen Mechelse vermelding, begin 17de eeuw)

Tentoonstelling: 1968 Aarschot, nr. B/14; 1968 Testelt, nr. B/4 ( Brabant, begin 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A73529 A73529] (1944)

'''SCHERPENHEUVEL-ZICHEM (TESTELT)'''

Kerk Sint-Pieter

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

midden 16de eeuw

gepolychromeerd eikenhout, hoogte 65 cm

Behandeling: Leuven Stedelijk Museum 1967 door Jan Crab

Bibliografie: Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Diest, Brussel 1980, p. 114 (Mechelse vermelding, 1ste helft 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1968 Testelt, nr. B/4 ( Brabant, 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M254459 M254459] (1977)

'''SCHERPENHEUVEL-ZICHEM (ZICHEM)'''

Kerk Sint-Eustachius

Beeld

H. Barbara

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 42 cm

Bibliografie: Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Diest, 1980, p. 122 (geen Mechelse vermelding, 1ste helft 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A34469 A34469] (1942)

'''SCHOTEN'''

Kerk Sint-Cordula

Beeld

H. Cordula

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 110 cm

Behandeld in 1974 door KIK Brussel

Bibliografie: Bondig inventaris, 1959-1960, p. 152 (geen Mechelse vermelding, 17de eeuw);

Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Merksem, 1976, p. 16 (Mechelse vermelding, einde 16de-begin 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A80541 A80541] (1945), na behandeling [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M87121 M87121] (1974)

'''SCHOTEN'''

Kerk Sint-Cordula

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

4de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 104 cm

Behandeling: in 1974 door KIK Brussel

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Merksem, 1976, p. 16 (Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A80542 A80542] (1945), na behandeling [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M87134 M87134] (1974)

'''SCHULEN zie HERK-DE-STAD (SCHULEN)'''

'''SENEFFE (FELUY)'''

Chapelle Notre-Dame de Bon SÃ©cours

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

2de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 33 cm (zonder sokkel)

Behandeling: 1925 door de religieuzen van Maredret

Bibliografie: Jean-Marie LEQUEUX, (RPMSB) Canton de Seneffe, 1977, p. 27 (geen Mechelse vermelding, 1ste helft 17de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Jean MANBOUR, 2, 1988, p. 39, 40, met afbeelding (Mechelse vermelding, midden 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M71147 M71147] (1971)

'''SINT-AGATHA-RODE zie HULDENBERG (SINT-AGATHA-RODE)'''

'''SINT-AMANDS (LIPPELO)'''

Kerk Sint-Stefaan

Beeld, omgevormd tot gekleed beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, afwezige wereldbol en scepter

Mechelen

4de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 93 cm

Bibliografie: J.A. VAN ELSEN, 1932, p. 20; Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Willebroek, 1975, p. 31 (geen Mechelse vermelding, 17de eeuw)

Tentoonstelling: 2000 Mechelen, nr. 35, met afbeelding (Mechelse vermelding, 4de kwart 16de eeuw)

Foto KIK: beeld met lattenwerk op bodem [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M50696 M50696] (1970)

'''SINT-BLASIUS-BOEKEL zie Zwalm (SINT-BLASIUS-BOEKEL)'''

'''SINT-KRUIS zie BRUGGE (SINT-KRUIS)'''

'''SINT-NIKLAAS'''

Kapel O.-L.-Vrouw van ter Eeken

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout

Bibliografie: Christina VANDENBUSSCHE-VAN DEN KERKHOVE en Hugonne VERSCHRAEGEN, (FMBB) Kanton Sint-Niklaas II, 1979, p. 60 (geen Mechelse vermelding, 14de eeuw)

Foto KIK: altaar met beelden [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A131884 A131884] (z.d.)

'''SINT-NIKLAAS'''

Kerk Sint-Niklaas

Beeld

Christus op de koude steen

Antoon Faydherbe (archief)

Mechelen

1630

gepolychromeerde steen, hoogte 125 cm

Bibliografie: A. PANNIER, 1978, p. 163-165 (Antoon Faydherbe, 1630)<nowiki>; </nowiki>Christina VANDENBUSSCHE-VAN DEN KERKHOVE en Hugonne VERSCHRAEGEN, (FMBB) Kanton Sint-Niklaas II, 1979, p. 57 (geen Mechelse vermelding, 1630)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A34093 A34093] (1942), met mantel [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A34092 A34092] (1942)

'''SINT-NIKLAAS'''

Stedelijk Museum

Beeld

Sint-Anna-ten-driën

Mechelen

midden 16de eeuw

gepolychromeerd hout

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B34668 B34668] (1945)

'''SINT-PIETERS-LEEUW (OUDENAKEN)'''

Kerk Sint-Pietersbanden

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, afwezige wereldbol en scepter

Mechelen

4de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 89 cm

Bibliografie: Alphonse WAUTERS, Histoire, heruitgave Brussel 1971, p. 198, nr. 379, afbeelding (Mechelse vermelding, ca. 1580)<nowiki>; </nowiki>Denis COECKELBERGHS en Wilfried JANSSENS, (FMBB) Kanton Sint-Kwintens-Lennik, 1981, p. 32 (Mechelse vermelding, ca. 1580)

Tentoonstelling: 1968 Gaasbeek, nr. 30 (Mechelse vermelding, ca. 1580)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M5957 M5957] (1968)

'''SINT-PIETERS-RODE zie HOLSBEEK (SINT-PIETERS-RODE)'''

'''SINT-PIETERS-WOLUWE'''

PrivÃ©verzameling Mme dr. R. Crousse

Beeld

Vrouwelijke heilige

Mechelen

midden 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 61 cm

Behandeling: 1962

Foto KIK: voor en achterzicht [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B190755 B190755] (1962?), profielen [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B190756 B190756] (1962?)

'''SINT-STEVENS-WOLUWE zie ZAVENTEM (SINT-STEVENS-WOLUWE)'''

'''SINT-TRUIDEN (BRUSTEM)'''

Kerk Sint-Laurentius

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met scepter

Mechelen

2de helft 16de eeuw

hout, sporen polychromie, hoogte 44 cm

Bibliografie: J. DE BORCHGRAVE D'ALTENA, Notes, 1963, p. 97 (15de eeuw) ;
FMBB ?? (???); Jaak VENKEN, 1993, p. 270 (Mechelse vermelding, 18de eeuw)

Tentoonstelling: 1977 Sint-Truiden, 19, nr. 9, afbeelding (Mechelse vermelding, ca. 1600)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M89162 M89162] (1972)

'''SINT-TRUIDEN '''

Kerk Sint-Pieter

Beeld

Sint-Anna-ten-drieën, met druiventros

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 84 cm

Bibliografie: J. DE BORCHGRAVE D'ALTENA, Statuettes, 1959, p. 88-89 (midden 16de eeuw); FMBB ?? ??? (???); Jaak VENKEN, 1993, p. 270 (Mechelse vermelding, 18de eeuw)

Tentoonstelling: 1961 Mechelen, nr. 901 (Mechelse vermelding, midden 16de eeuw); 1970 Sint-Truiden, nr. 28, afbeelding (Mechelse vermelding?, ca 1550) ; 1984 Sint-Truiden, Kerkelijke kunst in Sint-Truiden, p. 166-7, afbeelding (Mechelse vermelding ?, omstreeks 1550)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B189873 B189873], [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M090259 M090259] (1974)

'''SINT-TRUIDEN'''

Klooster der Minderbroeders

als bruikleen in het museum De Mindere (inv. nr. B335)

Beeld

H. Antonius van Padua

met stadsmerk en meesterteken: ML

Max LabbÃ©

Mechelen

3de kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 66 cm

Tentoonstelling: 1995 Uden, nr. 26; 1995 Sint-Truiden, nr. ??? (???); 1997 Mechelen, p. 130, nr. 7 (Max LabbÃ©, midden 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=N13754 N13754] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KM7533 KM7533] (1997); detail: merken [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M276716 M276716] (1991)

'''SINT-TRUIDEN'''

Klooster der Minderbroeders

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

ca. 1600

gepolychromeerd hout, hoogte 70 cm

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M276691 M276691] (1991)

'''SINT-TRUIDEN'''

Klooster der Minderbroeders

in bruikleen aan : Museum De Mindere (inv. nr. B173)

Beeld

H. bisschop

met meesterteken: zespuntige ster

Thomas Hazart

Mechelen

begin 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 71 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, 1994-1995, p. 156, nr. 27, met afbeelding (gemerkt, Thomas Hazart, 1580-1600)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=N13664 N13664] (1991); detail: merk [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M276494 M276494] (1991)

'''SINT-TRUIDEN'''

Klooster der Minderbroeders

in bruikleen aan : Museum De Mindere (inv. nr. B163)

Beeld

H. Bonaventura van Lyon

met meesterteken: zespuntige ster

Thomas Hazart

Mechelen

begin 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 70 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, 1994-1995, p. 157 nr. 28, met afbeelding (gemerkt, Thomas Hazart, einde 16de-begin 17de eeuw)

Tentoonstelling: 1998 Bastogne, nr. ??? (???); 2000 Mechelen, nr. 50, met afbeelding (Thomas Hazart, einde 16de-begin 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M276489 M276489] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN8441 KN8441] (1999), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=G6559 G6559] (1999); detail: merken [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M276490 M276490] (1991)

'''SINT-TRUIDEN'''

Klooster der Minderbroeders

in bruikleen aan : Museum De Mindere (inv. nr. 192)

Beeld

herkomst: Hasselt klooster van de Grauwzusters

H. Clara van Assisi

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 57 cm

Toestand: bovendeel van monstrans vernieuwd; mogelijk lelietak in linkerhand

Tentoonstelling: 1987 Hasselt, nr. 168, met afbeelding (geen Mechelse vermelding, 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M188881 M188881] (1986)

'''SINT-TRUIDEN'''

Klooster der Minderbroeders

in bruikleen aan : Museum De Mindere (inv. nr. 131)

Beeld

H. Clara van Assisi

met stadsmerk en meesterteken: ML

Max LabbÃ©

Mechelen

3de kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 69 cm

Tentoonstelling: 1997 Mechelen, p. 130, nr. 8 (Max LabbÃ©, midden 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M276499 M276499] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KM7532 KM7532] (1997); detail: merken [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M276500 M276500] (1991)

'''SINT-TRUIDEN'''

Klooster der Minderbroeders

in bruikleen aan : Museum De Mindere (inv. nr. B56)

Beeld

H. Laurentius

Mechelen? (Mechels merk ?)

midden 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 42 cm

Tentoonstelling: 1998-1999 Sint-Truiden, p. 4 (Mechelse vermelding, ca. 1550)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=N13668 N13668] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KM9598 KM9598] (1998), achterzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=N13669 N13669] (1991)

'''SINT-TRUIDEN'''

Klooster der Minderbroeders

in bruikleen aan : Museum De Mindere (inv. nr. B336)

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

midden 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 42,5 cm

Foto KIK [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M276510 M276510] (1991)

'''SINT-TRUIDEN'''

Klooster der Minderbroeders

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

midden 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 10 cm

Foto KIK [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M276514 M276514] (1991)

'''SINT-TRUIDEN'''

Klooster der Minderbroeders

in bruikleen aan : Museum De Mindere

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Met meesterteken in de voet: ML

Max LabbÃ©

midden 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte ???

Foto Museum

'''SINT-TRUIDEN'''

Klooster der Minderbroeders

in bruikleen aan : Museum De Mindere (inv. nr. B47)

Beeld

herkomstig uit het Klooster Blijenberg te Mechelen, geschonken door mevrouw Snyers

O.-L.-Vrouw met Kind, met scepter

genaamd Onze-Lieve-Vrouw van Scherpenheuvel (uit den eik)

Mechelen

3de kwart 17de eeuw

gepolychromeerd eik, hoogte 20 cm

Bibliografie: J.F. PALLEMAERTS, 1936, p. 47: Catalogus 1988, nr. 22/6

Tentoonstelling: 2000 Mechelen, nr. 71, met afbeelding (Mechelse vermelding, 3de kwart 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M199585 M199585] (1988), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=G6556 G6556] (1999), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN8435 KN8435] (1999), achterzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN8436 KN8436] (1999)<nowiki>; detail: opschrift onder op de voet [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M199586 M199586] (1988) </nowiki>

'''SINT-TRUIDEN'''

Klooster der Minderbroeders

in bruikleen aan : Museum De Mindere

Beeldje, in reliekkapelletje met kruisbeeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

hout, hoogte 13 cm, hoogte kapelletje 40 cm

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M199580 M199580] (1988)

'''SINT-TRUIDEN'''

Klooster der Minderbroeders

in bruikleen aan : Museum De Mindere (inv. nr. B55)

Beeldje

herkomstig uit het klooster van de Paters Minderbroeders te Leuven

Sint-Anna-ten-drieën

met Mechels stadswapen en meesterteken: zespuntige ster

Thomas Hazart

Mechelen

einde 16de-begin 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 61 cm, breedte 52 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, 1994-1995, p. 157

Tentoonstelling: 2000 Mechelen, nr. 49, met afbeelding (Thomas Hazart, einde 16de-begin 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B171429 B171429] (1958), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN8440 KN8440] (1999), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=G6558 G6558] (1999), detail: merken [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KM9599 KM9599] (1999)

'''SINT-TRUIDEN (VELM)'''

Kerk Sint-Martinus

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met afwezige wereldbol en scepter

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 40 cm

Bibliografie: FMBB ???

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M90331 M90331] (1974)

'''SOIGNIES (CHAUSSEE-NOTRE-DAME-LOUVIGNIES)'''

Eglise Sainte-Radegonde

Beeld

op voetstuk met wapen de Villegas

herkomstig uit de kerk van de Zavel te Brussel?

O.-L.-Vrouw met Kind, met druiventros en scepter

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 190 cm

Bibliografie: SOIL DE MORIAME, 9, 1931, nr. 1381

Jean-Marie LEQUEUX, (RPMSB) Canton de Soignies, 1979, p. 25 (geen Mechelse vermelding, einde 16de-1ste helft 17de eeuw)<nowiki>; </nowiki>José MAMBOUR, 2, 1988, p. 46, afbeelding (Mechelse vermelding, kort voor 1600, vgl.met Jette)

Tentoonstelling: 1960 Tournai, nr. 64, afbeelding 11 (Mechelse vermelding, rond 1580)

Foto KIK: M 47390 (1970)

'''SOIGNIES'''

Collection A. Hanson

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 27 cm

Tentoonstelling: 1960 Soignies, nr. 40 (geen Mechelse vermelding, ca. 1600); 1962 Soignies, nr. 105, met afbeelding

'''STEENOKKERZEEL (MELSBROEK)'''

Kerk Sint-Martinus

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

genaamd Onze-Lieve-Vrouw Toevlucht der Zondaars

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 90 cm

Bibliografie: Jos LAUWERS, z.d., p. 19 (geen Mechelse vermelding, 1490?)

FMBB ???

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B92627 B92627] (1945)

'''STEENOKKERZEEL (PERK)'''

Kerk Sint-Niklaas

Beeld

H. Adrianus

met meesterteken: zespuntige ster

Thomas Hazart

Mechelen

ca 1570-1580

gepolychromeerd hout, hoogte 73 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Zaventem, Brussel, 1980, p. 33 (merk, Thomas Hazart, 2de helft 16de eeuw); Jaak JANSEN, 1994-1995, p. 159, nr. 29, met afbeelding (gemerkt, Thomas Hazart, 3de derde 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M239843 M239843] (1976)

'''STEENOKKERZEEL '''

Kerk Sint-Catharina (Humelgem)

Beeld

H. Catharina van Alexandrië

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 65 cm

Bibliografie:J. DE ORCHGRAVE D'ALTENA, 1959, p. 55-56 (Mechelse vermelding, 3de helft 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Jos LAUWERS, 1964, p. 85 ( Mechelse vermelding, 16de eeuw)

FMBB ???

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M232680 M232680] (1975)

'''STEENOKKERZEEL '''

Kerk Sint-Catharina (Hummelgem)

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

met meesterteken: zespuntige ster

Thomas Hazart

Mechelen

ca 1560-1565

gepolychromeerd hout, hoogte 82,5 cm

Bibliografie: J. DE ORCHGRAVE D'ALTENA, 1959, p. 55-56 (Mechelse vermelding, 3de helft 16de eeuw); Jos LAUWERS, 1964, p. 83 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)<nowiki>;</nowiki>

Jaak JANSEN, Aantekeningen, 1976, p. 9 (zespuntige ster, Thomas Hazart)<nowiki>;</nowiki>Jaak JANSEN en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Zaventem, Brussel, 1980, p. 38 (merk, Thomas Hazart,
einde 16de eeuw); Jaak JANSEN, 1994-1995, p. 159, nr. 29, met afbeelding (gemerkt, Thomas Hazart, 3de derde 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1961 Mechelen, buiten categorie; 2000 Mechelen, p. 32, met afbeelding (meesterteken, Thomas Hazart, ca. 1565-1570).

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B189898 B189898] (1961); detail: merk [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A120753 A120753] (1961)

'''STERREBEEK zie ZAVENTEM (STERREBEEK)'''

'''TAINTIGNIES zie RUMES (TAINTIGNIES)'''

'''TEMSE (ELVERSELE)'''

Kerk Sint-Margriet

Beeld

H. Margaretha van Antiochië

Max LabbÃ© (archief)

Mechelen (archief)

1635

gepolychromeerd hout, hoogte 130 cm

Naast het beeld van H. Margaretha leverde LabbÃ© nog beelden van H. Barbara, O;-L.-Vrouw en een crucifix in 1635 voor het altaar van de H. Margaretha. In 1614 leverde Hans of Karel Soetens, van Mechelen, een O.-L.-Vrouw, twee engelen en een kruisbeeld (DE WILDE)

Bibliografie: J. DE WILDE, 1941, p. 89-131, in 't bijzonder p. 103, 109, 110 (Mechelen, Max LabbÃ©, 1635)<nowiki>; </nowiki>Bernadette ROOSE-MEIER, (FMBB) Kanton Hamme, 1980, p. 14 (Mechelen, Max LabbÃ©, 1635)

Tentoonstelling: 1997 Mechelen, nr. 6 (Mechelse vermelding, Max LabbÃ©, 1635-1636)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B56769 B56769] (1943), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN6583 KN6583] (1997), gezicht van links [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B56768 B56768] (1943)

'''TERNAT (SINT-KATHARINA-LOMBEEK)'''

Kerk Sint-Catharina

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

4de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 90 cm

Bibliografie: J. DE BORCHGRAVE D'ALTENA, 1959, p. 59 (Mechelse vermelding, 3de helft 16de eeuw); Alphonse WAUTERS, Histoire, heruitgave 1971, p. 270, met afbeelding (Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Denis COECKELBERGHS, Jaak JANSEN en Wilfried JANSSENS, (FMBB) Kanton Asse, 1979, p. 42 (Mechelse vermelding, einde 16de eeuw)

Tentoonstelling:1961 Mechelen, nr. 885, (Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw); 1968 Gaasbeek

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B189863 B189863] (1961), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M5956 M5956] (1968)

'''TERNAT'''

Kerk Sint-Gertrudis

Beeld

H. Gertrudis van Nijvel

met op rug stadsmerk en meesterteken: zespuntige ster

Thomas Hazart

Mechelen

einde 16de-begin 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 96 cm

Bibliografie: J. DE BORCHGRAVE D'ALTENA, Notes 1939, p. 195-196<nowiki>; </nowiki>J. DE BORCHGRAVE D'ALTENA, Statuettes, 1959, p. 90 (Mechelse vermelding)<nowiki>; </nowiki>Alphonse WAUTERS, Histoire, 3, Brussel, 1971, p. 232 (Thomas Hazart)<nowiki>; </nowiki>Mireille MADOU, 1975, p. 272 (Thomas Hazart, Mechelse vermelding, einde 16de eeuw) ; Jaak JANSEN, 1976, p. 9 (zespuntige ster en stadsmerk, Thomas Hazart)<nowiki>; </nowiki>Denis COECKELBERGHS, Jaak JANSEN en Wilfried JANSSENS, (FMBB) Kanton Asse, 1979, p. 48 (Mechelse vermelding, Thomas Hazart, 16de eeuw)<nowiki>; Jaak JANSEN, 1994-1995, p. </nowiki>159, nr. 31, met afbeelding (gemerkt, Thomas Hazart, 3de derde 16de eeuw)

Tentoonstelling : 1968 Gaasbeek, nr. 61 (merk, Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B179097 B179097] (1959); detail: merken [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A118074 A118074] (1959)

'''TERVUREN (DUISBURG)'''

Kerk Sint-Catharina

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

4de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 100 cm

Bibliografie: Alphonse WAUTERS, Histoire, 9, 1973, p. 369, met afbeelding (begin 17de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN, (FMBB) Kantons Leuven I en II, 1980, p. 20 (Mechelse vermelding?, einde 16de-begin 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A33610 A33610] (1942); detail: bovengedeelte [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A33616 A33616] (1942)

'''TERVUREN'''

Kerk Sint-Jan Evangelist

Beeld

H. Hubertus

Mechelen

1605

gepolychromeerd hout, hoogte 112

Bibliografie: J.E. DAVIDTS, 1965, p. 146 (Mechelse vermelding, 1607); Jaak JANSEN, (FMBB) Kantons Leuven I en II, 1980, p. 20 (Mechelse vermelding, 1605)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M202487 M202487] (1977), detail: bovendeel [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A25863 A25863] (1942)

'''TESSENDERLO'''

Kerk Sint-Martinus

Beeld

Jezus liggend in het graf

Mechelen?

16de eeuw

gepolychromeerd hout, lengte 150 cm

Tentoonstelling: 1971 Tessenderlo, nr. 16 (geen Mechelse vermelding, 1ste helft 16de eeuw)

'''TESSENDERLO'''

Kerk Sint-Martinus

Archief: In 1617 koopt Joris van den Beemde (1614-1632) te Mechelen twee engelen om op het altaar te zetten voor 8 gulden 3 stuivers

BROEDER MAX, 1960, p. 174

'''TESSENDERLO'''

PrivÃ©verzameling Gezusters Godelaine, Markt 3, Tessenderlo

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

2de kwart 17de eeuw

bukshout, hoogte 18 cm

Tentoonstelling: 1971 Tessenderlo, nr. 68 (geen Mechelse vermelding, einde 18de eeuw)

'''TESTELT zie SCHERPENHEUVEL-ZICHEM (TESTELT'''

'''TIELT-WINGE (ONZE-LIEVE-VROUW TIELT)'''

Kerk O.-L.-Vrouw

Beeld

Zetelende O.-L.-Vrouw met Kind, met scepter

genaamd Onze-Lieve-Vrouw van Tielt

Mechelen

kort na 1566, naar ouder Romaans model

gepolychromeerd hout, hoogte 70 cm

Behandeling: 1912

Bibliografie: Christina CEULEMANS en Benoit GEUKENS, (FMBB) Kanton Aarschot, p. 61 (geen Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Valeer WOUTERS, 1998, p. 22!-229 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Jo CLAES, 2011, p. 337, met afbeelding (geen Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A85486 A85486] (1944), gezicht Â¾ profiel links [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A85487 A85487] (1944)

'''TIENEN (GOETSENHOVEN)'''

Kapel O.-L.-Vrouw Aller Genade

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 60 cm

Bibliografie: Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Tienen, 1980, p. 31 (Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M232170 M232170] (1975)

'''TIENEN (GOETSENHOVEN)'''

Kerk Sint-Laurentius

Beeld

Sint-Anna-ten-drieën

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 100 cm

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M232194 M232194] (1975)

'''TIENEN (OORBEEK)'''

Kerk Sint-Joris

Beeld

O.-L.-vrouw met Kind

Mechelen

16-17de eeuw

gepolychromeerd hout

Behandeling: in behandeling bij Jeroen De bruycker te Vaalbeek

Bibliografie: Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Tienen, 1980, p. 102 (Mechelse vermelding, 16de-17de eeuw)

Foto: niet gefotografeerd

'''TIENEN'''

Kerk O.-L.-Vrouw ten Poel

Beeld

Sint-Anna ten drieën, met granaatappel

met meesterteken achteraan: zespuntige ster

Thomas Hazart

Mechelen

ca. 1570-1580

polychromie verwijderd, hout, hoogte 90 cm

Behandeling: 1919 door Frans Vermeylen te Leuven

Bibliografie:F. DE RIDDER, O.-L.-Vrouw ten Poel, s.l., 1922, p. 224-225; J. DE BORCHGRAVE D'ALTENA, Notes, 1939-1940, p. 350 (16de eeuw); P. DE WALKENS, Notre-Dame du Lac, s.l., p. 214; Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Tienen, 1980, p. 90 (Mechelse vermelding, begin 17de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Staf THOMAS, 1989, p. 67, nr. 81, met afbeelding zonder polychromie (Mechelse vermelding, Thomas Hazart, begin 17de eeuw)<nowiki>; Jaak JANSEN, 1994-1995, p. 160</nowiki>, nr. 32, met afbeelding (gemerkt, Thomas Hazart, 1600-1610)

Tentoonstelling: 1985 Tienen, nr. 142

Foto KIK: met polychromie [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B76027 B76027] (1944), profiel Â¾ links [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B76028 B76028] (1944); detail, te halve lijve, profiel Â¾ rechts [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A62601 A62601] (1944)

'''TIENEN'''

Kerk Sint-Germanus

Beeld

Dode Christus liggend in het graf

met stadsmerk en meesterteken op de rug: tegen elkaar leunende lkapitalen M L

Max LabbÃ©

Mechelen

midden 17de eeuw

gepolychromeerd hout, lengte 135 cm

Bibliografie: Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Tienen, 1980, p. 100 (geen Mechelse vermelding, 17de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Staf THOMAS, 1966, p. 350, nr. 105, met afbeelding (geen Mechelse vermelding)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M254145 M254145] (1976)

'''TIENEN'''

Kerk Sint-Germanus

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

1520-1530

gepolychromeerd hout, hoogte 35 cm

Bibliografie: Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Tienen, 1980, p. 100 (Mechelse vermelding?, 3de kwart 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Staf THOMAS, 1966, p. 338, nr. 85, met afbeelding (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Tentoonstelling: 2000 Mechelen, p. 14, met afbeelding (Mechelse vermelding, 1510-130)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A63875 A63875] (1944)

'''TIENEN'''

Kerk Sint-Germanus

Beeld

Sint-Anna leert Maria lezen

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 103 cm

Behandeling: 1919 door Frans Vermeylen te Leuven

Bibliografie: Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Tienen, 1980, p. 100 (Mechelse vermelding?, 2de helft 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Staf THOMAS, 1966, p. ?????, met afbeelding

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B77364 B77364] (1944)

'''TIENEN'''

Klooster van de Augustijnen

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

door Fans Van Loo

Mechelen

2de kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout

niet meer ter plaatse

Bibliografie: Georges VAN DOORSLAER, 1939, p. 323 (Frans Van Loo, 1636); Norbertus TEEUWEN, 1939, p. 36 (Mechelse vermelding, Frans Van Loo, 1636)

'''TIENEN'''

Klooster van de Broeders Alexianen

Beeld

herkomst mogelijk uit het minderbroedersklooster te Tienen

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

gepolychromeerd lindenhout, hoogte 84 cm

Toestand: tenen en armen afgezaagd en vernieuwd wegens vorming gekleed beeld

Tentoonstelling:
1985 Leuven, nr. 222, met afbeelding (geen Mechelse vermelding, begin 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M183966 M183966] (1985)

'''TILDONK zie HAACHT (TILDONK)'''

'''TOLLEMBEEK zie GALMAARDEN (TOLLEMBEEK)'''

'''TONGERLO zie WESTERLO (TONGERLO)'''

'''TONGEREN'''

OCMW - Stadsmuseum

Beeld

herkomstig uit de Gasthuiskapel

H. Barbara

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 70 cm

Toestand: vroeger droeg Barbara een tweede toren op de linkerhand en een palmtak in de rechter; thans draagt zij een boek en een scepter

Behandeling: 1975-1978 te Leuven StedelijkMuseum

Bibliografie: Christina CEULEMANS en Johan HELSEN, 1991, p. 120, nr. 260, met afbeelding (Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

Foto KIK: vroegere toestand [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B7950 B7950] (1926), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M26634 M26634] (1968), huidige toestand [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M178605 M178605] (1984)

'''TONGEREN'''

PrivÃ©verzameling Jageneau

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

1ste helft 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 60 cm

Tentoonstelling: 1953 Tongeren, nr. 109 (Mechelse vermelding, einde 16de eeuw)

Foto KIK [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B146628 B146628] (1953)

'''TONGEREN'''

PrivÃ©verzameling Merken

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

midden 16de eeuw

gepolychromeerd hout

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A92213 A92213]

'''TONGRE-NOTRE-DAME zie CHIEVRES (TONGRE-NOTRE-DAME)'''

'''TOURNAI (ORCQ)'''

Eglise Sainte-Agathe

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met boek en verdwenen scepter

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout

niet meer ter plaatse

Bibliografie: J. DE BORCHGRAVE D'ALTENA, 1959, p. 23, met afbeelding<nowiki>; </nowiki>

Jean-Marie LEQUEUX, V. SINTOBIN en N. PAQUAY, (RPMSB) Canton de Tournai II, 1982, p. 47 (geen Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>José MAMBOUR, La Vierge, 2, 1988, p. 39,40, met afbeelding (Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Foto KIK : [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B96928 B96928] (1945)

TOURNAI

Chapelle Notre Dame de Graces

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, gen. Notre Dame de Graces

Mechelen

einde 16de eew

gepolychromeerd hout, hoogte 98 cm

Bibliografie: Jean-Marie LEQUEUX, V. SINTOBIN en N. PAQUAY, (RPMSB) Canton de Tournai II, 1982, p. 115 (geen Mechelse vermelding, begin 17de eeuw)

Foto KIK : [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M256636 M256636] (1977)

'''TOURNAI'''

Couvent des CarmÃ©lites DÃ©chaussés

Beeld

O.-L.-Vrouw met kind met wereldbol en scepter

genaamd Notre-Dame de Foy

Mechelen

einde 16de -begin 17de eeuw

gepolychromeerde eik, hoogte 31 cm (met sokkel)

Tentoonstelling: 1973 Tournai, nr. 212 (geen Mechelse vermelding, 17de eeuw)

Foto KIK : [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M108859 M108859] (1973)

'''TOURNAI'''

Couvent des Ursulines

Beeld

O.-L.-Vrouw met kind, op de maansikkel, vertrapt de slang

genaamd Vierge de la Fondation

Mechelen

2de kwart 17de

gepolychromeerd hout, hoogte 24,5 cm

Tentoonstelling: 1973 Tournai, nr. 211 (geen Mechelse vermelding, 17de eeuw)

Foto KIK : [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M109015 M109015] (1973)

'''TOURNAI'''

Collection Cassart-de Becker

Beeld

O.-L.-Vrouw met kind

genaamd Onze-Lieve-Vrouw van Scherpenheuvel

Mechelen

begin 17de eeuw

eik, hoogte 36 cm

Tentoonstelling: 1960 Tournai, nr. 99 (18de eeuw)

Foto KIK :

'''TOURNAI'''

Collection Cassart-de Becker

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 37 cm

Tentoonstelling: 1960 Tournai, Madone dans l'art , nr. 38 (Mechelen, 2de helft 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B184652 B184652]

'''TREMELO (BAAL)'''

Kapel Sint-Anna

Beeldengroep

Sint-Anna-ten-drieën

met meesterteken op de rug: Franse lelie

Meester met de Franse lelie

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 73 cm

Tentoonstelling: 1968 Aarschot, p. 37-38, nr. B/4 (vermelding merk, geen Mechelse vermelding, ca. 1500)

Foto KIK: geen Foto

'''TURNHOUT'''

Begijnhof - Inganspoort

Beeld

O.-L.-vrouw met Kind met scepter

Mechelen

1ste helft 17de eeuw

witgeschilderde steen(?), hoogte ca. 110 cm

Bibliografie: E. FRICKEL, 1967, p. 554<nowiki>; Jaak JANSEN, 1988, p. 10</nowiki>8, nr. 250 (Mechelse school, 2de kwart 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M177133 M177133] (1984)

'''TURNHOUT'''

Begijnhof - Museum

Beeld

O.-L.-vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

eikenhout, hoogte 19,5 cm

Bibliografie: P.P. DE MEYER, 1953, p. 680<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN, 1988, p. 107, nr. 248, met afbeelding (Mechelse school, 1ste kwart 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M177764 M177764] (1984)

'''TURNHOUT'''

Kerk Sint-Pieter

Beeld

herkomstig uit de Sint-Theobalduskapel

O.-L.-Vrouw met Kind

genaamd Onze-Lieve-Vrouw van Bijstand

toegeschreven aan Maarten Van Calster

Mechelen

ca. 1597

gepolychromeerd hout, hoogte 110 cm

Het beeld werd waarschijnlijk in 1660 aangekocht te Weelde

Behandeling: 1977-1978 door KIK Brussel

Bibliografie: SCHOUTENS, 1905, p. 157-160 (geen Mechelse vermelding, overgebracht uit Nederland in de 2de helft 16de eeuw); Jaak JANSEN, FMBB (Antw.) Kanton Turnhout, Brussel-Antwerpen, 1980, p. 37 (Mechelse vermelding, 16de eeuw)<nowiki>;</nowiki> Harry DE KOK, 1980, p. 74-76 (geen Mechelse vermelding, 15de eeuw)<nowiki>;</nowiki> DIRCKX en DE KOK, 1989, p. 102-103<nowiki>; Jaak JANSEN, 2002, p. 122 (Maarten Van Ca</nowiki>lster, ca. 1597)

Tentoonstelling: 2000 Mechelen, nr. 36 (Maarten Van Calster, ca. 1597)

Foto KIK: voor behandeling[http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B27962 B27962] (1942); met latwerk om gekleed te worden [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B27961 B27961] (1942); detail: buste [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B27963 B27963] (1942); als gekleed beeld [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M72282 M72282] (1971); na behandeling [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B224869 B224869] (1978); met kronen [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B224870 B224870] (1978); detail: buste [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B224871 B224871] (1978)

TURNHOUT

Klooster Heilig-Grafpriorij

Beeld

herkomst: Paters Minderbroeders van Turnhout

O.-L.-Vrouw met Kind

genaamd Onze-Lieve-Vrouw van Scherpenheuvel

Mechelen

kort na 1604

gepolychromeerd hout, hoogte 40 cm

Het beeld wordt vergezeld van een attest van minderbroeder Petrus de Hullegarde in 1663<nowiki>; </nowiki>het beeldje is uit den eik van Scherpenheuvel gemaakt; het beeldje werd door aartshertogin Isabella geschonken aan minderbroeder Petrus a Caestro.

Tentoonstelling: 2000 Mechelen, nr. 65, met afbeelding (Mechelse vermelding, kort na 1604)

Foto KIK: K[http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M006447 M006447] (1994); K[http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=N009473 N009473] (2000)

'''TURNHOUT'''

Museum, Taxandriamuseum

Beeld

herkomstig uit de collectie Van Nyen te Beerse

Sint-Anna-ten-drieën

Mechelen

2de helft 16de eeuw

geschilderd hout

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A32417 A32417] (1942)

'''UTRECHT'''

Museum - Aartsbisschoppelijk Museum nr ABM574

Beeld

herkomstig uit Zeist

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

notenhout, hoogte 73

aangekocht in 1961 in Utrecht

Tentoonstelling: 1962 Utrecht, nr. 342<nowiki>; </nowiki>1971 Utrecht, nr. 64 (3de kwart 16de eeuw, Zuid Nederlands, verwantschap met Mechelse beelden)

'''VALKENSWAARD'''

Museum van Gerwen-Lemmens

Beeld

H. Augustinus

met stadsmerk van Mechelen

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout

'''VALKENSWAARD'''

Museum van Gerwen-Lemmens

Beeld

H. Elisabeth van Hongarije

Mechelen

ca. 1600

gepolychromeerd notenhout, hoogte 56 cm

Bibliografie: Christine en Henk VAN GERWEN, 1981, p. 68, met afbeelding (Mechelse vermelding, ca. 1600)

Tentoonstelling: 1973 Valkenswaard (2), p. 18 (Mechelse vermelding, 1ste kwart 17de eeuw)<nowiki>; 1984 Valkenswaard, nr. 2</nowiki>2, met afbeelding (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)

'''VALKENSWAARD'''

Museum van Gerwen-Lemmens

Beeld

Jezus aan het kruis

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd eikenhout, hoogte 130 cm

Bibliografie: Christine en Henk VAN GERWEN, 1981, p. 52, met afbeelding (Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1973 Valkenswaard (2), p. 12, afbeelding (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)

'''VALKENSWAARD'''

Museum van Gerwen-Lemmens

Beeld

herkomstig uit Kapel O.-L.-Vrouw ten Beeldeken te Herdersem-Aalst, gestolen in 1972

H. Antonius abt

met tweemaal stadsmerk van Mechelen

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

gepolychromeerd notenhout, hoogte 107 cm

Bibliografie: Jozef VERMOESEN, Groot-Aalst, deel 5 Herdersem, 1977, p. 90 (geen Mechelse vermelding, 17de eeuw); Christina VAN DEN BUSSCHE-VANDENKERKHOVE, (FMBB) Kanton Aalst II, 1979, p. 28 (geen Mechelse vermelding, 17de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Christine en Henk VAN GERWEN, 1981, p. 72, met afbeelding (Mechelse vermelding, 1ste kwart 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B120169 B120169] (1969)

'''VEERLE zie LAAKDAL (VEERLE)'''

'''VELM zie SINT-TRUIDEN (VELM)'''

'''VELTEM-BEISEM zie HERENT (VELTEM-BEISEM)'''

'''VEULEN zie HEERS'''

'''VIJVEKAPELLE zie BRUGGE (SINT-KRUIS)'''

'''VILLERS-SAINTE-GERTRUDE zie DURBUY (VILLERS-SAINTE-GERTRUDE)'''

'''VILVOORDE (PEUTIE)'''

Kerk Sint-Martinus

Beeld

H. Lucia van Syracusa

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 102 cm

Bibliografie: Alphonse WAUTERS, Histoire des environs de Bruxelles, deel 7, 1855, heruitgave Brussel 1972, p. 31, met afbeelding (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Jos LAUWERS, 1976, p. 108 (Mechelse vermelding, 16de eeuw)<nowiki>;</nowiki> Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Vilvoorde, Brussel, 1980,
p. 23 (Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B87400 B87400] (1945)

'''VILVOORDE'''

Kerk O.-L.-Vrouw

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

genaamd Onze-Lieve-Vrouw van de Goede Hoop

Mechelen

4de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 112 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Vilvoorde, Brussel, 1980, p. 28 (geen Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Jo CLAES, 2011, p. 158, met afbeelding (geen Mechelse vermlding, 2de helft 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B13990 B13990] (1941), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M244822 M244822] (1976)

'''VILVOORDE'''

Kerk O.-L.-Vrouw

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

4de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 112 cm

Bibliografie:

Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Vilvoorde, Brussel, 1980, p. 28 (geen Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B13991 B13991] (1941), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M244821 M244821] (1976)

'''VILVOORDE'''

Klooster van de Gasthuiszusters-Augustinessen

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, afwezige wereldbol en scepter

Mechelen

einde 16de-begin 17de eeuw, verneuwd

gepolychromeerd hout, hoogte 99 cm

Bibliografie:

J. DE BORCHGRAVE D'ALTENA, Statuettes, 1959, p. 93

Tentoonstelling : 1961 Mechelen, nr. 892 (Mechels?)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B189865 B189865] (1961)

'''VILVOORDE'''

Klooster van de Geschoeide Karmelitessen

Beeldengroep

Jezus in het graf omringd door personages

met meesterteken: zespuntige ster

Thomas Hazart

Mechelen

einde 16de - begin 17de eeuw

gepolychromeerd hout, lengte Jezus 96 cm, hoogte beelden 66 tot 69,5 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, 1976, p. 9 (zespuntige ster, Thomas Hazart)<nowiki>; Jaak JANSEN, 1994-1995, p. 161, nr. 33, met afbeelding (</nowiki>gemerkt, Thomas Hazart, einde 16de-begin 17de eeuw)

Tentoonstelling: 1958 Grimbergen, nr. 166<nowiki>;</nowiki> 1961 Mechelen, nr. 899 (Mechelse vermelding, 16de eeuw)<nowiki>; 2000 Mechelen, nr. 51</nowiki>, met afbeelding (Thomas Hazart, einde 16de-begin 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B189868 B189868] (1961), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN9464 KN9464] (2000); details: stadsmerk en meesterteken [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A120746 A120746] (1961), Jezus,en meesterteken [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B189869 B189869] (1961), Nikodemus [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B189871 B189871] (1961), Johannes apostel, en meesterteken [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B189870 B189870] (1971) Jozef van Arimatea, en meesterteken [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B189872 B189872] (1961)

'''VILVOORDE'''

Klooster van de Geschoeide Karmelitessen

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 37 cm

Bibliografie:

J. DE BORCHGRAVE D'ALTENA, Statuettes, 1959, p. 94, met afbeelding (Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1958 Grimbergen, nr. 106

VIRGA JESSE

'''VIRGA JESSE nr. 87'''

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

geolychromeerd hout, hoogte 28 cm

Tentoonstelling: 1989 Hasselt, nr. 87, met afbeelding (Mechelse vermelding, 15de eeuw)

'''VIRGA JESSE nr. 88'''

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, wereldbol en scepter ontbreken

Mechelen

midden 16de eeuw

geolychromeerd lindenhout, hoogte 25 cm

Tentoonstelling: 1989 Hasselt: nr. 88, met afbeelding (Mechelse vermelding, 17de-18de eeuw)

'''VIRGA JESSE nr. 89'''

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

midden 16de eeuw

lindenhout, hoogte 29 cm

Toestand: polychromie verwijderd

Tentoonstelling: 1989 Hasselt: nr. 89, met afbeelding (Mechelse vermelding, 17de eeuw)

'''VIRGA JESSE nr. 90'''

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, scepter ontbreekt

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

geolychromeerd notenhout, hoogte 36 cm

Tentoonstelling: 1989 Hasselt: nr. 90, met afbeelding (Mechelse vermelding, 17de eeuw)

'''VIRGA JESSE nr. 91'''

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, wereldbol en scepter ontbreken

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd lindenhout, hoogte 37,5 cm

Tentoonstelling: 1989 Hasselt: nr. 91, met afbeelding (Mechelse vermelding, 17de eeuw)

'''VIRGA JESSE nr. 92'''

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd notenhout, hoogte 65 cm

Toestand: hand O.L.Vrouw en armen van Jezuskind verdwenen

Tentoonstelling: 1989 Hasselt: nr. 92, met afbeelding (Mechelse vermelding, rond 1600)

'''VIRGA JESSE nr. 93'''

Beeld, omgevormd tot gekleed beeld

O.-L.-Vrouw met Kind (?)

Mechelen

midden 16de eeuw

fruithout, hoogte 31 cm

Toestand: sterk afgekapt

Tentoonstelling: 1989 Hasselt: nr. 93, met afbeelding (Mechelse vermelding, 17de eeuw)

'''VIRGA JESSE nr. 94'''

Beeld

H. Barbara (?)

Op voet: initialen DF gescheiden door een schild met kapitaal M

Op voetstuk: datering 1515

Meester DF

Mechelen

1515, attributen later toegevoegd

gepolychromeerd notenhout, hoogte 100 cm

Toestand: omvorming tot H. Barbara

Tentoonstelling: 1989 Hasselt: nr. 94, met afbeelding (Mechelse vermelding, 1515, DF)

'''VIRGA JESSE nr. 104'''

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen of Antwerpen

2de kwart 17de eeuw

steen, hoogte 89 cm

Tentoonstelling: 1989 Hasselt: nr. 104, met afbeelding (Antwerpen, ca. 1700)

'''VIRGA JESSE nr. 121'''

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen of Antwerpen

1ste helft 17de eeuw

gepolychromeerd fruithout, hoogte 105 cm

Toestand: polychromie vernieuwd; arm O.L.V. vernieuwd

Tentoonstelling: 1989 Hasselt: nr. 121, met afbeelding (Mechelen of Antwerpen, einde 17de eeuw)

'''VIRGA JESSE nr. 124'''

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

mogelijk O.-L.-Vrouw van Scherpenheuvel

Mechelen

begin 17de eeuw

gepolychromerd eikenhout, hoogte 10,2 cm

Toestand: hand O.L.V. verdwenen

Tentoonstelling: 1989 Hasselt: nr. 124, met afbeelding (geen Mechelse vermelding, 18de of zelfs 19de eeuw)

'''VIRGA JESSE nr. 183'''

Beeld, in stralenkrans

O.-L.-Vrouw met Kind, op de maansikkel en de slang, in de mandorla

Mechelen

einde 16de eeuw

gepolychromeerd notenhout, hoogte 45 cm

Toestand: hand O.L.V. verdwenen

Tentoonstelling: 1989 Hasselt: nr. 183, met afbeelding (Mechelse vermelding, rond 1600)

'''VOORDE zie NINOVE (VOORDE)'''

'''VORSELAAR'''

Kapel O.-L.-Vrouw van Zeven Weeën

Beeld

O.-L.-Vrouw van Zeven Weeën

met meesterteken op de rug: zespuntige ster

Thomas Hazart

Mechelen

einde 16de-begin 17de eeuw

hout, hoogte 64,5 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, 1994-1995, p. 161, nr. 34 (Thomas Hazart, einde 16de-begin 17de eeuw)

Foto : J. Matheussen

'''VORST'''

Kerk Sint-Dionysius

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 90 cm

Bibliografie: Conzague VAN INNES, 1988, p. 99, met afbeelding (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw); Denis COECKELBERGHS en Wilfried JANSSENS, (FMBB) Kanton Ukkel, Brussel, 1977, p. 23 (geen Mechelse vermelding, einde 16de eeuw)

Foto KIK:[http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B32138 B32138] (1942), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X003639 X003639] (2006), Â¾ profiel rechts [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X003640 X003640] (2006), achterzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X003641 X003641] (2006); details: hoofd Maria [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X003643 X003643] (2006), hoofd Kind [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X003642 X003642] (2006)

'''VORST zie LAAKDAL (VORST)'''

'''VUCHT (NL)'''

PrivÃ©verzameling B. Mombers

Beeld

H. Antonius abt

Met Davidsster, aldus Henk Van Gerwen

'''WAALRE (NL)'''

PrivÃ©verzameling J. Leyten

Mededeling (deels foutief: Davidsster) Henk Van Gerwen

Beeld (2)

herkomst: voormalige collectie Van Gerwen-Lemmens te Valkenswaart

Engel met kandelaar

in de voet stadsmerk en meesterteken: vijfpuntige ster

Meester met de vijfpuntige ster

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

geschilderd en verguld notenhout, hoogte 68 cm

Tentoonstelling: 1973 Valkenswaard (2), p. 19, met afbeeldingen (Mechelse vermelding, verkeerdelijk toegeschrev en aan Thomas Hazart, ca. 1600), 1994 Valkenswaard, nr. 28, met afbeelding (Mechelse vermelding, verkeerdelijk toegeschreven aan Thomas Hazart, ca 1600)

Foto: eigen Foto

'''WALEM zie MECHELEN (WALEM)'''

'''WAYS'''

Eglise Saint-Martin

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

genaamd Notre-Dame de Thy

Mechelen

einde 16de-begin 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 91 cm

Bibliografie: Denis COECKELBERGHS, (RPMSB) Canton de Nivelles, RPMSB (Brab.), Brussel, 1977, p. 76 (geen Mechelse vermelding, ca. 1600)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A78426 A78426] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A78429 A78429] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M70181 M70181] (1971), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X007513 X007513] (2007), profiel rechts [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A78432 A78432] (1945); detail: hoofden [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A78428 A78428] (1945), buste profile links [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X007514 X007514] (2007)

'''WECHELDERZANDE zie LILLE (WECHELDERZANDE)'''

'''WEELDE zie RAVELS (WEELDE'''

'''WEERDE zie ZEMST (WEERDE)'''

'''WEERT (NL)'''

Kerk Sint-Martinus

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en sceptre

genaamd Onze-Lieve-Vrouw van Bijstand

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd
hout

gestolen in 1974

Bibliografie: Hubert HAENEN, Sint-Martinuskerk, 1980, p. 18-20.

'''WERM zie HOESELT'''

'''WELDEN zie OUDENAARDE (WELDEN)'''

'''WESPELAAR zie HAACHT (WESPELAAR)'''

'''WESTERLO (TONGERLO)'''

Abdij der Norbertijnen

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, verdwenen wereldbol en scepter

Mechelen

midden 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 66 cm

Bibliografie : Jaak JANSEN en Christina CEULEMANS, Inventaris, 2006, nr. 266, met afbeelding (Mechelse vermelding, midden 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1973 Heverlee, nr. 202

Foto KIK : [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M110957 M110957] (1973), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97113 B97113] (1945); [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004785 Z004785] (2002)

'''WESTERLO (TONGERLO)'''

Abdij der Norbertijnen

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 69 cm

Bibliografie : M.H. KOYEN, 1973<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN en Christina CEULEMANS, Inventaris, 2006, nr. 268, met afbeelding (Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

Foto KIK : [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277798 M277798] (1991)

'''WESTERLO (TONGERLO)'''

Abdij der Norbertijnen

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, verdwenen wereldbol en scepter

op rug stadsmerk en signatuur: initialen AM ?

Meester AM ?

Mechelen ?

1ste kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 71 cm

Bibliografie : Jaak JANSEN en Christina CEULEMANS, Inventaris, 2006, nr. 269 (Mechelse vermelding, 1ste kwart 17de eeuw)

Tentoonstelling: 1973 Heverlee, nr. 204 (Mechelse vermelding, ca. 1600)

Foto KIK : [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97114 B97114] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M111002 M111002] (973), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277799 M277799] (1991); detail: merken [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277800 M277800] (1971)

'''WESTERLO (TONGERLO)'''

Abdij der Norbertijnen

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind op een sokkel

toegeschreven aan Maria Faydherbe

Mechelen

ca. 1625-1630

zandsteen, hoogte 90 cm

Behandeling: 1977 door KIK Brussel

Bibliografie : Ivo CLEIREN, 1998, p. 22-23; Jaak JANSEN en Christina CEULEMANS, Inventaris, 2006, nr. 237 (Mechelse vermelding, Maria Faydherbe, ca. 1625-1630)

Tentoonstelling: 1997 Mechelen, nr. 1 (Mechelse vermelding, Maria Faydherbe, ca. 1625-1630)

Foto KIK : voor behandeling, vooraanzicht [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=N15328 N15328] (1991), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN6330 KN6330] (1997), Â¾ profiel rechts [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=N15329 N15329] (1997), Â¾ profiel links [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN6331 KN6331] (1997), Â¾ profiel rechts achter [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN6332 KN6332] (1997), achteraanzicht [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN6333 KN6333] (1997)<nowiki>; detail: bovendeel vooraan [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M277940 M277940] (1991), hoofd O.</nowiki>L.V. [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KM7326 KM7326] (1997), hoofd Jezuskind [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KM7327 KM7327] (1997);

Na behandeling: vooraanzicht [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN7407 KN7407] (1997), Â¾ profiel links [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN7408 KN7408] (1997), Â¾ profiel rechts [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN7409 KN7409] (1997), achteraan [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN7410 KN7410] (1997); detail: hoofd O.L.V. [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN7411 KN7411] (1997), buste Jezuskind [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN7412 KN7412] (1997)

'''WESTERLO (TONGERLO)'''

Abdij der Norbertijnen

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

met meesterteken in de voet: kapitaal F

Antoon Faydherbe

Mechelen

2de kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 86 cm

Bibliografie : Jaak JANSEN en Christina CEULEMANS, Inventaris, 2006, nr. 236, met afbeelding (Antoon Faydherbe, Mechelse vermelding, ca. 1630-1640)

Tentoonstelling: 2000 Mechelen, p. 42, nr. 60 (Antoon Faydherbe toegeschreven, ca. 1615-1625)

Foto KIK : [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN9470 KN9470] (2000), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004805 Z004805] (2002): detail: meesterteken [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=Z004806 Z004806] (2002)

'''WEVER zie GLABBEEK (ATTENRODE-WEVER)'''

'''WEZEMAAL zie ROTSELAAR (WEZEMAAL)'''

'''WIEKEVORST zie HEIST-OP-DEN-BERG (WIEKEVORST)'''

'''WILLEBROEK (BLAASVELD)'''

Kerk Sint-Amandus

Beeld

Jezus aan het kruis in colobium

op de rug meesterteken: lelie

Meester met de Franse lelie

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte kruis 270 cm

Bibliografie: Fernand DONNET, Blaesvelt, 1910, p. 496 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Willebroek, 1975, p. 13 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A68253 A68253] (1944), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M29179 M29179] (1968)

'''WILLEBROEK (BLAASVELD)'''

Kerk Sint-Amandus

Beeld

Sint-Anna-ten-drieën

Mechelen

2de helft 16de eeuw

geschilderd hout, hoogte 79 cm

Bibliografie: Kanton Willebroek, 1975, p. 14 (geen Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M29181 M29181] (1968)

'''WOLVERTEM zie MEISE (WOLVERTEM)'''

'''ZANDHOVEN (PULLE)'''

Kerk Sint-Pieter en Pauwel

Beeld, omgevormd tot gekleed beeld

O.-L.-Vrouw

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd beeld, hoogte 62 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Zandhoven, 1977, p. 25 (Mechelse vermelding, einde 16de-begin 17de eeuw)

Foto KIK: met latwerk [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M86650 M86650] (1972)

'''ZAVENTEM (SINT-STEVENS-WOLUWE)'''

Kerk Sint-Stefaan

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol (afwezig) en scepter

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 79 cm

Bibliografie :

FMBB ??? zaventem

'''ZAVENTEM (STERREBEEK)'''

Kerk Sint-Pancratius

Beeld

H. Lucia van Syracusa

Mechelen

einde 16de-begin 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte ???

Bibliografie: FMBB ???

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M234711 M234711] (1975)

'''ZEDELGEM (LOPPEM)'''

Kasteel van Loppem

Beeld, op lichtkroon

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd hout

Foto Luc Robijns (2000)

'''ZELEM zie HALEN (ZELEM)'''

'''ZEMST (ELEWIJT)'''

Kerk Sint-Hubertus

Beeld

H. Sebastiaan

Mechelen

1ste helft 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 111 cm

Bibliografie: Alphonse WAUTERS, 1855/1972, deel 7, p. 57 (geen Mechelse vermelding, 19de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Vilvoorde, 1980, p. 15 (geen Mechelse vermelding, 17de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A33435 A33435] (1942)

'''ZEMST (WEERDE)'''

Kerk Sint-Martinus

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met boek en scepter

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 80 cm

Bibliografie: Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Vilvoorde, 1980, p. 30 (Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M244462 M244462] (1976)

'''ZICHEM zie SCHERPENHEUVEL-ZICHEM (ZICHEM)'''

'''ZOERSEL (HALLE)'''

Kerk Sint-Martinus

Beeld

H. Rochus van Montpellier

met meesterteken: vijfpuntige ster

Meester met de vijfpuntige ster

ca. 1570-1580

witgeschilderde perelaar, later ontkleurd, hoogte 70,5 cm

Toestand: linkerhand van Rochus deels afgebroken; rechterarm van engel ontbreekt

Bibliografie: Georges VAN DOORSLAER, 1933, p. 167-168<nowiki>;</nowiki> Jaak JANSEN, (FMBB) Kanton Zandhoven, 1977, p. 17-18 (Mechelse vermelding, meesterteken, einde 16de-begin 17de eeuw)<nowiki>; J. WOUTERS e.a., 1978, p. 39 (geen Mechelse vermelding, geen datering, wel merk)</nowiki>

Tentoonstelling: 1963 Deurne, nr. 133 (Mechelse vermelding, meesterteken, begin 17de eeuw)<nowiki>; 2000 Mechelen, nr. </nowiki>30, met afbeelding (Meester met de vijfpuntige ster, 3de kwart 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A77534 A77534] (1945), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B194259 B194259] (1963), K[http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M11025 M11025] (2000)<nowiki>; detail: meesterteken op de rug E31</nowiki>662 (1963)

'''ZOERSEL (HALLE)'''

Kerk Sint-Martinus

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol (verdwenen) en scepter

met meesterteken: zespuntige ster

Thomas Hazart

ca. 1570-1580

afgeloogd hout, hoogte 98 cm

Bibliogafie: Jaak JANSEN, 1994-1995, p. 161, nr 34, met afbeelding (merk, Thomas Hazart, 1560-1580)<nowiki>; J. WOUTERS e.a., 1978, p. 41 (geen Mechelse vermelding, 16</nowiki>de eeuw)

Foto KIK: witgeschilderd [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A77533 A77533] (1945)

'''ZONHOVEN'''

Kapel ten Eiken

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

2de helft 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 48 cm

niet meer ter plaatse

Behandeling: in 1950

Bibliografie: J.C. WILLEMS, 1938<nowiki>; C. MELIS 1938; </nowiki>Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Hasselt I, 1977, p. 45 (Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Foto KIK: niet gefotografeerd; copie van 1976 naar origineel [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M245736 M245736] (1976) met dezelfde Bibliografie

'''ZONHOVEN'''

Kerk Sint-Kwinten

Beeld

herkomst: voormalige kapel op de Donkweg

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter (verdwenen)

met meesterteken: vijfpuntige ster

Meester met de vijfpuntige ster

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

gepolychromeerd notenhout, hoogte 58 cm

Bibliografie: Leo DAEMEN en Andries WELKENHUYSEN, 1988, p. 177, nr. 18, met afbeelding (Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Tentoonstelling: 1977 Zonhoven, Kunstschatten in de Sint-Quintenskerk, nr. 36, met afbeelding (Mechelse vermelding, 16de eeuw)

Foto KIK: geen

'''ZOTTEGEM'''

Kerk Sint-Paulus' Bekering (Godveerdegem)

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

einde 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 45

niet meer ter plaatse, gestolen in 1971

Bibliografie: Christina VAN DEN BUSSCHE-VANDENKERKHOVE, (FMBB) Kanton Zottegem, 1976, p. 30 (geen Mechelse vermelding, 17de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Jo CLAES, 2011, p. 164

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B97237 B97237] (1945)

'''ZOUTLEEUW'''

Kerk Sint-Leonardus

Beeld, op sokkel

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

ca. 1515-1520

gepolychromeerd hout, hoogte 45,5 cm

Bibliografie: A. LEYSSENS, 1970, p. 46; Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Diest, 1980, p. 143 (Mechelse vermelding, 3de kwart 16de eeuw)<nowiki>; Jaak JANSEN, 1988-1989, p. 82-84 (</nowiki>Mechelse
vermelding, ca. 1520-1530)

Tentoonstelling: 2000 Mechelen, p. 16, nr. 15, met afbeelding (Mechelse vermelding, ca. 1520-1530)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A31912 A31912] (1942), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A53318 A53318] (1943), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=KN4362 KN4362] (1994), [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X008110 X008110] (2006), Â¾ profiel links [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X008111 X008111] (2006), profiel links [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X008112 X008112] (2006), achterzijde [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X008223 X008223] (2006), profiel rechts [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X008115 X008115] (2006); details: hoofd OLV [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X008116 X008116] (2006), hoofd Kind [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X008117 X008117] (2006), hoofd OLV profiel rechts [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X008118 X008118] (2006), siermotieven op borststuk [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X00119 X00119] (2006), siermotieven op kleed [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X008120 X008120] (2006), sokkel [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X008121 X008121] (2006)

'''ZULTE (OLSENE)'''

Kerk Sint-Petrus, pastorie

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter (verdwenen)

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

hout

Foto : Luc Robyns

'''ZUTENDAAL'''

Kerk Maria Tenhemelopneming

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind

Mechelen

midden 16de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 30 cm

Bibliografie: Al. VANROY, 1906; J. DE BORCHGRAVE D'ALTENA, Statuettes, 1959, p. 94 (Mechelse vermelding, 2de helft 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Christina CEULEMANS en Benoît GEUKENS, (FMBB) Kanton Genk, 1979, p. 32 (Mechelse vermelding, einde 16de eeuw)

Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=A97327 A97327] (1946)

'''ZWALM (MUNKZWALM)'''

Kerk Sint-Mattheus

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol (verdwenen) en scepter (verdwenen)

Mechelen

3de kwart 16de eeuw

verguld hout, hoogte 36 cm

Bibliografie: Elisabeth DHAENENS, Inventaris, 1971, p. 114, nr. 9 met afbeelding (Mechelse vermelding, 1636-1637)<nowiki>; </nowiki>Christina VANDENBUSSCHE-VAN DEN KERKHOVE, (FMBB) Kanton Brakel, 1980, p. 65 (Mechelse vermelding, begin 17de eeuw)

Foto KIK [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M262249 M262249] (1977)

'''ZWALM (ROZEBEKE)'''

Kerk O.-L.-Vrouw

Beeld

O.-L.-Vrouw met Kind, met wereldbol en scepter

Mechelen

1ste kwart 17de eeuw

geschilderd hout, hoogte 66 cm

Bibliografie: Elisabeth DHAENENS, Inventaris, 1971, p. 214, nr. 33, met afbeelding (geen Mechelse vermelding, einde 16de-begin 17de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Christina VANDENBUSSCHE-VAN DEN KERKHOVE, (FMBB) Kanton Brakel, 1980, p. 52 (geen Mechelse vermelding, 16de - begin 17de eeuw)

Foto KIK [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B42473 B42473] (1943)

'''ZWALM (SINT-BLASIUS-BOEKEL)'''

Kerk Sint-Blasius

Beeld

H. Catharina van Alexandrië«

Mechelen

1de helft 17de eeuw

gepolychromeerd hout, hoogte 70 cm

Bibliografie: Elisabeth DHAENENS, Inventaris, 1971, p. 266, nr. 18, met afbeelding (geen Mechelse vermelding, einde 16de eeuw)<nowiki>; </nowiki>Christina VANDENBUSSCHE-VAN DEN KERKHOVE, (FMBB) Kanton Brakel, 1980, p. 52 (geen Mechelse vermelding, einde 16de eeuw)

Foto KIK [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M262220 M262220] (1977)

Voorlopige lijst van Mechels ambachtelijk Renaissance beeldhouwwerk in hout

2017-01-24T16:13:02Z

Leen:

'''Voorlopige lijst van Mechels ambachtelijk Renaissance beeldhouwwerk in hout'''

'''Inleiding'''

Deze lijst wil een zo volledig mogelijke opsomming geven van gekend Mechels beeldhouwwerk in hout uit de tijd van de Renaissance: aanvang omstreeks 1525 en eindigend honderd jaar later. De lijst is tot stand gekomen door het zorgiuldig raadplegen van de fotodocumentatie van het Koninklijk Institut voor het Kunstpatrimonium, gecombineerd met het uitvlooien van fotorepertoria, catalogi, inventarissen, publicaties van monografieÃ«n of artikelen.

De omvangrijkheid van het opzet onderlijnt onmiddellijk de voorlopigheid van de gegevens en de vraag naar meer informatie en duidelijkheid bij elk van de beelden. De lijst is bijgevolg een aanzet en uitnodiging tot verbetering en aanvulling. Voorstelllen kunnen worden geformuleerd aan volgend adres: [mailto:jaakjansen@skynet.be jaakjansen@skynet.be]. De gegevens zullen worden gevaloriseerd en worden opgenomen met respect voor het auteurschap.

Het fotografisch materiaal bij elk beeld kan worden geraadpleegd op de website van het Koninklijk Instituut van het Kunstpatrimonium te Brussel (www.kikirpa.be) door de negatiefnummers bij het voorwerp aan te klikken.

'''[[Bibliografie]]'''

'''[[Voorlopige lijst]]'''

Vermeldingen van Mechels renaissancebeeldhouwwerk in de literatuur

2016-12-19T11:32:49Z

Leen: Nieuwe pagina aangemaakt met '[[Bestand: vermeldingen van Mechels renaissancebeeldhouwwerk in de literatuur.pdf|miniatuur|left|vermeldingen van Mechels renaissancebeeldhouwwerk in de literatuur]...'

[[Bestand: vermeldingen van Mechels renaissancebeeldhouwwerk in de literatuur.pdf|miniatuur|left|vermeldingen van Mechels renaissancebeeldhouwwerk in de literatuur]] artikel verschenen in de tentoonstellingscatalogus Het Mechels Meubel 1500-2000. Mechels houtsnijwerk in de eeuw van Keizer Karel, 2000, p.99-119

Ambachtelijk karakter van de renaissancebeeldhouwkunst te Mechelen: de rolle van 1564

2016-12-19T10:08:17Z

Leen: Nieuwe pagina aangemaakt met 'de rolle van 1564 artikel verschenen in de tentoonstellings catalogus Het Mechels Meubel 1500-2000. Mechel...'

[[Bestand:Mechelen_de rolle van 1564.pdf|miniatuur|left|de rolle van 1564]] artikel verschenen in de tentoonstellings catalogus Het Mechels Meubel 1500-2000. Mechels houtsnijwerk in de eeuw van Keizer Karel, 2000, p.47-59

Mechelse rondsculptuur in hout tijdens de Renaissance: de studie van twee modellen

2016-12-04T12:28:50Z

Leen:

[[Bestand:Mechelse rondsculptuur zf.pdf|miniatuur|left|deel 1 Mechelse rondsculptuur]] deel 1 en deel 2 van het artikel verschenen in de tentoonstellings catalogus Het Mechels Meubel 1500-2000. Mechels houtsnijwerk in de eeuw van Keizer Karel, 2000, p.11-46 

[[Bestand:Mechelse rondsculptuur deel2.pdf|miniatuur|left|deel 2 Mechelse rondsculptuur]]

Muurschilderingen van Oscar Algoet, Kapel van de Grauwzusters te Tienen

2016-11-14T21:06:57Z

Leen:

Muurschilderingen van Oscar Algoet (°1862 - +1932 ) in de Kapel van de Grauwzusters te Tienen

[[Bestand:X001159.jpg|omkaderd|rechts|muurschildering O. Algoet, Petrus van Alcantara, copyright KIK-IRPA, Brussel]]
[[Bestand:X001156.jpg|omkaderd|rechts|muurschildering O. Algoet, Clara van Assisi, copyright KIK-IRPA, Brussel]]
[[Bestand:X001153.jpg|omkaderd|rechts|muurschildering O. Algoet, H. Lodewijk, copyright KIK-IRPA, Brussel]]
[[Bestand:X001170.jpg|miniatuur|rechts|muurschildering O. Algoet, franciscaans embleem, copyright KIK-IRPA, Brussel]]
Op vraag van Z.E.H. Tierens, rector van het klooster der Grauwzusters te Tienen, werd er in 2004 een kunsthistorische inventaris opgesteld door het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium te Brussel. Van de interessante voorwerpen werd een identificatie genoteerd en werd er een foto genomen. Het resultaat zal raadpleegbaar zijn op de website van de Brusselse instelling ([http://www.kikirpa.be/ www.kikirpa.be]).

Het klooster heeft een bewogen voorgeschiedenis en is langen tijd niet door de Grauwzusters bewoond geweest. In 1416 werden de terreinen aangekocht door de Zusters van Sint-Augustinus die het Domein Cabbeeck verwierven en er een klooster met kapel vestigden<ref name="ftn1"> Tienen Klooster van Cabbeeck. Prieuré du Val-Sainte-Agnès ou de Kabbeek, in Monasticon Belge, 1971, 1345-1352.

</ref>: het klooster van Cabbeeck of de priorij Agnetendal. De aankoop van het pand werd afgesloten door J. van Reetshoven en J. van Meerhout. In de kapel werd een altaar geplaatst, toegewijd aan O.-L.-Vrouw, de H. Agneeten (Agnes van Rome???) en de H. Augustinus; mogelijk waren er meerdere altaren. In 1654 werd het klooster zwaar geteisterd door brand. De heropbouw gebeurde op initiatief van Moederoverste Anna Papadopoli, dochter van de toenmalige burgemeester van Tienen????. In 1657 werd een kloostervleugel opgericht (datering in de voorgevel); in 1665 werd de kloosterkapel opgericht (gedenksteen). Het werd een éénbeukig, hoge gebouw met ??? vensters, toegankelijk vanuit het klooster maar ook met een barok toegangsportaal. De bijzondere hoogte van het gebouw was noodzakelijk omdat er aan de westzijde een verhoogd gedeelte was waar niet alleen het orgel werd geplaatst maar waar ook de kloosterlingen plaats namen tijdens de diensten. De kapel werd plechtig ingewijd op 8 september 1679 door kardinaal Alphonse De Berghes. =
Van de toenmalige kunsthistorische inboedel van het klooster is er ogenschijnlijk niets bewaard gebleven. Vanuit de archieven weten wij dat er in 1723 een bestelling van een nieuw altaar is gebeurd bij de Antwerpse beeldhouwer Michiel Vervoort<ref name="ftn2">Tienen Archief van de Grauwzusters. Het contract van 1723 is nog aanwezig ter plaatse.</ref>. Mogelijk kan dit meubel terug gevonden worden in de Sint ?? te Boutersem (Meldert). In 1784 schafte Keizer Jozef II het Agnetenklooster af; mogelijk werd toen het altaar overgebracht naar Meldert waar toen de kerkfabriek uitgaven noteerden voor werken aan het hoofdaltaar. In Meldert treft men de beelden van Sint-Augustinus en Sint-Agnes aan in het hoofdaltaar ( zie fotonummer …. Op het KIK). De iconografie verwijst naar het Agnetenklooster.

In 1790 werd het Tiense klooster opnieuw verworven door de zusters van Sint-Augustinus maar de vreugde voor een nieuwe toekomst was voor de kloostergemeenschap maar van korte duur. Vier jaar later werden gebouwen en inboedel opnieuw geconfisceerd door de Fransen; het klooster werd ingericht als een militair hospitaal. Kort daarop, in 1802, werden grond, gebouwen en inboedel in verschillende delen verkocht.

In 1836 werd het Klooster van Cabbeeck aangekocht door de Grauwzusters, dit zijn Franciscanessen die de ziekenzorg ter harte nemen. Het jaar daarop verhuisden zij naar hun nieuwe verblijf; het klooster moest eerst nog worden ingericht <ref name="ftn3">Tienen Archief van de Grauwzusters. Memorien Boeck Van Het Klooster Der Grouzusters Genaemt Mariadael Van den Derden Regel Schinte Francusce Binnen de Stad Thienen:

''1837: in het jaer Aghthien honderd zevenendertig den zevenentwinste september syn de Grouzusterkens hier gekomen int klooster genaemt te Cabeek nog geheel onbewoonelyk voor hun''

</ref>. De kapel werd opnieuw ingewijd op 18 november 1845 door Z.E.H. Deken Van Rosse, met de toelating van de aartsbisschop van Mechelen, aldus het memorieboek. In de kapel stond er een stenen altaartafel met een houten tabernakel en een schilderij van de H. Helena. De marmeren altaartafel is vermoedelijk een overblijfsel van het nestelde altaar van Michiel Vervoort (1723). De zusters hadden aanvankelijk andere zorgen dan de verfraaiing van de kloosterkapel Eerst in de jaren tachtig en negentig van de negentiende eeuw kon men denken aan de inrichting van de kapel en zou dit bedehuis het uitzicht krijgen dat het nu heeft. Vanaf de jaren tachtig werden verscheidene meubels besteld bij beeldhouwer-schrijnwerker Mathias Zens te Gent: een altaarretabel en een orgel in 1884, een gestoelte en een altaartje voor het beeld van O.-L.-Vrouw op het doksaal in 1887, een biechtstoel in 1889, een preekstoel. Aldus de archieven, bewaard in het klooster. In 1901 werden herstelwerken en voegwerken uitgevoerd aan de kapel, onder de leiding van architect E. De Hennin, van Sint-Truiden. In 1924 werd de kloostervleugel uitgebreid. In 1925 werd er een kliniek gebouwd, de voorloper van het huidige H.Hartziekenhuis.

In de negentiger jaren werd begonnen met de wanddecoratie van het kapelinterieur. Meer bepaald wilden de Grauwzusters muurschilderingen laten aanbrengen op de wanden en in de koornis; onder meer de bustes van zes heiligen van de orde zouden worden voorgesteld in medaillons. De werken werden uitgevoerd onder de leiding van architect Pierre Langerock, van Leuven. Aan decoratieschilder Oscar Algoet vroeg de architect een raming van de onkosten voor deze decoratiewerken (bijlage 1).

Aan deze decorateur heeft Prof. A. Berghmans zopas een uitgebreid artikel gewijd<ref name="ftn4">A. BERGMANS, “Wilt gij wel zijn, wilt gij rusten, zoek het niet op vreemde kusten” De woning met atelier van Oscar Algoet (1862-1937), decoratieschilder in Leuven, in M&L, 23, 1, 2004, p. 4-34.</ref>.

Oscar Algoet (1862-1937) kreeg een opleiding als decoratieschilder aan de Sint-Lucasschool; hij studeerde verder architectuur bij Joris Helleputte aan de Katholieke Universiteit te Leuven. Oscar Algoet werd lid van de corporatieve en katholieke Gilde van Ambachten en Neringen te Leuven; hij stond ingeschreven als decoratieschilder. Hij huwde in 1894 Marie Pulchérie De Bueger en had vijf kinderen. In 1905 bouwde hij een huis met bedrijfsruimten in de Karel Van Lorreinenstraat te Leuven: “Werkhuis van sieraad schilderingen voor kerkelijke en burgelijke gebouwen. Versiering van autaars, beelden enz. Teekeningen van vaandels, banieren, wapenschilden enz. Herstelling van oude beelden, verdoeken en herstelling van schilderijen.” Zijn ruime actieterrein situeerde zich in Leuven en de provincie Brabant. Hij werkte samen met de architecten Joris Helleputte, Pierre Langerock, Vincent Lenertz en Theo Van Dormael. Oscar Algoet was een trouw en actief lid van de Gilde van Ambachten en Neringen; tijdelijk had hij de functie van secretaris van de gilde. Hij werd leraar kunstschilderen aan de Sint- Pietersambachtschool te Leuven en was er lid van de kerkfabriek van Sint-Pieter.

Het initiatief tot de werkzaamheden in Tienen dateerde van 1895. Op 2 november stuurde Pierre Langerock een brief naar de bestuurders van het Klooster der Grijze Zusters. Hierin verontschuldigde hij zich voor het niet kunnen nakomen van een gemaakte afspraak en stelde hij een andere datum voor. Bij zijn brief voegde hij een prijsofferte van Oscar Algoet voor het beschilderen van de kapel van het klooster: de muren , de koornis en de sluitstukken van de zoldering. Het voorstel werd opgesplitst in twee delen. Ofwel werd beschildering in zijn geheel uitgevoerd; dan zou de kostprijs 5.350,00 Bfr bedragen. Ofwel werden eerst de muurdecoratie aangebracht zonder de schildering van de heiligen in de medaillons; hiervoor zou 3.150,00 Bfr worden gevraagd; in een latere tweede faze zouden de beeltenissen van de heiligen worden aangebracht, vanaf het ogenblik dat er de nodige middelen waren; hiervoor werd geen prijs opgegeven. Het verschil in prijs bedroeg 2.250,00 Bfr. Algoet had een ontwerp gemaakt: op de zijmuren werden vijf panden aangebracht; het koor en de sluitstenen werden gepolychromeerd (bijlage 2). Het project kon nog worden besproken en eventueel aangepast naargelang de behoeften. Op 2 november stuurde architect P. Langerock een definitief contract naar het klooster; met tevredenheid wist hij verder te melden dat architect Joris Helleputte het plan van de decoratie had goedgekeurd.. In zijn brief vermeldde hij niet welke keuze er uiteindelijk werd gemaakt maar in het memorieboek van het klooster werd in 1896 genoteerd dat Mr Algoet, van Leuven, de schildering van de kapel was begonnen voor een bedrag van 5.350 Bfr. Dit was het bedrag dat voor het project in zijn geheel werd gevraagd<ref name="ftn5">Tienen Archief van de Grauwzusters. Memorien Boeck Van Het Klooster Der Grouzusters Genaemt Mariadael Van den Derden Regel Schinte Francusce Binnen de Stad Thienen:

''1896: In het jaar 1896 is men begonnen met de schildering van de kapel door Mr. Algoet van Leuven voor de som van 5350 Fr.''

</ref>.

Deze door Oscar Algoet uitgevoerde muurdecoratie in thans nog grotendeels bewaard.

Het is een uitzonderlijk ensemble omdat, zoals A. Bergmans vermeldde, de religieuse decoratieve werken van Algoet meestal overschilderd of vernield zijn. Het loont dan ook de moeite om dit ensemble in de belangstelling te brengen; te meer omdat het niet altijd de nodige waardering kreeg<ref name="ftn6">Bouwen door de eeuwen heen. Inventaris van het cultuurbezit in Vlaanderen. Architectuur deel 1/ Provincie Brabant/ Arrondissement Leuven, Luik, 1971, p. 380-381. </ref>.

= Beschrijving =

Iconografie

Iconografisch werden er twee thema’s behandeld: de Franciscaanse heiligen en de symbolen van de Eucharistie. De eucharistische motieven werden uitgebeeld in medaillons in het lijstwerk van de decoratie. De bustes van de heiligen kwamen voor op het koor . Ze werden afzonderlijk op doek geschilderd en daarna in de grotere medaillons op de koormuur gekleefd: drie vrouwelijke en drie mannelijke figuren.

Petrus van Alcantara (1499-1562) was een Franciscaan, kloosterhervormer, die de devotie van de kruisweg promoveerde. Hij werd voorgesteld in habijt, met gekruiste armen, met kruis, boek of duif.

Bernardinus van Siena (1380-1444) was Franciscaan, hervormer en prediker, propagandist van de naam Jezus. Voorgesteld als Franciscaan met Jezusmonogram, boek en drie bisschopsmijters.

Lodewijk IX, koning van Frankrijk (1215-1270) regeerde met wijsheid en rechtvaardigheid, hij stichtte verscheidene ziekenhuizen en ging op kruistocht. Voorgesteld als koning met de doornenkroon en de nagels van het kruis van Jezus; deze relieken had hij verworven in Constantinopel.

Veronica de Julianis (1660- ) was claris en mystieker. Zij werd voorgesteld met de stigmata, met passiewerktuigen, hart of kruis.

Clara van Assisi (1194-1253) stichteres van de orde der Clarissen. Voorgesteld met ciborie of monstrans, regelboek, lelie, kruis of boek.

Coleta van Corbie (1384-1447) was Claris. Zij werd voorgesteld met een boek of een kruis.

BIJLAGEN

Bijlage 1

Tienen Archief van de Grauwzusters. Losse notas. 1895 Briefwisseling van architect P. Langerock met de oversten van de Grauwzusters.

Leuven 3 october 1895
Zeer Eerw. Heer Bestuurder.

''Het is mij niet mogelijk geweest gisteren bij u te komen om de schildering der Kapel der Grijze Zusters te handelen.''

''Ik zal u komen spreken een der dagen van de aanstaande week, laat mij weten a.u.b. welke dagen en uren U best passen. Ondertussen zend ik u de devis van Mijnheer O. Algoet Kunstschilder te Leuven.''

''Zoo als gij ziet heeft M. Algoet twee prijzen gemaakt.''

''De eerste op 5350,00 voor de schildering uit te voeren gansch volgens plan, afgewerkt in de beste voorwaarden en regels van de Kunst.''

''De tweede 3150 frs voor hetzelfde werk, met het weglaten van verschillige versieringen die later altijd kunnen bij gebracht worden.''

''Gelief de eerbiedige groetenissen te aanvaarden van uwen dienaar.''

P. Langerock
''Bouwmeester St Jacobsplaats 26''
Leuven

Leuven den 2 November 1895

Eerw. Heer Bestuurder.

''Hier ingesloten zult gij het ontwerp van Kontract vinden, aan te gaan met Mr. Algoet Kunstschilder te'' ''Leuven. Gelief het na te zien en mij uwe opmerkingen te doen kennen.''

''Ik zend u insgelijks het plan der deuren in vlaamsche stijl voor de Kapel. Deze deuren kosten ieder 375,00 ; zij 750 fr voor de twee.''

''Deze prijs begrijpt het afbreken der bestaande deuren, het leveren en plaatsen van de steenen omlijsten, het leveren en plaatsen van de schoon bewerkte eiken deuren met grazen raam langs den binnenkant, het versierd ijserwerk van sloten, trekkers, alles afgewerkt volgens de beste regels der Kunst. ''

''Ik heb de prijzen gevraagd aan Mr Ed Geets steenkapper te Thienen en aan Mijn. Wittemans schrijnwerker meubelmaker te Leuven.''

''Ik heb ook het genoegen UE te laten weten dat Mr Helleputte ons ontwerp van schildering goedgekeurd heeft.''

''In afwachting van uwe geeerde bevelen groet ik U met eerbied.''

R. Langerock

''Aan den Eerw. Heer De Bougne ''

''Bestuurder van het Klooster der Grijze Zusters te Tienen''

Bijlage 2

Tienen Archief van de Grauwzusters. Losse nota. 1 oktober 1895 Raming van decoratieschilder Algoet voor het beschilderen van de kapel van de Grauwzusters.

''Devis approximatif des travaux de décoration à exécuter à la Chapelle des R.R. S.S. Grises à Tirlemont –''

''Polychromie riche et soignée du sanctuaire comprenant ''

''les cinq pans coupées, exécution conforme à mon projet 1600,00''

''Polychromie de la nef, conformément 3600,00''

''Polychromie des clefs de voüte 159,00''

''Total frs 5350,00''

''Polychromie du sanctuaire et de la nef, tout l’ensemble serait conforme en projet mais en réservant certaines ornementations qui peuvent se faire ultérieurement''

''Sanctuaire 800,00''

''Nef 2200,00''

''Clefs de voüte 150,00''
''Total frs 3150,00''

''Pour passer un contract définitif iI faudrait procéder à un métrage exact, préciser les travaux et la manière dont ils seraient exécutés, car, il est à remarquer que le projet tel que je l’ai fait est susceptible d’ëtre interprëté de diverses façons qui influent assez notablement sur le prix.''

''Louvain 1 Octobre 1895''

O. Algoet

<references/>

5. Andere onderwerpen

2016-11-14T09:20:21Z

Leen:

'''<big>[[Muurschilderingen van Oscar Algoet, Kapel van de Grauwzusters te Tienen]]</big>'''

gepubliceerd als: Jaak Jansen, "Muurschilderingen van 1896 door Oscar Agoet (1862-1932) in de Kapel van de Grauwzusters te Tienen", in: Museumstrip, n° 1 [2008] : pp. 2-9

Bemerkingen bij het onderzoek van M. Van Strydonk naar de ouderdom van de reliek van H. Odrada in 2005

2016-11-11T20:13:22Z

Leen:

'''Onderzoek naar de ouderdom van de reliek van de H.Odrada, bewaard in de Sint-Andrieskerk. Radiocarboondatering, uitgevoerd door Mark Van Strydonk van het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium te Brussel'''

[[Bestand:Reliek.jpg|miniatuur|omkaderd|rechts|kaaksbeen, reliek H. Odrada, copyright KIK-IRPA, Brussel]]

VERSLAG BALEN

De radiocarboondatering behoort tot de interessante hulpmiddelen van de kunstgeschiedenis, meer bepaald van de archeologie. Deze dateringsmethode is slechts toepasbaar op organische overblijfselen uit het (verre) verleden. Levende organismen zijn zowel planten als dieren en uiteraard ook het menselijk lichaam. De methode berust op het princiep dat koolstof in levende organismen een constante samenstelling heeft; bij het afsterven van deze organismen gaat het koolstof langzaam en wetmatig een verandering ondergaan. Deze wetmatigheid is onderzocht en in formules vastgelegd. Indien men de koolstof van een afgestorven organisme kan meten, kan men ook berekenen wanneer dit organisme opgehouden heeft te leven. Deze methode heeft men weten te verfijnen en uit te testen. Wanneer men vroeger met honderden jaren rekende dan kan men nu met een nauwkeurigheid van tientallen jaren rekenen. Uiteraard is deze methode niet bruikbaar voor organismen die in de laatste eeuwen te dateren zijn; de methode kan geen datering uitwerken voor dergelijke “jonge” resten.. Voor de prehistorie is deze methode uitermate geschikt; voor organismen van voor de Franse Revolutie (1789) is de methode ook bruikbaar.

Tijdens vorige onderzoeken heeft men de methode van het bottenonderzoek reeds verder verfijnd. Voor menselijke resten heeft deze positieve analysemethode aan het licht gebracht dat er verschillen in datering waren naar gelang de lokaliteit waar de resten werden gevonden. De samenstellingen in de organismen waren ook afhankelijk van het dieet dat door streekbewoners werd gevolgd. Zo noteerde de wetenschappers dat de inwoners van visrijke streken een andere koolstofsamenstelling hadden waardoor ook het referentiekader van het dateren op een andere wijze diende geïnterpreteerd te worden. Wie veel vis at, had enigszins verschillende botten. Bijgevolg moet bij menselijke overblijfselen eerst bepaald worden tot welke dieetgroep de onderzochte resten behoren.

In samenwerking met het gemeentebestuur en de Heemkundige Kring van Balen en na akkoord van de religieuse overheid, werd er een opdracht gegeven aan het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium te Brussel. Aan het Instituut werd gevraagd een radiocarboondatering uit te voeren op de reliek van Sint-Odrada, bewaard in de Sint-Andrieskerk. Sinds 1654 is er in de kerk immers een onderkaaksbeen van de heilige aanwezig. Deze dateringsmethode zou immers meer klaarheid kunnen brengen en meer zekerheid kunnen brengen over de periode waarin de heilige zou geleefd hebben. Tot hiertoe vertrok men uitsluitend van de Vita, de levensbeschrijving, die in 1304 tot stand kwam in de Cistersiënserabdij te Sint-Truiden. De schaarse en onvolledige historische gegevens in de vita gaven aanleiding tot uiteenlopende interpretaties. De discussie kan hoofdzakelijk herleid worden tot twee groepen: de verdedigers van de periode 8ste-9de eeuw of verdedigers van de periode 12de-13de eeuw. Met de radiocarboondatering zou voor de eerste maal een beter wetenschappelijke methode kunnen toegepast worden die meer zekerheid gaf. Daarbij ging het om een onderzoek dat zou worden uitgevoerd op materiaal waarvan men mag veronderstellen dat het origineel is. In Brussel werd vastgesteld dat de de persoon wiens kaaksbeen werd onderzocht, moet geleefd hebben in de achtste eeuw, meer bepaald tussen 660 en 780 na Christus.

Het kaaksbeen kwam in Balen ter wille van de godsdiensttroebelen in Nederland einde 16de-begin 17de eeuw. Te Alem, waar Odrada begraven werd en een bedevaartkerk had gestaan, werden de relieken opgegraven en van daaruit verspeid. Door bemiddeling van de abt van Averbode kwam het kaaksbeen van de H.Odrada naar Balen, waar volgens de vita de heilige geboren was te Scheps, thans een gehucht van de gemeente.

Verslaggever Jaak Jansen.

Balen, 14.04.2005

Radiocarbon dating report

door Mark Van Strydonk

BALEN : Onderkaak toegeschreven aan de H. Odrada

KIA-25609(Odrada): 1310+- 25BP en C/N=2.94,8 13C=-18.18 °/00, 8 15N = + 11.7 °/00

Collageen bot verhouding : 12,8 %

68,2 % probability

665 AD (31,5 %) 695 AD

700 AD (18,0 %) 720 AD

745 AD (18,7 %) 765 AD

95,4 probability

660 AD (66,1 %) 730 AD

740 AD (29,3 %) 780 AD

Bespreking:

Zowel de koolstof stikstof verhouding (C/N) als de hoeveelheid collageen in het bot duiden op een zeer goede botkwaliteit. Er mag dus aangenomen worden dat het bot geschikt is voor een radiokoolstofdatering. De stabiele isotopen tonen aan dat vis (zowel zeevis als riviervis) geen belangrijk onderdeel van het voedsel heeft uitgemaakt. Er moet dus niet gevreesd worden voor reservoir effecten. Indien we de radiokoolstof ouderdom omrekenen naar kalenderjaren dan kan er met 95 % zekerheid gesteld worden dat de ouderdom van de onderkaak begrepen is tussen 660 AD en 780 AD.


Radiocarbon dating report

door Mark Van Strydonk

BALEN : Onderkaak toegeschreven aan de H. Odrada

KIA-25609(Odrada): 1310+- 25BP en C/N=2.94,8 13C=-18.18 °/00, 8 15N = + 11.7 °/00

Collageen bot verhouding : 12,8 %

68,2 % probability

665 AD (31,5 %) 695 AD

700 AD (18,0 %) 720 AD

745 AD (18,7 %) 765 AD

95,4 probability

660 AD (66,1 %) 730 AD

740 AD (29,3 %) 780 AD

Bespreking:

Zowel de koolstof stikstof verhouding (C/N) als de hoeveelheid collageen in het bot duiden op een zeer goede botkwaliteit. Er mag dus aangenomen worden dat het bot geschikt is voor een radiokoolstofdatering. De stabiele isotopen tonen aan dat vis (zowel zeevis als riviervis) geen belangrijk onderdeel van het voedsel heeft uitgemaakt. Er moet dus niet gevreesd worden voor reservoir effecten. Indien we de radiokoolstof ouderdom omrekenen naar kalenderjaren dan kan er met 95 % zekerheid gesteld worden dat de ouderdom van de onderkaak begrepen is tussen 660 AD en 780 AD.

Mark Van Strydonk


COPPENS, 1844, p. 206

Zij was in de 12de eeuw te Balen (dekanaat Geel) geboren en daar ook overlede; dan, volgens eene oude overlevering, werd zij, door eene bijzondere schikking der Voorzienigheid, te Alem begraven.


DE RAM, 1854, p. 35

Elle naquit au huitième siècle et non au douzième siècle, à Baelen, village appartenant actuellement au doyenné de Gheel, dans l’archevéché de Malines.


SCHUTJES, 1872, p. 80-81 

De oudheid dezer plaats (Alem) kan niet in twijfel getrokken worden, wanneer, volgens een manuscript van 1608, de H. Willibrordus omtrent het begin der VIII eeuw Alem bezocht heeft; ook zou hiervoor een doorslaand bewijs bestaan, indien de geschiedenis der H. Odrada niet tot de XII, doch tot de VIII eeuw verschoven wordt.


p. 82 Kerk van Alem
Dat de geschiedenis der H. Odrada die zoo nauw met den luister van Alam ’s kerk in verband staat, tot de VIII eeuw behoort, is nog geen beslist feit, en voor de verdaging tot de XII eeuw schijnen de volgende omstandigheden te pleiten. Toen te Alem het collegiaal kapittel ter eere der H. Odrada werd opgerigt, bestond aldaar eene kerk, waarvan de H. Hubertus patroon was, die thans nog als beschermheilige wordt gevierd; dat Alem reeds in de VIII eeuw eene St Huberttus-kerk bezat, terwijl de H. Hubertus den 30 mei 727 is overleden, laat zich moeijelijk veronderstellen en nogtans maakte de H. Hubertus, als patroon, plaats voor de H. Odrada, die in het kalendarium van Alem’s collegiaal zangboek op 3 november staat aangeteekend met de woorden Odradae virginis hujus ecclesiae de Alem Patronae. Ten andere is het zeer aannemelijk, dat het collegiaal kapittel, uitsluitend ter eere van de H. Odrada opgerigt, dagteekent van de schenking van Alem’s kerk in de XII eeuw aan de abdij van St Truijen, welker abt het collatieregt van den proost-pastoor den 19 junij 1624 nog uitoefende.


GEBOERS en VAN OLMEN, 1891, p. 22-31

Argumentatie tegen de 12de eeuw:

1. Indien Odrada in de twaalfde eeuw zou geleefd hebben, is het niet mogelijk dat in de tijdsspaane van de leefperiode en de notering van de vita in 1304 zoveel feiten zouden zijn gebeurd zoals ze opgesomd worden in de vita: de oprichting van een frafstede, de grote toeloop van het volk, het bouwen eener prachtige kerk, de luisterrijke en de langdurige verering naarmate de wonderen meer en meer toenamen, daarna het verval en het verdwijnen van de Odradakerk, het afnemen van de verering, het verminderen der mirakelen, de vergetelheid daarna zodanig dat in 1304 de schrijver van de vita in Alem bijna niets meer vindt en om zijn gebrekkig werk te kunnen voltrekken, de bijzonderheden van haar leven in de overlevering en in eenige muurschilderingen moet gaan zoeken ….

2. Het is te verwonderen dat er in de archieven van de abdij van Averbode niet de minste vermelding wordt gemaakt over het leven de de H. Odrada die in Balen-Scheps zou hebben geleefd in de 12de eeuw. De abdij komt immer in 1266-1267 in bezit van de erfgoederen van de H. Odrada: het Hof van Scheps. Indien Odrada in de 12de eeuw had geleefd was het Hof vermoedekijk nog in bloei en zekerlijk zou het aandenken der heilige nog niet verdwenen zijn. De vorige bestuurders van het hof waren gekend in 1266: 1. Godefridus Herincx, 2. Balduinus, Ridder van Baelne en na dezes dood zijne dochter Cunegundis, 3. Nicolaus, Ridder van Olmene, die het hof vele jaren in leen heeft gehad, 4. zijn zoon Nicolaus die in 1266 zijne rechten verkocht aan Averbode.

Noch over Odrada, noch over haar vader wordt er merlding gemaakt. Baelenaar Jan Joris (+1890), bibliothacis van de abdij heeft jarenlang vruchteloos de oorkonden van de abdij doorzocht. Nergens heeft hij over de H. Odrada iets aangetroffen.

3. De schrijver van de vita van 1304 vermeldt dat hij beroep gedaan heeft op hetgeen de grijze ouderdom heeft overgeleverd en van geslacht tot geslacht door de voorouders werd medegedeeld. Kon die man zulke woorden wel ernstig neerschrijven, indien Odrada maar omtrent anderhalve eeuw vroeger geleefd had?

4. Hoewel de heerlijkheid van Alem in 1146 door Otto graaf van Duras geschonken werd aan de Benedictijnerabdij van Sint-Truiden, toch volgt hier niet uit dat deze Otto van Duras de zelfde persoon zou moeten zijn als de Otto van Duras die het lichaam van Odrada in ontvangst neemt en er een kerk voor bouwt te Alem, toegewijd aan de H. Odrada. In de kronijken komt de naam Otto van Duras veelvuldig voor. Reeds in 1107 gaf paus Paschalis II aan de abt van Sint-Truiden de toelating om wereldlijke religieusen die de kerk van Alem bedienden, te vervangen door religieusen van de abdij.

5. In de afstandsakte van abdis Machtildis van het klooster van Munsterbilzen aan de abdij van Averbode in 1267, wordt vermeld dat het hof van Scheps sinds onheuglijke tijden in het bezit was van het klooster: a tempore a quo non extat memoria. Geboers en Van Omen denken dat het mogelijk is dat de vader van Odrada zijn goederen aan het klooster heeft overgedragen.

6. In de VIIIste eeuw bezat de H. Abelardus, kleinzoon van Karel Martel en kozijn van Karel den Groote, uitgestrekte eigendommen in de Kempen. In 774 nam hij het habijt in de abdij der Benedictijnen van Corbie in Frankrijk en te dier gelegenheid schonk hij aan die abdij, samen met andere goederen, ook de drie plaatsen Moll, Baelen en Desschel. Van toen af bestuurde Corbie die drie dorpen, onder tijdelijk opzicht door eenen toezichter, die zijn verblijf nam te Mol en de titel van Voogd aannam (vandaar de naam van Voogdij van Moll, Baelen en Desschel), voor het geestelijk werden Moll en Desschel bestuurd door paters van deze abdij, die tot in de XVde eeuw te Moll eene priorij hadden.

Maar het Hof van Scheps en de kerk van Baelen, van welke het jus patronatus aan den heer van Scheps toebehoorde, waren in die gift van Adelardus niet begrepen. Nooit heeft de Voogd van Moll eenig recht uitgeoefend op het Hof van Scheps en nooit hebben de Paters van Corbie eenig gezag gehad in of op de kerk van Baelen, gelijk zij dat hadden te Moll en te Desschel. En waarom niet? Men kan daar geen aannemelijker reden van vinden, dan dat het Hof van Scheps met het jus patronatus der kerk reeds in 774 geschonken was aan het klooster van Munster-Bilzen nen dat dus de H. Adelardus er niet meer kon over beschikken in voor deel van het klooster van Corbie.

7. Indien dus, gelijk er niet valt aan te twijfelen, Odrada’s vader de heer en eigenaar was van Scheps, dan mogen wij daaruit besluiten, dat hij leefde in de VIII ste eeuw en dat hij zelf, na de dood van zijn eenig kind, zijn Hof van Scheps aan St-Amorsklooster ten geschenke gaf. Zulke geschenken werden in die eeuwen zeer veel gedaan door rijke familiën, die geene afsrammelingen hadden en voornamelijk door die welke eene merkelijke misdaad hadden uiteboeten. De vader van Odrada had na dezer dood geene kinderen meer. Hij was wel altijd een deugdzaam man geweest; maar om aan zijne tweede huisvrouw te behagen, had hij Odrada langen tijd door dezen laten mishandelen. … tot uitboeting hunner zonden droegen zij hunne goederen op aan het klooster van Munster-Bilzen. Dit klooster werd gesticht rond 659 door de H. Landrada, die er arm leefde en stierf in het jaar 700. Na haar dood werd dit klooster rijk begiftigd.

De H. Landrada was evenals Odrada van edel en koninklijk bloed. Wie weet of er misschiengeen verwantschap tusschen hen bestond? Zoo zou de vader van Odrada een dubbele reden gehad hebben om dit klooster te begunstigen.


KROONENBERG 1899, p. 142
Odrada werd, waarschijnlijk in het gegin van de twaalfde eeuw, geboren te Scheps, destijds een aanzienlijk gehucht van het Belgische dorp Baelen.


DE RIDDER, 1901, p. 78
Odrade (Sainte), née vraisemblablement à la fin du XI e siècle ou au commencement du XII e siècle à Scheps, hameau de la paroisse de Baelen, sityée près de Moll.


DE SMEDT


VAN DE WEERD, 1928 
Deze auteur maakt een schitterende analyse waarbij hij zich steunt op een degelijke kennis van de Frankische-Merovingische maatschappij en geschiedenis. Hij interoreteert grondig de vita van de H. Odrada en het gebruik van de terminologie in de tekst. Alles wijst erop dat het leven van Odrada te situeren is in een Merovingische maatschappij uit de achtste eeuw.

Hij vertrekt van een bronnenonderzoek waarbij hij stelt de de Vita van 1304 teruggat op oudere geschriften. Eerst en vooral verwijst de tekst van 1304 naar een ouder officium Sanctae Odradae waarin op zijn beurt verwezen wordt naar een oudere, ongekende vita. De vita van 1304 neemt de overgrootste gedeelte over uit het officium.

1. Ouders – Ouderlijk goed

In loco qui nunc Scapis ab incolis nuncupatur floret quidam vir illustris Christcola, nobilitate cluens ... cum aequae nobilitatis cultus ac religionis uxore ... Ambo ... de regali stirpe prodeuntes ... Hii igitur ... prolem progenuerunt, quam ... Odrada nomen imponunt.

Het heerlijk vrijgoed wordt in de archieven (1267) van Averbode als ’t volgt omschreven:

Curia de Sceps cum suis appenditiis videlicet jure patronatus dictae ecclesiae de Baelne, hominibus feodalibus, censuis annuis quibusdam bonis quae in dicta villa Scepset aliis villis circumcitis bona S. Amoris dicuntur, cum coeteris juribus et attinentiis dictae curiae, quae bona sunt et fuerunt allodium nostri monasterii praedicti a tempore a quo non extat memoria.Van een kasteel of burcht is er geen sprake. Het zal dan ook wel een sala geweest zijn: een herenhuis met hoeven en lijfeigenen, zoals er meer in de Kempen voorkwamen.

I . Quidam vir illustris : Merovingische uitdrukking voor de hoogste adel. Het late keizerrijk kende tien verschillende standen; de hoogste rang kwam toe aan de illustris: het woordgebruik werd overgenomen door de Frankische adel. Illustris = hoge adel. In de Kempen zijn er talrijke lieden van de hoge adel die schenkingen hebben uitgevoerd aan de H. Willibrordus.

- Aengilbaldus schenkt in 704 zijn bezittingen te Waderloe (Waalre))

- een godgewijde maagd Bertilindis, illustra femina, schenkt haar sala van Hoccascaute (Hoxent) onder Exel

- haar broer Ansbald schenkt zijn bezittingen te Haesloas (Hasselt onder Overpelt)

In de twaalfde eeuw zijn termlen als comes, miles, liber homo gebruikelijk.

II . Naam Odrada is Merovingisch:

De hoger genoemde Bertilindis vermeld dat zij va, haar moeder Odrada haar heerlijk goed van Hoxent heeft geërfd. De naam Odrada was gebruikelijk in de Merovingische tijd

III . Odrada’s levenswijze

Alleen in de Merovingische tijd bestond het gebruik dat deugdzame dochters geestelijke bekoften aflegden, zonder het huis te verlaten; ze werden als godgewijde maagden beschouwd. Zo leefden de HH. Harlindis en Relindis enige jaren te Aldeneyck alvorens zij aldaat een klooster gingen stichten.

IV . Het bestaan van een eerste kerk te Scheps

Het collatierecht van het domein te Scheps moet de invloed van de abdij van Corbie verhindert hebben dat zij haar invloed in Balen en Scheps zou uitoefenen. Omstreeks 800 sticht de abdij overal kerken, meestal toegewijd aan de H. Petrus. In Balen kreeg zij geen voet aan de grond. Er moet reeds een belangrijk domein bestaan hebben met eigen rechten op de kerk van Scheps-Balen.

V . De Sinte-Odradaputjes

De officie spreekt er niet over.

Het zouden doopputten zijn, doopbronnen; meestal worden zij verbonden met de H. Willibrordus; zij komen voor op korte afstand van een rivier. De doopput is iets typisch Iers. Deze gewoonten zullen verdwijnen vanaf de Karolingische tijd in de achtste eeuw.

VI . Losse punten die naar de achtste eeuw verwijzen:

- de aanwezigheid van wilde paarden in een omheind bos

- de uitgeholde wilg als grafkist herinnert aan de stenen sarcofagen die gebruikelijk waren

- kerk van Milligem Kan er reeds een kerk in Milligem bestaan hebben? Milligem behoorde niet tot de voogdij van Corbie.

- eredienst tot de H. Odrada. Verering kwam niet voor op de kalender van het prinsbisdom Luik, zoals verscheidene Merovingische heiligen die dateren van voor de herinrichting van de bisdommen omstreeks 800.

- de benaming basilica voor de kerk te Alem is gebruikelijk voor de Merovongische tijd in de achtste eeuw. Later spreekt men van ecclesia of capella.

Ibique in honorem ipsius basilicam satis decentem sumptus necessarios ministrando jussit fabrcari, quam cleris et ministris insignivit.

Moeilijk punt: graaf Otto

Officium + 1304 Ab Ottone comite suscipitur reverenter, qui, et ejus corpus ut decuit honorificae ecclesiasticae traditur sepulturae

1146 Otto van Duras doet een schenking van de heerlijkheid met kerk van Alem aan de abdij van Sint-Truiden: fondum possessionis sue Aleym cum ecclesia dotata et familia et universis ejus pertnentiis

1107 charter van paus Paschalis II de abdij van Sint Truiden bezit reeds zekere rechten te Alem. De abdij krijgt de toelating om te Alem de kanunniken te vervangen door monikken van de abdij. Ut in eadem ecclesia decedentibus clericis liceat abbatem substituere monachos.

Onderzoek van M. Van Strydonk naar de ouderdom van de reliek van H. Odrada in 2005

2016-11-11T19:55:56Z

Leen:

Onderzoek van M. Van Strydonk naar de ouderdom van de reliek van H. Odrada in 2005

BALEN

Onderzoek naar de ouderdom van de reliek van de H.Odrada, bewaard in de Sint-Andrieskerk. Radiocarboondatering, uitgevoerd door Mark Van Strydonk van het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium te Brussel

De radiocarboondatering behoort tot de interessante hulpmiddelen van de kunstgeschiedenis, meer bepaald van de archeologie. Deze dateringsmethode is slechts toepasbaar op organische overblijfselen uit het (verre) verleden. Levende organismen zijn zowel planten als dieren en uiteraard ook het menselijk lichaam. De methode berust op het princiep dat koolstof in levende organismen een constante samenstelling heeft; bij het afsterven van deze organismen gaat het koolstof langzaam en wetmatig een verandering ondergaan. Deze wetmatigheid is onderzocht en in formules vastgelegd. Indien men de koolstof van een afgestorven organisme kan meten, kan men ook berekenen wanneer dit organisme opgehouden heeft te leven. Deze methode heeft men weten te verfijnen en uit te testen. Wanneer men vroeger met honderden jaren rekende dan kan men nu met een nauwkeurigheid van tientallen jaren rekenen. Uiteraard is deze methode niet bruikbaar voor organismen die in de laatste eeuwen te dateren zijn; de methode kan geen datering uitwerken voor dergelijke “jonge” resten.. Voor de prehistorie is deze methode uitermate geschikt; voor organismen van voor de Franse Revolutie (1789) is de methode ook bruikbaar.

Tijdens vorige onderzoeken heeft men de methode van het bottenonderzoek reeds verder verfijnd. Voor menselijke resten heeft deze positieve analysemethode aan het licht gebracht dat er verschillen in datering waren naar gelang de lokaliteit waar de resten werden gevonden. De samenstellingen in de organismen waren ook afhankelijk van het dieet dat door streekbewoners werd gevolgd. Zo noteerde de wetenschappers dat de inwoners van visrijke streken een andere koolstofsamenstelling hadden waardoor ook het referentiekader van het dateren op een andere wijze diende geïnterpreteerd te worden. Wie veel vis at, had enigszins verschillende botten. Bijgevolg moet bij menselijke overblijfselen eerst bepaald worden tot welke dieetgroep de onderzochte resten behoren.

In samenwerking met het gemeentebestuur en de Heemkundige Kring van Balen en na akkoord van de religieuse overheid, werd er een opdracht gegeven aan het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium te Brussel. Aan het Instituut werd gevraagd een radiocarboondatering uit te voeren op de reliek van Sint-Odrada, bewaard in de Sint-Andrieskerk. Sinds 1654 is er in de kerk immers een onderkaaksbeen van de heilige aanwezig. Deze dateringsmethode zou immers meer klaarheid kunnen brengen en meer zekerheid kunnen brengen over de periode waarin de heilige zou geleefd hebben. Tot hiertoe vertrok men uitsluitend van de Vita, de levensbeschrijving, die in 1304 tot stand kwam in de Cistersiënserabdij te Sint-Truiden. De schaarse en onvolledige historische gegevens in de vita gaven aanleiding tot uiteenlopende interpretaties. De discussie kan hoofdzakelijk herleid worden tot twee groepen: de verdedigers van de periode 8ste-9de eeuw of verdedigers van de periode 12de-13de eeuw. Met de radiocarboondatering zou voor de eerste maal een beter wetenschappelijke methode kunnen toegepast worden die meer zekerheid gaf. Daarbij ging het om een onderzoek dat zou worden uitgevoerd op materiaal waarvan men mag veronderstellen dat het origineel is. In Brussel werd vastgesteld dat de de persoon wiens kaaksbeen werd onderzocht, moet geleefd hebben in de achtste eeuw, meer bepaald tussen 660 en 780 na Christus.

Het kaaksbeen kwam in Balen ter wille van de godsdiensttroebelen in Nederland einde 16de-begin 17de eeuw. Te Alem, waar Odrada begraven werd en een bedevaartkerk had gestaan, werden de relieken opgegraven en van daaruit verspeid. Door bemiddeling van de abt van Averbode kwam het kaaksbeen van de H.Odrada naar Balen, waar volgens de vita de heilige geboren was te Scheps, thans een gehucht van de gemeente.

Verslaggever Jaak Jansen.

Balen, 14.04.2005

Radiocarbon dating report

door Mark Van Strydonk

BALEN : Onderkaak toegeschreven aan de H. Odrada

KIA-25609(Odrada): 1310+- 25BP en C/N=2.94,8 13C=-18.18 °/00, 8 15N = + 11.7 °/00

Collageen bot verhouding : 12,8 %

68,2 % probability

665 AD (31,5 %) 695 AD

700 AD (18,0 %) 720 AD

745 AD (18,7 %) 765 AD

95,4 probability

660 AD (66,1 %) 730 AD

740 AD (29,3 %) 780 AD

Bespreking:

Zowel de koolstof stikstof verhouding (C/N) als de hoeveelheid collageen in het bot duiden op een zeer goede botkwaliteit. Er mag dus aangenomen worden dat het bot geschikt is voor een radiokoolstofdatering. De stabiele isotopen tonen aan dat vis (zowel zeevis als riviervis) geen belangrijk onderdeel van het voedsel heeft uitgemaakt. Er moet dus niet gevreesd worden voor reservoir effecten. Indien we de radiokoolstof ouderdom omrekenen naar kalenderjaren dan kan er met 95 % zekerheid gesteld worden dat de ouderdom van de onderkaak begrepen is tussen 660 AD en 780 AD.


Radiocarbon dating report

door Mark Van Strydonk

BALEN : Onderkaak toegeschreven aan de H. Odrada

KIA-25609(Odrada): 1310+- 25BP en C/N=2.94,8 13C=-18.18 °/00, 8 15N = + 11.7 °/00

Collageen bot verhouding : 12,8 %

68,2 % probability

665 AD (31,5 %) 695 AD

700 AD (18,0 %) 720 AD

745 AD (18,7 %) 765 AD

95,4 probability

660 AD (66,1 %) 730 AD

740 AD (29,3 %) 780 AD

Bespreking:

Zowel de koolstof stikstof verhouding (C/N) als de hoeveelheid collageen in het bot duiden op een zeer goede botkwaliteit. Er mag dus aangenomen worden dat het bot geschikt is voor een radiokoolstofdatering. De stabiele isotopen tonen aan dat vis (zowel zeevis als riviervis) geen belangrijk onderdeel van het voedsel heeft uitgemaakt. Er moet dus niet gevreesd worden voor reservoir effecten. Indien we de radiokoolstof ouderdom omrekenen naar kalenderjaren dan kan er met 95 % zekerheid gesteld worden dat de ouderdom van de onderkaak begrepen is tussen 660 AD en 780 AD.

Mark Van Strydonk


COPPENS, 1844, p. 206

Zij was in de 12de eeuw te Balen (dekanaat Geel) geboren en daar ook overlede; dan, volgens eene oude overlevering, werd zij, door eene bijzondere schikking der Voorzienigheid, te Alem begraven.


DE RAM, 1854, p. 35

Elle naquit au huitième siècle et non au douzième siècle, à Baelen, village appartenant actuellement au doyenné de Gheel, dans l’archevéché de Malines.


SCHUTJES, 1872, p. 80-81 

De oudheid dezer plaats (Alem) kan niet in twijfel getrokken worden, wanneer, volgens een manuscript van 1608, de H. Willibrordus omtrent het begin der VIII eeuw Alem bezocht heeft; ook zou hiervoor een doorslaand bewijs bestaan, indien de geschiedenis der H. Odrada niet tot de XII, doch tot de VIII eeuw verschoven wordt.


p. 82 Kerk van Alem
Dat de geschiedenis der H. Odrada die zoo nauw met den luister van Alam ’s kerk in verband staat, tot de VIII eeuw behoort, is nog geen beslist feit, en voor de verdaging tot de XII eeuw schijnen de volgende omstandigheden te pleiten. Toen te Alem het collegiaal kapittel ter eere der H. Odrada werd opgerigt, bestond aldaar eene kerk, waarvan de H. Hubertus patroon was, die thans nog als beschermheilige wordt gevierd; dat Alem reeds in de VIII eeuw eene St Huberttus-kerk bezat, terwijl de H. Hubertus den 30 mei 727 is overleden, laat zich moeijelijk veronderstellen en nogtans maakte de H. Hubertus, als patroon, plaats voor de H. Odrada, die in het kalendarium van Alem’s collegiaal zangboek op 3 november staat aangeteekend met de woorden Odradae virginis hujus ecclesiae de Alem Patronae. Ten andere is het zeer aannemelijk, dat het collegiaal kapittel, uitsluitend ter eere van de H. Odrada opgerigt, dagteekent van de schenking van Alem’s kerk in de XII eeuw aan de abdij van St Truijen, welker abt het collatieregt van den proost-pastoor den 19 junij 1624 nog uitoefende.


GEBOERS en VAN OLMEN, 1891, p. 22-31

Argumentatie tegen de 12de eeuw:

1. Indien Odrada in de twaalfde eeuw zou geleefd hebben, is het niet mogelijk dat in de tijdsspaane van de leefperiode en de notering van de vita in 1304 zoveel feiten zouden zijn gebeurd zoals ze opgesomd worden in de vita: de oprichting van een frafstede, de grote toeloop van het volk, het bouwen eener prachtige kerk, de luisterrijke en de langdurige verering naarmate de wonderen meer en meer toenamen, daarna het verval en het verdwijnen van de Odradakerk, het afnemen van de verering, het verminderen der mirakelen, de vergetelheid daarna zodanig dat in 1304 de schrijver van de vita in Alem bijna niets meer vindt en om zijn gebrekkig werk te kunnen voltrekken, de bijzonderheden van haar leven in de overlevering en in eenige muurschilderingen moet gaan zoeken ….

2. Het is te verwonderen dat er in de archieven van de abdij van Averbode niet de minste vermelding wordt gemaakt over het leven de de H. Odrada die in Balen-Scheps zou hebben geleefd in de 12de eeuw. De abdij komt immer in 1266-1267 in bezit van de erfgoederen van de H. Odrada: het Hof van Scheps. Indien Odrada in de 12de eeuw had geleefd was het Hof vermoedekijk nog in bloei en zekerlijk zou het aandenken der heilige nog niet verdwenen zijn. De vorige bestuurders van het hof waren gekend in 1266: 1. Godefridus Herincx, 2. Balduinus, Ridder van Baelne en na dezes dood zijne dochter Cunegundis, 3. Nicolaus, Ridder van Olmene, die het hof vele jaren in leen heeft gehad, 4. zijn zoon Nicolaus die in 1266 zijne rechten verkocht aan Averbode.

Noch over Odrada, noch over haar vader wordt er merlding gemaakt. Baelenaar Jan Joris (+1890), bibliothacis van de abdij heeft jarenlang vruchteloos de oorkonden van de abdij doorzocht. Nergens heeft hij over de H. Odrada iets aangetroffen.

3. De schrijver van de vita van 1304 vermeldt dat hij beroep gedaan heeft op hetgeen de grijze ouderdom heeft overgeleverd en van geslacht tot geslacht door de voorouders werd medegedeeld. Kon die man zulke woorden wel ernstig neerschrijven, indien Odrada maar omtrent anderhalve eeuw vroeger geleefd had?

4. Hoewel de heerlijkheid van Alem in 1146 door Otto graaf van Duras geschonken werd aan de Benedictijnerabdij van Sint-Truiden, toch volgt hier niet uit dat deze Otto van Duras de zelfde persoon zou moeten zijn als de Otto van Duras die het lichaam van Odrada in ontvangst neemt en er een kerk voor bouwt te Alem, toegewijd aan de H. Odrada. In de kronijken komt de naam Otto van Duras veelvuldig voor. Reeds in 1107 gaf paus Paschalis II aan de abt van Sint-Truiden de toelating om wereldlijke religieusen die de kerk van Alem bedienden, te vervangen door religieusen van de abdij.

5. In de afstandsakte van abdis Machtildis van het klooster van Munsterbilzen aan de abdij van Averbode in 1267, wordt vermeld dat het hof van Scheps sinds onheuglijke tijden in het bezit was van het klooster: a tempore a quo non extat memoria. Geboers en Van Omen denken dat het mogelijk is dat de vader van Odrada zijn goederen aan het klooster heeft overgedragen.

6. In de VIIIste eeuw bezat de H. Abelardus, kleinzoon van Karel Martel en kozijn van Karel den Groote, uitgestrekte eigendommen in de Kempen. In 774 nam hij het habijt in de abdij der Benedictijnen van Corbie in Frankrijk en te dier gelegenheid schonk hij aan die abdij, samen met andere goederen, ook de drie plaatsen Moll, Baelen en Desschel. Van toen af bestuurde Corbie die drie dorpen, onder tijdelijk opzicht door eenen toezichter, die zijn verblijf nam te Mol en de titel van Voogd aannam (vandaar de naam van Voogdij van Moll, Baelen en Desschel), voor het geestelijk werden Moll en Desschel bestuurd door paters van deze abdij, die tot in de XVde eeuw te Moll eene priorij hadden.

Maar het Hof van Scheps en de kerk van Baelen, van welke het jus patronatus aan den heer van Scheps toebehoorde, waren in die gift van Adelardus niet begrepen. Nooit heeft de Voogd van Moll eenig recht uitgeoefend op het Hof van Scheps en nooit hebben de Paters van Corbie eenig gezag gehad in of op de kerk van Baelen, gelijk zij dat hadden te Moll en te Desschel. En waarom niet? Men kan daar geen aannemelijker reden van vinden, dan dat het Hof van Scheps met het jus patronatus der kerk reeds in 774 geschonken was aan het klooster van Munster-Bilzen nen dat dus de H. Adelardus er niet meer kon over beschikken in voor deel van het klooster van Corbie.

7. Indien dus, gelijk er niet valt aan te twijfelen, Odrada’s vader de heer en eigenaar was van Scheps, dan mogen wij daaruit besluiten, dat hij leefde in de VIII ste eeuw en dat hij zelf, na de dood van zijn eenig kind, zijn Hof van Scheps aan St-Amorsklooster ten geschenke gaf. Zulke geschenken werden in die eeuwen zeer veel gedaan door rijke familiën, die geene afsrammelingen hadden en voornamelijk door die welke eene merkelijke misdaad hadden uiteboeten. De vader van Odrada had na dezer dood geene kinderen meer. Hij was wel altijd een deugdzaam man geweest; maar om aan zijne tweede huisvrouw te behagen, had hij Odrada langen tijd door dezen laten mishandelen. … tot uitboeting hunner zonden droegen zij hunne goederen op aan het klooster van Munster-Bilzen. Dit klooster werd gesticht rond 659 door de H. Landrada, die er arm leefde en stierf in het jaar 700. Na haar dood werd dit klooster rijk begiftigd.

De H. Landrada was evenals Odrada van edel en koninklijk bloed. Wie weet of er misschiengeen verwantschap tusschen hen bestond? Zoo zou de vader van Odrada een dubbele reden gehad hebben om dit klooster te begunstigen.


KROONENBERG 1899, p. 142
Odrada werd, waarschijnlijk in het gegin van de twaalfde eeuw, geboren te Scheps, destijds een aanzienlijk gehucht van het Belgische dorp Baelen.


DE RIDDER, 1901, p. 78
Odrade (Sainte), née vraisemblablement à la fin du XI e siècle ou au commencement du XII e siècle à Scheps, hameau de la paroisse de Baelen, sityée près de Moll.


DE SMEDT


VAN DE WEERD, 1928 
Deze auteur maakt een schitterende analyse waarbij hij zich steunt op een degelijke kennis van de Frankische-Merovingische maatschappij en geschiedenis. Hij interoreteert grondig de vita van de H. Odrada en het gebruik van de terminologie in de tekst. Alles wijst erop dat het leven van Odrada te situeren is in een Merovingische maatschappij uit de achtste eeuw.

Hij vertrekt van een bronnenonderzoek waarbij hij stelt de de Vita van 1304 teruggat op oudere geschriften. Eerst en vooral verwijst de tekst van 1304 naar een ouder officium Sanctae Odradae waarin op zijn beurt verwezen wordt naar een oudere, ongekende vita. De vita van 1304 neemt de overgrootste gedeelte over uit het officium.

1. Ouders – Ouderlijk goed

In loco qui nunc Scapis ab incolis nuncupatur floret quidam vir illustris Christcola, nobilitate cluens ... cum aequae nobilitatis cultus ac religionis uxore ... Ambo ... de regali stirpe prodeuntes ... Hii igitur ... prolem progenuerunt, quam ... Odrada nomen imponunt.

Het heerlijk vrijgoed wordt in de archieven (1267) van Averbode als ’t volgt omschreven:

Curia de Sceps cum suis appenditiis videlicet jure patronatus dictae ecclesiae de Baelne, hominibus feodalibus, censuis annuis quibusdam bonis quae in dicta villa Scepset aliis villis circumcitis bona S. Amoris dicuntur, cum coeteris juribus et attinentiis dictae curiae, quae bona sunt et fuerunt allodium nostri monasterii praedicti a tempore a quo non extat memoria.Van een kasteel of burcht is er geen sprake. Het zal dan ook wel een sala geweest zijn: een herenhuis met hoeven en lijfeigenen, zoals er meer in de Kempen voorkwamen.

I . Quidam vir illustris : Merovingische uitdrukking voor de hoogste adel. Het late keizerrijk kende tien verschillende standen; de hoogste rang kwam toe aan de illustris: het woordgebruik werd overgenomen door de Frankische adel. Illustris = hoge adel. In de Kempen zijn er talrijke lieden van de hoge adel die schenkingen hebben uitgevoerd aan de H. Willibrordus.

- Aengilbaldus schenkt in 704 zijn bezittingen te Waderloe (Waalre))

- een godgewijde maagd Bertilindis, illustra femina, schenkt haar sala van Hoccascaute (Hoxent) onder Exel

- haar broer Ansbald schenkt zijn bezittingen te Haesloas (Hasselt onder Overpelt)

In de twaalfde eeuw zijn termlen als comes, miles, liber homo gebruikelijk.

II . Naam Odrada is Merovingisch:

De hoger genoemde Bertilindis vermeld dat zij va, haar moeder Odrada haar heerlijk goed van Hoxent heeft geërfd. De naam Odrada was gebruikelijk in de Merovingische tijd

III . Odrada’s levenswijze

Alleen in de Merovingische tijd bestond het gebruik dat deugdzame dochters geestelijke bekoften aflegden, zonder het huis te verlaten; ze werden als godgewijde maagden beschouwd. Zo leefden de HH. Harlindis en Relindis enige jaren te Aldeneyck alvorens zij aldaat een klooster gingen stichten.

IV . Het bestaan van een eerste kerk te Scheps

Het collatierecht van het domein te Scheps moet de invloed van de abdij van Corbie verhindert hebben dat zij haar invloed in Balen en Scheps zou uitoefenen. Omstreeks 800 sticht de abdij overal kerken, meestal toegewijd aan de H. Petrus. In Balen kreeg zij geen voet aan de grond. Er moet reeds een belangrijk domein bestaan hebben met eigen rechten op de kerk van Scheps-Balen.

V . De Sinte-Odradaputjes

De officie spreekt er niet over.

Het zouden doopputten zijn, doopbronnen; meestal worden zij verbonden met de H. Willibrordus; zij komen voor op korte afstand van een rivier. De doopput is iets typisch Iers. Deze gewoonten zullen verdwijnen vanaf de Karolingische tijd in de achtste eeuw.

VI . Losse punten die naar de achtste eeuw verwijzen:

- de aanwezigheid van wilde paarden in een omheind bos

- de uitgeholde wilg als grafkist herinnert aan de stenen sarcofagen die gebruikelijk waren

- kerk van Milligem Kan er reeds een kerk in Milligem bestaan hebben? Milligem behoorde niet tot de voogdij van Corbie.

- eredienst tot de H. Odrada. Verering kwam niet voor op de kalender van het prinsbisdom Luik, zoals verscheidene Merovingische heiligen die dateren van voor de herinrichting van de bisdommen omstreeks 800.

- de benaming basilica voor de kerk te Alem is gebruikelijk voor de Merovongische tijd in de achtste eeuw. Later spreekt men van ecclesia of capella.

Ibique in honorem ipsius basilicam satis decentem sumptus necessarios ministrando jussit fabrcari, quam cleris et ministris insignivit.

Moeilijk punt: graaf Otto

Officium + 1304 Ab Ottone comite suscipitur reverenter, qui, et ejus corpus ut decuit honorificae ecclesiasticae traditur sepulturae

1146 Otto van Duras doet een schenking van de heerlijkheid met kerk van Alem aan de abdij van Sint-Truiden: fondum possessionis sue Aleym cum ecclesia dotata et familia et universis ejus pertnentiis

1107 charter van paus Paschalis II de abdij van Sint Truiden bezit reeds zekere rechten te Alem. De abdij krijgt de toelating om te Alem de kanunniken te vervangen door monikken van de abdij. Ut in eadem ecclesia decedentibus clericis liceat abbatem substituere monachos.

De restauratie van de Calvarie in de Sint-Gertrudiskerk van Laakdal-Vorst

2016-11-02T08:36:30Z

Leen:

'''De Calvariegroep (2de helft 15de eeuw) in de Sint-Gertrudiskerk te Laakdal-Vorst . Het verhaal van de restauratie'''

Tijdens een inventarisatie-opdracht van het kerkelijke meubilair ter plaatse, maakte ik in 1969 voor de eerste maal kennis maakte met prachtige Calvariegroep uit de Sint-Gertrudiskerk te Vorst. De vier onderdelen: Christus, kruis, Maria en Johannes, lagen neer op de betonnen vloer van het Gildenhuis aldaar. Ze waren er vermoedelijk terecht gekomen nadat ze waren afgehaakt in de oostelijke koornis, aan de buitenzijde van de kerk. In 1960 had de provinciale architect Jozef Schellekens immers te kennen gegeven dat de restauratie van een gedeelte van de inboedel van de kerk in overweging zou genomen worden bij gelegenheid van de restauratie van het gebouw.

Op 8 februari 1960 meldde Jozef Schellekens aan Prof. Paul Coremans, directeur van het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium dat hij bezig is met opmaken van het ontwerp voor de restauratie van hde geklasseerde Sint-Gertrudiskerk. Tijdens een plaatselijk onderzoek had een afvaardiging van de Koninklijke Commissie voor Monumenten en Landschappen geopperd dat het wenselijk zou zijn dat enkele beelden (en eventueel schilderijen) door de diensen van het Koninklijk Instituut zouden gerestaureerd worden. De uitvoering van deze restauratie zou slechts over enkele jaren kunnen doorgaan vermits de restauratie van het gebouw nog in uitvoering moest gegeven worden. Ondertussen vroeg hij aan het Koninklijk Instituut van een prijsofferte te maken voor het te restaureren roerend kunstpatrimonium.

Na enig aandringen kwam onderdirecteur R.H. Marijnissen ter plaatse om een rapport te maken. Hij stelde een kostenraming op voor vier beelden en zeven schilderijen. Voor de restauratie van de beelden van de HH. Barbara, Brigitta, Gertrudis en de Calvariegroep wordt in 1960 een onkostenbedrag van 87.000 Bfrs vooropgesteld. Voor de schilderijen wordt een bedrag van 110.000 Bfrs. aangerekend. De kerkfabriek zou verder moeten instaan voor 1 het losmaken van de beelden, 2 het vervoer heen en terug naar Brussel, 3 de terugplaatsing van de beelden, 4 het maken van de afgietsels van de Calvarie. De duur van de behandeling werd geschat op anderhalf jaar voor het hele lot. Aanvankelijk had men blijkbaar de optie genomen om de Calvariegroep binnen te plaatsen en buiten een afgietsel tegen het koor aan te brengen.

Op 10 juli 1968 meldde pastoor J. Dierckx o. praem. aan de directeur van het Koninklijk Instituut dat de monumentale kerk was gerestaureerd geworden en hij stelde hem de vraag om een bezoek te brengen aan het kerkgebouw en een raming te maken van de onkosten bij een restauratie van de beelden en de schilderijen. R. Lefève antwoord in de naam van de directeur van het KIK dat er in 1960 reeds een raming was gemaakt en stuurde hem een fotocopie. Lefève zag echter geen mogelijkheid om het werk binnen de twee jaar aan te vatten. Hij gaf verder drie namen en adessen van privérestaurateurs waar de kerkfabriek zich toe kon wenden. Mogelijk was er in het lastenboek van de restauratie nog geld voorzien voor dit roerend patrimonium. De vraag kon ondertussen gesteld worden of bij het begin van de werken aan het kerkgebouw de buiten tegen het koor staande Calvariegroep niet was afgenomen en overgebracht naar de zolder van het Gildenhuis in afwachting dat de beelden naar Brussel werden overgebracht.

Op 13 mei 1970 organiseerde het Koninklijk Instituut een zending naar Vorst om er een restauratieverslag te maken over de aangehaalde vier beelden; naar de schilderijen werd slechts vluchtig gekeken. Voor de behandeling van de HH. Brigitta en Barbara werd verwezen naar een privérestaurateur. De Calvariegroep en het beeld van Sint-Gertrudis werden als van goede kwaliteit getypeerd. Het eikenhout van de Calvarie was in goede staat maar gespleten; op de Christus waren er resten van oude polychromie. De volgende behandeling werd voorgesteld; nader onderzoek, consolidatie van de polychromie, kuisbeurt, eventueel verwijderen van overbodige zaken.

Het beeld van Sint-Gertrudis was eveneens lange tijd aan de schommelingen van het weer bloot gesteld geweest buiten in een nis; het hout was in een slechte staat. Hier ook werden resten van polychromie gevonden. De voorgestelde behandeling was gelijklopend: onderzoek, consolidatie, verwijdering.

Op 25 mei 1970 stuurde werkleider R. Lefève van het Koninklijk Instituut een brief aan pastoor J. Dierckx. De beelden van de Calvarie en het beeld van Sint-Gertrudis konden aanvaard worden voor een conserveringsbehandeling. Gezien de grote waarde van deze beeldhouwwerken en de hoogdringendheid, konden de behandelingswerken gratis uitgevoerd worden. De kerkfabriek zou nochtans moeten instaan voor het transport heen en terug naar Brussel en voor de verzekering. Als termijn van behandeling werden 6 tot 12 maanden voorop gesteld. De kerkfabriek talmde echter tot in oktober en als men de overbrenging naar Brussel wilde aankondigen, dan deelde het Koninklijk Instituut mee dat er ondertussen andere projecten zijn opgestart en dat eerst binnen 6 à 8 maanden Vorst-Kempen aan de beurt kon komen.

Begin januari 1974 nam pastoor J. Hartmann de draad weer op en vroeg of de beelden niet binnen afzienbare tijd naar Brussel konden overkomen. Op 16/07/74 werden de beelden binnen gebracht. De Calvarie werd onderzocht door Myriam Serck. In haar eindrapport vermeldde zij dat er 5 opvolgende lagen van polychromie werden vastgesteld; het beeldhouwwerk werd dus viermaal overschilderd. Een recente overschildering ging een neogotische overschildering uit de 19de eeuw bedekken. Van de eerste polychromie konden alleen in de diepte van de plooien nog resten gevonden worden. Het geheel was erg vervuild; er waren opstulpingen en lacunes aanwezig over gans de oppervlakte. In de toekomst moest het beeldhouwwerk absoluut binnen de kerk bewaard worden.

Op 11 oktober 1976 verwittigde R.H. Marijnissen de Pastoor Hartmann dat de restauratie bijna voltooid was en vroeg hij een behoorlijke plaats binnen de kerk te voorzien voor de ophanging. Op 29 maart 1977 stuurde adviseur-hoofd van dienst E. Goedleven een bericht naar het Koninklijk Instituut: De K.C.M.L. had een bezoek gebracht aan de Sint-Gertrudiskerk in verband met de plaatsing van de Kalvarie. De delegatie was van oordeel dat het muurvlak boven de ingang van de doopkapel, het meest geschikt was. De beelden konden terug naar de parochiekerk komen.

De Calvariegroep (KIK [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=B216546 B216546], foto 1974)

Oorspronkelijk moet de groep altijd binnen gestaan hebben; ze moet besteld geweest zijn om aan de ingang van het koor te plaatsen of om plaats te nemen op een koordoksaal. Wanneer in latere eeuwen het koor werd geopend zodat de kerkbezoeker het koor kon binnenkijken, werden de Calvaries elders geplaatst. Sommigen werden helaas onder een afdakje buiten tegen het koorhoofd aangebracht. Daar waren ze bloot gesteld aan weer en wind, aan hete zon en scherpe vrieskou. Allemaal ongunstige factoren bij de bescherming van gepolychromeerd beeldhouwwerk. Het is dan ook niet te verwonderen dat er van de oorspronkelijke polychromie praktisch niets meer overbleef.

De groep zelf moet in de tweede helft van de vijftiende eeuw tot stand gekomen zijn. Een naar stijl vergelijkbaar beeld van een Pieta is aanwezig in de parochiekerk te Meerhout-Gestel; het beeld van Maria vertoont overeenkomst in de plooienval, de afwerking van de handen, de zelfde afwezigheid van een gedragingsgevoel. Het beeld van Johannes moet van latere datum zijn, uit de tweede helft van de zestiende eeuw. Mogelijk heeft het zelfs een Mechelse herkomst. In de tweede helft van de zestiende eeuw waren de beeldhouwersatelier nog bijzonder aktief in Mechelen. Het hoger vermelde Sint-Gertrudisbeeldje (Foto KIK B216545) is getekend met een vijfpuntige ster , meesterteken van een beeldhouwer die werkzaam was in het midden en in het derde kwart van de zestiende eeuw. In Puurs is ook een Calvariegroep aanwezig waar het merk van de vijfpuntige ster kan op gevonden worden. Ook al vermoed ik dat de (foto KIK M123067) Johannes in de tweede helft van de zestiende eeuw is bijgemaakt te Mechelen toch kunnen wij thans niet de conclusie trekken dat en de Johannes en de H. Gertrudis bij dezelfde meester zou besteld worden. Alleen de aanwezigheid van het meesterteken zou hier uitsluitsel kunnen geven.

Vorst-Laakdal

2016-11-02T08:34:19Z

Leen:

<big>'''[[De restauratie van de Calvarie in de Sint-Gertrudiskerk van Laakdal-Vorst]]'''</big>

Over wringers, tegenwringers en afgewrongen wringers

2016-10-04T19:33:31Z

Jan:

'''Over wringers, tegenwringers en afgewrongen wringers'''

'''door [[Jaak Jansen]]'''

Wanneer een cafébezoeker in Balen het laatste woord wil hebben, besluit hij zijn discussie met de retorische vraag of men weet hoeveel partijen er van alle eeuwen bestaan hebben in de gemeente. Hij bevestigt dan zijn retorische vraag met de bovenstaande uitspraak die door niemand tegengesproken wordt. Er moeten in het verleden toch herhaaldelijk tekens zijn geleverd die hiervan het ontegensprekelijk bewijs zijn. Het loonde de moeite om hierover wat opzoekwerk te verrichten. Zijn de Balenaren moeilijke mensen geweest? Waren het dwarsliggers? Laten wij even op zoek gaan. Wij doorlopen hierbij de meer dan honderd afschriften die Balenaar Stanislas Joris maakte en die dienstig waren voor de geschiedenis van gemeente. Hij was archivaris in de abdij van Averbode en had in het bijzonder oog voor elk document waarin Balen aan bod kwam. Ook maakte hij copieën van een aantal beslissingen die werden genomen door de schepenen van de voogdij Mol-Balen-Dessel. Wij geven telkens de verwijzingen naar de afschriften; de Balense heemkring bezit copies van deze afschriften.

'''Een merkwaardige overdracht van 1326 ( St. Joris nr. 6)'''

Om het ontstaan van eventuele problemen beter te kunnen begrijpen, hadden wij kunnen vertrekken van een of andere reglement of ordonnantie die in de vrijheid van Mol werd uitgevaardigd. Hieruit zou blijken hoe moeilijk het dagelijks besturen was in de drie gemeenten van de voogdij Mol, Balen en Dessel. Het onderhoud van de wegenissen met de wederzijdse verplichtingen van overheid en privépersonen, zou een mooi voorbeeld geweest zijn. We verkozen echter als aanvang een tekst te nemen van 1326, waarin de overdracht van Gerheide aan de abdij van Averbode werd geregeld met veel kleine letterkens en afspraken die wel eens uit de hand hadden kunnen lopen.

Op 4 november 1326 werd er tussen twee partijen een eigenaardig akkoord afgesloten in aanwezigheid van een notaris. Het werd afgesloten tussen enerzijds de abt Johannes Beckers en de religieuzen van Averbode in het bisdom Luik en anderzijds Willelmus genaamd Zoersbroec, met zijn echtgenote Margaretha en hun kinderen. De voormelde Willelmus met vrouw en kinderen gaf aan de abdij in alle vrijheid en onherroepelijkheid al zijn immobiele goederen, zoals daar zijn velden, weiden en akkers, hun huizen en bijhorigheden, gelegen in Gerheide (“Terheijden”) in Balen. Daarbij hoorde alles wat er afhing van deze hoven, wat er bewoog en wat er op die plaatsen gelegen was; hoe het ook werd genoemd; uitzondering was echter de ene woning die ooit toebehoorde aan Joannes genaamd Vandenstoere van Balen, alsook een haardstede van Willelmus zelf waaraan hij gehecht was. Eén van zijn wettige dochters was geïnteresseerd in dit hof of haardstede, waar ze werd geboren en waar ze geleefd had; dit vermelde stuk land omvatte de helft van het vermogen of toch ongeveer; de dochter wilde het voor zichzelf en haar eigen familie voorbehouden.

De voormelde Willelmus beloofde, in aanwezigheid van de notaris en ten overstaan van de abt en de religieusen van Averbode dat hij deze goederen aan Averbode tot erfenis zou geven en afstaan, zodat zij in hun eigen onkosten zouden kunnen voorzien bij het onderhoud van deze goederen, ook in de toekomst. Hierbij golden de volgende normen en voorwaarden voor de abt en de abdij zoals hoger vermeld, en anderzijds Wilhelmus en zijn wettige echtgenote:

1. Zolang de vermelde echtgenoten zouden leven, zouden de kloosterlingen hen regelmatig acht abdijbroden leveren. Wanneer de echtgenote zou sterven, zouden er vier abdijbroden worden geleverd; verder zouden er dan regelmatig vier broden geleverd worden aan de dienstknaap die de heer diende, als hij er een had. Indien Willelmus vroegtijdig stierf, zou de echtgenote Margaretha eveneens vier abdijbroden ter beschikking krijgen.

2.Daarbij zouden regelmatig één gueltam (Gueltam= twee potten, of vier pinten) abdijbier ter beschikking gesteld worden, in wederzijdse afspraak tussen de echtelingen en het klooster

3. Daarbij aan de echtgenote één gueltam wijn op de feestdagen

4. Daarbij jaarlijks een varken ter waarde van drie ponden, landelijk niveau; ofwel ter vervanging hiervan drie ponden in speciën

5. Daarbij jaarlijks een halve koe ter waarde van veertig stuivers of zijn geldelijke tegenwaarde

6. Daarbij in de loop van het jaar 100 haringen

7. Daarbij twee halsters vissen (halster= inhoudsmaat), waarvan één van witte kleur, de andere van grijze kleur

8. Daarbij één halster rapenzaad (seminis raporum)

9. Daarbij één halster zout, Diestse maat

10. Daarbij voeder voor twee koeien op het goed van het klooster, waarvan de kloosterlingen ook de vruchten en de voortbrengselen konden genieten; en waarvan zij het gebruik konden nuttigen indien deze koeien op hun erf werden onderhouden

11. Daarbij in de loop van het jaar aan Willelmus zeven grijze armenbroden om de kosten van de reparatie van tunieken, laarzen en hoofddeksels

12. Daarbij aan de hogervermelde echtgenote vier witte armenbroden voor het maken van een tuniek

13. Daarbij jaarlijks voor elk van de vermelde echtgenoten twee paar schoenen

14, Daarbij konden en moesten ze de opdracht geven, indien zij of hun nakomelingen het wilden, om zoden te laten steken tot gebruik voor hun verwarming; te gebruiken door henzelf maar ook door de kloosterlingen; daarbij werd goedgekeurd dat deze zoden door het rijtuig van de kloosterlingen zou worden aangevoerd.

15. Daarbij werd aan de drie dochters van de echtelingen het volgende toegezegd: te weten aan Christine vijf Diestse maten tarwemeel, aan de tweede dochter evenveel, aan de derde dochter vijf Dietse maten, jaarlijks op de gepaste dag; verder werden, er overeenkomsten gesloten over wat er gebeurtde bij het overlijden van één van de dochters.

Dat waren de vijftien voorwaarden die werden afgesproken door abt en convent met de echtelingen. Om het akkoord uit te voeren was er zeken een goede boekhouding nodig, zeker indien ook nog elders meerdere dergelijke overdrachten aan het klooster gebeurden met telkens specifieke vragen en regeltjes. Vergissingen of nalatigheden gaven zeker aanleiding tot discussies en geschillen over de juiste toedracht. Volgens het kaartboek van Averbode beheerde de abdij in Gerheide meer dan 75 hectaren in de tweede helft van de zeventiende eeuw.

'''Balen onderhandelde over de brandschatting van 1510 ( St. Joris nr. 62)'''

Op 8 januari van het jaar 1510 was er een delegatie van de Balense bevolking naar Averbode vertrokken om er te spreken met abt Gerardus vander Scaeft. De achtkoppige delegatie bestond uit de schepenen Joannes de Kempe, Joannes Boudens en Arnoldus de Kempe, de kerkmeesters Joannes en Matthias Van den Eijnde, en de inwoners Johannes in ’t Soelvenne, Johannes Ghijsels, Augustinus (Boonen) en Laurentius (Vos). Zij hadden voor de abt drie verzoeken (petitiones):

1. of de abt een glasraam zou willen schenken om in het koor van de nieuwe Sint-Andrieskerk te plaatsen….

2. of hij éénmalig zou willen bijdragen tot de hertogelijke belasting ….

3. of hij hen zou willen steunen bij het aflossen van de onduldbare lasten die de inwoners van Balen werden opgelegd door de Arembergse soldaten uit Roermont (?), die het dorp hadden geteisterd door inwoners gevangen te nemen, door huizen in brand te steken en door het opleggen van een brandschatting. Deze laatste bedroeg 4.000 Rijnse gulden. …

Hierop antwoordde abt Gerardus:

Het eerste verzoek daar stond hij niet weigerachtig tegenover, indien men in de andere verzoeken tot een redelijk akkoord kon komen.

Voor het tweede verzoek verwees hij naar de vermeldingen in de oude schepenbrieven, die ouder waren dan de inwoners van Balen vermoedden; deze brieven toonden duidelijk aan en dit werd door processen van voorgangers bevestigd (zowel in de Brabantse kanselarij als in het Luikse hof waar de uitspraken zorgvuldig werden bewaard) dat hij in niets kon verplicht worden om in de hertogelijke belastingen bij te dragen

Op het derde verzoek antwoordde de abt dat Joannes Scoorpart, zijn pachter van het hof Ter Rijt, gevangen genomen was, tiranniek behandeld en vrijgekomen tegen een grote som geld. Het hof was verlaten en verwaarloosd; vandaar dat de schade voor de abt groot was, groter dan deze van zekere, andere inwoners van Balen.

Wat echter de heffing van de vermelde brandschat betrof, wilde de abt wel bijdragen vanuit de jaarlijkse opbrengsten van twee oogsten, dus herkomstig van de tiende van dit jaar en volgend jaar, te verdelen per hoofd volgens het oordeel van één of twee raadgevers of Antwerpse wethouders tijdens de marktdagen van Sinksen.

De abdij was dus helemaal niet erg vrijgevig en kwam bijna niet tussen tenzij het klooster er zelf mee gemoeid was. Alleen van de jaarlijkse tiende kon wat worden afgepitst. Op 21 april van het jaar 1510 werd er in het hof Ter Rijt hierover een akkoord gesloten. De Balenaren bleven met ontgoocheling achter en zouden het niet vlug vergeten..

'''De knieval van Jan Dois in 1513 ( St. Joris nr. 72)'''

Een oud maar mooi voorbeeld van dwarsliggerij dateerde van 1513. De Sint-Andrieskerk was nog maar juist voltooid en er was al een haar in de boter in de relatie tussen schoolmeester-koster Jan Dois en pastoor Aert Van Thienen. De schoolmeester weigerde samen te werken in de gezongen missen; hij zou geld achtergehouden hebben van de diensten die door de pastoor werden verzorgd. Om gerechtigheid te laten geschieden werd beroep gedaan op verscheidene bemiddelaars: op de abt van Averbode Gerard vander Scaeft, op meester Jan Van Loemel, licentiaat in beide rechten en kanunnik van Luik, en op Jan Van Loemel, pastoor van Wezemael. Zij bedisselden de volgende uitspraak.

Jan Dois moest met bloot hoofd en op zijn knieën (knijen) om vergiffenis vragen voor de pastoor, met de volgende woorden: “Ick, Jan, lijde en kenne dat ick grotelijkcke u here Aert, persoen van deser kercken, misdaen hebbe ende dat is mij herttelijke leet, biddende om die passie Gods, dat u gelieven wille mij dat te vergheven, g(b)elovende dat ick u egheene oploope of injurie meer doen en sal, maer in reverantien hebben gelijck men eenen pastoir schuldich is in eeren te hebben….. “. Aldus de aanvang van de bede die werd uitgesproken in aanwezigheid van twee schepen en zes gezworen. Daarbij zou Jan Dois ook de chirurgijn vergoeden die de pastoor verzorgd had. Blijkbaar was er ook een handgemeen geweest met lichamelijke schade. Verder zou de schoolmeester “vore die smertte ende smaet” verder doen wat de abt van Averbode hem zou opleggen.

Ook zou de schoolmeester en zijn opvolgers met de scholieren de pastoor moeten helpen bij het zingen van de mis of de vigiliën van de gefondeerde jaargetijden zonder dat hier een vergoeding tegenover stond. Andere profijten bij gezongen missen zouden wel worden uitgekeerd. Aan de abt zouden de voorwaarden der fundaties worden meegedeeld zodat hier ook meer klaarheid kon gebracht worden over de opdrachten van de pastoor en deze van de schoolmeester-koster.

De overeenkomst besloot met de aansporing dat voortaan de ene partij geen verwijten meer zou sturen naar de andere partij of kwaad (achterclap) zou spreken over de andere; voortaan zou men goeie vrienden blijven. Dit alles moest worden nageleefd op straf van twintig gulden, voor de helft uit te keren aan de heer, voor de helft aan de kerk van Balen. De “voirseide arbitreurs oft minnelike peijsmakers” zouden optreden indien “in voirseide uitsprake enighe twijvel oft duijsterheijt bevonden werde”.

Het was duidelijk dat de pastoor Aert Van Thienen aan het langste eind trok. Toch zou de kwestie de tongen beroerd hebben tot ellenlange discussies. De overeenkomst werd afgesloten in aanwezigheid van de schepenen Lambrecht Neels en Aert Van Gempe, de meier van Scheps Denijs Elen, de gezworenen Jan Gijsels de Wijnne, Jan Guedens, Jan Jannes, en de Balense ingezetenen Matthijs Van den Eijnde, Nelis Lemmens en Hennen Jannes. Zij zouden toezicht houden op de uitvoering van de overeenkomst. Daar waren nog bij aanwezig: Willem Vogels de boekbinder, Thomas Van den Venne, Denijs Zwijnnen en meer anderen als getuigen. Het volk van Balen zal het geweten hebben.

'''Discussie over de reparatie van de kerk in 1551 ( St. Joris nr. 73)'''

Op 25 mei 1551 werd er een overeenkomst gesloten tussen het dorp van Balen en de abdij van Averbode. Er werden afspraken gemaakt aangaande de reparatiën aan het kerkgebouw en anderzijds de grote tienden die door de abdij jaarlijks werden opgehaald.

Dit gebeurde op vraag van de inwoners van het dorp die zeer talrijk waren opgekomen: de fabriekmeesters van de kerk van Balen Merck van Olmen en Willem Bouwens, de meesters van de fraterniteit van Onze Lieve Vrouw Jan Willekens en Jan Jans, de proviseurs van de tafel van de H. Geest Gheert Nijs en Vincent Delien, de schepenen in de voogdij van Mol Willem Dries en Peter Heijmans, de gesworenen van het dorp Aert Kemps, Hendrick Willekens, Willem van Coersel, Lenaert Lemmens, Thomas Dillen en Andries Guedens. Zij waren “representerende t’ geheele lichaeme van den voorgenoeme dorpe”. Met goedkeuring van het hof van Luik hadden zij een overeenkomst gesloten met de prelaat en het hele convent van Averbode.

Eerstens heeft de abt en het convent beloofd om aan de fabrieksmeesters van de kerk van Balen jaarlijks met half mei een bedrag van acht rijnsgulden aan 20 stuivers het stuk te betalen. Het convent zou verder geen bijdragen moeten leveren voor het onderhoud of de reparatie van de kerk. Terzelfde tijd werd afgesproken dat indien er zich een calamiteit voordeed (“oft die voors: kercke van Balen eenich ongeluck oft infortune creech van brande oft anderssints”) er andere voorwaarden zouden gelden. Dan zouden de twee partijen opnieuw moeten onderhandelen; zij zullen “staen ende blijven geheel op heure actie”. Blijkbaar werd er een punt van gemaakt dat dit onderscheid moest worden gemaakt tussen calamiteit en anderzijds het jaarlijks onderhoud. Over de hoeveelheid was het moeilijk afspraken te maken omdat de omvang van de reparatie slechts na de calamiteit kon worden ingeschat.

Om hierover “eeuwige memorie ende vasticheijdt” te hebben hadden de dorpelingen de afspraak laten bevestigen en bezegelen door de schepenen van de voogdij van Mol: Boudewijn Luijmoijen, Jan Coonen, Huijbrecht Hoijberghs, Willem Dries en Peter Heijmans van Balen, Jan Huijsmans van Desschele, Lambrecht Smaers van Hulsen.

'''De kerkeklok van 1596 en de brand van 1598 ( St. Joris nr. 74, 75)'''

Over de centen werd veel gebakkeleid in de loop der eeuwen. Vooral de jaarlijkse tienden waren een doorn in het oog van de Balenaars; hierbij ging het om gronden die eigendom waren van de abdij en die verhuurd werden aan de Balenaren; jaarlijks werd één tiende van de opbrengst overgeleverd aan de abdij. Het totale bedrag van de tienden liep in de honderden en de vraag was of er niet een groter gedeelte terug naar Balen kon komen. In 1551 had de gemeente nog een akkoord gesloten met de abt en het convent van Averbode. De kerk van Balen zou jaarlijks een bedrag van acht rijnsgulden ontvangen tot onderhoud van de kerk; te betalen half mei van het lopende jaar. Het convent zou verder geen andere onkosten dienen te betalen tenzij “Balen eenich ongeluck oft infortune creech van brande oft anderssints”.

De strijd om het geld bleef steeds actueel. In 1596 gooide Balen het over een andere boeg. Burgemeester Aert Goris en kerkmeester Cosmas Oems werden naar Averbode gestuurd om een gesprek te hebben met prelaat Matthijs Valentijns. Vermits “ die gemeijnte Balen t’segenwoerdich seer qualijck voersien is van geluijt van clocken, hebbende alleen een gescheurde clocke”. Vermits de gemeente een “goede affectie totten dienst Godts” had, wilde Balen één of twee klokken doen gieten en hoopte de gemeente hierbij op de hulp van Averbode, “aengesien hij uuijten dorpe van Balen redelijck begint te profiteren”. Het verzoek viel niet in dovemansoren. Uit de tienden gaf de abt elf mudden twee halster roggen en twaalf carolus gulden om een klok te doen maken. Voorwaarde was dat de gemeente voortaan geen nieuwe aanvraag zou indienen voor een andere klok, tenzij er met deze nieuwe klok iets zou gebeuren, dan zou men opnieuw om subsidies mogen verzoeken. Bij de schriftelijke overeenkomst waren verscheidene Balense “thiendenaren” aanwezig: Willem Merttens, Thomas Hammen en Willem Wreijs, verder kerkmeester Cosmas Ooms en Aert Goris die niet schrijven kon.

De inkt van het akkoord over de klokken was nog niet droog of het ongeluk sloeg genadeloos toe. In 1598 werd een deel van de kerk door brand verwoest; het klooster van Averbode werd ter hulp geroepen. Volgens abt Matthias Valentijns werd er “minnelijcke met malcanderen veraccordeert” en dit gebeurde “om goede vriendschappe te houden ende in gheen processen te treeden”. De abt onderhandelde met kerkmeester Jan Bouwens, de Balense borgemeesters Aert Goris en Hendrik van Gestel, en Norbertus Fabri, de pastoor van de Sint-Andrieskerk.

Afgesproken werd dat de abdij tot reparatie van het hoogkoor en het Lievevrouwekoor al het hout zou leveren, “uijt gratien tot assistentie”; daarbij zou de abdij zorgen dat het hout “vrachtbarig” zou gemaakt worden tegen “Bamis naestcomend” (1 oktober). Ook het schaliebert voor de twee koren zou door de abdij worden geleverd tegen Pasen eerstkomende namelijk: de panlatten. De ingezetenen van Balen zouden hout kunnen ophalen in de bossen van de abdij. Indien zij hierbij door verwaarlozing (negligentie) schade zouden aanbrengen zou het klooster niet meer gehouden zijn om nog verder hout te leveren.

Bovendien zou het klooster 350 gulden in gereed geld geven aan de gemeente en de kerkmeesters van Balen. Deze som was ook bestemd voor het herstel van het schaliedak van de twee koren van de kerk. Verder zou er geen assistentie van het klooster mogen verwacht worden. Indien er teveel hout zou zijn geleverd, meer dan nodig voor de reparatie, dan zal het klooster het teveel mogen verder te nutte maken voor de abdij.

De abt stond erop dat deze afspraken zouden genotuleerd worden “voor de Weth van Mol” zodat de burgemeesters en de kerk zich zouden houden aan het akkoord. De abt ratificeerde het akkoord met zijn eigen handtekening.

'''Pastoor Brielmans in de kou gezet in 1612 ( St. Joris nr. 76)'''

Op 15 september 1612 kreeg notaris Willem Weijs de Balense pastoor Bernardus Brielmans op bezoek. Brielmans was religieus van Averbode; hij liet met groot ongenoegen notuleren dat de kerkmeesters en de regeerders van de gemeente Balen van mening waren dat zij niets hoefden bij te dragen in “cost van de dinghen tot den dienst Godts”. De openbare notaris binnen de Vrijheijt van Moll stelde iedereen op de hoogte van deze klacht: de kerkmeesters, de H. Geestmeesters, de gezworenen en de andere regeerders van de gemeente. Hij verzocht hen “of sij hun begeren te verstaen om hem (de pastoor) te furneren ende versien van ornamenten, broot, wijn, kerssen (kaarsen) oft andere specien tot den dienst Godts oft sacrificie der Misse noodich”. De pastoor stelde dat deze bijdragen vroeger wel gebeurden; de gemeente stond hier wel voor in zoals “voortijdts was geschiet”. De gemeente had altijd al voor het onderhoud in gestaan. Indien de gemeente weer zou weigeren wilde de pastoor hiertegen protesteren “expresselijck ende viva voce”, met luide stem.

De kerkmeesters en regeerders namen akte (“resolutie”) van het voormelde protest bij de notaris. Zij ontkenden echter uitdrukkelijk dat zij, zoals werd beweerd, sinds mensenheugenis dergelijke afspraken zouden hebben nageleefd. Zij wilden niet ontkennen dat zij tien tot vijftien jaar geleden, in troebele tijden, de pastoor “simpelijck” hadden voorzien van wijn, brood, kaarsen etc… Dat was toen vooral uit ontzag voor den eerwaarde heer prelaat van het Godshuis van Averbode, die ons voortdurend bedreigde (menacerende) met processen. Daarbij gebruikte hij een vals, niet geautenticeerde copie van een contract, dat door het Hof van Luik zou zijn erkend en daarbij zou het document zijn ondertekend, naar het schijnt, door de gedeputeerde van de gemeente. Vermits zij deze beweringen nooit op papier hadden gezien, waren de afgevaardigden van de gemeente van mening dat zij niet moesten tegemoetkomen aan de wensen van de pastoor.

Hun beweringen werden nog versterkt door het feit dat de prelaat van Averbode de grote tienden trok van het dorp: “die jaerlijckx wel is bedragende in greijn (graan) oft coren over de 330 mudden ende in gelde over de 400 guldens”. Daarbij wilde de abt de kerk tevreden stellen met een bedrag van 8 gulden per jaar. De kerk was nochtans heel arm, zonder tiende, geld of rente; de goede harten die nog toeschikkelijk waren, zouden dit niet blijven doen. Het ongenoegen van de Balenaren was groot; de tegenstelling in de wederzijdse inkomsten van de grote tienden werd dik in de verf gezet. Pastoor Brielmans was de dupe van de historie. Of de kerk werkelijk zo arm was als werd beweerd, valt wel te betwijfelen.

De aanklacht werd genoteerd door Willem Weyts, openbaar notaris binnen de vrijheyt Moll residerende; als getuigen traden op: Andries Coomans, priester en kapelaan te Balen, en Gheraert Scijs, ingezetene van het voormelde dorp.

In september 1613 deed het Hof van Brabant een uitspraak die de Balenaars in het ongelijk stelde. De abt van Averbode kon niet worden verplicht om in te staan voor het onderhoud van de kerk. Ook de toekenning van het bedrag van acht gulden van de tienden kon niet worden gecontesteerd. Indien er onverwachte calamiteiten gebeurden diende de twee partijen te onderhandelen over het recht tot “reparatie ende timmeringhe” van de kerk.

Balen zoekt steun in Leuven 1613 '''( St. Joris nr.77)'''

De Balenaren bleven echter niet bij de pakken zitten in het laatste proces. Zij zochten reeds op voorhand steun bij de universiteit van Leuven. Op 15 april 1613 spraken verscheidene Leuvense professoren zich uit in het Pauscollege te Leuven. In het proces tussen de aanklagers uit Balen en de verweerders van Averbode spraken de professoren Joannes Jansonius, J. Wiggers, P. Gudelini en Ger. Corselius zich uit tegen de Balenaren. De aanklagers wilden dat de abdij verplicht zou worden om het onderhoud van de kerk te betalen: deze mening was “niet gefundeert noch ontfanckbaer”. De aanklagers zouden content moeten zijn met bijdrage van 8 rijnsgulden die hen door de abdij jaarlijks zou worden verstrekt. Alleen in geval van calamiteit (“eenich ongeluck oft infortune van brandt oft andersints….”) kon er worden afgeweken en moesten nieuwe afspraken gemaakt worden. Deze “arbitrale sententie” werd op 13 september 1613 geconfirmeerd door het Hof van Brabant.

'''1613-1620 Dovenmansgesprek tussen Hulsen en Balen '''

'''(ex Reg. Scab. Ann. 1617-1622 fol. 99)'''

Hulsen heeft altijd al dichter bij Meerhout gelegen dan bij Balen, ook in de zeventiende eeuw. Op 20 mei 1620 kwam het probleem op tafel voor de schepenbank van de voogdij van Mol, het rechtsgebied waar Hulsen toe behoorde. Machiel Verheyden, inwoner van Hulsen, sprak er in naam van de Hulsense “bedesetters” Cosmas Elen en Wouter Lodewijcx. Volgens Machiel Verheyden hadden de twee bedesetters nooit een opdracht ontvangen om de inwoners van Meerhout te informeren of relaas te doen over de toestand in Hulsen, noch in opdracht van Jan Joos, onderschout van de voogdij,, noch in opdracht van Aert Goris of een andere gedeputeerde van Balen . Toch hadden de gedeputeerden van Meerhout en de bedesetters van Hulsen een contrakt afgesloten op 27 juni van het jaar 1613. Dit zou zijn gebeurd door interventie van de bisschop van Antwerpen; het ging over zekere kwesties en geschillen van geestelijke aard die de gemelde partijen van Hulsen en Meerhout met elkaar hadden: “het contribueren van geestelijke lasten”.

Machiel Verheyden had dit initiatief uit eigen beweging ondernomen, zonder dat iemend hem iets in de weg had gelegd. Daarbij beweerden de Hulsenaren dat zij van Jan Joos of Aert Goris nooit iets gehoord of gezien te hadden, hoewel zij erkenden dat Joos en Goris gemachtigd waren het accoord met Meerhout af te sluiten.

Jan Stevens, oud omtrent 54 jaar, kwam onder plechtige eed verklaren dat hij in Olmen was geweest ten tijde van het contrakt; toen werd hij door Jan Joos de onderschout belast om vanwege de gedeputeerden van Balen het contrakt te verbieden aan die van den hertgank van Hulsen. Hetgeen door Jan Stevens werd doorgegeven aan die van Hulsen.

Ook Jan Joos en Aert Goris waren aanwezig en legde ambtshalve de eed af. Zij verklaarden aanwezig te zijn geweest bij het afsluiten van het contrakt in Meerhout. Zij hadden geweigerd hun akkoord te geven omdat er onregelmatigheden waren in opgenomen. Zo werd er opgenomen dat Hulsen voortaan op zich zou nemen om de kosten van de schoolmeester, het orgel etc te betalen. De intentie was geweest om die van Hulsen vrij te stellen van enige bijdrage tot op het ogenblik dat de hogere geestelijke overheid of een concilie een algemene regeling zou getroffen hebben door te stellen dat het onderwijs tot het geestelijke domein moest behoren en dus niet tot het gemeentelijk domein. De twee (Joos en Goris) verklaarden verder dat zij de volgende dag niet werden opgeroepen toen het contrakt definitief werd afgesloten tussen Hulsen en Meerhout. Zij hadden op hun beurt Jan Stevens de opdracht gegeven om die van Hulsen op de hoogte te brengen dat zij nooit het contrakt zouden goedkeuren met die van Meerhout.

'''Ruzie met de Olmenaren in 1688 (Welvaarts) '''

De tiendenheffer in Balen was de abdij van Averbode, sinds het jaar 1266. In Olmen werden de tienden geïnd door de priorij van Postel; Floreffe was de moederabdij van Postel. In 1288 werden de rechten in Olmen gegeven aan de abdij van Floreffe; deze laatste gaf deze rechten door aan Postel, hun stichting in de Kempen. Regelmatig werden de eigendommen van de norbertijnen verpacht aan de meestbiedenden; van de opbrengst van het land werd nog eens één tiende afgestaan aan de abdij van Postel. Meestal werden de eigendommen in beperkte kring door de Olmenaars gepacht en nadien bewerkt. In 1688 meenden de Olmenaars de abdij te slim af te zijn en maakten zij, de Olmenaars, op voorhand prijsafspraken. In Postel hadden ze er geruchten van opgevangen en bedachten ze een antwoord hierop. De verpachting werd openbaar gemaakt, zodat iedereen, ook landbouwers buiten Olmen, kon intekenen. Verschei-dene Balenaars waren hierop ingegaan, tot groot ongenoegen en hitsige nijd van de geburen uit Olmen.

Het hoogtepunt van het geschil liep uit op een regelrechte vechtpartij die door de Olmenaars werd begonnen en gewonnen. Dat kunnen wij afleiden uit de verslagen van de rechtspraken die erop volgden. Peter Slechten, ingezetene van Balen had zich ingeschreven voor de verpachting, samen met Laureys Verachter, Willem Vanden Broek, Sebastiaan Daems en Peter Dingenen. Toen zij naar Olmen trokken voor meer informatie over de verpachting, kwamen ze terecht in de herberg De Stooter. In dezelfde herberg waren er verscheidene Olmenaars, die al vlug hun verbittering de vrije loop lieten. De verpachting van de 180 mudde rogge was immers naar de Balenaren gegaan. Er werden messen getrokken en klappen uitgedeeld. Het meubilair van de herberg werd als projectielen gebruikt. De Balenaren verdedigden zich maar lieten zich duidelijk verassen door de aanval. De vlucht huizewaarts was vlug genomen. De herberg werd uitgebaat door Karel Poets. De belangrijkste messentrekkers waren Pauwel Dillen en de gebroeders Nicolaas en Hendrik Mangelschots, maar ze waren niet alleen. Klachten werden ingediend en het gevecht in geuren en kleuren beschreven. Gedane zaken namen geen keer. De Olmenaars zouden nog proberen de verpachting ongeldig te laten verklaren maar het gerecht gaf hen ongelijk. Het volledige verhaal werd uitvoerig verteld door Th. Welvaarts<ref name="ftn1">Th. Ing. WELVAARTS, ''Olmen naar de Archieven van Postels Abdij'', Turnhout, 1893, herdruk door Kamiel Mertens, Studium Generale VZW, 2011; voor het geschil zie p. 58-61.</ref>.

'''1684-1715 Het grote meningsverschil tussen Balen en Averbode (St. Joris nrs. 78, 101, Deducio Kemps)'''

Het hoogtepunt van de misverstanden en de spanningen tussen dorp en abdij gebeurde naar aanleiding van de brand in de Sint-Andrieskerk van Balen, in het jaar 1684. De geschillen veranderden in een patstelling die slechts tientallen jaren later definitief kon worden afgeschreven. In 1684 brandde de kerk af samen met meer dan twintig huizen uit de omgeving; de brand zou in één van de huizen zijn ontstaan.

Na een bezoek van vijf dagen aan de parochie, van 14 tot 18 juni 1685, bracht vicaris generaal Guillielmus Brasserij voor de eerste maal verslag uit over de toestand van de Sint-Andrieskerk en haar annexen. Hij betreurde de afwezigheid van de schout die naar Brussel was om advocaten te raadplegen voor dezelfde zaak. De aanleiding voor het onderzoek van Brasserij was de vreselijke brand; hij controleerde de rekeningen van kerk, de H. Geesttafel en de kapel van Schoor, afhankelijk van de Sint-Andrieskerk. Zonder veel diplomatie werden door de apostolisch vicaris een aantal oude wonden opengereten. Hij koos grosso modo en zonder omwegen duidelijk partij voor de plaatselijke kerkbestuurders, dus tegen de abdij. Hij kwam tot volgende besluiten:

1. De kerkbestuurders maakten verslag van de toestand van de rekeningen en de inkomsten, over de einduitkomst of de overschotten

2. In het bijzonder stelde hij vast ( en dit was geen vriendschappelijkheid), dat het beter zou passen dat de kerk van Balen een groter inkomen zou hebben dan de 12 florijnen die ze nu kregen van Averbode. Bij een calamiteit zoals deze brand zou een som van 40 florijnen slecht een redelijke inkomst zijn

3.Wanneer het ging over de restauratie na een brand dan moesten hiervoor eerst de inkomsten van de tienden aangesproken worden. De restauratiekosten zouden evenredig (aequalibus portionibus) moeten verdeeld worden tussen het dorp en de abdij.

De inwoners van Balen waren echter niet bij de pakken blijven zitten. Het zat hen nog steeds hoog dat de abdij van Averbode zoveel tienden wist binnen te halen zonder ernstige wederdienst. In 1684 werden de tienden van Balen gestolen door de bevolking; de opbrengsten werden weggehaald op het veld. Een proces werd ingespannen. Op bevel van de Souvereine Raad van Brabant werden de twee volgende jaren 1685 en 1686 de tienden afgehaald en opgeslagen. De Balenaars waren van oordeel dat de abdij geen inkomsten moest krijgen zolang de kerk niet hersteld was. Vermits er geen kerk was, waren de inwoners in de onmogelijkheid om de mis bij te wonen en had de abdij ook geen recht op de tienden. Wie de tienden ging heffen, diende ook voor de restauratie van de kerk in te staan. Sommigen gingen nog verder door op de deur van de pastorie een brandbrief te plakken waarin gedreigd werd de hoeven van de abdij in brand te steken.

Er werd geprocest en gepleit. De commissarissen van de Souvereine Raad maakten een uitgebreid verslag over het geschil. In een grondige studie probeerden zij de juridische gronden vast te leggen om een uitspraak voor te bereiden. Allerlei argumenten werden gezocht, van juridische aard waarbij talrijke rechtsgeleerden werden geciteerd, van moreel-godsdienstige aard met citaten uit het oude en het nieuwe testament, van historische aard waarbij afspraken bij vroegere branden van 1478 en 1598 werden geanalyseerd en waarbij verwezen werd naar een uitspraak van de aartshertogen in 1611. De conclusie was dat er nergens een degelijke grond kon gevonden worden die de tiendeheffer kon verplichten bij te dragen tot het herstel en de reparatie van de afgebrande kerk. Als er ooit een bijdrage werd geleverd was het een éénmalige bijdrage, uit goede wil, zonder verdere verplichtingen in de toekomst, zonder dat er een juridische basis van verplichting was. De abt toonde zich echter billijk en was toch bereid van tussen te komen voor de helft van de onkosten.

Het verder verloop van het geschil stond genoteerd in het proces dat in 1701 te Brussel door de Souvereine Raad werd uitgesproken en ondertekend door Bodrij. Aangezien dorp en abdij niet tot een overeenkomst kwamen, hadden de Balenaren in de jaren 1684, 1685 en 1686 beslag gelegd op de tienden van de abdij. Ondertussen bleef het gebouw zonder dak, ten prooi aan seizoenwisselingen, aan weer en wind. De Balense regeerders waren van plan om jaarlijks de tienden in de gemeentekas te houden tot de kerk zou hersteld zijn. Overeenkomstig de suggesties van vicaris generaal Guilielmus Brasserij wilde men de herstellingen aanvatten opdat de dienst Gods verder zou kunnen verzorgd worden en opdat de schade aan het gebouw niet verder zou kunnen doorzetten. -Misschien is toen de spotgedachte in de naburige gemeenten ontstaan dat in Balen de koeien in de dakgoot van de kerk graasden.- Verder werd gesteld dat er met het herstel van het koor moest begonnen worden en dat er verder een behoorlijke tiende moest geleverd worden alsook een “bannale clocke” (tiendeklok). Na verscheidene processen en onderzoeken door commissarissen (1694, 1700) besluit het Souvereine Hof van Brussel het volgende: De restauratie van de kerk moet onmiddellijk begonnen worden. De onkosten moeten worden betaald met de boni die de fabriek heeft ingeschreven in de rekeningen; daarna kan er beroep worden gedaan op het geld van twee jaren tienden van Balen.

In 1715 was er opnieuw een uitspraak van de Souvereine Raad van Brabant. Het document geeft de indruk dat de partijen tot een vergelijk zijn gekomen. Openbaar notaris J. Dierckx maakte een accoord in aanwezigheid van de verschillende betrokkenen: Enerzijds de Heer Adamus Quaetpers, gevolmachtigd Kamerling van de abdij van Averbode, anderzijds de schepenen en burgemeesters van Balen. Op verzoek van Petrus Govaerts, de vicaris van het bisdom ’s-Hertogenbosch, tracht men in der minnen tot een akkoord te komen.

Ten eerste. De abdij zal binnen de twee jaar het herstel van het dak bekostigen in de middenbeuk en het kruiskoor. De gemeente zal instaan voor het vervoer van het materiaal: leem, kalk, hout, stenen enz.; het hout voor de stellingen wordt geleverd door de gemeente; de onkosten voor de ijzeren balken worden gedeeld. Dit alles overeenkomstig de uitspraken van 1701.

Ten tweede. Enkele financiële kwesties worden verder geregeld. Over de interest op het kapitaal van 8.000 guldens werd reeds vroeger een akkoord gesloten (aldus de tekst van 1715), dat afliep op 1 januari 1716. De volgende vervaldag 1 januari 1717 zal de nieuwe koers worden aangehouden.

Ook over de afwikkeling van de financiële kwesties met het kapitaal en de rente van Henrick Willekens werd reeds een regeling getroffen door de Souvereine Raad. Hij kan worden vervangen door een kapitaal van 3000 gulden vanwege de gemeente met een interest van 4 procent vanaf 1 januari 1716. Hiermee kwam ook de uitgaven van de boni van de kerkrekeningen te vervallen, die voorzien waren in de uitspraak van 1701. Ten gevolge hiervan vervallen voor de abdij ook allerlei lasten: alle koningsbeden, subsidies, twintigste penningen, contributiegelden, kwartierlasten en andere lasten in Balen, zowel voor de tiende-inkomsten als voor andere goederen van de abdij en de pastorie tot op de datum van 1 januari 1716. Na 1716 zou de gemeente opnieuw belastingen kunnen heffen. Getuigen bij deze overeenkomst van 1715 waren Dijonisius Wouters en Cosmas Dries.

Wij hebben de indruk dat met dit akkoord de verschillende vroegere afspraken nog eens werden getoetst en op scherp gezet. De eerste herstellingen waren reeds ingezet en verscheidene initiatieven zouden volgen mettertijd. Omstreeks 1705, aldus T.J. Gerits, hadden Andries Bolgeryns, stadstimmerman van Diest, en Claes van Schaluynen, timmerman van Turnhout, een raming gemaakt van de onkosten voor het herstel van het kerkgebouw. Hun raming liep op tot 3.960 gulden, waarvan de abdij de helft zou betalen, de andere helft te betalen door de gemeente<ref name="ftn2">T.J. GERITS, Bouwstoffen voor de kerkelijke kunstgeschiedenis van Balen-Neet, in Taxandria, N.R. deel 39, 1967, p. 141-163, in het bijzonder p. 150.</ref>. De herstellingswerken moeten kort daarop zijn aangevangen. T.J. Gerits vermeld in dezelfde publicatie nog andere initiatieven. In 1708 schonk de abt van Averbode een hergoten tiendeklok aan de Sint-Andrieskerk. In 1712-1713 werd een nieuwe biechtstoel aangekocht. In 1720 werden twee portalen geplaatst in de kerk. In het eerste kwart van de achttiende eeuw (van 1700 tot 1724) werden uitgaven gemaakt voor de plaatsing van de zijaltaar van O.-L.-Vrouw en het altaar van de HH. Cosmas en Damianus. In 1726-1727 werd het hoofdaltaar geplaatst. In de twintiger jaren werd ook een nieuw orgel geplaatst. Tijdens zijn visitaties kon de deken van Geel zijn tevredenheid vrije gang laten gaan; de kerk was stillekensaan helemaal terug in orde: in 1727 werd een nieuw orgel geplaatst; in 1732 waren er drie klokken.

'''1693 Bouw van de kapel van Gerheide, tegen de goesting van de pastoor van Balen (St. Joris nr. 85)'''

Op 3 september 1693 stuurde pastoor Cornelis Lauwers van de Sint-Andrieskerk van Balen een brief aan de abt van Averbode om hem op de hoogte te brengen over wijzigingen in zijn parochie, meer bepaald “in Grijen”. In dit gehucht was er nooit een kapel geweest, aldus de pastoor. Ook de voorgangers van pastoor Lauwers hadden nooit de toelating gegeven om er een kapel te bouwen. Er was in Gerheide wel een kapelleke zoals er elders in Balen bestonden en die door het volk uit eigen beweging en godsvrucht, zonder toestemming van gezagsdragers, waren gebouwd: ze werden “heylich-huijsken” genoemd. Gelijkaardige heilige huisjes kon men vinden onder Stegh, onder Rijsbergh of in ’t midden van het dorp nabij de kerk. Het volk van Grijen, in de grootste onvoorzichtigheid, had van de bisschop van Brugge bekomen dat er in hun gehucht een kapel mocht worden gebouwd. De inwoners voerden aan dat er zoveel sterfgevallen waren en dat de parochiële kerk van Balen geteisterd was (na de brand van 1684 ). Ze hadden van deze bisschop de mogelijkheid gekregen om er tijdelijk missen op te dragen.

De inwoners van Gerheide waren echter niet over éénnachtijs gegaan. Reeds in 1682 had pastoor Lauwers een schrijven ontvangen van Guillielmus Bassery, vicaris van het bisdom ‘s-Hertogenbosch. Deze laatste hield toezicht op de parochiële verrichtingen in het bisdom ’s-Hertogenbosch, waartoe Balen behoorde. Bassery beweerde dat de inwoners van Gerheide herhaaldelijk hadden aangedrongen op het lezen van heilige missen in de wijk. Vooral op de kerkelijke feestdagen werden vieringen gewenst in de kleine kapel van de wijk, volgens de inwoners van Gerheide tegemoetkomend aan de apostolische wensen, aldus hun verzoekschrift. Het werd gevraagd voor korte tijd, dus tijdelijk; de gunst werd gezien als een vergroting van de devotiemogelijkheden van de inwoners. Na een jaar zou worden gekeken of het initiatief nog zou worden verder gezet en of ze niet van gedacht waren veranderd, aldus Bassery. De pastoor kon toezicht houden op de evolutie ter plaatse. In 1682 hadden die van Gerheide reeds hun erwten in de “waaik” gezet.

Willem Bassery (°Brussel 1642-+Brugge 1706), apostolisch vicaris van het bisdom ‘s-Hertogenbosch, werd in 1691 tot dertiende bisschop van Brugge gewijd. De inwoners van Gerheide hadden een sterke man als steunpilaar gekozen; de pastoor had wel wat weerwerk geboden maar de kapel kwam er.

Besluit

Er werd meermaals gewrongen en tegengewrongen in de gemeente Balen. Soms was het om redenen van persoonlijke aard zoals bij Jan Dois in 1513, soms van gemeenschappelijke aard zoals bij de inwoners van Gerheide in 1693. De meeste van de geschillen gingen om geldkwesties; hierbij was de abdij van Averbode als tiendeheffer een geduchte tegenspeler; jaren en jaren werd hierover gepalaverd en gediscussieerd.. Een enkele maal ging het om een grensgeschil met een naburige gemeente (Meerhout 1620), of een belangenconflict van een groep uit een ander dorp (Olmen 1688). Meestal ging het om conflicten met externe oorzaken buiten de gemeente en niet om groepen Balenaren die zich tegen elkaar gingen keren. Vermoedelijk moet de kwalificatie in de tittel van dit artikel in latere eeuwen worden gezocht, bijvoorbeeld toen de gemeente werd verdeeld in verschillende plaatselijke partijen die moeilijk in mekaars ogen konden kijken en meestal rond een muziekmaatschappij waren verenigd.

'''Lijst van de pastoors in Balen (St. Joris nr. 106)'''

'''1268 Snepardus, investiet van de kerk van Balen +1286'''

'''Everardus 1286-1294'''

'''Joannes 1295-1313'''

'''Petrus Appelmans 1313-1361'''

'''Franco de Leuwis 1361-1370'''

'''………'''

'''Joannes de Rotselaer 1398-1439'''

'''Walteus de Damerhezen de Meeuwen + 1458'''

'''Walterus Wijtmans de Oosterwijk 1499 (naar Tessenderlo)'''

'''Mathias van der Vliet de Rethy 1502-+1507'''

'''Arnoldus de Thenis de Diest 1507 - +1551'''

'''Arnoldus Vaes de Coersele 1551- +1556'''

'''Christianus Borckelmans de Sichem 1557- + 1564'''

'''Hubertus van Rijsfort de Zichem 1564- + 1579'''

'''Norbertus Hoevenaers (Fabri?) de Coersele 1579- +1607'''

'''Bernardus van den Briel de Coersele 1607 - +1633'''

'''Cornelis van Ham de Vorst 1633- +1637'''

'''Leonardus Pulinckx ex Helchteren 1637- +1651'''

'''Joannes van Tilborgh de Diest 1651- 1666 (deken van district Geel)'''

'''Cornelius Lauwers de Wechter 1666-+1685'''

'''Andreas Kimps de Lyra 1685-+1701'''

'''Bernardus Swaens de Venlo 1701- 1723'''

'''Andreas Noops de Coersele 1723-1737 (naar Cortenbosch)'''

'''Dominicus Croonaerts de Beringen 1737-+1747'''

'''Ambrosius Noë de Lovanium 1747- 1749 (naar Wezemaal)'''

'''Baltazar Boucx ex Hex 1749-1758'''

'''Cornelius Feillen Aquisgranensis 1758- +1774'''

'''Leonardus Raijmackers 1774- +1799'''

'''Nicasius Oniaerts de Oolen +1812 '''

'''Petrus Heijlen de Noorderwijck 1812-1813 (naar Waelhem)'''

'''Hieronymus Peeters ex Langdorp 1813- + 1826'''

'''Bols 1826- '''

'''Onderpastoors te Balen'''

'''Cornelius Lauwers, van werchter 1651-1656'''

'''Theodorus Schaepmans, van Tessenderlo 1656-1662'''

'''Antonius Bedix ,,van Macharen 1662-1665'''

'''Barth. Leijssens, van Retie 1665-1671'''

'''Ambrosius Van den bossche, van Zaventem 1671-1676'''

'''Servatius Otgeri van Hove, van Blerick 1676-1679'''

'''Petrus Taelmans, van Lummen 1679-1685'''

'''Godefridus Miertmans, van Miert 1685-1697'''

'''Henricus van Idsaerd, van Amsterdam 1697-1709'''

'''Sulpitius Wellens, van Diest 1709-1717'''

'''Jac Ignatius Grouwels, van Roermone 1717-1718'''

'''Jac Antonius Vaes, van Bree 1718-1723'''

'''Severinus van Broeckhuysen, van Venlo 1723-1729'''

'''Laurentius Vaes, van Bree 1730-1732'''

'''Hubertus Mattheussen, van Oostmal 1732-1736'''

'''Stephanus van den Borne, van Blerick 1736-1738'''

'''Bernardus van Buren, van Maestricht 1738-1741'''

'''Ernestus van Buren, van Maestricht 1741-1742'''

'''Bartholmeus Neecx, van van Herenthout 1742-1750 (+)'''

'''Melchior Nijpels, van Maestricht 1750-1751'''

'''Herman-Jozef van Ghemert, van ’s Hertogenbosch 1751-1754'''

'''Adolphus du Prez, van Geleen 1754-1756'''

'''Gerlacus van der Lé, van Essen 1756-1759'''

'''Martinus Vermasen, van Venlo +1759'''

'''Stephanus Hermans, van Vorst 1760-1761'''

'''Adolphus Du Prez (2°), van Geleen 1761-1766'''

'''Bartholomeus de Fraiture, van Rummen 1766-1772'''

'''Joannes Baptist Mattheus, van Aarschot 1772'''

'''Romualdus Van den Brande, van Kasterlee 1772-1774'''

'''Damasus Luyckx, van Turnhout 1774-1776'''

'''Eustachius Mommeyer, van Zichem 1776-1779'''

'''Matthias Huijsmans, van Turnhout 1779-1796'''

'''Hieronymus Peeters, van Langdorp 1796-1812'''

Seculieren

Laermans, van Boechout 1812

Joannes franc. Brems, van Wolfsdonk-Langdorp 1814-1820

P. Broeckx, van Aarschot 1820-1829

Josephus Verdeyen, van Tielen 1829-1834

Josephus Aertgeerts, van Meerhout 183’

----
<references/>

Het beeld en het reliekschrijn van de H. Odrada (1891)

2016-10-04T19:30:27Z

Jan:

'''Het beeld en het reliekschrijn van de H. Odrada (1891)'''

door [[Jaak Jansen]]

In de negende lezing van de Vita van Sint-Odrada<ref name="ftn1">In de “Vita” werd de levensbeschrijving van een heilige opgenomen. Voor Odrada gebeurde deze beschrijving lang geleden in 1304. Over deze Vita werd een grondige studie gemaakt door A.J. Speetjes in een doctoraat aan de Universiteit van Utrecht. A.J. SPEETJENs, ''De Vita Odrade: het kapittel van Alem en de verering voor de heilige Odrada (1100-1400)'', Utrecht, juli 1999. Met vertaling van de Vita uit het Latijn.</ref> werd er een vergelijking gemaakt tussen Ark van het Verbond uit het Oude Testament en de lijkkist van de heilige Odrada. De vraag was of deze negende lezing ooit invloed heeft gehad op de voorstelling van de H. Odrada of op een devotie-object.

De Ark van het Verbond zou in het Oude Testament uitgroeien tot één van de sterkste religieuse symbolen van de Israëlieten. Op bevel van Jaweh werd de Ark gemaakt uit nooit rottend accaciahout, daarna belegd met goud. De Ark bevatte de Stenen Tafelen met de tien geboden, door Jaweh aan Mozes geschonken; verder een gouden vaas met manna, het reddingsmiddel tegen de hongerdood van de Israëlieten in de woestijn; tot slot de staf van Aäron, symbool voor de uitgelezenheid en de bijzondere bescherming van het Joodse volk in Egypte. Mozes zou zijn volk vanuit Egypte naar het Beloofde Land Palestina leiden; de tien plagen van Egypte zouden de farao overtuigen om toe te geven. Mozes werd hierbij geholpen door zijn oudere halfbroer Aäron. Aäron was een betere spreker dan Mozes; hij had ook zijn steentje bijgedragen om de Egyptische koning te overtuigen; het was zijn houten staf die opeens tot bloei kwam; het was zijn staf die plots veranderde in een slang. De Ark werd bewaard in de tempel te Jerusalem.

Odrada werd begraven in een wilgenhouten kist, die tot Alem werd vervoerd op een kar met een span jonge lastdieren. Odrada werd begraven te Alem aan de Maas en kreeg er een basilica, waar door haar bemiddeling veel wonderen gebeurden. In de negende lezing werd benadrukt dat de Ark aanleiding gaf tot twisten en moorden op verscheidene plaatsen; dat was het Oude testament. Odrada daarentegen vertegenwoordigde het nieuwe geloof gebaseerd op het Nieuwe Testament; Odrada toonde de nieuwe weg; door boetedoening en door haar levenswijze; zij maakte duidelijk hoe heiligheid moest bereikt worden.

In het Oude Testament (Exodus 25: 10-30) werd de Ark volledig beschreven. Zij was tweeëneenhalve el lang, anderhalve el breed en anderhalve el hoog (1 el = ca. 69 cm). De Ark werd gedragen met vier ringen waardoor draagstokken werden geschoven. Bovenop de Ark werd een gouden verzoendeksel geplaatst van tweeëneenhalve el lang en anderhalve el breed. Hierin werd het bloed opgevangen indien er een zoenoffer werd gebracht. Twee cherubijnen werden boven dit deksel geplaatst; zij knielden neer en waren naar elkaar gericht met de blik gericht naar de Ark onder hen. Hun wijdse vleugels raakten elkaar boven het verzoendeksel.

Volgens de meest gangbare theorie werd de Ark vernietigd bij de verwoesting van de tempel van Jeruzalem waarin ze was bewaard. Sommigen beweren dat de Ark nog bestaat en vroeg of laat zal teruggevonden worden; te vergelijken met de zoektocht naar de H. Graal. Dit belet niet dat de voorstelling van de Ark overvloedig voorkomt in de christelijke iconografie. Talrijk zijn de voorstellingen op communiebanken, altaren, kelken of cibories. Hier geldt de Ark als voorafbeelding in het Oude Testament van de Eucharistie of Christus; deze laatste was het uiterste zoenoffer waardoor het Nieuwe Leven werd gebracht. Meestal worden Oude en Nieuwe testament tegenover elkaar geplaatst. De uitbeelding van de Ark zal ook evolueren in de tijd. De uitbeelding van de serafijnen worden vrijer geïnterpreteerd door ze rechstaande of ruggelings naar mekaar gewend voor te stellen; soms zijn er slechts twee cherubkoppen.

In de vita van Sint-Odrada werd de vergelijking met de Ark sterk doorgetrokken: “Ik heb toch gezegd dat door deze maagd heel toepasselijk de Ark van het Verbond wordt afgebeeld, omdat wij in haar spiritueel alle dingen vinden die in de Ark, naar men vermeldt, materieel aanwezig geweest zijn”.

'''1890-1891 Aankoop van een beeld van de H. Odrada'''

Het initiatief tot de aankoop van een beeld van de H. Odrada werd te Balen genomen in september 1890, tijdens de parochiefeesten bij gelegenheid van de toediening van het H. Vormsel door Zijne Eminentie de Kardinaal Goossens. Bij die gelegenheid lanceerden twee Balenaars-priesters het voorstel: Z.E.H. Geboers, pastoor-deken van Puurs en E.H. Van Olmen, secretaris van de aartsbisschop. De twee initiatiefnemers zaten ook in de eindfaze van hun publicatie over het leven van Sint-Odrada<ref name="ftn2">A. GEBOERS en F. VAN OLMEN, Het leven van Sint-Odrada, uitgever H. Desain Mechelen, 1891; verkorte, geactualiseerde heruitgave in 1898 bij dezelfde uitgever</ref>. Er zou een oproep gedaan worden om via giften het initiatief van de aankoop te financieren.

Op 5 november, feestdag van de H. Odrada, werd het initiatief voorgesteld vanop de preekstoel in de kerk. Om te weten of het initiatief succesvol kon zijn, werd er een halve dag rondgegaan op de Markt. Tot groot contentement werd er 400 frank bij mekaar gehaald en besloot men alle huizen van de parochie te bezoeken voor een bijdrage. Volgens de verslaggeving nadien waren er slechts drie huizen die weigerden. Uitschieters waren de enkele notabelen van de Markt die 50 frank gaven en sommige Balense priesters die 100 frank gaven. Iedereen gaf naar godsvrucht en vermogen, zowel de notaris en de burgemeester als de brouwer, de dienstmeid of de dienstknecht. De registratie van inkomsten en uitgaven werden zorgvuldig bijgehouden (Kerkarchief Balen Sint-Andries nr. 45). De pastoor en de twee onderpastoors waren vrijgesteld van gift omdat men oordeelde dat zij al onkosten genoeg hadden ter wille van het initiatief. Een bijzondere gift was ook het bedrag van 36 frank, voorvloeiende uit de verkoop van het boekje over het Leven van Sint-Odrada door Geboers en Van Olmen. Er werd in het totaal 2.077,42 frank opgehaald (zie bijlage). Dit was ruim voldoende om een beeld aan te kopen met voetstuk en troon. De bijeengebrachte som was zelfs zo groot dat men dacht aan een tweede opdracht namelijk de vervaardiging van een reliekschrijn van de H. Odrada. Blanchaert en Bressers kregen de opdracht om een beeld te maken. Festraets uit Mechelen kreeg de opdracht om een offerte te maken voor een reliekschrijn. De totale kosten zouden echter oplopen boven het ingezamelde bedrag. De kerkfabriek zou het tekort bijpassen tot 2525,37 frank. De financiële gegevens over rondhaling en kostprijs werden zorgvuldig bijgehouden in een boekje, zoals blijkt uit de notities in bijlage.

'''De aankoopfacturen (KAB Sint-Andries nrs. 54, 55 en 56)'''

De oudste facturen dateren van juli 1891. E.H. Geudens, onderpastoor van Sint-Andries, hield zich bezig met de administratie van de aankoop; hij betaalde in de maand juli 378,65 frank aan Leopold Blanchaert te Maltebrugge Sint-Denijs-Westrem. De beeldhouwer had het beeld gekapt in rood Rigasch dennenhout; Riga is gelegen in Letland aan de Oostzee. Het polychromeren werd aan iemand anders overgelaten. In dezelfde maand juli maakte Leonard Blanchaert, broer van Leopold, een rekening op voor onderpastoor Geudens; 662,4 frank werd aangerekend voor arbeid en materiaal (hout, ijzer) voor het maken van de troon, het voetstuk, de lichtarmen, het verpakken en verzenden en het maken van ringen voor de berriestokken. Leonard was werkzaam te Maltebrugge Sint-Denijs-Westrem in de “Fabriek van kerk- en salonmeubelen Middeleeuwschen Stijl”. Onderaan handtekende Leonard Blanchaert voor voldaan.

Voor het polychromeren van het beeld zal er eerst op 24 oktober 1891 (na de inhuldiging) een rekening toekomen te Balen, gericht aan de heer onderpastoor te Balen. A. Bressers-Blanchaert, Huis St. Lucas, Peperstraat 22 te Gent, zond een rekening voor het “vergulden en schilderen van een beeld van de H. Odrada, met gouden damast, verder het vergulden en schilderen van troon en piëdestal”. Blijkbaar werden de betalingen niet goed opgevolgd want op 5 november stuurt Leonard Blanchaert opnieuw een debetrekening aan de kerkfabriek van Balen voor de elementen van het hoger vermelde bedrag van 662 frank. Werden de bestellingen en facturen niet goed opgevolgd? Het is mogelijk. Op 21 december stuurde huis St. Lucas opnieuw een debetrekening van 418 frank aan de onderpastoor. Deze laatste rekening zit in de archieven van de kerkfabriek en werd als “voldaan” gehandtekend door A. Bressers-Blanchaert.

De factuur van de relikwiekast werd naar de kerkfabriek gestuurd op 21 juli 1891, door de “Fabrique d’ ornements d’ église P. Festraets, 53, rue du Bruel, Malines”. Voor de verkoop en de levering van een grote reliekhouder “style gothique”, met een compartiment in velours voor de relieken van Sint-Odrada, met een draagstel in eik en een houten kist, er werden 1.066,50 frank aangerekend. De houten kist kostte 16,50 frank; we mogen veronderstellen dat het hier om een verpakking ging om de relikwiekast veilig naar Balen over te brengen. De factuur werd voor voldaan afgetekend door de zoon M. Festraets; dit deed hij in naam van zijn vader. In de omschrijving van de opdracht treffen wij nergens een allusie op de symbolische betekenis van de reliekhouder en een mogelijke vergelijking met de Ark des verbonds uit het Oude Testament.

Indien alle facturen samen werden geteld, kwamen wij tot een bedrag van 2.525,17 frank, een bedrag dat ook door verslaggever werd genoteerd en waarvoor de kerkfabriek gedeeltelijk moest bijspringen namelijk 447 frank. Wij krijgen dan ook de stellige indruk dat het verslag eerder achteraf werd opgesteld, zeker wat de definitieve afrekening betreft.

'''Een raar document'''

In het kerkarchief (nr. 929) zit een raar document. Het is opgesteld door het “Komiteit der Monumenten” van het Aartsbisdom Mechelen. Dit Komiteit stuurde een advies (nr. 186) naar de parochiekerk te Bael (sic) over de relikwiekas van de H. Odrada, in verguld koper. Het Komiteit deed opmerken dat de tekening voor de relikwiekast, gemaakt door Festraets, een kast voorstelde die normaal bedoeld zou zijn voor grote relikwieën. Maar vermits men in Balen slechts beschikt over een kaaksbeen (en niet een skelet), vroeg het Komiteit zich af of het voorstel niet wat te groots was gedacht… “wat te grootsch aangelegd”.

Daarbij kwam nog dat het blijkbaar de bedoeling was de relikwie rond te dragen in de processie. Daarom stelde men voor een nieuwe gedacht te laten uitwerken. Als richtlijn gaf het Komiteit twee tekeningen mee die hadden gediend voor bestaande relikwiekassen: te Tongeren en te Keulen.

Het zou bijzonder interessant zijn om deze drie tekeningen eens te bestuderen. Vooral de ontwerptekening van Festraets moet verhelderend zijn. Was er hierbij een koffer voorzien die de Ark moest symboliseren? Is nadien de opdracht gewijzigd geworden? Was het opzet te groots? Of begreep het Komiteit de opdracht wel correct? Was het niet de bedoeling om boven de kist van de Ark de reliekhouder van de H. Odrada te plaatsen en aldus de zinvolle vergelijking van de negende lezing gestalte te geven? Het was niet de bedoeling om de relikwiën van de heilige in de Ark op te bergen. Monseigneur Van Olmen zal te Mehelen het dossier wel opgevolgd hebben vanop de eerste rij. Misschien was het geheel toch te groot en te zwaar om gemakkelijk hanteerbaar te zijn. Zeker indien de Ark ook in koper werd uitgevoerd. Heeft men daarom beslist om alleen het verzoendeksel bovenaan de Ark weer te geven als draagplatform voor de engelen die de reliekhouder met de relikwie dragen. Het huidige uitzicht komt tegemoet aan deze optie. Er is geen kist aanwezig; vanaf het verzoendeksel hangen vier fluwelen panden naar beneden. Het platte koperen deksel is het draagvlak waarop twee engelen zijn uitgebeeld die het neogotisch reliektorentje draagt met relieken van de H. Odrada. Het advies van het Komiteit werd geformuleerd op de zitting van 24 april 1891. De inhuldiging van beeld en reliekhouder vond plaats op 22 juli, drie maanden later. Wij kunnen ons niet voorstellen dat er nog voor een nieuw project kon gekozen en uitgewerkt worden.

'''Inhuldiging van 22 juli 1891'''

Het was een feestdag die woensdag. Heel het dorp stond op zijn kop . Om acht uur ‘smorgens stond de markt al vol volk. Allemaal op hun paasbest. “Een diepe godsvrucht tot de H. Odrada en een groot vertrouwen in de Heilige was altijd onder het volk gebleven”. Alle huizen waren versierd. De grote klok werd reeds de avond te voren geluid. De Gazet van Moll zou uitvoerig verslag uitbrengen van de feestelijkheden. Veel volk was er. Alle stoelen werden uit de kerk genomen om zoveel mogelijk mensen bij de inzegening in het bedehuis te laten. Het gebouw werd volledig ingenomen door staande gelovigen en evenveel volk stond buiten de kerk omdat er geen plaats meer was. Na het evangelie beklom pastoor-deken Geboers de preekstoel. Hij sprak er over het grote geluk van de Balenaren om zo’n bijzondere voorspreekster te hebben in Balen, in Milligem en in de Kempen. Tot slot maakte hij ook de vergelijking met de Ark des Verbonds. Zoals de Israëlieten hun Ark des Verbonds naar de tempel brachten, zo werd ook de H. Odrada naar de Balense kerk gebracht, “volg haar deugden en haar leven na…” De mooie kunstwerken werden nadien door de belangrijkste straten gedragen. De Gazet van Moll beschreef uitvoerig de stoet die door het centrum trok met twee muziekkorpsen, gendarmen, bazuinblazers, de scholen, de congregaties, groepen maagdekens van Millegem en Kerkhoven, een groep die de terugkeer van Sint-Odrada uit Milligem voorstelde, engelen die de deugden van Sint-Odrada verzinnebeelden, een ossenspan met de lijkkist, het onthaal te Alem, de relikwiekast en het nieuwe beeld in haar baldakijn. De straten waren versierd en een massa bedevaarders schoof mee aan met de processie. Enkele dagen later, op zondag 6 juli trok deze inhuldigingsprocessie nog een tweede keer uit. Er was weer evenveel volk.

De Balense pastoor E.H. Van den Bossche was ziekelijk en even vreesde men dat de plechtigheden moesten uitgesteld worden. Gelukkig werd hij beter in die periode . Hij bleef echter zwak. Hij stierf in oktober van dat jaar 1891. E.H. Van der Donck, pastoor van Halle, zou hem opvolgen en werd ingehuldigd op 24 december 1891.

'''Authenticiteitsattest van 26 augustus 1891 (Parochiearchief Balen farde nr. 985)'''

Balenaar F. Van Olmen, secretaris van de aartsbisschop van Mechelen, zorgde ervoor dat de verering van de reliek in het nieuwe schrijn ondersteund werd door de nodige attesten en goedkeuringen. Kardinaal Petrus Lambertus Goossens, primaat van België, leverde een attest af voor de relikwieën van de H. Odrada:”ex ossibus Sanctae Odradae, Virg. Balensis”, het was een rest uit het gebeente van de heilige, en, ongetwijfeld op aandringen van Van Olmen, werd er toegevoegd dat het om een Balense heilige ging. De tekst gaf verder uitleg bij de bewaarplaats van de reliek: “theca chartaria formae sexangulae”, een zeshoekige houder met

venstertjes. Er werd toelating gegeven om de relieken uit te stallen en te vereren. Het document werd ondertekend door de vicaris-generaal I. Ketelbant en de secretaris F. Van Olmen. De beschrijving van de houder neemt alle twijfels weg over de vraag naar de houder. Waar men zich niet over uitsprak was de herkomst van de reliek. Vermoedelijk heeft de kerkfabriek de toelating besproken om een stukje van de onderkaak vrij te maken om het in de nieuwe houder te plaatsen.

BIJLAGEN

'''1. Lijst der giften''' / Door de Baelenaren gedaan / Voor een nieuw beeld van de / H. Odrada

Parochie-archief Balen Sint-Andries farde 45

''Merkt samen 605,50 fr''

''Zand samen 29,25''

''Driehuizen samen 10,70 ''

''Hooge Reysberg samen 8,95''

''Reysberg samen 49,60 ''

''Gerheyden samen 56,90 fr''

''Schoorheide samen 14,15 fr''

''Alles samen 775,05 fr''

''Op andere gehuchten samen 380,37 Alles samen 1155,42''

''Berg, Tenderlo, Rosselaar, Hoolst''

''Holven, Hoolsterberg, Scheps, Schoor, Steeg, ''

''Baelenaren woonende buiten de parochie samen 800,00 fr''

''Priesters, begijnen, particulieren''

''Alles samen 1955,42''

''Winst op verkoop Leven van de H. Odrada 50 fr''

''Interest spaarkas 36 fr''

''Offer op de dag van de inhuldiging 36 fr''

''Alles samen 2077,42 fr''

''Ontvangen van de kerk(fabriek) 447,95''

''Alles samen 2525,37 fr ''

'''2. Uitgaven voor beeld en relikwiekast'''

Parochie-archief Balen Sint-Andries farde 45

''Aan M. Festraets Mechelen voor de ''

''Relikwienkas met draagbarrie '''1066,50 fr'''''

''Aan de Heeren Blanchaert en Bressers voor''

''het beeld, voetstuk en troon: '''1458,87 fr'''''

''Aan Leonard Blanchaert''

''1. Voor roode delen hout: arbeid en ijzerwerk''

''van eenen troon en voetstuk voor het''

''beeld van de H. Odrada 538,22 fr''

''2. Voor de koperen branchen 84,00 fr''

''3. Voor de embaleerkisten, en verzenden 25,75 fr ''

''4. Voor hout en arbeid van 4 colissen voor''

''het inschuiven der berriestokken 14,25 fr''

''Aan Leopold Blanchaert''

''Voor het maken van het beeld des H.''

''Odrada, gesneden in rood rigaschhout''

''het schilderen niet inbegrepen 378,65 fr''

''Aan A Bressers-Blanchaert''

''Voor vergulden en schilderen van het ''

''beeld, met gouden damast 113,00 fr''

''Voor vergulden en schilderen van troon van Balen ''

''piedestal 306,00''

'''3. Rekening van P. Festraets'''

21 juli 1891. Rekening van P. Festraets aan de kerkfabriek van Balen voor een reliekhouder

Parochiearchief Balen Sint-Andries farde nr. 55

''Fabrique d’ornements d’église''

''P. FESTRAETS''

''53, Rue du Bruel, 53''

''Malines''

''La Fabrique de l’Eglise de Baelen lez Nethe doit pour vente et livraison de ce qui suit :''

''Malines, le 21 Juillet 1891''

''1 grand reliquaire style Gothique en cuivre doré avec compartiment en velours pour conserver les saintes reliques de Ste Odrade 1000,00''

''un brancard en chène 50,00''

''une caisse en bois 16,50''

''Total frs 1066,50''

''Pour acquit''

''M. Festraets''

''Pour son père''

----
<references/>

De devotie tot de H. Odrada in de Kempen tijdens de 17de eeuw

2016-09-20T18:31:20Z

Jan:

[[Jaak Jansen]]
gepubliceerd in ''Taxandria'', 78, 2006, p. 83-98

<div style="margin-left:0cm;margin-right:2.667cm;">Afbeeldingen </div>

<div style="margin-left:0cm;margin-right:2.667cm;">1. Balen Kerk Sint-Andries, Schilderij, H. Odrada van Balen, Vlaamse School, 1654, olieverf op doek, 122 cm x 171 cm Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X000960 X000960](2004) </div>

<div style="margin-left:0cm;margin-right:2.667cm;">2. Balen Kerk Sint-Andries, Reliekosculatorium van de H. Odrada met oude reliek, reliek 8ste eeuw, osculatorium 1830, verzilverd metaal, 30 cm x 28 cm Foto KIK: [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M102882 M102882] (1972)</div>

<div style="margin-left:0cm;margin-right:2.667cm;">3. Balen Kerk Sint-Andries, Reliekosculatorium van de H. Odrada, de reliek uit de 8ste eeuw Foto KIK:[http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X000935 X000935]</div>

<div style="margin-left:0cm;margin-right:2.667cm;">4. Mol-Milligem Kerk Sint-Odrada, Beeld H. Odrada van Balen, ca. 1690, gepolychromeerd hout, hoogte 77 cm Foto KIK [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X002495 X002495](2006)</div>

<div style="margin-left:0cm;margin-right:2.667cm;">5. Mol-Milligem Kerk Sint-Odrada, Reliekosculatorium van de H. Odrada, 1686, metaal en gouddraad, diameter 3,6 cm Foto KIK [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X002489 X002489](2006)</div>

De Vita van de H.Odrada werd geschreven in 1304 door een Benedictijnenmonnik van Sint-Truiden<ref name="ftn1">''Acta Sanctorum, Dies tertia Novembris. De Sancta Odrada'', Commentaar door C. DE SMEDT, 2, Brussel, 1894, p. 57-69; een diepgaande studie over de vita werd uitgevoerd door ANNEMARIE SPEETJES, ''De Vita Odrade: het kapittel van Alem en de verering voor de heilige Odrada (1100-1400)'', met een kritische studie van de vita, doctoraatsproefschrift Vakgroep Geschiedenis Universiteit Groningen, 1999. De auteur publiceerde de oorspronkelijke tekst van de vita en het officium; van de in het latijn geschreven vita gaf zij een nederlandse vertaling.</ref>. Om de geloofwaardigheid van het levensverhaal kracht bij te zetten vermeldde hij ook de bronnen waarop hij zich had gebaseerd. Er was immers geen oudere levensbeschrijving aanwezig. Aan de hand van mondelinge getuigenissen en het beeldend materiaal van de muurschilderingen in de kerk van Alem had hij zijn verhaal samengesteld. Alem, in de Maaslandse regio, boven ‘s Hertogenbosch, was de begraafplaats van de H. Odrada, waar een zekere Otto een bedevaartkerk voor haar had laten bouwen. Volgens de vitaschrijver was de H. Odrada herkomstig uit Balen in de Antwerpse Kempen, meer bepaald uit Scheps, een gehucht in deze gemeente (Vita: “in loco qui nunc Scapis ab incolis nuncupatur” – op een plaats die nu door de inwoners Scheps wordt genoemd). Scheps is gelegen in het zuidoostelijk deel van de gemeente Balen (Provincie Antwerpen), een gehucht dat door de rivier de Grote Neet werd doorkruist. Hier is de oudste kern van de gemeente geweest, waarvan de sporen naar de achtste eeuw verwijzen<ref name="ftn2">Een radiocarboondatering van de reliek van de H. Odrada, uitgevoerd door het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium te Brussel, stelde vast dat de reliek van Sint-Odrada behoorde bij een persoon die in de achtste eeuw moet hebben geleefd.</ref>.

Odrada zou van een adellijk afkomst zijn geweest (Vita: “quidam vir: illustris christicola, nobilitate cluens, honore praeditus” – een zekere heer: vermaard christen, van edele afkomst, beladen met eer). Zij verloor op jeugdige leeftijd haar moeder en werd onheus bejegend door haar vader en stiefmoeder. Toen de familie op bedevaart ging naar Mol-Millegem, was er voor Odrada geen paard meer ter beschikking, waarop de stiefmoeder haar verwees naar de wilde paarden in de omgeving en vertrok met haar gevolg. Het eerste wonderbare gebeurtenis zou plaatsvinden: met een kruis in de hand, bedwong zij een horde wilde paarden en besteeg een paard dat haar naar Mol-Milligem bracht. Het gebeuren zou een grote indruk op haar vader maken. Tijdens de religieuze dienst in de kerk van Milligem kreeg Odrada verschrikkelijke dorst. Zij verliet het bedehuis en deed buiten een bron ontspringen bij een oude boomstronk.

Tijdens haar verder leven deed Odrada vele goede werken en wijdde haar leven aan God; ondanks vele aanzoeken weigerde zij in het huwelijk te treden om zo beter haar opdracht te vervullen. Na een deugdzaam en godvruchtig leven, drukte zij de wens uit dat bij haar dood, haar lijk in een uitgeholde boomstam op een stuurloze ossenkar zou geplaatst worden. Hetgeen geschiedde. De lijkwagen vertrok noordwaarts. Tijdens de tocht stootte de wagen tegen een oude stronk die daarna opnieuw tot leven kwam en tot een eikenboom ging uitgroeien. De wagen trok verder tot in Alem, aan de Maas, boven ‘s Hertogenbosch waar een bedevaartsoord tot stand kwam op de begraafplaats van de heilige maagd. De bedevaartkerk werd aanvankelijk bediend door een kapittel, later door de Benedictijnen van Sint-Truiden, waarmee de cirkel van de vita rond is. Merkwaardig genoeg bleef deze heilige in de gemeente Balen een illustere onbekende.

Aanvankelijk zou de verering van de heilige zich situeren in het Noord-Brabantse Alem; slechts in de tweede helft van de zeventiende eeuw zou de devotie tot de H. Odrada in de Kempen worden verspreid.. Wanneer omstreeks 1573 de dreiging van de beeldenstorm zich liet gevoelen in Noord-Brabant, besloot men de overblijfselen van de heilige op te graven om ze in verzekerde bewaring te brengen. De bisschop van ’s Hertogenbosch nam hiervoor het initiatief. Verscheidene Nederlandse parochies werden met relieken begiftigd maar het grootste gedeelte werd omstreeks 1629 aan de Orde van de Karthuizers te Vught toevertrouwd die er nadien, opnieuw uit veiligheidsoverwegingen, mee naar Antwerpen zouden trekken in de Zuidelijke Nederlanden. Daar zouden er verder geen sporen meer te vinden zijn. In die periode zal ook de geschiedenis aanvangen van de reliek van Sint-Odrada in de Sint-Andieskerk te Balen.

'''Een schilderij in de Sint-Andrieskerk te Balen'''<ref name="ftn3">Het schilderij werd tijdelijk bewaard in de Sint-Thomaskapel te Schoor. In 1830 werd het daar reeds vermeld door de Balense pastoor J. Bols. Het werd daar gevonden door F. Donnet en F. Van Leemputte in 1910 toen zij hun inventaris van de kerken maakten; ook A. Geboers en F. Van Olmen hebben het schilderij in de kapel gezien. Later werd het terecht naar de Sint-Andrieskerk terug overgebracht.</ref>

Toen de Balense Sint-Andriesparochie in het midden van de zeventiende eeuw een bedevaartvaantje uitgaf, werd hierop alleen de H. Andreas apostel, patroon van de Sint-Andrieskerk afgebeeld en was er geen enkele verwijzing naar de H. Odrada, de Balense heilige. Blijkbaar was er op dat ogenblik geen enkel spoor van verering in de kerk. Een eerste aanduiding van verering vonden wij in een schilderij van een onbekende Vlaamse meester.

[http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X000960 (afbeelding 1)]. Hierop werden de belangrijkste gebeurtenissen uit de vita van de heilige in beeld gebracht. Bovenaan het schilderij werd de naam van de heilige vermeld in een stralengloed: S ODRADA VIRGO. De Heilige Odrada werd zoals gebruikelijk in die tijd, voorgesteld als een adellijke dame in een rijkelijke klederdracht met wit kleed en rood bovenkleed, met mooi hoofddeksel versierd met juweel en pluim. Zij zat schrijlings op een wit paard dat volledig was uitgerust met teugels, zadel, riemen en dekkleed. Het paard werd stappend voorgesteld met opgetrokken rechter voorpoot. In haar rechterhand hielt Odrada een palmtak. De amazone werd voorgesteld in een wijds landschap met rechts de toegang tot een kasteelpoort. Links werd het schilderij afgezoomd door een bos waarin op het tweede plan

Odrada het wit paard beteugeld dat bij haar was neergeknield. Links vooraan zien wij een draaiend waterrad, dat water ontvangt van de Neet die in het midden op het tweede plan is voorgesteld. Het waterrad is een historisch referentiepunt en verwijst naar één van de drie watermolens die op de Neet waren gebouwd namelijk te Kerkhoven, te Scheps en te Hoolst. Op het derde plan zien wij een ossenspan met vier ossen; zij trekken een wagen op vier wielen waarop de kist met het lijk van de heilige werd geplaatst. Over de kist hangt een doek met bovenop een kroon. Achter de lijkwagen vergezellen vader en stiefmoeder de stoet, samen gezeten op één paard. De lijkwagen vertrekt richting Alem; in de verre achtergrond zijn er twee kerkjes zichtbaar. Het schilderij moet van 1654 of kort daarna dateren. Toen werd immers de reliek van het kaaksbeen van Sint-Odrada processiegewijs naar de kerk gebracht.

'''1654 Verwerving van de reliek van Sint-Odrada te Balen'''

De reliek [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=M102882 (afbeelding 2)] in de Sint-Andrieskerk te Balen heeft een bewogen voorgeschiedenis (zie bijlage 1). Na de beeldenstorm bleef de toestand in Noord-Brabant onveilig op godsdienstig gebied; priesters moesten vluchten; parochies werden afgeschaft. Einde zestiende eeuw werden de resten van Odrada opgegraven te Alem; ze werden te ‘s Hertogenbosch in bewaring genomen.. Tijdens het bestuur van Bisschop Zoësius van ’s Hertogenbosch (1614-1625) werden de resten van het lichaam van de H. Odrada verder verspreid. Een groot deel kwam terecht bij de Karthuizers te Vught , zoals hoger vermeld. Een ander gedeelte werd door bisschop Zoësius in 1624 overgedragen aan kerk van Schijndel bij gelegenheid van de wijding van drie altaren. Een derde gedeelte werd gevormd door het onderkaaksbeen van de H. Odrada. Deze grote reliek, het intacte onderkaaksbeen (integram mandibulam inferiorem – een volledige onderkaak), werd in 1617 door Bisschop Zoësius geschonken aan Eerwaarde Heer P. Nevius, pastoor van de kerk van Hooge Mierde (Noord-Brabant NL). Tijdens een controlebezoek had deken Langencruys immers genoteerd dat een vroeger verworven reliek van de H. Odrada niet meer aanwezig was te Hoogemierde (“Habuerunt, ut dicunt, reliquias S. Odradae, at modo habent capsulam vacuam, quam nihilominus in processesionibus cicumferunt” – Zoals zij zeiden hadden ze een reliek van de H. Odrada gehad, maar nu hebben ze nog slechts een leeg kistje, dat zij desniettemin in de processies ronddroegen).

De voormalige reliek was opgeborgen in een kistje; reliek en kistje werden gezamenlijk rondgedragen tijdens de processie. Om een of andere reden was de reliek verdwenen en werd voor 1617 het kistje alleen rondgedragen, zonder een reliek erin. Naar aanleiding van het controlebezoek van 1617 besliste de bisschop van ‘s Hertogenbosch opnieuw een reliek ter beschikking te stellen namelijk het kaaksbeen van de Alemse heilige. Voor de katholieken bleven de tijden echter onrustig en gespannen. Om veiligheidsredenen werd de reliek van Hoogemierde overgedragen aan de abdij van Averbode. In de maand juli 1651 werd het kaaksbeen door Philppus Noevius, pastoor te Hoogemierde doorgegeven aan abt Vaes van Averbode om ze te beschermen tegen de woede van de ketters. Deze gebeurtenis was de pastoor van Balen niet ontgaan. De parochie werd door de witheren van Averbode bediend. Onmiddellijk zou pastoor Jan Van Tilborg, trachten de reliek naar de kerk van Balen te laten overbrengen. Met resultaat. De overbrenging van het kaaksbeen gebeurde in het jaar1654. De heilige was immers geboortig van Balen (‘sacras Reliquias S. Odradae Virginis in Balen natae ) en de gelovige inwoners zouden er zeker een bijzondere verering voor hebben. De reliek werd overgebracht en abt Servatius Vaes tekende en zegelde het authenticiteitsattest in de pastorie te Balen op 27 september 1654, op de dag van O.-L.-Vrouw Ontvangenis. De relieken werden processiegewijs naar de Sint-Andrieskerk gedragen om daar te worden bewaard tot vreugde en tot devotie van de Balense inwoners.

De voorgeschiedenis van het kaaksbeen werd ook door abt Vaes genotuleerd. Philippus Nevius, pastoor te Hooge Mierde had de hoger vermelde relieken van de H. Odrada door bemiddeling van Eerwaarde Heer Mattheus Langhencruys in ontvangst genomen voor de kerk van Hooge Mierde; deze relieken werden in aanwezigheid van de gemeenschap vanuit Lage Mierde in processie overgebracht naar Hooge Mierde. Te Hooge Mierde werden de relieken in een capsule, een kistje, ingesloten die voortaan de capsule van de H. Odrada mocht genoemd worden; ik heb ze daar op een eervolle plaats ondergebracht; dit gebeurde in de maand augustus 1617. Aldus de pastoor van Hooge Mierde Philippus Noevius.

Het is niet duidelijk wat er precies werd overgedragen aan de abt van Averbode en de Sint-Andrieskerk te Balen. Meer bepaald of het kaaksbeen samen met het kistje werd overgedragen. Wij vermoeden van wel. Abt Vaes spreekt van “reliquias incluendas”, relieken die ergens waren in opgesloten. Wanneer in het midden van de achttiende eeuw een uitstallingstroon in de kerk werd geplaatst, dan werd hier centraal onder het beeld van de H. Odrada een opbergruimte voorzien, waarin een kistje zou kunnen geplaatst worden. Later, in de eerste helft van de negentiende eeuw zou het kaaksbeen worden opgenomen in de huidige metalen houder. In 1837 vermeld pastoor Bols dat de reliek aanvankelijk in een houten kistje was opgesloten ( in satis pulchra sed trista cista lignea, ad anno 1830 curati eam includi in ampla, pulcerrima et sumptuosa pixide argentea, inter deaurata – in een een voldoende mooi maar toch maar droevig houten kistje, tot er in 1830 werk van gemaakt werd op het op te bergen in een ruime, zeer mooie, versierde, zilveren opberging die binnenin verguld was).

'''Doopnaam Odrada'''

Dat Sint-Odrada slechts vanaf het midden van de zeventiende eeuw bekendheid verwierf in de Sint-Andriesparochie, blijkt nog uit een ander feit. De aanwezigheid van de verering van een Balense heilige zou immers zijn sporen moeten nalaten in de geboorteregisters van de parochie. Indien Odrada voor 1654 was vereerd geweest in de kerk, zou de naam Odrada voorgekomen zijn in de Balense gemeenschap. Niets is minder waar. Slechts vanaf de tweede helft van de zeventiende eeuw worden er “Odrada’s” in Balen geboren. De eerste borelingen werden genoteerd in 1657: Maria Odrada Beliën en Odrada Luckx. Daarna komt de voornaam regelmatig voor in de zeventiende en de achttiende eeuw met een groei van het aantal in de tweede helft van de 18de eeuw.

Voorkomen van de voornaam Odrada in de parochieregisters<ref name="ftn4">Ik dank de medewerkers van de Heemkundige Kring van Balen voor hun opzoekwerk.</ref>

1650-1659 Balen 3 / Mol -

1660-1669 Balen 3 / Mol -

1670-1679 Balen 1 / Mol -

1680-1689 Balen 2 / Mol 4

1690-1689 Balen 2 / Mol 5

1700-1709 Balen 2 / Mol -

1710-1719 Balen 1 / Mol 1

1720-1729 Balen 3 / Mol 1

1730-1739 Balen 5 / Mol 3

1740-1749 Balen 9 / Mol 4

1750-1759 Balen 11 / Mol 4

1760-1769 Balen 13 / Mol 1

1770-1779 Balen 14 / Mol 6

1780-1789 Balen 21 / Mol 10

1790-1799 Balen 11 / Mol 9

Het is duidelijk dat slechts in de tweede helft van de zeventiende eeuw de naam van Odrada werd aanvaard in de Balense en Molse families. Dit heeft ongetwijfeld te maken met de devotie tot de H. Odrada ten gevolge van de aanwezigheid van de relieken.

Het onderzoek naar het gebruik van de doopnaam Odrada in Milligem op het einde van de zeventiende eeuw laat opnieuw vermoeden dat zoals in de Sint-Andriesparochie in Balen, ook hier de Odradaverering slecht op dat moment is tot stand gekomen. In 1687 werd de eerste Odrada vermeld in die periode; daarna kwam de naam regelmatig voor in de doopregisters.. Eerlijkheidshalve dien wij te vermelden dat er in 1588 ook de geboorte van een Odrada Meermans werd genoteerd<ref name="ftn5">Gemeentelijk Archief Mol, PR nr.1: 1588 ''Odrada Meermans filia Caroly Meersmans et Dimpna Vrancx'' </ref>. Hier zou verder onderzoek moeten rond gebeuren. Is dit een accident de parcours? Is het vermetel van te veronderstellen dat wij hier met een Nederlandse vader uit de streek van Alem hebben te doen? Heeft een Geelse kanunnik van Sinte Dimpna hier een suggestie gedaan omdat hij het verhaal kende?

'''Verwerving van de relieken te Millegem'''

Ook in Mol-Milligem zou de verering van de H. Odrada eerst van start gaan in de loop van de tweede helft van de zeventiende eeuw; de aanwezigheid van relieken herkomstig uit Balen maar ook “buitenlandse” belangstelling speelden hierbij een rol. De animators waren Guilhelmus Lauwers ?? pastoor van Milligem en Johannes de Rover pastoor te Macharen.

Na de inhaling van het kaaksbeen te Balen, werden er kort nadien gedeeltes van afgehaald.

De eerste ingreep gebeurde in 1663 op vraag van Joannes Bedix, geboren te Macharen en witheer van Averbode. Hij was onderpastoor geweest te Balen tijdens de inhaling van het kaaksbeen in 1654, later werd hij pastoor te Macharen, gelegen bij Alem. In 1663 vroeg hij via de abt van Averbode een stukje van het kaaksbeen van Balen. Met succes. De reliek werd ingehaald en een nieuwe verering en bedevaartplaats ontstond. Jaarlijks werd er te Macharen een processie ter ere van de H. Odrada georganiseerd, waar ook inwoners van Alem en omgeving aan deelnamen.

Een tweede maal was er een ingreep op de reliek te Balen. Op vraag van de pastoor van Milligem en mogelijk ook op aansporing van Joannes De Rover werden er in 1686 drie deeltjes van het kaaksbeen van Balen overgebracht naar Milligem. Joannes De Rover brengt hierover een getuigenis (zie bijlage 2). Op 7 september 1686 werden drie fragmenten van het kaaksbeen (tria fragmenta eiusdem mandibulae Balensis) in ontvangst genomen door pastoor Guilielmus Lauwen ??. Ze werden in het altaar van O.-L.-Vrouw en de H.Odrada opgenomen (ad aras sacras in honorem Deipare et almae virginis Odradae); de Milligemse kerk of kapel was toegewijd aan O.-L.-Vrouw. De fragmenten werden in Balen onderaan het kaaksbeen verwijderd, zoals dat reeds voor Macharen was gebeurd. In Milligem werden de fragmenten opgesloten in een kleine, ovale, metalen houder (diameter 3,6 cm; [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X002489 afbeelding 5]); de naam van de heilige werd vermeld (S. ODRADAE V. BAEL); de bodem van het doosje en het glas bovenaan werd afgeboord met goudgalon. Achteraan het doosje werd er rode lak aangebracht; oorspronkelijk moet er hier een zegel ingedrukt zijn geweest; hij is echter niet meer leesbaar.

De verwerving van de relieken en de nieuwe aandacht voor de H. Odrada zijn vermoedelijk een goede reden geweest om een gepolychromeerd beeld te laten vervaardigen, zodat de gelovigen zich een duidelijke voorstelling konden maken en een werkelijk devotioneel object voor zich hadden [http://balat.kikirpa.be/photo.php?path=X002495 (afbeelding 3)]. Odrada is voorgesteld als een edelvrouw met kleed, opperkleed en borststuk; zij draagt een diadeem en een sluier; om haar hals is er een parelsnoer; om haar schouders hangt een mantel die met een speld voor de borst wordt samen gehouden. Naast haar ligt het wit paard aan haar linkerzijde.

De devotie tot de H.Odrada werd te Millegem vanuit de Geelse Sint-Dimpnakapittel gestimuleerd; het kapittel bediende immers de kapel. Kanunnik Guilhelmus Lauwers<ref name="ftn6">S. HEURCKMANS, ''Duizend jaar Millegem'', Millegem, 1986, p. 82.</ref> was pastoor te Millegem van 1655 tot 1698. Anderzijds volgde hij in 1677 Joannes Hubens op als apostolisch vicaris van het bisdom ‘s Hertogenbosch. Op die manier kreeg hij nauwe kontakten met hetgeen er zich afspeelde in de parochies van het bisdom en ontmoette hij ook pastoor Joannes de Rover en zijn inspirerende initiatieven in Nederland.

De kontakten tussen Noord-Brabant en de Kempen zouden sterk gestimuleerd worden. De opvolger van de Macharense pastoor Bedix was Joannes De Rover (1679 - +1717); hij zou nog verscheidene initiatieven nemen. In 1682 vertaalde hij de vita van de H. Odrada. In zijn parochie bouwde hij een kapel ter ere van de H. Odrada (1690). Er werd een houten reliektombe<ref name="ftn7">Deze reliektombe is nog in de kerk van Macharen aanwezig, mogelijk was ze bestemd voor de door De Rover opgerichte kapel. Deze kapel bestaat nu niet meer.</ref> met buste van de heilige vervaardigd. Joannes de Roover organiseerde twee stoeten die respectievelijk vertrokken vanuit de Maaskant en vanuit het Land van Ravesteyn. Daar waar de twee mekaar ontmoeten werd in het nederlands een toneelvoorstelling over de H. Odrada opgevoerd, op tekst van Joannes de Rover. In 1696 wist De Rover nog andere relieken van de H. Odrada te werven vanuit Schijndel, waar ze tevoren door bisschop Zoësius in een altaar werden geplaatst. De reliek werd opgeborgen in een osculatorium<ref name="ftn8">Het reliekosculatorium is nog aanwezig in de parochiekerk van Macharen.</ref> met opschrift: F. JAC. VIC. DELEG. BUSC. JOES DE ROVER PAST. IN MACHAREN 1691.

Joannes De Roover zou echter ook in Milligem actief zijn. Hij ging op zoek naar de realia die in de vita waren vermeld. Eén gebeuren uit de Vita zou pastoor De Rover bijzonder boeien: in de vita van 1304 was er immers uitdrukkelijk sprake van een waterbron, die Odrada te Milligem bij een oude stronk ging opwekken. In 1686 ging pastoor De Rover zelf op zoek naar deze waterbron. Zandduinen werden verplaatst tot de bron gevonden werd.

'''De lindenboom van Milligem'''

Minder duidelijk is het hoe de lindeboom van Milligem in het levensverhaal van Odrada is geïntegreerd geworden. In de Vita van 1302 staat er alsdusdanig geen woord over vermeld<ref name="ftn9">Op het schilderij van 1654 in Balen draagt de H. Odrada ook geen lindentak maar wel een palmtak.</ref>. Ongetwijfeld was er in de omgeving van dorpscentrum van Milligem een eeuwenoude lindeboom aanwezig die als bijzondere verzamelplaats in de plaatselijke volkscultuur en dorpsgeschiedenis zijn rol heeft gespeeld. Vanaf het einde van de zeventiende eeuw zal dit element worden opgenomen in het verhaal van de vita. Vooral de publicatie van Coene zal hierbij een rol spelen.

…

Een lindtacxken had dees Maeght gepluckt tevoren

Dat sy had op het peerdt ghebruyckt in plaats van sporen

…

Dit tacxken heeft sy dan aldaer in d’aerd’ ghesteken

En kreegh weer sijnen was ghelijck dat heeft ghebleken

En noch tot heden blyckt, want men siet met de daet

Dat eenen Lindeboom seer oudt en groot daer staet

Soo dat geloofbaer is gelijk de menschen segghen

Dat sy haer ouders al hebben hooren uytlegghen

Dat desen selven boom aldaer met d’eyghen hand

Van Sint Odrada self voor desen is gheplant…

De Geelse kanunnik Judocus Coene zette in 1688 de levensbeschrijving van de H.Odrada<ref name="ftn10">J. COENE, ''Het leven van de H. Maghet Odrada Gheviert wordende den 3. November patronersse tot Millegen ghelegen tusschen de Vrijheidt van Gheel en Moll. Beschreven in ‘t Latijn door den Eerw. Heere Joannes Gilemannus Canonick Regulier, ende Supprior van het Roy-Clooster buyten Brussel, in het tweede Deel van sijnen Hargyologus van Brabant in ‘t Jaar 1304. Op gesocht ende in ‘t Frans ghetranslateert door den Eerw. Heere Joannes de Rover Pastoor tot Macharen in ‘t Jaer 1682. Ende om ‘t selve beter bekend te maecken aen de devote Gheloovighe van de om ligghende Quaertieren door den Druck, ter oorsaecke vande oude ghevonden Fonteyne ende haer crachtigh water in ‘t Jaer 1686. In Rijmdicht ghestelt door Judocus Coene Canonick van Gheel in ‘Jaer 1688. Verciert met schoone Plaeten uytbeldende het leven en de deughden vande Heylighe Odrada rustende tot Millegem. ‘tAntwerpen Bij Gonzael van Heylen, op d’Oude Coremert in den witten Engel, 1688'', Antwerpen, 1688; met prenten van Gonzael van Heylen. 

J. COENE, ''Het leven van de H. Maegd Odrada geviert wordende den derde November. Patroonesse tot Milligem gelegen tusschen de Vrijheyd van Gheel en Moll. Beschreven in ‘t Latijn door den Eerw. Heere Joannes Gilemanus, Canonick Regulier en Supprior van het Roy-Klooster uyten Brussel in het tweede deel van zijn Hargyologue van Brabant in het jaer 1304. Opgezogt en in ‘t Vlaemsch getranslateert door den Eerw. Heere Joannes de Rover, Pastoor tot Macharen in ‘t Jaer 1682, bij terugvinden van den fontein in ‘t jaer 1686, op rymdigt gestlelt door Judocus Coene, canonink van Gheel in ‘t jaer 1688'', herdruk te Antwerpen bij Jacob Mesens, 1689. </ref> op rijm in het Nederlands. Het jaar daarop reeds werd de levensbeschrijving een tweede maal gedrukt te Antwerpen. Volgens de titelpagina gebruikte hij hierbij de vertaling van Joannes De Rover. In dezelfde titel legt hij verder de nadruk op het initiatief van de Macharense pastoor om de waterbron te Milligem terug te vinden. In het levensverhaal van Odrada zou hij ook de lindenboom van Milligem betrekken. Volgens Coene zou de oude lindeboom gepland zijn door de H. Odrada. Zij zou een lindetak gebruikt hebben om haar paard te mennen. Bij haar aankomst te Milligem, stak zij de tak in de bodem. De tak zou uitgroeien tot een eeuwenoude lindeboom. Het verhaal werd geactualiseerd.

In de oudste publicatie van 1688 door Judocus Coene werd het levensverhaal van de heilige geïllustreerd met verscheidene houtsneden van de hand van Gonzael van Heylen die tevens drukker en uitgever was. Achtereen volgens werden volgende scènes in beeld gebracht: Verheerlijking van de H. Odrada, Het kasteel van Scheps, H. Odrada in aanbidding voor een kruisbeeld, H. Odrada vergeeft haar vader, H. Odrada plant een lindetak te Millegem. In het beeldmateriaal werd geen verwijzing gemaakt naar Alem of Macharen.

Het is dan ook niet te verwonderen dat de devotie tot de H. Odrada denitief een voedingsbodem kreeg in de Kempen. Vooral de kerk van Milligem zal zich profileren als een heilige plaats waar de heilige bijzonder aanwezig was en waar bijzondere gebeurtenissen zouden hebben plaats gevonden. Het is dan ook niet te verwonderen dat Milligem de bedevaartplaats van de H. Odrada zal worden.

In zijn rijmdicht vermeldde Coene dat de lindenboom van Millegem nog recht stond in 1688. Kort daarop zou hij worden geveld vermits in 1703 het hout van de boom werd gebruikt om er een kruis mee te maken. Een gedeelte van de stam werd nadien verder bewaard als een reliek. Het is thans bewaard in de Kamer voor Heemkunde te Mol. Vermits Odrada leefde in de achtste eeuw<ref name="ftn11">Een radiocarboondatering werd door Mark Van Strydock van het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium te Brussel uitgevoerd op het kaaksbeen te Balen: het kaaksbeen behoort bij een persoon die leefde tussen 660 en 780. </ref>, is het moeilijk verklaarbaar dat Odrada de boom zou geplant hebben. Meer aannemelijk is het dat de boom een bijzondere folkloristische en historische betekenis had in het Milligemse verleden. Op het einde van de zeventiende eeuw werd deze betekenis geïntegreerd in het levensverhaal van Sint-Odrada.

= Bijlage 1 =

Averbode Abdijarchief

AAA., Verzameling copieën van Balenaar Stanislas Joris Handschrift 9, nr. 79.

C. DE SMEDT, Dies tertia novembris. De Sancta Odrada, 1894, p. 59, nr. 12

1654. Abt Servatius Servaes geeft het relaas over de geschiedenis van het reliek van Sint-Odrada van Balen en vermeldt de authenticiteitsattesten die het vergezelden.

De Reliquiis s. Odradae.

Servatius Dei patientia abbas Averbodiensis omnibus ac singulis praesentes visuris seu legi audituris salutem in Domino.

Notum facimus et attestamur quod nos requisiti a ven.li Domino Joannae van Tilborg canonico Averbodiensi et pastore ecclesiae Balensis, sacras Reliquias S. Odradae Virginis in Balen natae, nominatim integram mandibulam inferiorem, anno 1651 mihi traditam a ven.li viro Domino Philippo Nevio in Julio, ut easdem subtraheret furori haereticorum et alibi majori in honore devotioni populi fidelis exponerentur, quas quidem illi miserat Reverendissimus Dnus Episcopus Sylvaeducensis Nicolaus Zoes easdem sic nominatas et declaratas debita cum reverentia venerati sumus et recognovimus juxta publicum instrumentum Rev.di Domini Mathaei Langhecrucii pastoris Hilvarenbecensis et decani christianitatis et attestationem ven.lis Domini Philippi Nevii praefati, cujus tenor sequitur de verbo ad verbum : « Anno a navitate Domini 1617, nona die Augusti, ego infrascriptus has reliquias Sanctae Odradae virginis accepi a Reverendissimo Domino Nicolao Zoes, episcopo Buscoducense pro ecclesia Hogemierdensi : in quorum fidem haec scripsi et subscripsi. Ita est, Mathaeus Langhecrucius, pastor Hilvarenbecen-sis et decanus christianitatis ». Et ad latus instrumenti apparebat signum sigilli ; in hostia, quae jam erat corrupta, suprascripti Rdi Dni Pastoris et Decani christianitatis Hilvarenbecensis. In alia charta sic habebatur : « Ego Fr Philippus Nevius, pastor in Hoogemiert, has sacras reliquias S. Odradae virginis a Revmo Dno Nicolao Zoesio, epo Sijlvaeducensi, ad nos et ecclesiam Hogemierdensem per Rev.dum D.num Matthaeum Langhencrucium pastorem in Hilvarenbeec et decanum christianitatis, missas, una cum tota communitate nostra Hogemierdensi processionaliter ex Lagemiert detuli et easdem inclusas in certa quadam capsula quae solet vocari capsula S. Odradae virginis in ecclesia Hogemierdensi honesto loco reposui anno 1617 in mense Augusto ». Infra erat positum : « Ita est, F. Philippus Noevius pastor in Hogemiert ».

Quas quidem reliquias sacras majori quo decuit honore et devotione cum solemni processione 27a septembris anno 1654 in ecclesiam parochialem Balensem diocesis Buscoducensis, introduximus, eique resignavimus reliquiario sanctae Odradae includendas ibidemque collocandas ad augendam incolarum et Christi fidelium devotionem. In quorum fidem praesentes manu nostra subscripsimus et sigilli nostri impressione muniri fecimus. Datum in aedibus pastoralibus Balensibus die 27 septembris anno Dominicae incarnationis 1654

Loco sigilli

Eratque signatum : F. Sevatius abbas Averbodiensis

Haec copia collata cum originali concordat de verbo ad verbum

Qoud attestor F. Ioannes van Tilborgh

Pastor in Balen

= Bijlage 2 =

1686. Johannes de Rover vermeld de overbrenging van relieken van Balen naar Milligem.

C. DE SMEDT, Dies tertia novembris. De Sancta Odrada, 1894, p. 61, nr. 17.

Lib. Dilleni, p. 37.

''Denique ex maxilla servata in vico Balensi fragmenta nonnulla data sunt ecclesiae Milligemensi, quod rursus nos docuit pius ille sanctae virginis cultor Ioannes de Rover his verbis : ''

‘Ut animi mei votis satisfacerem, tandem diva providentia, feria sexta 7a septembris 1686, elapsi scilicet anni, calcavi solum a saeculis iam benedictum tantopere, puto ecclesiam vestram de Milligem. Ubi oblato ad aras sacras in honorem Deiparae et almae virginis Odradae coram respective filio et sponso, repperi tria fragmenta eiusdem mandibulae Balensis, eaque ab eadem inferiori parte, de qua in Macharen habemus, de post abscissa; [quae] eodem forte anno, adeoque a R.do D.no Ioanne van Tilborgh, acceperit amplissimus D.nus officialis Guilielmus Lauwen, pastor ecclesiae de Milligem’.

Jaak Jansen

Vaartstraat 12

2490 Balen

tel 014/ 81.17.77

Turnhout, 3 oktober 2007

Door Jaak Jansen, Vaartstraat 12, 2490 Balen werd volgend werk ontleend in het Stadsarchief van Turnhout:

J. COENE, ''Het leven van de H. Maghet Odrada Gheviert wordende den 3. November patronersse tot Millegen ghelegen tusschen de Vrijheidt van Gheel en Moll. Beschreven in ‘t Latijn door den Eerw. Heere Joannes Gilemannus Canonick Regulier, ende Supprior van het Roy-Clooster buyten Brussel, in het tweede Deel van sijnen Hargyologus van Brabant in ‘t Jaar 1304. Op gesocht ende in ‘t Frans ghetranslateert door den Eerw. Heere Joannes de Rover Pastoor tot Macharen in ‘t Jaer 1682. Ende om ‘t selve beter bekend te maecken aen de devote Gheloovighe van de om ligghende Quaertieren door den Druck, ter oorsaecke vande oude ghevonden Fonteyne ende haer crachtigh water in ‘t Jaer 1686. In Rijmdicht ghestelt door Judocus Coene Canonick van Gheel in ‘Jaer 1688. Verciert met schoone Plaeten uytbeldende het leven en de deughden vande Heylighe Odrada rustende tot Millegem. ‘tAntwerpen Bij Gonzael van Heylen, op d’Oude Coremert in den witten Engel, 1688'', Antwerpen, 1688; met prenten van Gonzael van Heylen.

De heemkringen van Balen en Mol hebben een studiegroep opgericht in verband met de verering van de H. Odrada te Balen en te Milligem. Door Geelse kanunnik Coene werd er in 1688 een korte, berijmde vita uitgegeven van de heilige. Hierin komen in de eerste uitgave enkele houtsneden voor die het verhaal toelichten. Aangezien deze eerste publicatie eerder zeldzaam is en ook deze voorstellingen van de heilige niet veel voorkomen, zou de studiegroep deze publicatie opnieuw willen uitgeven.

De publicatie wordt voor … weken ter beschikking gesteld.

Harry De Kok

Jaak Jansen

----
<references/>

Over Sint-Odrada te Balen en te Millegem

2016-09-20T18:30:19Z

Jan:

'''Over Sint-Odrada te Balen en te Millegem'''

'''[[Jaak Jansen]]'''

'''Achtste eeuw: Wanneer leefde de H. Odrada?'''

Tientallen jaren werd er reeds gediscutieerd over de tijdsperiode waarin Odrada zou geleefd hebben. Hierbij vertrok men vooral van de uitleg die men gaf aan het verhaal van de vita, het levensverhaal zoals het werd geschreven in het jaar 1304 door een anonieme geestelijke van de Sint-Trudo-abdij te Sint-Truiden. Leefde Odrada nu in de achtste eeuw, in de Merovingische tijd? Of leefde ze in de dertiende eeuw?

De voorstanders van de achtste eeuw vonden argumenten in de Merovingische aard van het verhaal van de vita. Toen Odrada een paard ging zoeken om ook naar Millegem te rijden kwam een horde wilde paarden tegemoet. Hieruit werd besloten dat de vader van Odrada een plaatselijke heer was die paarden kweekte voor het leger van de Merovingische koningen. Een ander element verwees naar gebruiken van Merovingische aard zoals de bijzondere gewoonte waarbij Merovingische edelvrouwen niet huwden en een hoger moreel leven zouden nastreven. Ook de verwijzing naar een bron in Millegem zou volgens sommige mediëvisten verwijzen naar een doopput in deze localiteit, een verwijzing naar de Merovingische wijze van dopen door onderdompeling in water.

De non-believers gingen hun argumenten halen in de historische elementen van het levensverhaal. Op de begraafplaats van Odrada werd volgens de vita door Otto van Duras een kerk gebouwd die tot een bedevaartkerk zou uitgroeien; deze Otto zou geleefd hebben in de Hoge Middeleeuwen. In de geschiedenis was er een Otto I bekend die leefde in de elfde eeuw; zijn nazaat Otto II leefde in de dertiende eeuw. Otto II zou de mogelijke bouwer geweest zijn van de kerk te Alem; voor anderen was het dan weer Otto I. Deze beweringen lokten bij believers-Balenaars Geboers en Van Olmen de opmerking uit dat er dan toch meer uitleg zou gestaan hebben in de vita van 1304; gebeurtenissen die zo kortbij gebeurd waren, konden nog niet vergeten geweest zijn.

Een ultiem stadium in de probleemstelling is dan natuurlijk dan dat sommigen zich afvragen of Odrada wel ooit bestaan heeft en of het levensverhaal van de pater van Sint-Truiden niet puur verzinsel is. Wij willen geen enkele optie uitsluiten. Er zijn inderdaad weinig reële gegevens, die het bestaan van Odrada in Balen, Millegem of Alem bevestigen. Deze vorm van twijfel en redenering is een gretig aangewende rationele oefening die er tegenwoordig ingaat als koekebrood, het besluit staat reeds op voorhand vast. Zeker in sommige middens, die alles wat religieus is voor onnozel en naïef willen laten doorgaan op basis van de verworvenheden (?) van de Franse Revolutie.

Gelukkig kwam de wetenschap ons hier enigszins ter hulp toen Mark Van Strydonk van het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (Brussel) aantoonde met wetenschappelijke methodes aantoonde dat het kaaksbeen van Balen behoorde bij een persoon die in de achtste eeuw had geleefd. Hij gebruikte hierbij de methode van de radiocarboondatering. Dit was een belangrijk onderzoek dat aantoonde dat de eigenaar van het kaaksbeen van Balen een vrouw was die leefde in de achtste eeuw. Zij had een ouderdom van tussen de twintig en de veertig jaar.

[[Bestand:x000960.jpeg|miniatuur|omkaderd|right|schilderij, H. Odrada, ca. 1654 copyright KIK-IRPA]]

'''1654 De reliek van Sint-Odrada komt aan te Balen'''

Toen hij uit zijn koets stapte, greep hij met de rechterhand naar zijn pijnlijke rugspieren. Het was toch een heel eindje van Averbode naar Balen. Op den duur begonnen de putten in de weg toch hun sporen na te laten. Gelukkig was de reis relatief veilig zodat hij met een gerust gemoed aan zijn toespraak had zitten denken in de Sint-Andrieskerk. Tussendoor bekommerde hij zich over de dappere norbertijnen die te paard naar Italië en Rome trokken om zich verder te bekwamen in theologie of filosofie aan de universiteit van Latheranen.

Abt Servaas stapte uit aan de nieuwe pastorie te Balen; hij werd verwelkomd door pastoor-witheer Jan Van Tilburg. Onmiddellijk droeg hij het kostbare pakket binnen waarop de Balenaren zaten te wachten. Sinds kort was immers een kostbare reliek in de handen van de abdij gekomen. In Noord-Brabant was het niet meer veilig voor de katholieken. Sinds de ophanging van twee norbertijnen in 1572 te Den Briel was de orde bijzonder alert en werd de toestand op de voet gevolgd. Zowel Averbode als Tongerlo en Postel hadden er immers talrijke bezittingen en begevingsrechten. Parochies werden afgeschaft. Gewijde vaten, heiligen en relieken

µ werden geprofaneerd door de Nederlandse Geuzen. Zo was de abt in het bezit gekomen van een relikwie van de H. Odrada. De pastoor van Hilvarenbeek voelde zich bedreigd en zocht er een veilige bewaarplaats voor in de Spaanse Nederlanden in de abdij van Averbode. Steunend op de vita van 1304 besloot abt Servaas om de relikwie over te brengen naar de geboorteplaats van de Kempense heilige te Balen-Scheps, ”Scapis in Campinia”.

Voor pastoor Van Tilburg was dit een bijzonder aanbod. Niet alleen had een reliek een bijzondere religieuze waarde voor verering, devotie en aanzien; het ging dan nog om een heilige uit eigen streek, geboren in Balen, stel u voor. Hij liet onmiddellijk een schilderij bestellen waarop het leven van de Balense heilige enigszins aangepast werd voorgesteld. Zoals beschreven in de vita: een heilige van hoge komaf, gezeten op een getemd wit paard, vlakbij een kasteel en de Grote Neet met zijn watermolen. In de hand hield de heilige maagd een palmtak. De aanwezigheid van zo’n invloedrijke reliek zou grote indruk maken op de dorpsbewoners en haar naam zou van dan af menigvuldig voorkomen in de geboorteregisters. De eersten waren Maria Odrada Beliën (1657) en Odrada Luyckx (1657).

In 1654 schonk abt Servaas een kaaksbeen van de H. Odrada aan de Sint-Andrieskerk te Balen. Volgens specialisten die het in 2006 onderzochten, behoorde het toe aan een jonge vrouw van tussen de 20 en de 40 jaar. Er waren geen tanden meer aanwezig; alleen de wijsheidskiezen bleven nog bewaard. Oorspronkelijk moeten alle tanden er wel geweest zijn bij het overlijden aangezien de tandholtes nog allen zichtbaar zijn. Wanneer men tijdens het leven een tand verliest, klappen de tandholtes dicht. De tanden zijn later uitgevallen na de begraving.

Aanvankelijk zat de reliek in een houten kistje. Zo was ze overgekomen vanuit Hilvarenbeek. Het kaaksbeen was hier de tweede reliek van de H. Odrada. De eerste was om een of andere reden verloren gegaan. Die eerste reliek werd rondgedragen in een koffertje. Toen de eerste verloren ging werd alleen het koffertje in de processie rondgedragen. Later, toen de tweede reliek door de bisschop van ’s Hertogenbosch werd geschonken, was het koffertje opnieuw de rustplaats voor de tweede reliek: het kaaksbeen. Is het kaaksbeen samen met het koffertje in Balen overhandigd door de abt? Het is mogelijk.

'''Op zoek naar de bron in 1686'''

Vol van argwaan hadden ze goeiendag gezegd tegen den doorgeschoten, magere Hollander. De inwoners van Millegem waren er niet gerust in. Maar ja, hij had pastoor Lauwens aan zijne kant en dan kunt ge niet veel opmerkingen maken. Er werd gefluisterd dat hij van Macharen kwam, een dorpke nabij Alem boven ‘s Hertogenbosch. Daarbij was hij gene lomperik want hij zou de vita van Odrada overgezet hebben van het latijn naar het Nederlands. In de tekst werd ook Millegem vermeld. Nu kwam hij uittesten of hij wel goed vertaald had en of hij nog feiten uit de vita kon vaststellen in Millegem. Hij had gelezen dat Odrada en haar familie naar het feest van de kerkwijding kwamen en dat kerkske was toen nog te zien in de parochie, dat veronderstellen wij toch. In Millegem zelf werd verteld dat de oude lindeboom in het dorp geplant was door Odrada; die kwam voort van het wisje dat ze in Balen had geplukt om het paard te mennen. Die boom stond er; daar kon je niet naast kijken. Maar dan kwam het spel op de wagen. In de vita stond dat Odrada een bron deed ontspringen bij een oude stronk; ze zat in de kerk en kreeg opeens verschrikkelijken dorst; ze ging naar buiten en daar gebeurde het. Nu wilde die Hollander, Jacob De Roover was zijn naam, op zoek gaan naar die bron. Hij liet tonnen Kempense zandgrond verplaatsen. Dagen en dagen liet hij graven en karren aanrukken. Volgens Judocus Coene vond De Roover de bron in 1686.

Slimme mannen beweren dat er ooit misschien een doopput moet geweest zijn in Milligen in de Merovingische tijd. Toen werd er nog gedoopt door onderdompeling. Ze groeven een put van een meter of onderhalve meter; deze put werd volledig met water gevuld en de dopeling werd hierin volledig ondergedompeld om het sacrament te ontvangen. Ook over het putteke achter het Scheps kapelleke in Balen werd hetzelfde gezegd. Deze laatste bewering is volledig uit de lucht gegrepen. Die put werd maar gemaakt toen het kapelleke werd gebouwd in het begin van de twintigste eeuw. Dit belette niet dat het altijd aanwezige water door de Balenaren werd gebruikt tegen oogziekten. De nabije Grote Neet zorgde ervoor dat de put nooit droog kwam te staan. In Millegem is het minder duidelijk of er ooit een natuurlijke bron zou geweest zijn, hiervoor zou de geologische toestand wat beter moeten onderzocht worden. In de vita staat de bron wel vermeld, al moet gezegd worden dat de schrijver uit Sint-Truiden zijn inspiratiebron haalde in Alem, in de verhalen en geschriften ter plaatse, en ook in de muurschilderingen die daar aanwezig waren. Kannunik Judocus Coene vermeldde echter dat De Roover de bron zou gevonden hebben toen hij zijn werkzaamheden uitvoerde in 1686; het was één van de aanleidingen om zijn rijmdicht uit te geven. Judocus Coene was de pastoor van het nabijgelegen Geel-Bel.

J. Coene p. 31

''Wanneer tot Milligen ghevonden is de sours''

''Van die Fonteyn die daer neemt van de Kerke den cours ''

''Meer een mans lenghde diep was dees Fonteyn te vinden ''

''Dit eertijdts door het sant bedeckt was vanden winden''

''Soo dat het water niet en springht boven de aert''

''Maer blijft in een en put daer op de plaets bewaert … ''

Ook de gebroeders Dillen wilden in de negentiende eeuw hierover het fijne weten. Een waterbron moest er toch geweest zijn vermits er in Millegem een Waterstraat bestond die richting Geel liep. In 1854 schreef norbertijn Jan Dillen een brief aan zijn broer Petrus Dillen, onderpastoor te Mol. Hierin stelde Jan de vraag naar de echtheid van de bron die in de vita werd vermeld. Petrus antwoordde in het latijn. Of de bron tot op vandaag bestaat? Het antwoord is neen, er is geen spoor van te vinden. Is ze er soms vroeger geweest? De kans is klein. De kerk van Millegem staat op een zandige heuvel. Een beetje lager zuidwaarts is er een put, met mensenhanden gegraven op de plaats waar men zegt dat de bron zou gevloeid hebben. Drie straten komen hier op uit: een eerste richting Kasterlee (Zandstraat genoemd), een tweede richting Mol en een derde richting Geel (Waterstraat genoemd). Deze laatste benaming schijnt zonder veel betekenis te zijn. Het water schijnt onmiddellijk te verdwijnen in de bodem.

'''Het beeld van 1686'''

Johannes De Roover was een overtuigd Odradavereerder. In 1686 was hij op zoek naar de bron van Sint-Odrada. Hij was dan ook heel enthousiast toen er in hetzelfde jaar vanuit Balen enkele stukjes van kaaksbeen overgebracht werden naar Millegem. Hij wenste de kerk van Millegem geluk met deze kostbare schat van drie partikels die door de Balense pastoor Van Tilburg geschonken werden. De Roover verwees naar een zelfde gebeurtenis in 1663 toen Van Tilburgh enkele partikels schonk aan Macharen. Dit gebeurde op vraag van de Macharense pastoor Bedix die onderpastoor was in Balen toen het kaaksbeen werd verworven in de Sint-Andrieskerk.

In Millegem waren ze bijzonder blij toen pastoor Lauwers op 6 september 1686 de relieken mocht in ontvangst nemen. Voortaan zou de kerk toegewijd zijn aan O.-L.-Vrouw en ook de H. Odrada. Bij die gelegenheid werd er ook een beeld (hoogte 77 cm) gemaakt voor de kerk; de verering kon tot volle ontplooiing komen.

Waar het beeld besteld werd, weten we niet. Sint-Odrada werd rechtstaande voorgesteld, met het paard liggend op de bodem aan haar linkerzijde. Zij werd voorgesteld als een adellijke dame. Zij draagt een kleed, een korter opperkleed met franjes aan de rand, een borststuk met lobben onderaan en een horizontale band in het midden; verder een lange schoudermantel, dichtgehouden met een borstspeld; op het hoofd een diadeem en een hoofdsluier die neerhangt op de rechterschouder en linkerschouder, verbonden in de borstspeld. Om de hals is er een parelsnoer. De handen zijn vrij en afzonderlijk; zij schuiven in de gaten van de mouwen. Met de linkerhand houdt zij de teugels van het paard dat de leidsels en een breidel draagt. Het laatbarokke beeld werd overschilderd en kreeg een vernieuwd voetstuk.

Millegem zou de bedevaartplaats bij uitstek worden voor de verering van de H. Odrada. Ongetwijfeld zullen de gebeurtenissen op het einde van de zeventiende eeuw er de basis voor leggen.

'''Een berijmd levensverhaal in het nederlands (1688)'''

In de buurt van Millegem woonde pastoor-kanunnik Judocus Coene. Van 1684 tot 1691 woonde hij in de pastorie van Geel-Bel. De parochie werd bediend door de kapittelheren van Sint-Dimpna van Geel. Zo’n kapittel was een soort klooster, verbonden aan de Sint-Dimpnakerk, gesticht door de adellijke familie de Merode. Coene was kanunnik van 1659 tot 1697. Tijdelijk was hij rentmeester van het kapittel. In 1682 was hij te Geel aanwezig bij het onderzoek van de relieken van de H. Dimpna. Coene werd vermeld in het verslag.

Bel en Millegem behoorden beide tot de heerlijkheid van Geel en hadden een apart statuut. Ze stonden niet op de lijst van de 11 heertgangen en hadden dus geen vertegenwoordigers in het Geelse gemeentebestuur. Beide gehuchten hadden hun eigen beheer.

Pastoor Coene voelde zich wat afgezonderd op de grens met Mol. In Bel stonden enkele tientallen huizen. In Millegem stonden er minder als tien. Daar werkte hij samen met een collega pastoor Lauwen. Hij dacht erover na om meer leven te krijgen in deze afgelegen hoek. Hij was goed op de hoogte van de gebeurtenissen in de Kempen en in Millegem in het bijzonder. Reeds langer was bekend dat Balen en Millegem een belandrijke rol speelden in de vita van Odrada. Hij was dan ook tevreden dat een stukje van het kaaksbeen van Sint-Odrada in 1686 werd overgebracht naar Millegem. Ook de belangstelling vanuit Alem en Macharen was hem niet ontgaan. In 1686 was de Macharense pastoor Joannes De Rover te Millegem op zoek gegaan naar de bron van Sint-Odrada. Dezelfde De Rover had de vita van het latijn naar het Frans (?) vertaald. Nu zou Coene ook zijn deel doen en het levensverhaal in het nederlands toegankelijk maken “aen de devote Gheloovighe vande omligghende Quaertieren”. Het werd een rijmdicht met 24 hoofdstukken. Gedrukt in Antwerpen en aangevuld met drie houtsneden van de drukker, waardoor het verhaal werd in beeld gebracht.

Coene nam ook het verhaal van de lindeboom op in zijn rijmdicht. De eeuwenoude boom stond in het centrum van Millegem. Hier werd onder vergaderd; hier werd recht gesproken; er werden verhalen onder verteld. In de Germaanse gebieden was de lindeboom geliefd als dorpsboom, gewijd aan de godin Freya; de boom zou de bliksem afweren en gold als teken van jurisdictie. Aan de lindebloemen werden verscheidene geneeskundige krachten toebedeeld. Het is dan ook niet te verwonderen dat er een verband gezocht werd tussen deze bijzondere boom en het levensverhaal van de H. Odrada. De lindeboom zou ontstaan zijn, nadat Odrada in de bodem een twijg stak, waarmee zij het paard gemend had. De symbolische betekenis van de boom werd hierdoor nog vergroot en geïntegreerd in de plaatselijke geschiedenis.

De inwoners van Millegem zouden verder grote zorg dragen voor deze stille getuige. Toen de boom werd omgedaan in het begin van de achttiende eeuw, werd een gedeelte van het hout gespaard om er een kruis mee te maken. Een stuk van de stam werd ook bewaard als een relikwie. In 1903 plaatste pastoor Luyten, van Millegem, de houtblok onder de altaartafel van het hoofdaltaar. Thans wordt deze houtblok bewaard in de Kamer voor Heemkunde te Mol.

'''De brief van 1837'''

Met gefronst voorhoofd maar bedachtzaam legde de Balense pastoor Bols de brief van het bisdom op zijn bureautafel. Het gebeurde niet alle dagen dat aartsbisschop Sterckx een schrijven tot hem richtte. De tekst was, zoals gebruikelijk, in het latijn opgesteld; zijn antwoord zou in dezelfde taal zijn. De kardinaal liet navraag doen naar de plaatselijke heiligenverering. Hij wilde weten of er relieken waren en hoe ze werden bewaard en wanneer ze werden vereerd. Hij wilde weten of er ter plaatse afbeeldingen waren en tot slot vroeg hij of er geschriften of bewijzen waren die de echtheid van de verering konden staven. De brief kwam toe op 28 december 1837.

Pastoor J.C. Bols schreef een uitgebreid antwoord, deed een degelijk onderzoek en ging links en rechts navraag doen om zijn beweringen te staven. Hij was tevreden om te kunnen melden dat de relikwie van Sint-Odrada in de beste omstandigheden bewaard werd. Er was nog maar pas een nieuwe verzilverde houder gemaakt. Daarvoor was het kaaksbeen in een simpel, houten kistje bewaard. Voor de vereerders was er een volle aflaat voorzien die in de achttiende eeuw reeds was toegekend. In de kerk waren verscheidene afbeeldingen van de heilige aanwezig. Hij zocht uitvoerig naar de plaatsen in de literatuur waar Odrada werd vermeld maar het meeste indruk wilde hij maken met de bewijzen die in Balen nog aanwezig waren voor het bestaan van de heilige. Sinds onheuglijke tijden werden er kinderen gedoopt met Odrada als patroon, dat kon hij bewijzen met de parochiële doopregisters. Meer materieel bewijs zag hij in de Balense gewoonte om bij de bouw van een nieuw huis ook een steen van het kasteel van Sint-Odrada in te metsen. Wat we ons hierbij in de éénentwintigste eeuw moeten voorstellen is niet zo duidelijk. We vermoeden dat het hier om de bouwresten gaat van een pastorie die de witheren van Averbode hadden gebouwd tijdens hun vroegste aanwezigheid in Scheps.

Verder verwees de pastoor naar de levendige devotie en verering tot de heilige. Vooral in de bedevaarten naar Millegem werden ze verduidelijkt. Zeker bij grote droogte vroeg men om hulp bij Sint-Odrada. Bij extreme droogte werden zelfs bijzondere initiatieven genomen, zoals beschreven in volgend hoofstuk.

Op 8 januari 1838 verstuurde pastoor Bols zijn antwoord naar Mechelen. Een soortgelijke procedure moet er zich in Millegem hebben afgespeeld.

'''1893 De kurkdroge zomer'''

Burgemeester Dierckx van Balen stond in de zomer van 1893 te blinken voor de spiegel. Hij had zijn beste pak aangedaan en zijn tricolore sjerp om zijn buik gebonden. De boeren waren komen klagen en zagen, de stenen uit de grond: het graan verdroogde in de aren, de aardappelen wilden niet dikken en de grasweiden stonden ros; de koeien gaven weinig melk en de boter had een slechte smaak. Al zeven weken was er geen drup regen gevallen. Ook in zijn eigen tuin hingen de pruimen erbij als vodden en de appels vielen af voor ze rijp waren. Honderden mensen waren al naar Millegem getrokken en hadden de H. Odrada om regen gesmeekt. Tweemaal was een processie naar ginds op bedevaart getrokken maar het bleef droog, droog, kurkdroog. In geen jaren was het zo droog geweest.

Nu werd een uiterste middel ingezet om de hemel te bewegen en de oogst te redden. Er moest absoluut regen komen. Daarom trok gans de gemeente met een smeekbede naar Millegem, het gemeentebestuur en de pastoor op kop; het gemeentepersoneel ging mee en elke vereniging met een vlag werd ingeschakeld. Met honderden vertrokken ze ‘s morgens vroeg. Onderweg sloten nog talrijke mensen aan bij de bedevaart. Er werd gebeden en gezongen. Ze waren rotsvast overtuigd dat Odrada voor regen zou zorgen; sommigen hadden zelfs een paraplu meegenomen.

Op de grens van Balen en Mol werd de stoet opgewacht door de deken van Mol; ze trokken verder tot op de Markt van Mol. Daar werd een religieuze plechtigheid gehouden. Dan ging het verder naar Milligen waar alle hoop op Odrada was gericht. Ze was in Scheps geboren en kreeg een bedevaartplaats in de Molse parochie. In Scheps was er wel het wonder met het wilde paard gebeurd ; in Millegem waren de wonderbare gebeurtenissen talrijker: daar deed zij een bron ontspringen, daar plantte zij een lindenboom die eeuwenoud zou worden, daar werd ze gegrepen door een grote dorst naar heiligheid. De pastoor van Balen droeg in Millegem de mis op en bad de litanie van de H. Odrada. Daarna vertrok de stoet terug naar Balen in de hoop dat hun smeekbede werd verhoord of dat sommigen hun paraplu konden gebruiken.

De droogte bleef echter aanhouden zodat men naar een uiterste middel diende te grijpen. Geloofwaardige mensen verzekerden dat het meer dan honderd jaar geleden was dat men naar deze uitkomst diende te grijpen, dat was nog voor dat de Fransen waren binnengevallen na de revolutie van 1789. De parochie van Millegem besloot om een bedevaart naar Balen in te richten. Zo moest Odrada toch te bewegen zijn.

Om vijf uur ‘smorgens stonden bij de kapelkerk reeds honderden mensen te wachten op het vertrek. Op de Markt van Mol werden zij door honderden mensen opgewacht. Daar werd de benedictie gegeven en vertrok men richting Balen, biddend en ingetogen. Aan de overweg van de trein stonden de Balenaren te wachten met hun schoon, nieuw beeld van de H. Odrada. Duizenden mensen trokken naar de Sint-Andrieskerk. Daar werd de mis opgedragen en de relieken van Odrada vereerd. Daarna vertrok de stoet terug naar Mol waar hij met het luiden van de klokken werd verwelkomd. Rond half negen waren ze terug ter plekke. Of het kort daarop geregend heeft, werd niet vermeld in het weekblad. De hoop en het geloof waren er alleszins.

3. H. Odrada

2016-09-20T18:29:24Z

Jan:

[[Over Sint-Odrada te Balen en te Millegem]] 
[[De devotie tot de H. Odrada in de Kempen tijdens de 17de eeuw]] gepubliceerd in ''Taxandria'', 78, 2006, p. 83-98 
[[Het beeld en het reliekschrijn van de H. Odrada (1891)]] 
[[Bemerkingen bij het onderzoek van M. Van Strydonk naar de ouderdom van de reliek van H. Odrada in 2005]] 
[[Verering van de H. Odrada in de 19de eeuw]] 
[[Echtheidsattesten voor de H. Odrada]]

Alcazar

2016-09-14T19:22:39Z

Leen:

'''Den ALCAZAR'''

gepubliceerd in ''Jaarboek Erfgoed Balen'', 2015, p. 137-139.

[[Bestand:Alcazar3.jpg]] 

De meeste Balenaars kennen den Alcazar als “cinema Alcazar”. Op den hoek van de Statiestraat en de Berg staat nog altijd een groot gebouw waar vroeger filmen werden afgespeeld. Er was een hoofdfilm: een cowboy of een liefdesaffaire, een kinderfilm of een tekenfilm, een muzikale film of een gangsterfilm… Er was ook altijd een voorfilm en ook een actualitietsfilm met het recentste nieuws op de pelicule (Belgavox). De voorfilm en de hoofdfilm waren van elkaar gescheiden door een pauze tijdens dewelke ge een pintje kon gaan drinken of een frisko of iets anders eten. Buiten tegen de gevel van de cinema stonden de fietsen opgestapeld tegen de muur want heel het dorp kwam zien naar Charlie Chaplin, Marika Rock, Ester Williams of Errol Flyn, de Marx Brothers, Johny Weismüller of Doris Day…. De fietsen werden tegen een vergoeding bewaakt door mensen van Rosselaar…..

Buiten tegen de voorgevel van het huis waren in glazen kassen foto’s te zien die de hoofdfilm in beeld brachten; er was een weekend-programma en een midweek-programma. Soms werden er straffe films (KNT) gedraaid. De laatste rij in de cinema was altijd goed bezet. Cinema Alcazar werd gebouwd in het midden van vorige eeuw. Anna Seghers was er gedurende jaren de uitbaatster van.

Van waar kwam toch eigenlijk die naam Alcazar. Hij was in elk geval ouder dan de cinema. Op een oude, hierbij afgebeelde postkaart zien wij de naam opgehangen boven de deur van de herberg “In den Alcazar”. Volgens mijn gedacht dateert deze foto van 1919; de bouwvakkers die aan de nieuw school aan ’t werken zijn, komen hunne dorst lessen of waren “de maai” aan het drinken. Mijn grootouders staan er bij: Jan Hus (°1883) en Julie Van Genechten (°1882); ons moeder speelt met de poppen: Adelein Hus, zij was geboren in 1912; ze was dan 7 jaar oud. Maar vanwaar die vreemde naam “In de Alcazar”?

[[Bestand:Alcazar 2.jpg]]

Alcazar in Spanje

Volgens de encyclopedies heeft het woord “alcazar” een Arabische oorsprong en werd het reeds lang geleden gebruikt door de Moren in Spanje. Alcazar zou zoveel betekenen als de burcht van de heerser, de Caesar: versterkt slot of paleis. In Spanje is het woord op die manier ingeburgerd en is het synoniem geworden van versterkte burcht. Zo vindt ge alcazars in de steden Madrid, Toledo, Segova en Sevilla. Van in de middeleuwen kwam deze benaming voor op het Iberisch schiereiland.

In de Spaanse geschiedenis roept deze benaming Alcazar ook herinneringen op aan de Spaanse burgeroorlog tussen fascisten-koningsgezindten en de republikeinen-communisten. In 1936 werd het versterkt kasteel Alcazar van Toledo verdedigd door de koningsgezindten en aangevallen door een menigte republikeinen; na een langdurige en verbeten strijd werden de koningsgezindten ontzet door generaal Franco; dit werd door de fascisten als een heldhaftige overwinning beschouwd. Of de naam Alcazar in Balen iets te maken heeft met deze gebeurtenissen in Spanje valt duidelijk te ontkennen. In 1936 zitten wij immers twintig jaren na het nemen van de foto in de Statiestraat zodat er hiermee geen verband kan gezocht worden.

Alcazar in Frankrijk

Wie het internet gebruikt om de uitleg te vinden, krijgt heel veel (onbruikbare) informatie. Over heel de wereld kunt ge deze benaming Alcazar aantreffen; hotels, cafés, restaurants, koffiehuizen, toeristische centra, bouwstijlen, lunaparken, dancings, cinema’s, saccochen, deodorants, een Zweedse muzikale groep en een soort gâteau… Zelfs in de boeken van Kuifje komt er verscheidene malen een generaal voor die “Alcazar” heet. Nergens vonden wij een fantsoenlijke uitleg over het gebruik of de betekenis van deze benaming in onze gemeente Balen.

De oplossing werd ons aangereikt door Cor Vanistendael. Hij is een musicoloog en gaf onlangs in Turnhout een lezing over de Turnhoutse componist Franz Adelhof. Bij het verslag over zijn lezing stond er een foto waarop het “Alcazar paleis” stond afgebeeld, gelegen in de Beeldekensstraat in Antwerpen. Het was de binnenruimte van een grote zaal waarin achteraan een groot draai-orgel stond opgesteld. De foto moet ongeveer zo oud geweest zijn als die van Balen “In den Alcazar”. Cor Vanistendael wist ons te vertellen dat er in Frankrijk in het midden van de negentiende eeuw verscheidene Alcazars werden gebouwd, onder meer in Parijs en Lyon. Het waren grote gebouwen die als danspaleizen werden gebruikt; daar werden er feesten en bals georganiseerd; soms was er een geurtje aan de feestvreugde, soms werd een goed, caritatief doel vooropgesteld. Soms werden er Moorse elementen in de architectuur gemengd. Zo ontstond er volgens Cor Vanistendael een nieuw type van gebouw waarvan doelstelling en inrichting werden gecopieerd in andere landen. Deze gebouwen hadden altijd een drieledige indeling of grondplan waarbij de buitenpartijen door zuilen werden afgescheiden van het middengedeelte; Cor noemde dat een basilica-opbouw; deze opbouw is in Antwerpen ook zichtbaar.

In Balen was er achter de herberg “In de Alcazar” een zaaltje waar de fanfare muziek maakte, waar er gefeest werd, waar toneel en operettes werden opgevoerd, waar er later stomme film werd gespeeld met pianobegeleiding door Louis Hus. Dat zaaltje had ook zo’n basilica-grondplan: een groot middengedeelte werd van de twee licht-hogergelegen zijgedeelten afgescheiden door zuiltjes. De oudere mensen zullen het zich nog herinneren. De benaming.

Alcazar is te verstaan in de lijn van deze laatste uitleg: een danspaleis, een feestpaleis, de tegenhanger van een sportpaleis

Jaak Jansen